— TS 143 Mercimek (Kabuklu ve İç), TS 1131 Sarmısak, TS 1130 Ispanak, TS 1194 Yeşil Salata ve Marul, TS 793 Kiraz ve Vişne, TS 185 Çilek, TS 791 Kayısı, TS 1206 Sap ve Kök Kereviz ve TS 142 Nohut Standardının Revizyonuna İlişkin Dış Ticarette Standardizasyon Tebliği (No: 2008/37)

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü

30 Mayıs 2008 CUMA

Resmî Gazete

Sayı : 26891

TEBLİĞ

Dış Ticaret Müsteşarlığından:

TS 143 MERCİMEK (KABUKLU VE İÇ), TS 1131 SARMISAK, TS 1130 ISPANAK,

TS 1194 YEŞİL SALATA VE MARUL, TS 793 KİRAZ VE VİŞNE,

TS 185 ÇİLEK, TS 791 KAYISI, TS 1206 SAP VE KÖK

KEREVİZ VE TS 142 NOHUT STANDARDININ

REVİZYONUNA İLİŞKİN DIŞ TİCARETTE

STANDARDİZASYON TEBLİĞİ

TEBLİĞNO: (2008/37)

MADDE 1 – 24/8/1983 tarih ve 18145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak zorunlu uygulamaya konulan TS 143 Mercimek (Kabuklu ve İç) Standardı (Ek-1), 14/11/1984 tarih ve 18575 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak zorunlu uygulamaya konulan TS 1131 Sarmısak Standardı (Ek-2), 10/5/1993 tarih ve 21577 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak zorunlu uygulamaya konulan TS 1130 Ispanak Standardı (Ek-3), 6/2/1990 tarih ve 20425 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak zorunlu uygulamaya konulan TS 1194 Yeşil Salata ve Marul Standardı (Ek-4), 14/11/1989 tarih ve 20342 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak zorunlu uygulamaya konulan TS 793 Kiraz ve Vişne Standardı (Ek-5), 6/10/1965 tarih ve 12119 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak zorunlu uygulamaya konulan TS 185 Çilek Standardı (Ek-6), 10/8/1992 tarih ve 21311 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak zorunlu uygulamaya konulan TS 791 Kayısı Standardı (Ek-7) ve 10/5/1993 tarih, 21577 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak zorunlu uygulamaya konulan TS 1206 Sap ve Kök Kereviz Standardı (Ek-8) ve 13/3/1965 tarih ve 11952 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak zorunlu uygulamaya konulan TS 142 Nohut Standardı (Ek-9) Türk Standartları Enstitüsü tarafından revize edilmiş olup, ek’te yer aldığı şekliyle dış ticarette zorunlu uygulamaya konulmuştur.

MADDE 2 – Bu Tebliğ yayımı tarihinden on beş gün sonra yürürlüğe girer.

MADDE 3 – Bu Tebliğ hükümlerini Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın bağlı olduğu Bakan yürütür.

ICS 67.060 TÜRK STANDARDI TS 143/Nisan 2008

Mercimek (Kabuklu ve iç)

0 Giriş

Bu standard; mercimeğin tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir.

1 Kapsam

Bu standard piyasaya kurutulmuş olarak arz edilen mercimekleri kapsar. Tohumluk olduğu belirtilen mercimekleri ve Sarı mercimekleri (Kara mercimek içi) kapsamaz.

2 Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar

Bu standardda diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. * işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayımlanmış olan Türk Standardlarıdır.

TS No

Türkçe Adı

İngilizce Adı

TS 342

Yemeklik zeytinyağı - Muayene ve deney yöntemleri

Methods of analysis for edible olive oils

TS 765

Yağlı tohum küspelerinde dietil eter ile ekstrakte edilebilen yağın tayini

Oilseed residues - Determination of diethyl ether extract

TS 886

Yemeklik ayçiçek yağı

Edible sunflowerseed oil

TS 887

Yemeklik pamuk yağı

Edible cottonseed oil

TS 894

Yemeklik bitkisel yağlar - Muayene metotları

Methods of analysis for edible oils of vegetable origin

TS 1135 ISO 712

Tahıl ve tahıl ürünleri - Rutubet muhtevası tayini (Rutin referans metot)

Cereals and cereals products - Determination of moisture content (Routine reference method)

TS 1226 ISO 3310-2

Deney elekleri - Teknik özellikler ve deneyler - Kısım 2: Delikli metal levhalı deney elekleri

Test sieves - Technical requirements and testing - Part 2: Test sieves of perforated metal plate

TS 3479 ISO 2591-1

Elek analizi - Bölüm 1: Delikli metal levha ve tel örgülü deney eleklerini kullanma metotları

Test rieving - Part 1: Methods using test sieves of woven wire cloth and perforated metal plate

TS 2756-1

Muayene ve deney için numune alma metotları - Bölüm 1: Parti muayene için kabul edilebilir kalite seviyesine (AQL) göre numune alma planları

Sampling procedures for inspection by attributes - Part 1: Sampling plans indexed by Acceptable Quality Level (AQL) for lot-by-lot inspection

TS EN ISO 6644

Tahıllar ve öğütülmüş tahıl ürünleri- akış halinde -Mekanik araçla otomatik numune alma

Flowing cereals and milled cereals products - Automatic sampling by mechanical means

TS EN ISO 13690

Tahıllar, baklagiller ve öğütülmüş ürünleri - Sabit yığınlardan numune alma

Cereals, pulses and milled products - Sampling of static batchees, milled products

3 Tarifler

3.1 Mercimek

3.1.1 Kabuklu (kırmızı ve yeşil) mercimek

Baklagiller (Leguminosae) familyasından Lens esculenta, Moench (Lens culinaris, Medic) türüne giren kültür bitkilerinin kurutulmuş taneleri.

3.1.2 İç (kırmızı ve yeşil) mercimek

Kabukları soyulup, çenekleri birbirinden ayrılmış veya ayrılmamış, kabuklarından temizlenmiş mercimek tanesi.

3.1.3 Boylanmış yeşil mercimek

Yeşil mercimeğin temizleme ve eleme işlemlerinden sonra tane iriliklerine göre tasnif edilmesi ile elde edilen ürün.

3.2 Yabancı madde

3.2.1 Yabancı madde (kabuklu mercimek için)

Mercimek taneleri arasında bulunan kendinden başka maddeler ile 3 mm’lik yuvarlak delikli elek altına geçen mercimek tane ve parçaları da dahil olmak üzere her türlü madde.

3.2.2 Yabancı madde (iç mercimek için)

İç mercimek içinde bulunan kendinden başka her türlü madde ile kabuklu kırmızı mercimek taneleri.

3.3 Kusurlu tane

3.3.1 Kusurlu tane (kabuklu mercimek için)

Kızışmış, çimlenmiş, çürümüş, olgunlaşmamış, lekelenmiş, böcek yenikli ve delik, kırık ve kabuğu soyulmuş mercimek tane ve parçaları.

3.3.2 Kusurlu tane (iç mercimek için)

Kızışmış, çürümüş, olgunlaşmamış ve lekelenmiş iç mercimek.

3.4 Kırık ve kabuğu soyulmuş tane

3 mm’lik yuvarlak delikli elek üzerinde kalan, tanesinin 1/4’ünden fazlası kırılmış kusurlu olmayan mercimek parçaları ile kabuğunun 1/4’ünden fazlası soyulmuş kusurlu olmayan mercimek tanesi.

Boylanmış yeşil mercimeklerde: Tanesinin 1/4’ünden fazlası kırılmış veya tanesinin 1/4’ünden fazlası soyulmuş sağlam mercimek taneleri.

3.5 Kabuğu soyulmamış tane

Çenekleri ayrılmış, ancak kabuğunun 1/4’ünden fazlası soyulmamış tane.

3.6 Böcek hasarlı tane

Böcek veya diğer zararlılar tarafından yenmiş veya delinmiş mercimek taneleri.

3.7 Cilalanmış (parlatılmış) tane

İç mercimeklerin yemeklik özellikteki sıvı bitkisel yağlarla belirli olanlarda muamele edilerek üzerlerinde ince bir yağ tabakası meydana getirilmek suretiyle parlatılmış mercimek.

3.8 Ürün yılı

Mercimeklerin hasat edildikleri yıl. İçinde bulunulan yıl elde olunan mercimekler ile daha önceki yıl veya yıllarda elde olunan mercimekler birbirine karıştırılamaz.

Not - İçinde bulunulan yıldan daha önceki yıllara ait ürün, bayatlamış, genellikle parlak rengini yitirerek mat bir renk almış, buruşukluğu artmış olma nitelikleri ile içinde bulunulan yıl ürününden ayırt edilir.

4 Sınıflandırma ve özellikler

4.1 Sınıflandırma

Mercimekler; kabuk durumuna göre gruplara, botanik yapılarına göre çeşitlere, kalite özelliklerine göre sınıflara ayrılır.

4.1.1 Gruplar

Mercimekler kabuk durumuna göre;

- Kabuklu,

- İç

olmak üzere iki gruba ayrılır.

4.1.2 Çeşitler

Mercimekler, botanik yapılarına göre;

a) Kabuklu mercimekler

- Sultani mercimek (Yaprak mercimek, pul mercimek),

- Yeşil mercimek (Sıra mercimek),

- Kabuklu kırmızı mercimek,

b) İç mercimekler

- Kırmızı iç mercimek,

- Yeşilimsi sarı iç mercimek

olmak üzere çeşitlere ayrılır.

Diğer çeşitler kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir.

4.1.3 Sınıflar

Mercimekler kalite özelliklerine göre;

- Sınıf I,

- Sınıf II

olmak üzere iki sınıfa ayrılır.

4.2 Özellikler

4.2.1 Genel özellikler

Bütün sınıflarda, her sınıfın özelliklerine ve toleranslara uymak koşulu ile mercimekler;

- Bütün (tam) olmalı,

- Temiz olmalı (gözle görülebilir yabancı madde ihtiva etmemeli),

- Kendine özgü renkte olmalı,

- Sağlam olmalı,

- Küflenme belirtisi bulunmamalı,

- Böcek ve böcek kalıntısı bulunmamalı,

- Yabancı tat ve/veya koku bulunmamalı,

- Anormal dış nem (dış yüzeyde ıslaklık) olmamalı,

- Adi fig (Vicia sativa) ve bundan kaynaklanan B-cyanoalanine bulunmamalı

dır.

İç mercimekler istek üzerine, cilalanmak (parlatılmak) maksadıyla TS 886 ve TS 887’ye uygun yemeklik ayçiçeği veya yemeklik pamuk yağı ya da standardına uygun bir yemeklik sıvı yağ ile muamele edilebilir.

Bu mercimeklerde toplam yağ oranı % 2,5’u geçmemelidir.

4.2.2 Grup ve çeşit özellikleri

Mercimekler aşağıda verilen özelliklerde olmalıdır.

4.2.2.1 Sultani mercimek (Yaprak mercimek, pul mercimek)

Bu çeşitteki mercimeklerin kabuk renkleri genellikle yeşil veya sarımsı yeşil olmakla beraber pembemsi sarı-yeşil, grimsi sarı-yeşil ve sarı-yeşil fon üzerinde koyu yeşil benekli olanları da vardır.

Tanelerinin iç rengi yeşilimsi sarı olup, taneler; yassı,yuvarlak ve çapları 6 mm’den büyüktür.

4.2.2.2 Yeşil mercimek (Sıra mercimek)

Bu çeşitteki mercimeklerin kabuk renkleri genellikle yeşil veya sarımsı yeşil olmakla beraber sarımsı pembe-yeşil, grimsi yeşil olanları da vardır.

Tanelerin iç rengi ise yeşilimsi sarıdır. Taneler, yanlardan oldukça basık, yuvarlak ve tane çapı 3 mm’den büyüktür.

4.2.2.3 Kabuklu kırmızı mercimek

Bu çeşitteki mercimeklerin kabuk rengi genellikle grimsi kırmızı olmakla beraber sarımsı pembe fon üzerine koyu mavi, veya grimsi kırmızı fon üzerine koyu mavi, ya da siyah benekli ve sarımsı yeşil renkli olanları da vardır.

Tanelerin iç rengi ise turuncu kırmızıdır. Taneler, yanları basık, yuvarlak ve tane çapı 3 mm’den büyüktür.

4.2.2.4 Kırmızı iç mercimek

Bu çeşitteki mercimeklerin tane içi (çenek) renkleri turuncu kırmızıdır. Çeneklerin iç yüzeyleri düz, dış yüzeyleri yuvarlaktır.

4.2.2.5 Yeşilimsi sarı iç mercimek

Bu çeşitteki mercimeklerin tane içi (çenek) renkleri yeşilimsi sarıdır. Çeneklerin iç yüzeyleri düz, dış yüzeyleri yuvarlaktır.

4.2.3 Sınıf özellikleri

Mercimeklerin sınıf özellikleri Çizelge 1’de verilen değerlere uygun olmalıdır.

Çizelge 1 - Mercimeğin sınıf özellikleri (%, kütlece, en çok)

Özellikler

Kabuklu kırmızı mercimek

Yeşil mercimek

Kırmızı iç mercimek

Yeşil iç mercimek

Boylanmış yeşil mercimek

Sınıf

I

Sınıf

II

Sınıf

I

Sınıf

II

Sınıf

I

Sınıf

II

Sınıf

I

Sınıf

II

Sınıf

I

Sınıf

II

Rutubet muhtevası

12,0

14,0

12,0

14,0

10,0

12,0

10,0

12,0

10,0

12,0

Toplam yabancı madde miktarı1)

3,0

4,0

2,0

3,0

0,5

1,0

0,5

1,0

0,5

1,0

Taş, toprak vb. inorganik maddeler

0,5

1,0

0,5

1,0

Bulunmamalı

0,1

Toplam kusurlu tane2)

2,0

3,0

2,0

3,0

Bulunmamalı

0,5

1,0

1,0

2,0

Böcek hasarlı tane

0,5

1,0

1,0

2,0

Bulunmamalı

0,2

0,5

Kızışmış ve çimlenmiş tane

0,2

0,5

0,2

0,5

Bulunmamalı

Kırık ve kabuğu soyulmuş tane

3,0

4,0

(3)

(3)

-

-

-

-

(3)

(3)

Kabuğu soyulmamış tane

-

-

-

-

0,2

0,5

0,2

0,5

-

-

1) Taş, toprak vb. inorganik maddeleri de içerir.

2) Kızışmış, çimlenmiş tane ile böcek hasarlı taneyi de içerir.

(3) Kırık ve kabuğu soyulmuş taneler kusurlu tane tanımının içerisinde yer almaktadır.

4.2.4 Boy özellikleri

Mercimeklerde boylama zorunlu değildir. Ancak her çeşit için verilen en az tane çapının üzerinde olmak koşulu ile belli çaplarda mercimek partileri hazırlanabilir.

4.3 Boyut ve toleranslar

Mercimeklerde kütlece kabul edilen sınıf ve boy toleransları aşağıda verilmiştir.

4.3.1 Sınıf toleransları

4.3.1.1 Sınıf I

Bu sınıfın özelliklerine uymayan, fakat Sınıf II’ye giren mercimeklerden (Sınıf II’nin toleransı hariç) kütlece en çok % 10 oranında tolerans tanınır.

4.3.1.2 Sınıf II

Bu sınıfın özelliklerine veya genel özelliklere uymayan, fakat tüketime elverişli bulunan mercimeklerden kütlece en çok % 10 oranında tanınır.

4.3.2 Boy toleransları

Belli çaplara göre boylama yapılmış mercimekler partilerinde diğer boylardan olan tane karışımı kütlece en çok % 5’dir.

4.4 Özellik, muayene ve deney madde numaraları

Bu standardda verilen özellikler ile bunların, muayene ve deney madde numaraları Çizelge 2'de verilmiştir.

Çizelge 2 – Özellik, muayene ve deney madde numaraları

Özellikler

Özellik madde no

Muayene ve deney

madde no

Genel özellikler

4.2.1

5.2.2

Grup ve çeşit özellikleri

4.2.2

5.2.2

Sınıf özellikleri

4.2.3

5.2.2

Boy özellikleri

4.2.4

5.2.2

Boyut ve toleranslar

4.3

5.2.2

Rutubet muhtevası

4.2.3

5.3.1

Yabancı madde, taş, toprak vb. inorganik madde, böcek hasarlı tane, kızışmış ve çilenmiş tane, kırık ve kabuğu soyulmuş tane, kabuğu soyulmamış tane

4.2.3

5.3.2

Cilalanmış iç mercimeklerde kullanılan bitkisel yağların özellikleri

4.2.1

5.3.3

Ambalâjlama

6.2

5.2.1

İşaretleme

6.3

5.2.1

5 Numune alma, muayene ve deneyler

5.1 Numune alma

Numune partiden alınır. Grubu, çeşidi, sınıfı, boyu (boylanmış ise), ürün yılı ve ambalâjı aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan mercimekler bir parti sayılır.

5.1.1 Çuvallardan numune alma

Çuvallardan mercimek numunesi TS ISO 13690’a göre alınır.

5.1.2 Büyük ambalâjlardan numune alma

Mercimek numunesi almak için, Çizelge 3’te belirtilen partiyi oluşturan ambalâj birimlerinin miktarına göre karşılarında gösterilen (n) sayıda ambalâj ayrılır. Muayene ve deney için gereken numuneler bu ambalâjlardan alınır. Numune alınmak üzere ayrılacak ambalâjlar, parti içerisinden seçilmeli ve bunu yapmak için TS 2756-1’e göre aşağıdaki sistematik metot uygulanmalıdır:

Partiyi oluşturan birim ambalâjlar birden başlanarak 1, 2, 3,…………..N şeklinde numaralanır. Herhangi bir ambalâjdan başlanarak ambalâjlar 1, 2, 3,……. şeklinde (N/n=r) kadar sayılır. (N/n) bir tam sayı değilse (r) tam sayıya tamamlanır ve (r) inci ambalâj numune alınmak üzere ayrılır. Sayma ve ayırma işlemine, Çizelge 3’e göre ayrılması gereken ambalâj sayısına erişilinceye kadar devam edilir.

Burada;

N Parti içerisindeki ambalâj sayısı,

n Numune alınmak üzere ayrılacak ambalâj sayısı

dır.

Çizelge 3 - Numune alınmak üzere ayrılacak ambalâj sayısı

Partideki ambalâj sayısı (N)

Numune alınmak üzere ayrılacak ambalâj sayısı (n)

26’ya kadar

2

26 - 50

3

51 - 90

5

91 - 150

8

151 - 280

13

281 - 500

20

501 - 1 200

32

1 201 - 3 200

50

3 201 ve üzeri

80

Ayrılan bu ambalâjların her birinin değişik yerlerinden (alt, orta, üst) Çizelge 3’te gösterildiği gibi alınacak ilk mercimek numuneleri bir araya getirilip, iyice karıştırılarak bir paçal numune meydana getirilir. Bu paçal numuneden 500’er gramlık dört takım temsilî numune alınır. Muayene ve deneyler bu temsilî numuneler üzerinde yapılır.

5.1.3 Küçük ambalâjların büyük ambalâj içerisinde muayeneye sunulması halinde numune alma

Numune alınacak mercimek ambalâjları Çizelge 3’te belirtildiği şekilde partiyi oluşturan büyük ambalâjların miktarına göre karşılarında gösterilen sayıda aşağıdaki şekilde ayrılır:

5.1.3.1 Numune alınacak büyük ambalâjların ayrılması

Muayeneye sunulan ve küçük tüketici ambalâjlarını ihtiva eden büyük ambalâj sayısı parti büyüklüğü (N) kabul edilerek Çizelge 3’te karşılarında gösterilen miktarda (n) olmak üzere toplam ambalâjdan sistematik olarak ayrılır.

5.1.3.2 Numune alınmak üzere ayrılan (n) sayıda büyük ambalâjdan numune alınacak küçük tüketici ambalâjlarının ayrılması

Numune alınmak için ayrılan büyük ambalâjlardaki küçük tüketici ambalâjlarının toplam sayısı parti büyüklüğü (N) kabul edilerek, Çizelge 3’te karşılarında gösterilen sayıda (n) olmak üzere küçük tüketici ambalâjı, yukarıda numune alınmak amacı ile ayrılmış olan büyük ambalâjların her birinin çeşitli yerlerinden ayrılır. Ayrılan bu küçük tüketici ambalâjlarının toplam miktarı 500’er gramlık 4 takım temsilî numuneyi oluşturmaya yetecek kadar değilse numune olarak ayrılan küçük tüketici ambalâjlarının adedi, bu miktarları oluşturacak kadar artırılır. Ayrılan bu tüketici ambalâjları açılarak içindeki mercimekler bir araya getirilip iyice karıştırılarak bir paçal numune oluşturulur. Elde olunan bu paçal numuneden 500’er gramlık 4 takım temsilî numune ayrılır. Muayene ve deneyler bu temsilî numuneler üzerinden yapılır.

5.1.3 Üretim hatlarından numune alma

Üretim hatlarından mercimek numunesi TS EN ISO 6644’e göre alınır.

5.2 Muayeneler

5.2.1 Ambalâj ve ambalâj malzemesinin muayenesi

Ambalâj ve ambalâj malzemesinin muayenesi gözle, elle incelenerek, tartılarak yapılır. Sonucun Madde 6'ya uygun olup olmadığına bakılır.

5.2.2 Mercimeğin muayenesi

Mercimeğin muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, tartılarak yapılır ve sonucun Madde 4.2.1, Madde 4.2.2, Madde 4.2.3, Madde 4.2.4 ve Madde 4.3’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3 Deneyler

5.3.1 Rutubet muhtevasının tayini

Rutubet muhtevasının tayini TS 1135 ISO 712’ye göre yapılır. Sonucun Madde 4.2.3’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3.2 Yabancı madde, taş, toprak vb. inorganik madde, böcek hasarlı tane, kızışmış ve çimlenmiş tane, kırık ve kabuğu soyulmuş tane, kabuğu soyulmamış tane miktarlarının tayini

Yabancı madde, taş, toprak vb. inorganik madde, böcek hasarlı tane, kızışmış ve çimlenmiş tane, kırık ve kabuğu soyulmuş tane, kabuğu soyulmamış tane miktarlarının tayini için (Madde 5.1.2 ve Madde 5.1.3.2) alınan 500 g mercimek numunesi, 0,1 g duyarlıkla tartılır, beyaz renkli, düz bir zemin üzerine yayılır.

Gözle incelenerek taş, toprak vb. inorganik madde, böcek hasarlı tane, kızışmış ve çimlenmiş tane, kırık ve kabuğu soyulmuş tane, kabuğu soyulmamış tane, yabancı maddeler elle ve bir analiz pensi yardımı ile ayrılarak ayrı gruplar halinde toplanır. Her biri 0,1 g duyarlıkla tartılır, sonuçlar kaydedilir.

TS 1226 ISO 3310-2’ye uygun ve elek göz açıklığı 3 mm olan yuvarlak delikli elekten, TS 3479 ISO 2591-1’deki yöntemler uygulanarak geçirilir. Elekten geçen kırık ve küçük mercimekler 0,1 g duyarlıkla tartılır. Elek üstünde kalan numune yeniden beyaz ve düz bir zemin üzerine yayılarak içindeki kırık taneler elle ve bir analiz pensi yardımı ile yapılır. Bunlar da kırık tane olarak 0,1 g duyarlıkla tartılır.

Elde edilen tartım sonuçları aşağıdaki bağıntı ile yabancı madde, taş, toprak vb. inorganik madde, böcek hasarlı tane, kızışmış ve çimlenmiş tane, kırık ve kabuğu soyulmuş tane, kabuğu soyulmamış tane miktarları kütlece yüzde olarak ayrı ayrı uygulanarak bulunur.

Burada;

N = Deney numunesinin miktarı, g,

n = Ayrı ayrı olmak üzere yabancı madde, taş, toprak vb. inorganik madde, böcek hasarlı tane, kızışmış ve çimlenmiş tane, kırık ve kabuğu soyulmuş tane, kabuğu soyulmamış tane miktarları, g

dır.

Sonuçların Madde 4.2.3’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3.3 Cilalanmış iç mercimeklerde kullanılan bitkisel yağların özelliklerinin tayini

Cilalanmış iç mercimeklerde toplam yağ miktarı TS 765’e ve gerektiğinde cinsinin tayini TS 342 ve TS 894’e göre yapılır ve sonuçların Madde 4.2.1’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.4 Değerlendirme

Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır.

5.5 Muayene ve deney raporu

Muayene ve deney raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır:

- Firmanın adı ve adresi,

- Muayene ve deneyin yapıldığı yerin ve lâboratuvarın adı,

- Muayene ve deneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri,

- Numunenin yapıldığı tarih ile muayene ve deney tarihi,

- Numunenin tanıtılması,

- Muayene ve deneylerde uygulanan standardların numaraları,

- Sonuçların gösterilmesi,

- Muayene ve deney sonuçlarını değiştirilebilecek faktörlerin mahzurlarını gidermek üzere alınan tedbirler,

- Uygulanan muayene ve deney metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen, fakat muayene ve deneyde yer almış olan işlemler,

- Numunenin standarda uygun olup olmadığı,

- Rapora ait seri numarası ve tarih, her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı.

6 Piyasaya arz

Mercimekler piyasaya ambalajlı veya dökme olarak arz edilir.

6.1 Bir örneklik

Bir ambalajdaki veya dökme partideki mercimekler, grup, çeşit, sınıf ve orijin bakımından bir örnek olmalıdır.

6.2 Ambalâjlama

Ambalâjlar ve kullanılacak malzemeler, taşıma, muhafaza ve pazarlama süresince mercimeği (kabuklu ve iç) iyi bir şekilde tutacak mevzuatına uygun nitelikte ve sağlığa zarar vermeyecek nitelikte yeni, temiz, kuru, kokusuz, ürünü iç ve dış zararlardan koruyabilecek özelliklerde olmalıdır. Ambalâjda yazılar basılı ise, baskı dış yüzeyde olmalı, ürünle temas etmemelidir.

Ambalâjlar büyük veya küçük tüketici ambalâjları şeklindedir. Küçük tüketici ambalajları net 0,5 kg, 1 kg, 1,5 kg, 2 kg, 3 kg ve 5 kg olmalı, ancak 5 kg’ı geçmemelidir. Küçük tüketici ambalâjları, yukarıdaki şartlara uygun daha büyük dış ambalâjlara konulabilir. Büyük tüketici ambalâjları 10 kg, 25 kg veya 10 kg’ın katları şeklinde olmalı ve net 50 kg’ı geçmemelidir.

Ambalâjlar her türlü yabancı maddeden arî olmalı, rutubet ve koku çeken malzemeden yapılmamalıdır.

Her ambalaj veya partide görünen mercimekler o ambalaj veya partideki bütün ürünü temsil etmelidir.

6.3 İşaretleme

Mercimek ambalâjları üzerine en az aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılır veya basılır. Ambalâjın ağzı açıldığında tekrar kapatılmayacak veya tekrar kapatıldığında kapatıldığı belli olacak şekilde kapatılmalıdır.

- Firmanın ticari unvanı veya kısa adı, varsa tescilli markası,

- Bu standardın işaret ve numarası (TS 143 şeklinde),

- Malın adı (Mercimek),

- Grubu (isteğe bağlı),

- Çeşidi,

- Sınıfı,

- Boyu (boylanmışsa),

- Ürün yılı,

- Üretim bölgesi veya yerel ismi (isteğe bağlı),

- Parti, seri veya kod numaralarından en az biri,

- Net kütlesi (en az, kg veya g),

- Büyük ambalâjlardaki küçük tüketici ambalâjların sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı).

Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe’nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir.

6.4 Muhafaza ve taşıma

- Mercimek ve içinde mercimek bulunan ambalâjlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda kötü koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.

- İçinde mercimek bulunan ambalâjlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır.

- Mercimek ambalajları, hava dolaşımını sağlamak için, yerden en az 7 cm yükseklikteki ızgaralar veya ahşap kafesler üzerine yığılmalıdır.

- Hava dolaşımını kolaylaştırmak için ambalaj grupları, depo duvarlarından ve birbirlerinden en az 60 cm’lik geçitlerle ayrılmalıdır. Depodaki geçit alanı, mercimek ambalajlarının yığıldığı döşeme alanının yaklaşık % 30’u kadar olmalıdır.

- Gerektiğinde mercimeklerin muhafaza edildikleri depolar, uygun fümigantlar veya pestisitlerle, hayvansal zararlılara veya böceklere karşı dezenfekte edilebilmeğe elverişli olmalıdır. Bu takdirde mercimekler üzerinde herhangi bir leke veya zehirli kalıntı bulunmamasına dikkat edilmelidir.

İçinde mercimek bulunan ambalâjların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılmalıdır.

7 Çeşitli hükümler

Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği mercimekler için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan mercimeklerin;

- Madde 4'teki özelliklere uygun olduğunun,

- Madde 5'teki muayene ve deneylerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun

belirtilmesi gerekir.

Not - Bu standardda yer almayan hususlarda Türk Gıda Kodeksi Mercimek Tebliği hükümlerine göre işlem yapılır.

Ek A

(Bilgi için)

Mercimeğin besin değeri

100 g kuru mercimeğin içerdiği besin değerleri yaklaşık olarak: 340 kalori; 24,7 g protein; 22 g karbonhidrat;

0 kolesterol; 1,1 g yağ; 1,5 g lif; 145 mg fosfor; 79 mg kalsiyum; 6,8 mg demir; 6,8 mg sodyum; 370 mg potasyum; 60 IU A vitamini; 0,37 mg B1 vitamini; 0,32 mg B2 vitamini; 2 mg B3 vitamini ve yüksek oranda folik

asit bulunmaktadır.

Yukarıda görüldüğü gibi yüksek oranlı besin değerleri olan mercimek, bu özelliğinin yanı sıra;

- Kandaki kötü kolesterol düzeyini düşürür: Böylece kalp krizi geçirme rizikosunu azaltılabilmektedir.

- Yüksek oranda lif içermesi nedeniyle, şeker hastaları için de uygun ve değerli bir besindir.

- Yüksek lif içeriğiyle pekliğe iyi gelir ve kalın bağırsakların çalışma düzenine katkıda bulunmaktadır.

- Mercimek, içerdiği yüksek orandaki demir ve folik asit nedeniyle kansızlığı önlemeye yardımcı olmaktadır.

- Zengin potasyum içermesi nedeniyle yüksek tansiyonu düşürücü etki yaptığı ifade edilmektedir.

ICS 67.080.20 TÜRK STANDARDI TS 1131/Şubat 2008

Sarımsak

0 Giriş

Bu standard; sarmısağın tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir.

1 Kapsam

Bu standard, taze, yarı kuru ve kuru olarak piyasaya arz edilen sarmısakları kapsar.

2 Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar

Bu standardda diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. * işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayımlanmış olan Türk Standardlarıdır.

TS No

Türkçe Adı

İngilizce Adı

TS ISO 874

Yaş meyve ve sebzeler – Numune alma

Fresh fruits and vegetables - Sampling

TS 4952

Sarmısak - Soğuk depolama kuralları

Garlic - Guide to cold storage

3 Tarifler

3.1 Sarmısak

Lilicaea familyasının Allium sativum L. türüne giren ve tüketiciye taze, yarı kuru ve kuru olarak arz edilen kültür bitkileri.

3.2 Taze sarmısak

Sapı yeşil ve başı örten dış kabuğu henüz kurumamış olan sarımsak.

3.3 Yarı kuru sarmısak

Sapı ve başı örten kabuğu tamamen kurumamış olan sarmısak.

3.4 Kuru sarmısak

Sapı ile başı örten dış kabuğu ve dişleri saran kabukları tamamen kurumuş olan sarmısak.

3.5 Yabancı madde

Sarmısak üzerinde bulunan kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar, yabancı tohumlar gibi kendinden başka gözle görülebilir her türlü madde. Kuru dış kabuk parçaları yabancı madde sayılmaz.

4 Sınıflandırma ve özellikler

4.1 Sınıflandırma

Sarmısaklar, botanik yapılarına göre çeşitlere, kalite özelliklerine göre sınıflara ve iriliklerine göre boylara ayrılır.

4.1.1 Çeşitler

Sarmısaklar, botanik yapılarına göre;

- Mor şeritli (Purple stripe garlics),

- Enginar ( Artichoke garlics),

- Gümüş kabuklu ( Silverskin garlics)

olmak üzere çeşitlere ayrılırlar.

Diğer çeşitler kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir.

4.1.2 Sınıflar

Sarmısaklar kalite özelliklerine göre;

- Ekstra,

- Sınıf I,

- Sınıf II

olmak üzere üç sınıfa ayrılır.

4.1.3 Boylar

Sarmısaklar, iriliklerini belirleyen, başlarının uzunluk eksenine dikey olan en geniş ekvatoral çaplarına göre boylara ayrılır.

4.2 Özellikler

4.2.1 Genel özellikler

Bütün sınıflarda, her sınıfın özelliklerine ve toleranslara uymak koşulu ile sarmısaklar;

- Sağlam olmalı (çürüyerek ve kötüleşerek tüketime uygunsuz hâle gelenler ürünü etkilememeli),

- Temiz olmalı (gözle görülebilir yabancı madde ihtiva etmemeli) (yıkanmadıkları takdirde üzerlerinde mümkün olduğu kadar yabancı madde bulunmayan, yıkandıkları takdirde yeterince temizlenmiş olan),

- Böcek ve böcek hasarları bulunmamalı,

- Sert, sıkı yapıda olmalı,

- Don veya güneş zararı olmamalı,

- Dıştan gözle görülebilir filizlenme emareleri oluşturmamış olmalı,

- Yabancı tat ve koku bulunmamalı,

- Anormal dış nem (dış yüzeyde ıslaklık) olmamalı

dır.

Sarmısakların gelişmesi ve durumu aşağıdaki özelliklere imkân verecek şekilde olmalıdır;

- Elle toplamaya, pazara hazırlamaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı,

- Gideceği yere ulaştığında tatmin edici durum (pazar isteklerini karşılamaya uygun özellikte) göstermeli

dir.

4.2.2 Çeşit özellikleri

4.2.2.1 Mor şeritli

Sert boyunlu bir çeşittir. Genellikle çok canlı mor, eflatun renkte dikey şeritlere sahiptir. İki mor şerit arası çoğunlukla çok beyaz ve kalınca bir yapı gösterir (Resim 1).

4.2.2.2 Enginar

Yumuşak boyunlu bir çeşittir. Küçük yapılı 12 ila 20 dişe sahiptir. Her bir baş (soğan) ortalama büyüklükte ve birbirine çok benzer yapıdadır. Uzun süre depolamaya uygundur (Resim 2).

4.2.2.3 Gümüş kabuklu

Çok beyaz renkte, gümüşi parlak kabuk yapısına sahiptir. Bükülebilir, esnek boyuna sahiptir. Bu özelliği ile genellikle saç örgüsü şeklinde örülüp, piyasaya arz edilir. Uzun süre depolamaya uygundur. Enginar çeşidi gibi her bir soğan ortalama büyüklükte ve birbirine çok benzer yapıdadır (Resim 3).

4.2.3 Sınıf özellikleri

4.2.3.1 Ekstra

Bu sınıfa üstün nitelikteki sarmısaklar girer. Bunlar; çeşidinin şekil, renk ve diğer tüm özelliklerini göstermelidir.

Bunlarda, ambalaj içindeki ürünün genel görünüşünü, pazara arz durumunu veya özelliklerini bozmamak kaydı ile çok hafif yüzeysel kusurlar bulunabilir.

Bu sınıftaki sarmısaklar;

- Bütün, tam olmalı,

- Düzgün şekilli olmalı,

- Temiz olmalı

dır.

Kökleri, baş kısmının hemen dibinden ve düzgün bir şekilde kesilmiş olmalıdır.

4.2.3.2 Sınıf I

Bu sınıfa iyi nitelikte sarmısaklar girer. Bunlar; çeşidinin şekil, renk ve diğer tüm özelliklerini göstermelidir.

Bunlarda, ambalaj içindeki ürünün genel görünüşünü, pazara arz durumunu veya özelliklerini bozmamak kaydı ile hafif yüzeysel kusurlar bulunabilir.

Bu sınıftaki sarmısaklar;

- Bütün, tam olmalı,

- Oldukça düzgün şekilli olmalı

dır.

Bunlarda hafif şişkinlikler, dış kabukta hafif yırtıklar bulunabilir.

Dişler olabildiğince bütün olmalıdır.

4.2.3.3 Sınıf II

Bu sınıfa daha üst sınıfa giremeyen, fakat genel özelliklere uyan sarmısaklar girer. Sarmısakların esas niteliklerini ve pazara arz özelliklerini muhafaza etmek koşulu ile,

Bunlarda;

- Dış kabuk yırtıkları,

- Her başta üç dişten fazla olmamak üzere dişler üzerinde kopmaya neden olan mekanik zarar izleri ve hafif berelenmeler,

- Şekil bozukluğu,

- Hafif güneş yanığı

bulunabilir.

4.2.4 Boy özellikleri

4.2.4.1 Ekstra

Bu sınıfa giren sarmısaklarda en küçük çap 45 mm olmalıdır.

4.2.4.2 Sınıf I ve Sınıf II

Bu sınıflara giren sarımsakların çapı 30 mm – 45 mm (hariç) olmalıdır.

4.3 Boyut ve toleranslar

4.3.1 Sınıf toleransları

4.3.1.1 Ekstra

Bu sınıfın özelliklerine uymayan, fakat Sınıf I’e giren sarmısaklardan (Sınıf I’in toleransı hariç) kütlece en çok % 5 oranında tolerans tanınır.

4.3.1.2 Sınıf I

Bu sınıfın özelliklerine uymayan, fakat Sınıf II’ye giren sarmısaklardan (Sınıf II’nin toleransı hariç) kütlece en çok % 10 oranında tolerans tanınır.

Ayrıca, bu tolerans içinde dıştan gözle görülebilir derecede filizlenmiş başlar kütlece % 1’den fazla olamaz.

4.3.1.3 Sınıf II

Bu sınıfın özelliklerine veya genel özelliklere uymayan, fakat tüketime elverişli bulunan sarmısaklardan kütlece en çok % 10 oranında tanınır.

Ayrıca, bu tolerans içinde dıştan gözle görülebilir derecede filizlenmiş başlar kütlece % 5’den fazla olamaz.

Çürümüş, belirgin şekilde berelenmiş dondan ya da güneşten zarar görmüş sarmısaklar bu sınıfa giremez.

4.3.2 Boy toleransları

Bütün sınıflar için, ambalajın üzerinde belirtilen boyun alt ve üstündeki boylardan sarmısaklara kütlece toplam % 10 oranına kadar tolerans tanınır.

Ancak her sınıf için belirtilen en küçük çapın altına düşen başların oranı bunun içinde % 3’ü geçmemeli ve bunlar 25 mm’den küçük olmamalıdır.

4.4 Özellik, muayene madde numaraları

Bu standardda verilen özellikler ile bunların, muayene madde numaraları Çizelge 1'de verilmiştir.

Çizelge 1 – Özellik, muayene madde numaraları

Özellikler

Özellik madde no

Muayene madde no

Genel özellikler

4.2.1

5.2.2

Çeşit özellikleri

4.2.2

5.2.2

Sınıf özellikleri

4.2.3

5.2.2

Boy özellikleri

4.2.4

5.2.2

Boyut ve toleranslar

4.3

5.2.2

Ambalâjlama

6.2

5.2.1

İşaretleme

6.3

5.2.1

5 Numune alma ve muayeneler

5.1 Numune alma

Numune partiden alınır. Çeşidi, sınıfı, boyu ve ambalâjı aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan sarmısaklar bir parti sayılır. Sarmısak numunesi TS ISO 874’e göre alınır.

Alınan temsili numunelerin ambalajlama, muhafaza ve lāboratuvara gönderilmesi TS ISO 874’e göre yapılmalıdır.

5.2 Muayeneler

5.2.1 Ambalâj ve ambalâj malzemesinin muayenesi

Ambalâj ve ambalâj malzemesinin muayenesi gözle, elle incelenerek, gerekirse ölçülerek yapılır. Sonucun Madde 6'ya uygun olup olmadığına bakılır.

5.2.2 Sarmısağın muayenesi

Sarmısağın muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak,tartılarak, ölçülerek yapılır ve sonucun Madde 4.2.1, Madde 4.2.2, Madde 4.2.3, Madde 4.2.4 ve Madde 4.3’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3 Değerlendirme

Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır.

5.4 Muayene raporu

Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır;

- Firmanın adı ve adresi,

- Muayenenin yapıldığı yerin adı,

- Muayeneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri,

- Numunenin alındığı tarih ile muayene tarihi,

- Numunenin tanıtılması,

- Muayenede uygulanan standardların numaraları,

- Sonuçların değerlendirilmesi,

- Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler,

- Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayenede yer almış olan işlemler,

- Standarda uygun olup olmadığı,

- Rapora ait seri numarası ve tarih her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı.

6 Piyasaya arz

Sarmısaklar piyasaya aşağıdaki şekillerde ambalajlı veya dökme olarak arz edilir.

- Demet yapılmamış (dağınık), sapları koparılmış halde;

1. Bu durumda, sapların uzunlukları taze ve yarı kuru sarmısaklarda 10 cm’yi, kuru sarmısaklarda 3 cm’yi geçmemelidir.

2.

- Demet halinde;

3. Taze ve yarı kuru sarmısaklarda demetler halinde piyasaya arz edilir. Taze ve yarı kuru sarmısaklarda demetler 6 baştan az olmamalıdır.

4.

5. Demet halinde piyasaya arz edilen sarmısaklar sicim, rafya veya diğer uygun bir materyalle bağlanarak sapların uçları son bağın hemen üzerinden kesilerek saplar bir düzeye getirilmelidir.

- Hevenk halinde;

Yalnız kuru ve yarı kuru sarmısaklar hevenk halinde piyasaya arz edilir. Hevenk, sarmısağın kendi sapları ile örülüp ip, rafya veya uygun diğer bir materyalle bağlanmalıdır.

Hevenk şeklinde hazırlanmış sarmısaklar piyasaya ambalajlı olarak arz edilebildiği gibi doğrudan doğruya bir

taşıyıcı içerisine veya bir konteynere dökme olarak da doldurulup gönderilebilir.

Piyasaya arz şekli nasıl olursa olsun, ekstra sınıftaki kuru sarmısaklarda kökler tamamen, saplar ise verilen ölçülere uygun olarak düzgün bir şekilde kesilmiş olmalıdır.

Bütün şekillerde, 1 kg ve daha küçük tüketici ambalajları hazırlanabilir.

6.1 Birörneklik

Her ambalaj veya dökme parti içerisindeki sarmısaklar çeşit, sınıf ve boy bakımlarından birörnek olmalıdır.

Sapları koparılmış durumda dağınık olarak veya demet yapılmış halde piyasaya arz edilen sarmısaklarda bir ambalaj içerisinde bulunan en iri ve en küçük başların çapları arasındaki fark:

- En küçük sarmısak başının çapı 40 mm’den daha az ise 15 mm’yi,

- En küçük sarmısak başının çapı 40 mm ve daha fazla ise 20 mm’yi

geçemez.

Her ambalaj veya partide görünen sarmısaklar o ambalaj veya partideki bütün ürünü temsil etmelidir.

Ambalâjın görünen kısmındaki durum, tüm ambalâj için geçerli olmalı; ambalâjın üstünde ve alt kısmında aynı görünüm ve kaliteye sahip olmalı, her ambalajda görünen sarmısaklar o ambalajdaki tüm ürünü temsil etmelidir.

Dökme halde sevk edilen sarmısaklar aynı çeşitten olmalı ve en küçük boy şartlarına uymalı ve dökme partide görünen sarmısaklar o partideki tüm ürünü temsil etmelidir.

6.2 Ambalâjlama

Ambalâjlar taşıma sırasında sarmısakların korunmasını sağlayacak, insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde ahşap, mukavva, plâstik vb. malzemelerden yapılmış olmalıdır. Ambalâj olarak kullanılacak malzeme; yeni, temiz, ürünün harici ve dahîlî zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır. Sarmısak dolu ambalâjlar ürünü tam olarak muhafaza edecek şekilde tasarımlanmalıdır.

Ambalâjların yapımında kullanılan her çeşit malzeme ile içlerine konulacak kağıt ve benzeri madde insan sağlığına zararsız, yeni, temiz, kuru ve kokusuz olmalıdır. Ambalajlamada kullanılan kâğıt, pul gibi malzemelerin baskısı, etiketlenmesi zehirli veya insan sağlığına zararlı olmayan mürekkeple ve tutkalla yapılmalıdır. Basılı kağıt kullanıldığında yazılı yüzün dışa gelmesine ve ürüne değmemesine dikkat edilmelidir. Ürünün yüzeyine etiket uygulandığında, etiket çıkarıldığında ürün yüzeyinde iz, leke ve kabuk zararı oluşturmamalıdır.

Ambalâjlar her türlü yabancı maddeden arî olmalı, rutubet ve koku çeken malzemeden yapılmamalıdır.

Demet halindeki sarmısaklar tahta sandık, mukavva, plastik ve benzeri maddelerden yapılmış kasalara bir veya birkaç sıra halinde, fakat havalandırmayı sağlayacak şekilde dizilmiş olarak, yaprakları kesilmiş haldeki sarmısaklar tahta sandıklar, torba veya diğer uygun ambalajlar içerisine yerleştirilerek piyasaya arz edilir.

6.3 İşaretleme

Sarmısak ambalâjları üzerine en az aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılır veya basılır. Ambalâjın ağzı açıldığında tekrar kapatılmayacak veya tekrar kapatıldığında kapatıldığı belli olacak şekilde kapatılmalıdır.

- Firmanın ticari unvanı veya kısa adı, varsa tescilli markası,

- Bu standardın işaret ve numarası ( TS 1131 şeklinde),

- Malın adı (Sarmısak) ve durumu (taze, yarı kuru veya kuru),

- Çeşidi,

- Sınıfı,

- Boyu (boylanmışsa, en büyük ve en küçük çap, mm olarak),

- Üretim bölgesi veya yerel ismi (isteğe bağlı),

- Parti, seri veya kod numaralarından en az biri,

- Net kütlesi (kg veya g sapları koparılmış dağınık haldekiler için),

- Demet veya hevenk sayısı (Demet veya hevenk halindekiler için),

- Büyük ambalâjlardaki küçük tüketici ambalâjların sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı).

Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe’nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir. Bu bilgilerin dışında reklam olarak ambalâjın içindekilere aykırı, yanıltıcı olmamak kaydıyla başka yazı, resim ve etiketler sağlığa zararsız maddelerle yazılmalı veya yapılmalı, yapıştırılmalıdır.

6.4 Muhafaza ve taşıma

- Sarmısak ve içinde sarmısak bulunan ambalâjlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda kötü koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.

- İçinde sarmısak bulunan ambalâjlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır.

İçinde sarmısak bulunan ambalâjların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılmalıdır.

Sarmısakların depolanması TS 4952’ye uygun olarak yapılmalıdır.

7 Çeşitli hükümler

Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği sarmısaklar için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan sarmısakların;

- Madde 4'deki özelliklere uygun olduğunu,

- Madde 5'deki muayenelerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun

belirtilmesi gerekir.

Resimler

Resim 1 – Mor şeritli

Resim 2 - Enginar

Resim 3 – Gümüş kabuklu

ICS 67.080.20 TÜRK STANDARDI TS 1130/Şubat 2008

Ispanak

0 Giriş

Bu standard; ıspanağın tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir.

1 Kapsam

Bu standard taze olarak piyasaya arz edilen ıspanakları kapsar.

2 Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar

Bu standardda diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. * işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayımlanmış olan Türk Standardlarıdır.

TS No

Türkçe Adı

İngilizce Adı

TS ISO 874

Yaş meyve ve sebzeler – Numune alma

Fresh fruits and vegetables - Sampling

3 Tarifler

3.1 Ispanak

Spinacia oleracea L. türüne giren ve tüketiciye taze olarak arz edilen kültür bitkileri.

3.2 Yabancı madde

Ispanak üzerinde bulunan kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar, yabancı tohumlar gibi kendinden başka gözle görülebilir her türlü madde.

4 Sınıflandırma ve özellikler

4.1 Sınıflandırma

Ispanaklar, botanik yapılarına göre çeşitlere ve kalite özelliklerine göre sınıflara ayrılır.

4.1.1 Çeşitler

Ispanaklar botanik yapılarına göre;

- Matador,

- Winna,

- Kuzu

olmak üzere çeşitlere ayrılırlar.

Diğer çeşitler kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir.

4.1.2 Sınıflar

Ispanaklar kalite özelliklerine göre;

- Sınıf I,

- Sınıf II

olmak üzere iki sınıfa ayrılır.

4.2 Özellikler

4.2.1 Genel özellikler

Bütün sınıflarda, her sınıfın özelliklerine ve toleranslara uymak koşulu ile, ıspanaklar;

- Sağlam olmalı (çürüyerek ve kötüleşerek tüketime uygunsuz hâle gelenler hariç),

- Temiz olmalı (gözle görülebilir yabancı madde ihtiva etmemeli),

- Taze görünümlü olmalı,

- Böcek ve böcek hasarları bulunmamalı,

- Çiçeklenme belirtisi göstermemeli,

- Yabancı koku ve/veya tat bulunmamalı

dır.

Yıkanmış ıspanaklar iyice kurutulmuş olmalıdır.

Köklü ıspanaklarda kök kısmı, dip yaprakların altından kesilmiş olmalıdır.

Ispanakların gelişmesi ve durumu aşağıdaki özelliklere imkân verecek şekilde olmalıdır;

- Elle toplamaya, pazara hazırlamaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı,

- Gideceği yere ulaştığında tatmin edici durum (pazar isteklerini karşılamaya uygun özellikte) göstermeli

dir.

4.2.2 Çeşit özellikleri

Ispanağın çeşit özellikleri aşağıda verilenlere uygun olmalıdır.

4.2.2.1 Matador

Genel görünüşü yayvan, orta derecede dik, yaprakları büyük, koyu yeşil renkte, kısa saplı, etli, yaprakları uzun ovalden yuvarlağa kadar değişmekte olup çabuk gelişen, depolamaya dayanıklı bir çeşittir (Resim 1).

4.2.2.2 Winna

Yaprakları orta koyu canlı yeşil renkte, yeşil aksam gelişimi hızlı, albenisi yüksek bir çeşittir (Resim 2).

4.2.2.3 Kuzu

Kısa saplı, bol yapraklı, körpe görünümlü, lezzetli bir çeşittir (Resim 3).

4.2.3 Sınıf özellikleri

4.2.3.1 Sınıf I

Bu sınıfa iyi nitelikte ıspanaklar girer.

Bu sınıfa giren ıspanakların yaprakları;

- Çeşidine ve toplama zamanına göre kendine özgü normal renk ve taze görünüşte olmalı,

- Görünüşünü ve yenilebilmesini etkileyen don zararı bulunmamalı

dır.

Yaprak hâlindeki ıspanaklarda yaprak sapının boyu 10 cm’yi geçmemelidir.

4.2.3.2 Sınıf II

Bu sınıfa, Sınıf I’e giremeyen fakat genel özelliklere uyan ve pazarlamaya elverişli ıspanaklar girer.

4.3 Boylama

Ispanaklarda boylama zorunlu değildir.

4.4 Boyut ve toleranslar

4.4.1 Sınıf toleransları

4.4.1.1 Sınıf I

Bu sınıfın özelliklerine uymayan, fakat Sınıf II’ye giren ıspanaklardan (Sınıf II’nin toleransı hariç) kütlece en çok % 10 oranında tolerans tanınır.

4.4.1.2 Sınıf II

Bu sınıfın özelliklerine veya genel özelliklere uymayan, çürüme ve bozulma gibi nedenlerle tüketime elverişli olmayan ürünler hariç, ıspanaklardan kütlece en çok % 10 oranında tolerans tanınır.

Ayrıca köklü ıspanaklarda, dip yapraklardan başlayarak 1 cm’den uzun olan kökler, kütlece % 10 oranına kadar bulunabilir.

4.5 Özellik, muayene madde numaraları

Bu standardda verilen özellikler ile bunların, muayene madde numaraları Çizelge 1'de verilmiştir.

Çizelge 1 – Özellik, muayene madde numaraları

Özellikler

Özellik madde no

Muayene madde no

Genel özellikler

4.2.1

5.2.2

Çeşit özellikleri

4.2.2

5.2.2

Sınıf özellikleri

4.2.3

5.2.2

Boylama

4.3

5.2.2

Boyut ve toleranslar

4.4

5.2.2

Ambalajlama

6.2

5.2.1

İşaretleme

6.3

5.2.1

5 Numune alma ve muayeneler

5.1 Numune alma

Numune partiden alınır. Çeşidi, sınıfı ve ambalajı aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan ıspanaklar bir parti sayılır. Ispanak numunesi TS ISO 874’e göre alınır.

Alınan temsili numunelerin ambalajlama, muhafaza ve lāboratuvara gönderilmesi TS ISO 874’e göre yapılmalıdır.

5.2 Muayeneler

5.2.1 Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi

Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi gözle, elle incelenerek yapılır. Sonucun Madde 6'ya uygun olup olmadığına bakılır.

5.2.2 Ispanağın muayenesi

Ispanağın muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, ölçülerek yapılır ve sonucun Madde 4.2.1, Madde 4.2.2, Madde 4.2.3, Madde 4.3 ve Madde 4.4’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3 Değerlendirme

Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır.

5.4 Muayene raporu

Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır;

- Firmanın adı ve adresi,

- Muayenenin yapıldığı yerin adı,

- Muayeneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri,

- Numunenin alındığı tarih ile muayene tarihi,

- Numunenin tanıtılması,

- Muayenede uygulanan standardların numaraları,

- Sonuçların değerlendirilmesi,

- Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler,

- Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayenede yer almış olan işlemler,

- Numunenin standarda uygun olup olmadığı,

- Rapora ait seri numarası ve tarih her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı.

6 Piyasaya arz

Ispanaklar aşağıdaki şekillerde ambalajlı veya dökme olarak piyasaya arz edilir;

- Yaprak hâlinde,

- Köklü olarak.

6.1 Birörneklik

Her ambalajda bulunan ıspanaklar orijin, çeşit ve sınıf bakımından birörnek olmalıdır.

Ambalajın görünen kısmındaki durum, tüm ambalaj için geçerli olmalı; ambalajın üstünde ve alt kısmında aynı görünüm ve kaliteye sahip olmalı, her ambalajda görünen ıspanaklar o ambalajdaki tüm ürünü temsil etmelidir.

6.2 Ambalajlama

Ambalajlar taşıma sırasında ıspanakların korunmasını sağlayacak, insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde ahşap, mukavva, plâstik vb. malzemelerden yapılmış olmalıdır. Ambalaj olarak kullanılacak malzeme; yeni, temiz, ürünün harici ve dahîlî zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır. Ispanak dolu ambalajlar ürünü tam olarak muhafaza edecek şekilde tasarımlanmalıdır.

Ambalajların yapımında kullanılan her çeşit malzeme ile içlerine konulacak kâğıt ve benzeri madde insan sağlığına zararsız, yeni, temiz, kuru ve kokusuz olmalıdır. Ambalajlamada kullanılan kâğıt, pul gibi malzemelerin baskısı, etiketlenmesi zehirli veya insan sağlığına zararlı olmayan mürekkeple ve tutkalla yapılmalıdır. Basılı kağıt kullanıldığında yazılı yüzün dışa gelmesine ve ürüne değmemesine dikkat edilmelidir. Sebze yüzeyine etiket uygulandığında, etiket çıkarıldığında sebze yüzeyinde iz, leke ve kabuk zararı oluşturmamalıdır.

Bir ambalaja yaprak hâlinde ve köklü ıspanaklar bir arada konulamaz.

Ambalajlar her türlü yabancı maddeden arî olmalı, rutubet ve koku çeken malzemeden yapılmamalıdır. Ambalajların içinde, ıspanağın kopmuş çiçekleri ve sararmış yaprakları, zararlı veya zararsız otlar ve başka yabancı maddeler bulunmamalıdır.

6.3 İşaretleme

Ispanak ambalajları üzerine en az aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılır veya basılır. Ambalajın ağzı açıldığında tekrar kapatılmayacak veya tekrar kapatıldığında kapatıldığı belli olacak şekilde kapatılmalıdır.

- Firmanın ticari unvanı ve adresi veya kısa adı ve adresi veya tescilli markası,

- Bu standardın işaret ve numarası ( TS 1130 şeklinde),

- Malın adı (Ispanak),

- Yaprak hâlinde veya köklü olduğu,

- Çeşidi,

- Sınıfı,

- Üretim bölgesi veya yerel ismi (isteğe bağlı),

- Parti, seri veya kod numaralarından en az biri,

- Net kütlesi (kg veya g), (sapları koparılmış dağınık hâldekiler için),

- Demet sayısı (demet hâlindekiler için),

- Büyük ambalajlardaki küçük tüketici ambalajların sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı).

Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe’nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir.

6.4 Muhafaza ve taşıma

Ispanaklar, 15 0C’da ve % 95 ila % 100 bağıl nemde, 10 gün ila 14 gün muhafaza edilebilir.

- Ispanak ve içinde ıspanak bulunan ambalajlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda kötü koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.

- İçinde ıspanak bulunan ambalajlar gölgede tutulmalı; çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır.

İçinde ıspanak bulunan ambalajların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılmalıdır.

7 Çeşitli hükümler

Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği ıspanaklar için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan ıspanakların;

- Madde 4'deki özelliklere uygun olduğunun,

- Madde 5'deki muayenelerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun

belirtilmesi gerekir.

Resimler

Resim 1 – Matador

Resim 2 - Winna

Resim 3 – Kuzu

ICS 67.080.20 TÜRK STANDARDI TS 1194/Mart 2008

Yeşil salata ve marul

0 Giriş

Bu standard; yeşil salata ve marulun tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir.

1 Kapsam

Bu standard, tüketiciye taze olarak arz edilen yeşil salata ve marulları kapsar.

2 Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar

Bu standardda diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. * işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayımlanmış olan Türk Standardlarıdır.

TS No

Türkçe Adı

İngilizce Adı

TS ISO 874

Yaş meyve ve sebzeler - Numune alma

Fresh fruits and vegetables - Sampling

3 Tarifler

3.1 Yeşil salata ve marul

Lactuca sativa L. türüne giren kültür bitkileri.

3.2 Yabancı madde

Yeşil salata ve marul üzerinde bulunan kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar, yabancı tohumlar gibi kendinden başka gözle görülebilir her türlü madde.

4 Sınıflandırma ve özellikler

4.1 Sınıflandırma

Yeşil salata ve marullar botanik yapılarına göre tiplere, kalite özeliklerine göre sınıflara ve kütlelerine göre boylara ayrılır.

4.1.1 Tipler

Yeşil salata ve marullar botanik yapılarına göre;

- Baş salata,

- Kıvırcık salata,

- Yedikule marulu (romen salatası)

olmak üzere tiplere ayrılır.

Dİğer tipler kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir.

4.1.2 Sınıflar

Yeşil salata ve marullar kalite özelliklerine göre;

- Sınıf I,

- Sınıf II

olmak üzere iki sınıfa ayrılır.

4.1.3 Boylar

Yeşil salata ve marullar iriliklerini belirleyen kütlelerine göre Çizelge 1’de belirtilen boylara ayrılır.

4.2 Özellikler

4.2.1 Genel özellikler

Her sınıfın özelliklerine ve toleranslara uymak koşulu ile,

Yeşil salata ve marullar/marullarda,

- Bütün (tam) olmalı,

- Sağlam olmalı (çürüyerek ve kötüleşerek tüketime uygunsuz hâle gelenler ürünü etkilememeli),

- Temiz ve kuru olmalı (gözle görülebilir yabancı madde ihtiva etmemeli ve toprak bulaşıklı yapraklar ayıklanmış olmalı),

- Taze görünümlü olmalı,

- Çiçeklenme belirtisi göstermemiş olmalı,

- Dolgun yapı göstermeli (yeterli yaprak sıklığı bulunmalı),

- Böcek ve böcek hasarları bulunmamalı,

- Yabancı tat ve koku bulunmamalı,

- Anormal dış nem (dış yüzeyde ıslaklık) olmamalı

dır.

Ürün, pazarlama zamanına ve mevsime göre normal şekilde gelişmiş olmalıdır. Ürünün gelişmesi esnasında düşük sıcaklıklardan meydana gelen ve görünüşünü ciddi şekilde etkilemeyecek derecede olan kırmızımtırak renge müsaade edilir.

Ürünün pazarlara gönderilmesi sırasında kökleri, dip yaprakları yakın ve düzgün olarak kesilmelidir.

Yeşil salata ve marulların gelişmesi ve durumu aşağıdaki özelliklere imkân verecek şekilde olmalıdır;

- Elle toplamaya, pazara hazırlamaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı,

- Gideceği yere ulaştığında tatmin edici durum (pazar isteklerini karşılamaya uygun özellik) göstermeli

dir.

4.2.2 Tip özellikleri

Yeşil salata ve marullar aşağıda belirtilen özellikte olmalıdır.

4.2.2.1 Baş salata

Kapalı bir başa sahip olmalıdır. Başın sıkı olması istenen bir özelliktir (Resim 1).

4.2.2.2 Kıvırcık salata

Baş bağlamayan bol yapraklı salatadır (Resim 2).

4.2.2.3 Yedikule marulu (romen salatası)

Uzun yaprakları birbirini örterek baş meydana getiren maruldur (Resim 3).

4.2.3 Sınıf özellikleri

4.2.3.1 Sınıf I

Bu sınıfa iyi nitelikte yeşil salata ve marullar girer. Bunlar; tipinin şekil, renk ve diğer tüm özelliklerini göstermelidir.

Bu sınıftaki yeşil salata ve marullar;

- İyi görünümlü olmalı,

- Sıkı doku yapısı göstermeli (tipine bağlı olarak),

- Yenilebilmesini etkileyen zarar ve hasarlar bulunmamalı,

- Don zararı bulunmamalı

dır.

Bu sınıfa giren baş salataların ve marulların göbeği iyi oluşmuş olmalı ve göbekleri tek olmalıdır.

4.2.3.2 Sınıf II

Bu sınıfa Sınıf I’e giremeyen fakat genel özelliklere uyan yeşil salata ve marullar girer.

Bunlar;

- Oldukça iyi görünümde olmalı,

- Yenilebilmesini etkileyecek önemli zarar ve hasara sahip olmamalı

dır.

Bunlarda ürünün genel görünüşünü, özelliklerini, saklama veya pazarlama değerini bozmamak şartıyla;

- Hafif renk kusurlarına,

- Hafif böcek zararlarına

müsaade edilebilir.

Bu sınıfa giren baş salataların ve marulların göbekleri küçük olabilir. Örtü altında yetişen salata ve marulların göbeksiz olanlarına müsaade edilir.

4.2.4 Boy özellikleri

Yeşil salata ve marullar Çizelge 1’de verilen boylarda olmalıdır.

Çizelge 1 - Yeşil salata ve marulların kütleleri, en az

Açıkta yetiştirilen

g/tane

Örtü altında yetiştirilen

g/tane

Baş salata1)

150

100

Kıvırcık salata

200

150

Marul

150

100

1) Aysberg tipi baş salata

300

200

4.3 Boyut ve toleranslar

Ambalajlı veya dökme olarak piyasaya arz edilen yeşil salata ve marullarda sayıca kabul edilen sınıf ve boy toleransları aşağıda verilmiştir.

4.3.1 Sınıf toleransları

4.3.1.1 Sınıf I

Bu sınıfın özelliklerine uymayan, fakat Sınıf II’ye giren yeşil salata ve marullardan (Sınıf II’nin toleransı hariç) sayıca en çok % 10 oranında tolerans tanınır.

4.3.1.2 Sınıf II

Bu sınıfın özelliklerine veya genel özelliklere uymayan, fakat tüketime elverişli bulunan yeşil salata ve marullardan sayıca en çok % 10 oranında tanınır.

4.3.2 Boy toleransları

Bütün sınıflar için sayıca en çok % 10 oranında tolerans tanınır (söz konusu boyun kütlece en çok % 10 altında veya üstünde olmak şartıyla).

4.4 Özellik ve muayene madde numaraları

Bu standardda verilen özellikler ile bunların muayene madde numaraları Çizelge 2'de verilmiştir.

Çizelge 2 – Özellik ve muayene madde numaraları

Özellikler

Özellik madde no

Muayene madde no

Genel özellikler

4.2.1

5.2.2

Tip özellikleri

4.2.2

5.2.2

Sınıf özellikleri

4.2.3

5.2.2

Boy özellikleri

4.2.4

5.2.2

Boyut ve toleranslar

4.3

5.2.2

Ambalajlama

6.2

5.2.1

İşaretleme

6.3

5.2.1

5 Numune alma ve muayeneler

5.1 Numune alma

Numune partiden alınır. Tipi, sınıfı, boyu, menşei ve ambalajı aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan yeşil salata ve marullar bir parti sayılır. Yeşil salata ve marul numunesi TS ISO 874’e göre alınır.

Alınan temsili numunelerin ambalajlama, muhafaza ve lāboratuvara gönderilmesi TS ISO 874’e göre yapılmalıdır.

5.2 Muayeneler

5.2.1 Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi

Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi gözle, elle incelenerek ve gerekirse tartılarak yapılır. Sonucun Madde 6'ya uygun olup olmadığına bakılır.

5.2.2 Yeşil salata ve marulun muayenesi

Yeşil salata ve marulun muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, tartılarak yapılır ve sonucun Madde 4.2.1, Madde 4.2.2, Madde 4.2.3, Madde 4.2.4 ve Madde 4.3’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3 Değerlendirme

Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır.

5.4 Muayene raporu

Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır;

- Firmanın adı ve adresi,

- Muayenenin yapıldığı yerin adı,

- Muayeneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri,

- Numunenin alındığı tarih ile muayene tarihi,

- Numunenin tanıtılması,

- Muayenede uygulanan standardların numaraları,

- Sonuçların değerlendirilmesi,

- Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler,

- Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayenede yer almış olan işlemler,

- Numunenin standarda uygun olup olmadığı,

- Rapora ait seri numarası ve tarih her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı.

6 Piyasaya arz

Yeşil salata ve marullar ambalajlı olarak piyasaya arz edilir.

6.1 Birörneklik

Bir ambalajdaki yeşil salata ve marullar tip, sınıf ve menşei bakımından birörnek olmalıdır.

6.2 Ambalajlama

Ambalajlar taşıma sırasında yeşil salata ve marulların korunmasını sağlayacak, mevzuatına uygun ahşap, mukavva, plâstik vb. malzemelerden yapılmış olmalıdır. Ambalaj olarak kullanılacak malzeme; yeni, temiz, ürünün harici ve dahîlî zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır. Yeşil salata ve marul dolu ambalajlar ürünü tam olarak muhafaza edecek şekilde tasarımlanmalıdır.

Ambalajların yapımında kullanılan her çeşit malzeme ile içlerine konulacak kağıt ve benzeri madde insan sağlığına zararsız, yeni, temiz, kuru ve kokusuz olmalıdır. Ambalajlamada kullanılan kâğıt, pul gibi malzemelerin baskısı, etiketlenmesi zehirli veya insan sağlığına zararlı olmayan mürekkeple ve tutkalla yapılmalıdır. Basılı kağıt kullanıldığında yazılı yüzün dışa gelmesine ve ürüne değmemesine dikkat edilmelidir. Sebze yüzeyine etiket uygulandığında, etiket çıkarıldığında sebze yüzeyinde iz, leke ve kabuk zararı oluşturmamalıdır.

Ambalajlar her türlü yabancı maddeden arî olmalı, rutubet ve koku çeken malzemeden yapılmamalıdır.

Her ambalaj veya partide görünen yeşil salata ve marullar o ambalaj veya partideki bütün ürünü temsil etmelidir.

Ambalajın görünen kısmındaki durum, tüm ambalaj için geçerli olmalı; ambalajın üstünde ve alt kısmında aynı görünüm ve kaliteye sahip olmalı, her ambalajda görünen yeşil salata ve marullar o ambalajdaki tüm ürünü temsil etmelidir.

Yeşil salatalar ve marullar, aralarında fazla boşluk kalmayacak ve ezilmeyecek şekilde ambalajlara yerleştirilir.

Yeşil salatalar göbekleri karşılıklı gelecek şekilde düşey olarak iki sıra halinde, marullar ise yatay olarak ambalajlanır.

6.3 İşaretleme

Yeşil salata ve marul ambalajları üzerine en az aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılır veya basılır. Ambalajın ağzı açıldığında tekrar kapatılamayacak veya tekrar kapatıldığında kapatıldığı belli olacak şekilde kapatılmalıdır.

- Firmanın ticari unvanı veya kısa adı, varsa tescilli markası,

- Bu standardın işaret ve numarası ( TS 1194 şeklinde),

- Malın adı (Yeşil salata, marul),

- Tipi,

- Sınıfı,

- Boyu,

- Üretim bölgesi veya yerel ismi (isteğe bağlı),

- Parti, seri veya kod numaralarından en az biri,

- Net kütlesi (en az, kg veya g olarak),

- Büyük ambalajlardaki küçük tüketici ambalajların sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı).

Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe’nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir.

6.4 Muhafaza ve taşıma

- Yeşil salata ve marul ve içinde yeşil salata ve marul bulunan ambalajlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda kötü koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.

- İçinde yeşil salata ve marul bulunan ambalajlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır.

İçinde yeşil salata ve marul bulunan ambalajların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılmalıdır.

7 Çeşitli hükümler

Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği yeşil salata ve marullar için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan yeşil salata ve marulların;

- Madde 4'teki özelliklere uygun olduğunun,

- Madde 5'teki muayenelerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun

belirtilmesi gerekir.

Resimler

Resim 1 – Baş salata

Resim 2 - Kıvırcık salata

Resim 3 – Yedikule marulu

ICS 67.080.10 TÜRK STANDARDI TASARISI tst 793/Revizyon

Kiraz ve vişne

0 Giriş

Bu standard; kiraz ve vişnenin tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir.

1 Kapsam

Bu standard tüketiciye taze olarak arz edilen kiraz ve vişneleri kapsar, işlenmiş ürünleri kapsamaz.

2 Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar

Bu standardda diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. * işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayımlanmış olan Türk Standardlarıdır.

TS No

Türkçe Adı

İngilizce Adı

TS ISO 874

Yaş meyve ve sebzeler - Numune alma

Fresh fruits and vegetables - Sampling

TS 5356

Kiraz ve vişne - Soğuk depolama ve taşıma kuralları

Sweet cherries and sour cherries - Guide to cold storage and refrigerated transport

3 Tarifler

3.1 Kiraz

Prunus avium L. türüne giren kültür ağaçlarının taze meyveleri.

3.2 Vişne

Prunus cerasus L. türüne giren kültür ağaçlarının taze meyveleri.

3.3 Yabancı madde

Kiraz ve vişne üzerinde bulunan kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar, yabancı tohumlar gibi kendinden başka gözle görülebilir her türlü madde.

4 Sınıflandırma ve özellikler

4.1 Sınıflandırma

Kiraz ve vişneler, botanik yapılarına göre çeşitlere, kalite özelliklerine göre sınıflara ayrılır.

4.1.1 Çeşitler

4.1.1.1 Kiraz çeşitleri

Başlıca kiraz çeşitleri;

- Bella Di Pistoia Bela di Pistol),

- Berryessa (Berissa),

- Beyaz kiraz (Starks Gold),

- Beyaz Ömeroğlu,

- Bigarreau Goucher (Bigarö Goçer),

- Bigarreau Napoleon (Bigarö Napolyon),

- Bing (Bing),

- Dalbastı,

- Durona Di Cesena (Durona Di Kesena),

- Early Burlat (Örli Burlat),

- Edirne,

- Hacıömer Karası,

- Karabodur,

- Kara gevrek,

- Lambert (Lembırt),

- Larian (Loryan),

- Mertan Bigarreau (Mertan Bigarö),

- Mertan Premier (Mertan Premier),

- Merton Late (Merton Leyt),

- Merton Marvel (Merton Marvel),

- Napolyon,

- Noble (Nobel),

- Noir De Guben (Nor dö Goben),

- Siyah Ömeroğlu,

- Starking Hardy Giant (Starking Hardi Jiyant),

- Stella (Stella),

- Turfanda,

- Van,

- Vista (Visto)

dır.

Diğer çeşitler kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir.

4.1.1.2 Vişne çeşitleri

Başlıca vişne çeşitleri;

- Kütahya,

- Montmorency

dir.

Diğer çeşitler kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir.

4.1.2 Sınıflar

Kiraz ve vişneler kalite özelliklerine göre;

- Ekstra,

- Sınıf I,

- Sınıf II

olmak üzere üç sınıfa ayrılır.

4.2 Özellikler

4.2.1 Genel özellikler

Kiraz ve vişneler/vişnelerde;

- Bütün olmalı,

- Sağlam olmalı,

- Temiz olmalı (gözle görülebilir yabancı madde ihtiva etmemeli),

- Taze görünüşlü olmalı,

- Çeşide özgü renkte ve şekilde olmalı,

- Meyve eti sıkı olmalı (çeşit özelliğine göre),

- Sapları düşmemiş (derisi hasar görmemiş olması kaydıyla hasat sırasında sapından kopan çeşitler hariç) olmalı,

- Böcek ve böcek hasarları bulunmamalı,

- Hastalık ve hastalık zararı bulunmamalı,

- Yabancı tat ve/veya koku bulunmamalı,

- Anormal dış nem (dış yüzeyde ıslaklık) ihtiva etmemeli

dir.

Kiraz ve vişneler gelişmesini tamamlamış ve olgunluk özelliklerini göstermelidir.

Kiraz ve vişnelerin gelişmesi ve durumu aşağıdaki özelliklere imkân verecek şekilde olmalıdır:

- Elle toplamaya, ambalajlamaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı,

- Gideceği yere ulaştığında tatmin edici durum göstermeli

dir.

4.2.2 Çeşit özellikleri

Kiraz ve vişneler aşağıda verilen çeşit özelliklerinde olmalıdır.

Not - Kiraz ve vişnelerde verilen meyve kütlesi değerleri ortalama değerler olarak bilgi amaçlı verilmiştir, çeşit özelliği olarak aranmaz.

4.2.2.1 Kiraz çeşitleri

Kiraz çeşitleri aşağıda verilen özelliklerde olmalıdır.

4.2.2.1.1 Bella Di Pistoia

Meyvesi yuvarlakça, iri, meyve kütlesi ortalama 6,10 g, parlak sarı zemin üzeri pembemsi kırmızı renkli, çok sert, gevrek, sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.2 Berryessa

Meyvesi kalp şeklinde, iri, meyve kütlesi ortalama 6,90 g, parlak siyaha yakın kırmızı renkli, orta sert, sulu, orta lifli bir çeşittir.

4.2.2.1.3 Beyaz kiraz (Starks Gold)

Meyvesi yuvarlak, orta irilikte, meyve kütlesi ortalama 3,40 g, sarı renkli, sert bir çeşittir.

4.2.2.1.4 Beyaz Ömeroğlu

Meyvesi yuvarlakça-kalp şeklinde, iri, meyve kütlesi ortalama 5,40 g, sarı zemin üzeri pembemsi kırmızı renkli, sert bir çeşittir.

4.2.2.1.5 Bigarreau Goucher

Meyvesi yuvarlak kalp şeklinde, iri, meyve kütlesi ortalama 6,25 g, hemen hemen siyaha yakın, oldukça koyu kırmızı renkli, sert, gevrek, sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.6 Bigarreau Napoleon

Meyvesi kalp şeklinde, iri, meyve kütlesi ortalama 6,30 g, donuk sarı zemin kırmızımsı renkte, sert, gevrek, sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.7 Bing

Meyvesi kalp şeklinde, çok iri, meyve kütlesi ortalama 7,30 g, orta parlak, şarabi koyu kırmızı renkli, sert, gevrek, sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.8 Dalbastı

Meyvesi geniş kalp şeklinde, çok iri, meyve kütlesi ortalama 8,20 g, parlak koyu kırmızı renkli, çok sert, gevrek, sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.9 Durona Di Cesena

Meyvesi yuvarlak kalp şeklinde, iri, meyve kütlesi ortalama 6,20 g, parlak koyu kırmızı renkte, sert, sulu, ince yapılı bir çeşittir.

4.2.2.1.10 Early Burlat

Meyvesi yuvarlak yassı, orta irilikte, meyve kütlesi ortalama 6,40 g, parlak koyu kırmızı renkte, sert, çok sulu, ince yapılı bir çeşittir.

4.2.2.1.11 Edirne

Meyvesi yuvarlak, orta irilikte, meyve kütlesi ortalama 3,30 g, kahverengimsi - şarabi renkte, orta sert ve az lifli bir çeşittir.

4.2.2.1.12 Hacıömer Karası

Meyvesi yuvarlak, orta irilikte, meyve kütlesi ortalama 3,40 g, açık kırmızı renkli, çok sert bir çeşittir.

4.2.2.1.13 Karabodur

Meyvesi genişçe kalp şeklinde, çok iri, meyve kütlesi ortalama 7,50 g, parlak sarı zemin üzeri kırmızımsı pembe renkli, sert, sulu, az lifli bir çeşittir.

4.2.2.1.14 Kara gevrek

Meyvesi fıçı şekilli - hafif konik, çok iri, meyve kütlesi ortalama 7,80 g, koyu morumsu- kırmızı renkli, sert, gevrek, çok sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.15 Lambert

Meyvesi kalp şeklinde, çok iri, meyve kütlesi ortalama 7,60 g, parlak koyu kırmızı renkli, çok sert, gevrek bir çeşittir.

4.2.2.1.16 Larian

Meyvesi yuvarlak kalp şeklinde, iri, meyve kütlesi ortalama 6,70 g, parlak koyu kırmızı renkte, orta sert, orta sulu, ince yapılı bir çeşittir.

4.2.2.1.17 Mertan Bigarreau

Meyvesi yuvarlak kalp şeklinde, iri, meyve kütlesi ortalama 7,00 g, parlak koyu kırmızı kahve renkli, sert, gevrek, sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.18 Mertan Premier

Meyvesi kalp şeklinde, iri, meyve kütlesi ortalama 5,30 g, koyu kırmızı-mor renkli, orta sert, sulu, ince yapılı bir çeşittir.

4.2.2.1.19 Merton Late

Meyvesi yuvarlakça, iri, meyve kütlesi ortalama 5,80 g, donuk sarı zemin üzeri parlak pembemsi-kırmızı renkli, sert, gevrek, sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.20 Merton Marvel

Meyvesi yuvarlakça-kalp şeklinde, iri, meyve kütlesi ortalama 6,25 g, koyu kırmızı - morumsu renkli, çok sert, gevrek, sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.21 Napolyon

Meyvesi geniş kalp şeklinde, çok iri, meyve kütlesi ortalama 8 g ila 18 g, dışı parlak koyu kırmızı renkli, içi kırmızı renkli, çok sert, gevrek, sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.22 Noble

Meyvesi kalp şeklinde, çok iri, meyve kütlesi ortalama 7,40 g, koyu morumsu ve hemen hemen siyaha yakın renkli, çok sert, gevrek, sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.23 Noir De Guben

Meyvesi yuvarlak şekilli, iri, meyve kütlesi ortalama 5,70 g, koyu kırmızıya çalan kahve rengi hemen hemen siyah renkli, sert-çok sert, gevrek bir çeşittir.

4.2.2.1.24 Siyah Ömeroğlu

Meyvesi yuvarlak, orta irilikte, meyve kütlesi ortalama 3,15 g, kırmızı renkli, çok sert bir çeşittir.

4.2.2.1.25 Starking Hardy Giant

Meyvesi kalp şekline yakın, iri, meyve kütlesi ortalama 5,60 g, parlak koyu kırmızı renkte, sert, sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.26 Stella

Meyvesi fıçı şeklinde, çok iri, meyve kütlesi ortalama 7,30 g, parlak koyu kırmızı renkli, çok sert, gevrek bir çeşittir.

4.2.2.1.27 Turfanda

Meyvesi kalp şeklinde, orta irilikte, meyve kütlesi ortalama 3,80 g, morumsu - şarabi renkte, orta sert, orta sulu, lifli bir çeşittir.

4.2.2.1.28 Van

Meyvesi yuvarlak kalp şeklinde, çok iri, meyve kütlesi ortalama 7,80 g, çok parlak kırmızı renkli, çok sert, gevrek, sulu bir çeşittir.

4.2.2.1.29 Vista

Meyvesi geniş kalp şeklinde, iri, meyve kütlesi ortalama 6,30 g, parlak koyu kırmızı renkte, sert, sulu ince yapılı bir çeşittir.

4.2.2.2 Vişne çeşitleri

Vişne çeşitleri aşağıda verilen özelliklerde olmalıdır.

4.2.2.2.1 Kütahya

Meyvesi yuvarlak, çok iri, meyve kütlesi ortalama 6,80 g, koyu morumsu-şarabi renkte, çok sert, çok sulu, az lifli bir çeşittir.

4.2.2.2.2 Montmorency

Meyvesi yuvarlakça, orta irilikte, meyve kütlesi ortalama 4,60 g, kırmızı renkli, orta sert, sulu bir çeşittir.

4.2.3 Sınıf özellikleri

4.2.3.1 Ekstra

Bu sınıfa üstün nitelikteki kiraz ve vişneler girer. Bunlar iyi gelişmiş olmalı ve çeşide özgü özelliklere ve renge sahip bulunmalıdır. Nitelik bakımından ürünün genel görünüşünü ve ambalaj içindeki sunumunu etkilemeyecek çok hafif yüzeysel kabuk kusurları bulunabilir.

4.2.3.2 Sınıf I

Bu sınıfa iyi nitelikteki kiraz ve vişneler girer. Bunlar çeşidinin ve ticari tipinin tipik özelliklerini göstermelidir. Bunlarda ürünün genel görünüm, kalite ve ambalaj içinde sunumunu etkilememek şartıyla;

- Hafif şekil,

- Hafif renk

kusurları bulunabilir.

Kusurlar meyve etini etkilememelidir. Bu sınıfa giren kiraz ve vişnelerde; yanık, yarık-çatlak, çürük-ezik, dolu hasarı bulunmamalıdır.

4.2.3.3 Sınıf II

Bu sınıfa daha üst sınıflara girmeyen fakat genel özellikleri taşıyan kiraz ve vişneler girer. Bunlar şekil, gelişme, renk ve kabuk bakımından kalite ve ambalaj içinde sunumunu etkilememek şartıyla;

- Şekil ve renk (Çeşide özgü özellikleri korumak şartıyla),

- Küçük, iyileşmiş yara izleri (ürünün genel görünüşünü ve kalitesini etkilemeyecek)

kusurları bulunabilir.

4.2.4 Boy özellikleri

Kiraz ve vişnelerde boy, en geniş ekvatoral çapa (mm) göre belirlenir.

Kiraz ve vişneler için en küçük çap; Ekstra sınıfta 18 mm’den, Sınıf I ve Sınıf II’de ise 17 mm’den küçük olamaz.

4.3 Boyut ve toleranslar

4.3.1 Sınıf toleransları

Her ambalajda sınıfının özelliklerine uymayan meyveler için müsaade edilebilecek tolerans değerleri aşağıda verilmiştir.

4.3.1.1 Ekstra

Bu sınıfa Sınıf I’e giren kiraz ve vişnelerden, Sınıf I’in toleransı hariç, kütlece veya sayıca % 5’e kadar tolerans tanınır.

Aşırı olgun meyveler toleransa giremez. Yalnız bu % 5’den en çok % 2’si çatlak veya kurt yenikli meyveler olabilir.

4.3.1.2 Sınıf I

Bu sınıfa Sınıf II’ye giren kiraz ve vişnelerden, Sınıf II’nin toleransı hariç, kütlece veya sayıca % 10’a kadar tolerans tanınır.

Gözle gösterilebilir derecede çürüklük ve aşırı olgunluk gösteren meyveler toleransa giremez. Yalnız bu %10’dan % 4’ü çatlak veya kurt yenikli meyveler olabilir.

4.3.1.3 Sınıf II

Bu sınıfa bütün sınıflara girmeyen fakat tüketime elverişli olan kiraz ve vişnelerden kütlece veya sayıca % 10’a kadar bulunabilir (Çürüme, kötüleşme, yara, bere ile tüketime uygunsuz haldeki ürünler hariç).

Bu tolerans içinde; gözle gösterilebilir derecede çürüklük, aşırı olgunluk gösteren ve kurt yenikli meyveler toplamı % 4’den daha fazla ve bununla beraber aşırı olgunluk gösteren meyveler % 2’den daha fazla olmamalıdır.

4.3.2 Boy toleransları

Ekstra sınıfta 17 mm’den, Sınıf I ve Sınıf II’de ise 15 mm’den küçük olmamak kaydıyla her sınıfta belirtilen en küçük çaptan aşağı boyda olanlara kütlece veya sayıca %10 oranına kadar tolerans tanınır.

4.4 Özellik, muayene madde numaraları

Bu standardda verilen özellikler ile bunların, muayene madde numaraları Çizelge 1'de verilmiştir.

Çizelge 1 – Özellik, muayene madde numaraları

Özellikler

Özellik madde no

Muayene madde no

Genel özellikler

4.2.1

5.2.2

Çeşit özellikleri

4.2.2

5.2.2

Sınıf özellikleri

4.2.3

5.2.2

Boy özellikleri

4.2.4

5.2.2

Boyut ve toleranslar

4.3

5.2.2

Ambalajlama

6.2

5.2.1

İşaretleme

6.3

5.2.1

5 Numune alma ve muayeneler

5.1 Numune alma

Numune partiden alınır. Çeşidi, sınıfı ve ambalajı aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan kiraz ve vişneler bir parti sayılır. Kiraz ve vişne numunesi TS ISO 874’e göre alınır.

Alınan temsili numunelerin ambalajlama, muhafaza ve lāboratuvara gönderilmesi TS ISO 874’e göre yapılmalıdır.

5.2 Muayeneler

5.2.1 Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi

Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi gözle, elle incelenerek, gerekirse ölçülerek yapılır. Sonucun Madde 6'ya uygun olup olmadığına bakılır.

5.2.2 Kiraz ve vişnenin muayenesi

Kiraz ve vişnenin muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, ölçülerek yapılır ve sonucun Madde 4.2.1, Madde 4.2.2, Madde 4.2.3 ve Madde 4.2.4’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3 Değerlendirme

Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır.

5.4 Muayene raporu

Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır;

- Firmanın adı ve adresi,

- Muayenenin yapıldığı yerin adı,

- Muayeneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri,

- Numunenin alındığı tarih ile muayene tarihi,

- Numunenin tanıtılması,

- Muayenelerde uygulanan standardların numaraları,

- Sonuçların değerlendirilmesi,

- Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler,

- Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayenelerde yer almış olan işlemler,

- Standarda uygun olup olmadığı,

- Rapora ait seri numarası ve tarih her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı.

6 Piyasaya arz

Kiraz ve vişneler piyasaya aşağıdaki şekilde ambalajlı olarak arz edilir.

Kiraz ve vişneler saplı ve sapsız olarak sunulabilir.

6.1 Birörneklik

Bir ambalaj içerisindeki kiraz ve vişneler çeşit, orijin, kalite ve sunum (saplı veya sapsız) bakımından birörnek olmalıdır. Kiraz ve vişneler boy bakımından da olabildiğince birörnek olmalıdır.

Ekstra sınıftaki meyveler renk ve olgunluk bakımından da bir örnek olmalıdır.

Her ambalajda görünen kiraz ve vişneler o ambalajdaki tüm meyveleri temsil etmelidir.

6.2 Ambalajlama

Ambalajlar taşıma sırasında meyvelerin korunmasını sağlayacak, mevzuatına uygun ahşap, mukavva, plâstik vb. malzemelerden yapılmış olmalıdır. Ambalaj olarak kullanılacak malzeme; yeni, temiz, ürünün harici ve dahîlî zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır. Kiraz ve vişne dolu ambalajlar ürünü tam olarak muhafaza edecek şekilde tasarımlanmalıdır.

Ambalajların yapımında kullanılan her çeşit malzeme ile içlerine konulacak kağıt ve benzeri madde insan sağlığına zararsız, yeni, temiz, kuru ve kokusuz olmalıdır. Ambalajlamada kullanılan kâğıt, pul gibi malzemelerin baskısı, etiketlenmesi zehirli veya insan sağlığına zararlı olmayan mürekkeple ve tutkalla yapılmalıdır. Basılı kağıt kullanıldığında yazılı yüzün dışa gelmesine ve ürüne değmemesine dikkat edilmelidir.

Meyve yüzeyine etiket uygulandığında, etiket çıkarıldığında meyve yüzeyinde iz, leke ve kabuk zararı oluşturmamalıdır.

Ambalajların içersinde yaprak, kabuk, sap, taş, toprak ve benzeri hiçbir yabancı madde bulunmamalıdır.

6.3 İşaretleme

Kiraz ve vişne ambalajları üzerine en az aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılır veya basılır. Ambalajın ağzı açıldığında tekrar kapatılmayacak veya tekrar kapatıldığında kapatıldığı belli olacak şekilde kapatılmalıdır.

- Firmanın ticari unvanı veya kısa adı, varsa tescilli markası,

- Bu standardın işaret ve numarası ( TS 793 şeklinde),

- Malın adı (Kiraz ve vişne),

- Türü (isteğe bağlı)

- Çeşidi (isteğe bağlı),

- Sınıfı,

- Boyu (isteğe bağlı),

- Menşei ülke,

- Üretim bölgesi veya yerel ismi (isteğe bağlı),

- Parti, seri veya kod numaralarından en az biri,

- Net kütlesi (en az g veya kg olarak),

- Büyük ambalajlardaki küçük tüketici ambalajların sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı).

Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe’nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir.

Tüketici ambalajları bu maddedeki hükümlere tabi değildir. Ancak, tüketici ambalajlarının konulduğu, taşıma amaçlı ambalajlar üzerinde işaretlemeye ilişkin bilgiler muhakkak surette yazılmalı veya basılmalıdır.

6.4 Muhafaza ve taşıma

Kiraz 0 0C ilâ -1 0C sıcaklıkta, % 90 ilâ % 95 bağıl nemde 2 ila 4 hafta, vişne 0 0C ilâ -1 0C sıcaklıkta, % 90 ilâ % 95 bağıl nemde 2 ila 3 hafta süre ile muhafaza edilebilir. Kirazların 0° C 'un altındaki sıcaklıklarda dayanma süresi artmakta fakat tat ve lezzet bozulmaktadır. İçinde kiraz ve vişne bulunan ambalajlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır.

İçinde kiraz ve vişne bulunan ambalajların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılmalıdır.

Kiraz ve vişneler, işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda fena koku yayan veya bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.

İçlerinde kiraz ve vişne bulunan ambalajlar yağmur, kar, güneş ve rüzgar altında tutulmamalı; bu koşullarda taşıtlara yükletilip boşaltılmamalıdır. Kiraz ve vişneler, taşıtlara yükletilinceye kadar iyi havalandırılmış gölge yerlerde bekletilmelidir.

Kiraz ve vişne taşıyan araba, kamyon vb. araçlar açıkta fazla bekletilmemeli, gölge bir yerde tutulmalıdır.

Kiraz ve vişnelerin depolama ve taşınması TS 5356’ya göre yapılmalıdır.

7 Çeşitli hükümler

Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği kiraz ve vişneler için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan kiraz ve vişnelerin;

- Madde 4'deki özelliklere uygun olduğunun,

- Madde 5'deki muayenelerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun

belirtilmesi gerekir.

ICS 67.080.10 TÜRK STANDARDI TS 185/Mart 2008

Çilek

0 Giriş

Bu standard; çileğin tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir.

1 Kapsam

Bu standard tüketiciye taze olarak arz edilen çilekleri kapsar, işlenmiş çilek ve çilek ürünleri kapsamaz.

2 Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar

Bu standardda diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. * işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayımlanmış olan Türk Standardlarıdır.

TS No

Türkçe Adı

İngilizce Adı

TS ISO 874

Yaş meyve ve sebzeler - Numune alma

Fresh fruits and vegetables - Sampling

TS 4747

Çilek - Soğuk depolama kuralları

Strawberries - Guide to cold storage

3 Tarifler

3.1 Çilek

Rosaceae familyasının Fragaria L. cinsine giren kültür bitkilerinin çeşitli türlerinin üzümsü meyveleri.

3.2 Yabancı madde

Çilek üzerinde bulunan kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar, yabancı tohumlar gibi kendinden başka gözle görülebilir her türlü madde.

4 Sınıflandırma ve özellikler

4.1 Sınıflandırma

Çilekler; botanik yapılarına göre çeşitlere, kalite özelliklerine göre sınıflara ve iriliklerine göre boylara ayrılır.

4.1.1 Çeşitler

- Aliso,

- Tioga,

- Pocahontas,

- Yalova - 9,

- Yalova - 15,

- Yalova - 104,

- Balcalı -1,

- Balcalı -2,

- Balcalı -3,

- Douglas,

- Dana,

- Brio,

- Pajaro,

- Chandler,

- Selva,

- Red Chief,

- Honeoye,

- Sweet Charlie,

- Camarosa,

- Kabarla,

- Redlans Hope,

- Vista,

- Festival,

- Aromas

olmak üzere çeşitlere ayrılırlar.

Diğer çeşitler kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir.

4.1.2 Sınıflar

Çilekler kalite özelliklerine göre;

- Ekstra,

- Sınıf I,

- Sınıf II

olmak üzere üç sınıfa ayrılır.

4.1.3 Boylar

Çilekler iriliklerine göre;

- İri,

- Ufak

olmak üzere iki boya ayrılır.

4.2 Özellikler

4.2.1 Genel özellikler

Çilekler / çileklerde;

- Bütün, hasarsız olmalı,

- Sağlam olmalı (çürüyerek ve kötüleşerek tüketime uygunsuz hâle gelenler ürünü etkilememeli),

- Çeşide özgü renkte ve şekilde olmalı,

- Taze görünümlü, yıkanmamış olmalı,

- Çanak yapraklı olmalı, çanak yaprakları ve sap (varsa) taze ve yeşil olmalı,

- Yabancı madde bulunmamalı,

- Böcek ve böcek hasarları bulunmamalı,

- Yabancı koku ve/veya tat bulunmamalı,

- Anormal dış nem (dış yüzeyde ıslaklık) ihtiva etmemeli

dir.

Çilekler çok dikkatli bir şekilde toplanmalıdır.

Çilekler tam gelişmiş1) ve olgun olmalıdır. Çileklerin gelişmesi ve durumu aşağıdaki özelliklere imkân verecek şekilde olmalıdır:

- Elle toplanmaya, ambalajlanmaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı,

- Gideceği yere ulaştığında genel özelliklerini kaybetmemiş olmalı

dır.

4.2.2 Çeşit özellikleri

Çilek çeşitleri aşağıda verilen özelliklerde olmalıdır.

4.2.2.1 Aliso

Meyvesi iri, meyve eti sert, tat kalitesi orta, meyvenin saptan kopması oldukça kolay bir çeşittir. Meyve uçlarında şekil bozukluğu gösterir.

4.2.2.2 Tioga

Meyvesi iri, meyve eti çok sert, tat kalitesi orta, meyvenin saptan kopması güç, taşımaya dayanıklı bir çeşittir.

4.2.2.3 Pocahontas

Meyvesi orta iri, meyve eti sert, tat kalitesi orta, meyvenin saptan kopması kolay olan bir çeşittir.

4.2.2.4 Yalova - 9

Meyve eti sert, koku ve tadı iyi, meyvenin saptan kopması güç olan bir çeşittir.

4.2.2.5 Yalova - 15

Meyve eti sert, tat ve kokusu çok iyi, meyvenin saptan kopması çok kolay· olan bir çeşittir.

1) Tam gelişmişlik, çileğin hasat olgunluğuna göre ayarlanır. Hasat günün erken saatinde yapılmalıdır. Uzak pazara gönderilecek çileklerde meyveler ¾ oranında kızardığı zaman hasat edilmelidir. Çilek, meyveyi tutmadan, meyve el ayasında kalacak şekilde, sapı 1 cm kalacak şekilde tırnakla kesilerek hasat edilmelidir.

4.2.2.6 Yalova - 104

Meyvesi iri, meyve eti oldukça sert, meyve şekli basık konik, koku ve tadı iyi olan bir çeşittir.

4.2.2.7 Balcalı - 1

Uzun konik şekilli, koyu kırmızı renklidir. Meyve eti sert, meyvenin saptan kopması zor olan bir çeşittir.

4.2.2.8 Balcalı - 2

Köşeli uzun şekilli, parlak kırmızı renkli, meyve eti sert, aroması iyi bir çeşittir.

4.2.2.9 Balcalı - 3

Uzun konik şekilli, parlak koyu kırmızı renkte, meyve eti sert, meyvenin saptan kopması zor, aroması iyi olan bir çeşittir.

4.2.2.10 Douglas

Meyvesi iri, konik şekilli, kırmızı renkte, meyve eti sert, meyvenin saptan kopması kolay, aroması iyi bir çeşittir.

4.2.2.11 Dana

İri meyveli, uzun konik şekilli, parlak kırmızı renkte, meyve eti orta sertlikte, meyvenin saptan kopma kolaylığı orta, aroması orta olan bir çeşittir.

4.2.2.12 Brio

Konik şekilli, kırmızı renkte, meyve eti sert, iyi aromalı, meyvenin saptan kopması zor olan bir çeşittir.

4.2.2.13 Pajaro

Orta-iri meyveli, konik şekilli, koyu kırmızı renkte, meyve eti çok sert, meyvenin saptan kopması zor, aroması çok iyi bir çeşittir.

4.2.2.14 Chandler

Konik şekilli, kırmızı renkte, meyve eti sert, meyvenin saptan kopması zor, aroması iyi bir çeşittir.

4.2.2.15 Selva

Konik şekilli, kırmızı renkte, meyve eti sert, meyvenin saptan kopma derecesi orta, aroması orta olan bir çeşittir.

4.2.2.16 Red Chief

Uzun konik şekilli, koyu kırmızı renkte, meyve eti sert, meyvenin saptan kopması zor, iyi aromalı bir çeşittir.

4.2.2.17 Honeoye

Konik şekilli, koyu kırmızı renkte, meyve eti sert, meyvenin saptan kopması zordur. Aroması iyi bir çeşittir.

4.2.2.18 Sweet Charlie

Orta irilikte meyveli, meyve rengi parlak açık kırmızı, meyve eti rengi açık turuncu, tat çok iyi, meyve kalitesi yüksek bir çeşittir (Resim 1).

4.2.2.19 Camarosa

Meyvesi çok iri, meyve eti sert, iyi aromalı bir çeşittir (Resim 2).

4.2.2.20 Kabarla

Meyveleri konik şekilli, orta irilikte, meyve eti orta sert bir çeşittir (Resim 3).

4.2.2.21 Redlans Hope

Meyveleri konik şekilli, iri ve meyve eti orta serttir. Meyve parlak açık kırmızı renkte meyve eti rengi soluk pembe olan bir çeşittir (Resim 4).

4.2.2.22 Vista

Köşeli uzun meyveli, parlak kırmızı renkte, meyve eti rengi dış renge yakın olan, meyvenin saptan kopması zor bir çeşittir.

4.2.2.23 Festival

Konik şekilli, meyvelerin içi açık kırmızı renkte, meyve yüzeyi koyu ve parlak kırmızı olan, iyi aromalı bir çeşittir (Resim 5).

4.2.2.24 Aromas

Oldukça iri meyveli (24 g – 26 g), meyve rengi koyu kırmızı ve meyve eti Selva çeşidinden daha sert olan, iyi aromalı bir çeşittir.

4.2.3 Sınıf özellikleri

4.2.3.1 Ekstra

Bu sınıfa üstün nitelikteki çilekler girer. Bunlar şekil, renk, ticari tip ve gelişme bakımından çeşidinin tipik özelliklerini taşımalıdır.

Bunlar; olgunluk, renk ve boyca bir örnek olmalı, meyve yüzeyi parlak görünümlü olmalıdır. Üzerlerinde toprak bulaşıklığı bulunmamalıdır.

Meyvenin genel görünüm, kalite ve ambalaj içinde sunumunu etkilememek şartıyla aşağıdaki çok hafif kusurlar dışında kusur bulunmamalıdır.

4.2.3.2 Sınıf I

Bu sınıfa iyi nitelikteki çilekler girer. Bunlar çeşidinin şekil, renk özelliği ile ticari tipinin tipik özelliklerini göstermelidir. Meyvenin genel görünüm, kalite ve ambalaj içinde sunumunu etkilememek şartıyla aşağıdaki hafif kusurlar bulunabilir;

Bunlarda;

- Hafif şekil ve gelişme bozuklukları,

- Meyvelerin ucunda küçük beyazlıklar (toplam meyve yüzeyinin 1/10’dan fazla olmamak üzere),

- Hafif yüzeysel basınç izleri

bakımlarından kusurlar bulunabilir.

Kusurlar meyve etini etkilememelidir. Üzerlerinde toprak bulaşıklığı bulunmamalıdır.

4.2.3.3 Sınıf II

Bu sınıfa daha üst sınıflara girmeyen fakat genel özellikleri taşıyan çilekler girer. Bunlar şekil, gelişme, renk ve kabuk bakımından, kalite ve ambalaj içinde sunumunu etkilememek şartıyla;

- Şekil,

- Meyvelerin ucunda beyazlıklar (toplam meyve yüzeyinin 1/5’den fazla olmamak üzere),

- Hafif, çok yayılmamış güneş yanığı,

- Hafif, az miktarda toprak bulaşığı

bakımlarından kusurlar bulunabilir.

4.2.4 Boy özellikleri

Çilekler, uzunluk eksenine dikey olan en geniş çaplarına göre, boylara ayrılır.

Çileklerin sınıflara göre boyları Çizelge 1’de verilmiştir.

Çizelge 1 – Çileklerin sınıflara göre boyları

Ekstra

mm, en az,

Sınıf I ve Sınıf II, mm, en az

İri boy

Ufak boy

25

20

18

15 1)

1) Alıcı ülke isteğine bağlı olarak ihracatta en küçük boy 18 mm’den az olamaz.

4.3 Boyut ve toleranslar

4.3.1 Sınıf toleransları

Her ambalajda sınıfının özelliklerine uymayan meyveler için müsaade edilebilecek tolerans değerleri aşağıda verilmiştir.

4.3.1.1 Ekstra

Bu sınıfa Sınıf I’e giren çileklerden, Sınıf I’in toleransı hariç, kütlece veya sayıca % 5’e kadar tolerans tanınır. Bu tolerans içerisinde bozuk çilek miktarı kütlece veya sayıca % 2’yi geçemez.

4.3.1.2 Sınıf I

Bu sınıfa Sınıf II’ye giren çileklerden, Sınıf II’nin toleransı hariç, kütlece veya sayıca % 10’a kadar tolerans tanınır. Bu tolerans içerisinde bozuk çilek miktarı kütlece veya sayıca % 2’yi geçemez.

4.3.1.3 Sınıf II

Bu sınıfa bütün sınıflara girmeyen ve genel özellikleri sağlamayan fakat tüketime elverişli olan çileklerden kütlece veya sayıca % 10’a kadar bulunabilir (Çürüme, kötüleşme, yara, bere ile tüketime uygunsuz haldeki ürünler hariç). Bu tolerans içerisinde bozuk çilek miktarı kütlece veya sayıca % 2’yi geçemez.

4.3.2 Boy toleransları

Boylama yapılan bütün sınıflarda, her ambalajda, üzerinde yazılı olan boydan farklı olan çilekler kütlece veya sayıca % 10’u geçemez.

4.4 Özellik ve muayene madde numaraları

Bu standardda verilen özellikler ile bunların muayene madde numaraları Çizelge 2'de verilmiştir.

Çizelge 2 – Özellik ve muayene madde numaraları

Özellikler

Özellik madde no

Muayene madde no

Genel özellikler

4.2.1

5.2.2

Çeşit özellikleri

4.2.2

5.2.2

Sınıf özellikleri

4.2.3

5.2.2

Boy özellikleri

4.2.4

5.2.2

Boyut ve toleranslar

4.3

5.2.2

Ambalajlama

6.2

5.2.1

İşaretleme

6.3

5.2.1

5 Numune alma ve muayene

5.1 Numune alma

Numune partiden alınır. Çeşidi, sınıfı, boyu ve ambalajı aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan çilekler bir parti sayılır. Çilek numunesi TS ISO 874’e göre alınır.

Alınan temsili numunelerin ambalajlama, muhafaza ve laboratuvara gönderilmesi TS ISO 874’e göre yapılmalıdır.

5.2 Muayeneler

5.2.1 Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi

Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi gözle, elle incelenerek, gerekirse boyutları ve kütlesi ölçülerek yapılır. Sonucun Madde 6'ya uygun olup olmadığına bakılır.

5.2.2 Çileğin muayenesi

Çileğin muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, boyutları ölçülerek yapılır ve sonucun Madde 4.2.1, Madde 4.2.2, Madde 4.2.3, Madde 4.2.4 ve Madde 4.3’e uygun olup olmadığına bakılır.

Çileklerin çeşit, şekil, olgunluk, renk, boyut ve toleranslar bakımından muayenesi bakılarak, ellenerek, koklanarak, sayılarak, ölçülerek ve soyulup tadılarak yapılır.

5.3 Değerlendirme

Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır.

5.4 Muayene raporu

Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır;

- Firmanın adı ve adresi,

- Muayenenin yapıldığı yerin laboratuvarın adı,

- Muayeneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri,

- Numunenin alındığı tarih ile muayene tarihi,

- Numunenin tanıtılması,

- Muayenelerde uygulanan standardların numaraları,

- Sonuçların değerlendirilmesi,

- Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler,

- Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayenede yer almış olan işlemler,

- Numunenin standarda uygun olup olmadığı,

- Rapora ait seri numarası ve tarih her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı.

6 Piyasaya arz

Çilekler piyasaya ambalajlı olarak arz edilir.

6.1 Birörneklik

Bir ambalaj içerisindeki çilekler çeşit, ticari tip, boy, orijin, şekil, olgunluk ve renk bakımından birörnek olmalıdır.

Ambalajın görünen kısmındaki durum, tüm ambalaj için geçerli olmalı; ambalajın üstünde ve alt kısmında aynı görünüm ve kaliteye sahip olmalıdır.

6.2 Ambalajlama

Ambalajlar taşıma sırasında meyvelerin korunmasını sağlayacak, insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde ahşap, mukavva, plastik vb. malzemelerden yapılmış olmalıdır. Ambalaj olarak kullanılacak malzeme; yeni, temiz, ürünün harici ve dahîlî zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır. Çilek dolu ambalajlar ürünü tam olarak muhafaza edecek şekilde tasarımlanmalıdır.

Ambalajlamada kullanılan kâğıt, pul gibi malzemelerin baskısı, etiketlenmesi zehirli veya insan sağlığına zararlı olmayan mürekkeple ve tutkalla yapılmalıdır. Basılı kağıt kullanıldığında yazılı yüzün dışa gelmesine ve ürüne değmemesine dikkat edilmelidir.

Ambalajların içersinde yaprak, kabuk, sap, taş, toprak ve benzeri hiç bir yabancı madde bulunmamalıdır.

Büyük ambalajlara dökme olarak hazırlanan çileklerde ambalajlar en çok net 5 kg, büyük ambalajlar içerisine küçük tüketici ambalajları konulması halinde büyük ambalaj toplam en çok net 8 kg meyve alacak büyüklükte olmalıdır.

Ekstra sınıfta meyveler, gösterişli şekilde ambalajlanmalıdır.

6.3 İşaretleme

Çilek ambalajları üzerine en az aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılır veya basılır. Ambalajın ağzı açıldığında tekrar kapatılmayacak veya tekrar kapatıldığında kapatıldığı belli olacak şekilde kapatılmalıdır.

- Firmanın ticari unvanı veya kısa adı, varsa tescilli markası,

- Bu standardın işaret ve numarası (TS 185 şeklinde),

- Ürünün adı (Çilek),

- Çeşidi,

- Sınıfı,

- Boyu,

- Üretim bölgesi veya yerel ismi (isteğe bağlı),

- Parti, seri veya kod numaralarından en az biri,

- Net kütlesi (en az g veya kg olarak),

- Büyük ambalajlardaki küçük tüketici ambalajların sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı).

Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe’nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir.

6.4 Muhafaza ve taşıma

- Çilek – 0,5 0C ila 0 0C sıcaklıkta, % 90 ila % 95 bağıl nemde 12 güne kadar muhafaza edilebilir.

- Çilek ve içinde çilek bulunan ambalajlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda kötü koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.

- İçinde çilek bulunan ambalajlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır.

İçinde çilek bulunan ambalajların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılmalıdır.

Çilekler, işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda fena koku yayan veya bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.

İçlerinde çilek bulunan ambalajlar yağmur, kar, güneş ve rüzgar altında tutulmamalı; bu koşullarda taşıtlara yükletilip boşaltılmamalıdır. Çilekler, taşıtlara yükletilinceye kadar iyi havalandırılmış gölge yerlerde bekletilmelidir.

Çileğin, soğuk depolanması TS 4747’ye göre yapılmalıdır.

7 Çeşitli hükümler

Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği çilekler için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan çileklerin;

- Madde 4'teki özelliklere uygun olduğunun,

- Madde 5'teki muayenelerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun

belirtilmesi gerekir.

Resimler

Resim 1 - Sweet Charlie

Resim 2 - Camarosa

Resim 3 - Kabarla

Resim 4 - Redlans Hope

Resim 5 - Festival

ICS 67.080.10 TÜRK STANDARDI TS 791/Mart 2008

Kayısı

0 Giriş

Bu standard; kayısının tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir.

1 Kapsam

Bu standard tüketiciye taze olarak arz edilen kayısıları kapsar.

2 Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar

Bu standardda diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste hâlinde verilmiştir. * işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayımlanmış olan Türk Standardlarıdır.

TS No

Türkçe Adı

İngilizce Adı

TS ISO 874

Yaş meyve ve sebzeler – Numune alma

Fresh fruits and vegetables - Sampling

TS 1125 ISO 750

Meyve ve sebze ürünleri - Titrasyon asitliği tayini

Fruit and vegetable products - Determination of titratable acidity

TS 1126 ISO 751

Meyve ve sebze ürünleri - Suda çözünmeyen katı maddelerin tayini

Fruit and vegetable products - Determination of water insoluble solids

TS 1728 ISO 1842

Meyve ve sebze ürünleri - pH tayini

Fruit and vegetable products - Determination of - pH

TS 2964 ISO 2826

Kayısı - Soğuk depolama kılavuzu

Apriccots - Guide to cold storage

TS EN 12143

Meyve ve Sebze Suları-Suda Çözünen Katı Maddenin Tayini-Refraktometrik Metot

Fruit and vegetable juices-Estimation of soluble solids content-Refractometric method

3 Tarifler

3.1 Kayısı

Prunus armeniaca L. türüne giren kültür ağaçlarının taze meyveleri.

Not – Kayısının besin değeri Ek A’da verilmiştir.

3.2 Yabancı madde

Kayısı üzerinde bulunan kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar, yabancı tohumlar gibi kendinden başka gözle görülebilir her türlü madde.

4 Sınıflandırma ve özellikler

4.1 Sınıflandırma

Kayısılar; botanik yapılarına göre çeşitlere, kalite özelliklerine göre sınıflara ve iriliklerine göre boylara ayrılır.

4.1.1 Çeşitler

Başlıca kayısı çeşitleri;

- Adilcevaz (Resim 1),

- Alyanak (Resim 2),

- Apricos (Resim 3),

- Boyuziya (Boccuccia),

- Çataloğlu (Resim 4),

- Çekirge 52 (Resim 5),

- Çiğli (Proyma)

- Çöloğlu (Resim 6),

- Eski Malatya,

- Ethembey,

- Frakasso (Fracasso),

- Hacı Haliloğlu (Resim 7),

- Hacıkız (Resim 8),

- Hangariya best (Hungarian Best) (Resim 9),

- Hasanbey (Resim 10),

- İmrahor,

- İri Bitirgen,

- İsmailağa,

- Kabaaşı (Resim 11),

- Kafona (Cafona),

- Kanino (Canino),

- Karacabey,

- Kuru kabuk,

- Luizet (Resim 12),

- Mahmudun eriği (Resim 13),

- Pavyot (Paviot),

- Perfection,

- Polonais,

- Precoce de Colomer (Resim 14),

- Royal,

- Sakıt 2,

- Şam (Resim 15),

- Şekerpare (Resim 16),

- Soğancı (Resim 17),

- Strak irli Orenc (Stark Early Orange),

- Sun kastre (San Castrese),

- Tokaloğlu,

- Turfanda İzmir,

- Vilsın delişıs (Wilson Delicious) (Resim 18)

olmak üzere çeşitlere ayrılır.

Diğer çeşitler kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir.

4.1.2 Sınıflar

Kayısılar kalite özelliklerine göre;

- Ekstra,

- Sınıf I,

- Sınıf II

olmak üzere üç sınıfa ayrılır.

4.1.3 Boylar

Kayısılar iriliklerine göre;

- İri,

- Orta,

- Ufak

olmak üzere iki boya ayrılır.

4.2 Özellikler

4.2.1 Genel özellikler

Kayısılar;

- Bütün olmalı,

- Sağlam olmalı,

- Temiz olmalı (gözle görülebilir yabancı madde ihtiva etmemeli),

- Çeşide özgü renk ve şekilde olmalı,

- Böcek ve böcek hasarları bulunmamalı,

- Yabancı koku ve/veya tat bulunmamalı,

- Anormal dış nem (dış yüzeyde ıslaklık) ihtiva etmemeli

dir.

Kayısılar gelişmesini tamamlamış ve olgunluk1) özelliklerini göstermelidir.

Kayısıların gelişmesi ve durumu aşağıdaki özelliklere imkân verecek şekilde olmalıdır:

- Elle toplamaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı,

- Gideceği yere ulaştığında tatmin edici durum göstermeli

dir.

4.2.2 Çeşit özellikleri

Kayısılar aşağıda verilen çeşit özelliklerinde olmalıdır.

4.2.2.1 Adilcevaz

Meyve şekli oval, 40 g ila 50 g kütlesinde, karın çizgisi belirgin ve simetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi2) (L68.12 a+9.91 b+44.70) ve et rengi sarıdır. Meyve kırmızı yanak oluşturur. Meyve tatlı ve sert dokuludur. SÇKM (suda çözünen kuru madde) içeriği % 26 ila % 28, pH 4,8 ila 5,1 ve toplam asitlik % 0,5 ila % 0,7 arasında olmalıdır.

Çekirdek oval şekilli, tatlı, 2,1 g ila 2,5 g kütlesinde ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.2 Alyanak

Meyveler 30 g ila 45 g kütlesinde, basık oval şekilli, meyve kabuk rengi (L60.98 a+15.49 b+44.38) ve et rengi turuncu olup kuvvetli şekilde kırmızı yanak oluşturur. Meyve belirgin şekilde asimetrik iki parçadan oluşur. Meyveleri mayhoş, yumuşak dokulu, pH 3,5 ila 3,9, SÇKM içeriği % 12 ila % 14 ve toplam asitlik % 0,9 ila % 1,1’dir.

Çekirdek yassı-oval şekilli, 2,5 g ila 3,2 g kütlesinde, acı ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.3 Apricos

Meyve şekli eliptiktir. Meyve oldukça iri olup ortalama meyve kütlesi 50 g ila 65 g arasında olmalıdır. Meyve kabuk rengi (L64.78 a+10.13 b+39.63) ve et rengi sarıdır. Meyve tatlı ve meyve et dokusu orta sertliktedir. Meyve belirgin şekilde simetriktir. SÇKM içeriği % 17 ila % 20, pH 4,4 ila 4,8 ve toplam asitlik % 0,30 ila % 0,50’dir.

Çekirdekleri uzun şekilli, tatlı, 2,1 g ila 2,6 g kütlesinde ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.4 Boyuziya (Boccuccia)

Oval şekilli meyveleri 25 g ila 35 g kütlesindedir. Meyve eti yumuşak dokulu ve az tatlıdır. Meyvenin karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L56.55 a+12.20 b+41.55) ve et rengi turuncudur. SÇKM içeriği % 15 ila % 17, pH 3,9 ila 4,2 ve toplam asitlik % 1,0 ila % 1,10 arasında olmalıdır.

Çekirdekleri oval şekilli, 1,6 g ila 2,0 g kütlesinde, acı ve meyve etine yarı yapışıktır.

4.2.2.5 Çataloğlu

Meyvesi orta irilikte, 25 g ila 35 g kütlesinde, oval şekilli, meyve kabuk rengi (L65.80 a+9.10 b+36.9) ve et rengi sarıdır Meyvenin güneş gören kısmında kırmızı yanak oluşturur. Meyve eti sert, tatlı, lezzetli, az sulu ve meyve simetrik iki parçadan oluşur. SÇKM içeriği % 24 ila % 28, pH 4,5 ila 4,9 ve toplam asitlik % 0,10 ila % 0,25 arasında olmalıdır.

Çekirdek oval şekilli, 1,7 g ila 2,1 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine yapışık değildir.

1) Gelişmesini tamamlamış ve olgunluk; kayısıların, meyve kabuğunun yeşil zemin rengi ağarmış ve çeşidine özgü rengi almaya başlamış durumunda hasat edilmesi ile sağlanmaktadır. Kayısı meyvelerinin tümü ağaç üzerinde aynı zamanda olgunlaşmadığından hasat kademeli olarak yapılır. Ağaçta önce üst dallardaki meyveler, sonra orta dallardaki, en son ise alt dallardaki meyveler olgunlaşır. Hasat da bu olgunlaşma sırasına göre normal olarak üç defada yapılır. Genel olarak hasat zamanı meyvenin daldan kolay kopması, kabuk yüzeyinin ¾’nün saman sarısı ve meyve etinin ½’sinin sarı renge dönmesi ile anlaşılır. Sofralık kayısılarda hasat zamanı belirlenirken kayısıların gönderileceği pazarın uzaklık durumu ve tüketim süresi göz önünde tutulmalıdır. Hasat sırasında sofralık kayısıların meyve eti parmakla basıldığında ezilmemeli fakat yeşil meyve rengi kayısıya özgü sarı renge dönmüş olmalıdır.

2) Meyve kabuğu rengi değeri (L,a,b) bilgi amacıyla verilmiştir. Hunter tarafından geliştirilen, bir ışık kaynağı, üç ayrı cam filtresi ve fotosellerden oluşan fotoelektrik kalorimetre ile ölçülür. Çeşit özelliği olarak aranmaz.

4.2.2.6 Çekirge 52

Meyve oval şekilli, 40 g ila 50 g kütlesinde, meyve karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L56.22 a+9.06 b+38.10) ve et rengi turuncudur. Meyve tatlı ve yumuşak dokuludur. SÇKM içeriği % 15 ila % 17, pH 3,9 ila 4,1 ve toplam asitlik % 1,1 ila % 1,6 arasında olmalıdır.

Çekirdek yuvarlak, 2,3 g ila 2,9 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine az bağlıdır.

4.2.2.7 Çiğli (Proyma)

Meyve şekli basık-yuvarlak, 20 g ila 25 g kütlesinde ve meyve simetrik iki parçadan oluşmuştur. Meyve kabuk rengi turuncu (L56.73 a+11.49 b+38.90), et rengi sarıdır. Meyve az tatlı ve yumuşak dokuludur. SÇKM içeriği % 14 ila %15, pH 3,6 ila 3,9 ve toplam asitlik % 1,2 ila % 1,5 arasında olmalıdır.

Çekirdek yuvarlak şekilli, tatlı, 1,6 g ila 2,0 g kütlesinde ve meyve etine yarı bağlıdır.

4.2.2.8 Çöloğlu

Meyve yuvarlak şekilli, 25 g ila 35 g kütlesinde, karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L66.9 a+14.81 b+37.9) ve et rengi sarıdır. Meyve çok tatlı ve yumuşak dokuludur. pH 4,7 ila 5,1 ve SÇKM içeriği % 22 ila % 25 arasında olmalıdır.

Çekirdek şekli yuvarlak, 1,9 g ila 2,3 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine yapışık değildir

4.2.2.9 Eski Malatya

Meyve şekli oval, 30 g ila 45 g kütlesinde, meyve karın çizgisi belirgin ve simetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L64.79 a+11.62 b+41.13) ve et rengi sarıdır. Meyve az tatlı ve yumuşak dokuludur. SÇKM içeriği % 13 ila % 15, pH 3,3 ila 3,7 ve toplam asitlik % 1,2 ila % 1,4 arasında olmalıdır.

Çekirdek yuvarlak, 2,5 g ila 3,0 g kütlesinde, acı ve meyve etine yarı bağlıdır.

4.2.2.10 Ethembey

Meyve kalp şeklinde, 30 g ila 40 g kütlesindedir. Meyve karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L54.34 a+12.79 b+39.02) ve et rengi sarıdır. Meyve tatlı ve yumuşak dokuludur. SÇKM içeriği % 13 ila % 15, pH 3,6 ila 3,9 ve toplam asitlik % 0,9 ila % 1,3 arasında olmalıdır.

Çekirdek oval şekilli, 2,0 g ila 2,5 g kütlesinde, acı ve meyve etine bağlı değildir.

4.2.2.11 Frakasso (Fracasso)

Yuvarlak şekilli meyveleri 30 g ila 40 g kütlesindedir. Meyve eti yumuşak dokulu ve tatlıdır. Meyvenin karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L58.20 a+14.44 b+37.51) ve et rengi sarıdır. SÇKM içeriği % 14 ila % 16, pH 3,7 ila 4,1 ve toplam asitlik % 0,7 ila % 0,8 arasında olmalıdır.

Çekirdekleri oval şekilli, 2,0 g ila 2,5 g kütlesinde, acı ve meyve etine yapışıktır.

4.2.2.12 Hacı Haliloğlu

Meyveleri orta irilikte, 25 g ila 35 g kütlesinde, meyve şekli oval, simetrik, meyve kabuk rengi (L65.59 a+9.54 b+41.4) ve et rengi sarı, kırmızı yanak oluşturma eğilimindedir (Şekil 1). Meyve kabuğu incedir. Meyvelerin yola dayanımı iyidir. Meyve eti sert dokuludur. Meyve az sulu, çok tatlı, aromalı, pH 4,5 ila 4,8, SÇKM içeriği % 24 ila % 28 ve toplam asitlik % 0,20 ila % 0,40’dır.

Çekirdek şekli oval, 1,7 g ila 2,2 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.13 Hacıkız

Meyve şekli oval, 30 g ila 40 g kütlesinde, kokulu ve gösterişlidir. Olgunlaştığında meyvenin zaman geçirilmeden hasat edilmesi gerekir. Aksi taktirde meyveler toplanmaya zaman bırakmadan kendiliğinden dökülür. Meyve karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L69.54 a+10.61 b+39.12) ve et rengi sarıdır. Meyve tatlı ve sert dokuludur. SÇKM içeriği % 18 ila % 21, pH 4,5 ila 4,7 ve toplam asitlik % 0,3 ila % 0,5 arasında olmalıdır.

Çekirdek oval, 2,0 g ila 2,5 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine bağlı değildir.

4.2.2.14 Hangariya best (Hungarian Best)

Meyveleri 35 g ila 45 g kütlesinde ve yuvarlak şekillidir. Meyve tatlı ve yumuşak dokuludur. Meyve karın çizgisi belirgin ve simetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L57.80 a+12.59 b+37.55) ve et rengi turuncudur. SÇKM içeriği % 14 ila % 16, pH 3,6 ila 4,0 ve toplam asitlik % 1,20 ila % 1,50’dur.

Yuvarlak şekilli çekirdekleri, 2,2 g ila 2,6 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine az bağlıdır.

4.2.2.15 Hasanbey

Meyve kalp şeklinde, iri, 40 g ila 55 g kütlesinde, meyve eti sert dokulu ve tatlıdır. Meyve kabuk rengi (L63.43 a+9.02 b+40.9) ve et rengi sarıdır. SÇKM içeriği % 18 ila % 22, pH 4,9 ila 5,1 ve toplam asitlik % 0,10 ila % 0,20’dir.

Çekirdek uzun-oval, 2,0 ila 2,8 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.16 İmrahor

Meyveleri yuvarlak şekilli, 30 g ila 35 g kütlesinde, meyve karın çizgisi belirgin ve meyve simetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi turuncu (L57.23 a+10.40 b+35.9) ve et rengi sarıdır. Meyve et dokusu yumuşak ve tatlıdır. SÇKM içeriği % 14 ila % 15, pH 3,3 ila 3,8 ve toplam asitlik % 0,8 ila % 1,2’dir.

Çekirdek yuvarlak şekilli, acı, 2,3 g ila 2,8 g kütlesinde ve meyve etine yarı bağlıdır.

4.2.2.17 İri Bitirgen

Meyve şekli oval, 33 g ila 40 g kütlesinde, az tatlı ve sert dokuludur. Meyve kabuk rengi (L56.72 a+8.26 b+33.54) ve et rengi turuncudur. Meyve karın çizgisi belirgin ve asimetriktir. SÇKM içeriği % 18 ila % 21, pH 4,2 ila 4,8 ve toplam asitlik % 0,4 ila % 0,7’dir.

Çekirdek şekli oval, 2,0 g ila 2,6 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.18 İsmailağa

Meyve şekli oblong, 40 g ila 50 g kütlesinde ve gösterişli meyvelere sahiptir. Meyve karın çizgisi belirgin ve simetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L55.90 a+15.24 b+40.21) ve et rengi sarıdır. Meyve tatlı ve sert dokuludur. SÇKM içeriği % 21 ila % 24, pH 4,4 ila 4,6 ve toplam asitlik % 0,5 ila % 0,7 arasında olmalıdır.

Çekirdek uzun, 2,3 g ila 2,8 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine bağlı değildir.

4.2.2.19 Kabaaşı

Meyve orta irilikte, 30 g ila 35 g kütlesinde, meyve oval şekilli, meyve kabuk rengi (L66.71 a+12.70 b+43.08) ve et rengi sarıdır. Meyve tatlı, pH 3,8 ila 4,6 ve toplam asitlik % 0,30 ila % 0,45, SÇKM içeriği % 24 ila % 26’dır. Meyve eti sert dokuludur.

Çekirdek şekli oval, 1,9 g ila 2,4 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.20 Kafona (Cafona)

Meyve şekli yuvarlak olup meyve kütlesi 35 g ila 45 g arasında değişmektedir. Meyve eti gevrek ve tatlıdır. Meyvenin karın çizgisi belirgin ve simetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L60.24 a+12.55 b+37.41) ve et rengi turuncudur. SÇKM içeriği % 15 ila % 17, pH 4,2 ila 4,7 ve toplam asitlik % 0,6 ila % 0,7 arasında olmalıdır.

Çekirdekleri oval şekilli, 2,1 g ila 2,5 g kütlesinde, acı ve meyve etine yapışıktır.

4.2.2.21 Kanino (Canino)

Meyveleri orta irilikte, oval şekilli ve 30 g ila 40 g kütlesindedir. Meyve eti yumuşak dokulu, tatlı ve suludur. Meyve karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L57.28 a+10.14 b+36.90) ve et rengi turuncudur. SÇKM içeriği % 14 ila % 16, pH 3,5 ila 4,2 ve toplam asitlik % 0,80 ila % 1,10’dur.

Oval şekilli çekirdekleri, 1,8 g ila 2,2 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine yarı yapışıktır.

4.2.2.22 Karacabey

Meyve kalp şeklinde, 35 g ila 45 g kütlesinde, meyve karın çizgisi belirgin ve simetriktir. Meyve kabuk rengi (L61.17 a+9.48 b+44.24) ve et rengi turuncudur. Meyve kuvvetli yanak oluşturur. Meyve az tatlı ve gevrektir. SÇKM içeriği % 12 ila % 14, pH 3,4 ila 4,0 ve toplam asitlik % 0,9 ila % 1,4 arasında olmalıdır.

Çekirdek oval şekilli, acı, 2,6 g ila 3,1 g kütlesinde ve meyve etine yarı bağlıdır.

4.2.2.23 Kuru kabuk

Meyveleri iri gösterişli ve kokuludur. Ağaçları verimli fakat monilya ve çil hastalığına hassastır. Çekirdeği çok iri olduğundan daha çok kabuk şeklinde kurutmaya uygundur. Yola dayanımı iyi olmadığından mahalinde tüketilir. Meyve oval şekilli ve 35 g ila 40 g kütlesindedir. Meyve karın çizgisi belirgin ve asimetriktir. Meyve et rengi (L56.40 a+11.45 b+39.12) ve kabuk rengi sarıdır. SÇKM içeriği % 14 ila % 17, pH 3,4 ila 3,8 ve toplam asitlik % 1,1 ila % 1,4 arasında olmalıdır.

Çekirdek oval şekilli, tatlı ve 2,3 g ila 2,8 g kütlesindedir.

4.2.2.24 Luizet

Kalp şeklindeki meyveleri 45 g ila 55 g kütlesindedir. Meyve eti yumuşak dokulu ve az tatlıdır. Meyvenin karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L62.67 a+19.38 b+46.74) ve et rengi turuncudur. SÇKM içeriği % 16 ila % 18, pH 3,2 ila 3,9 ve toplam asitlik % 1,20 ila % 1,40’dur.

Yassı-yuvarlak şekilli çekirdekleri, 2,2 g ila 2,5 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine yapışıktır.

4.2.2.25 Mahmudun eriği

Meyve oval şekilli, 35 g ila 50 g kütlesinde, meyve karın çizgisi belirgin ve simetriktir. Meyve kabuk rengi (L67.55 a+11.76 b+46.90) ve et rengi sarı olup meyve kuvvetli yanak oluşturur. SÇKM içeriği % 24 ila % 26, pH 4,8 ila 5,2 ve toplam asitlik % 0,3 ila % 0,5 arasında olmalıdır.

Çekirdek oval şekilli, 2,3 g ila 2,7 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.26 Pavyot (Paviot)

Meyveleri orta irilikte, 30 g ila 50 g kütlesinde, basık yuvarlak şekillidir. Karın çizgisi belirgin ve meyve simetrik iki parçadan oluşur. Meyve eti yumuşak dokulu, tatlı, sulu ve kokuludur. Meyve kabuk rengi turuncu (L60.55 a+23.07 b+41.77), et rengi sarıdır. SÇKM içeriği % 12 ila % 15, pH 3,5 ila 4,2 ve toplam asitlik % 0,40 ila % 0,65’dir.

Yuvarlak şekilli çekirdekleri acı ve meyve etine yarı yapışık olup kütlesi 3,0 g ila 3,8 g arasındadır.

4.2.2.27 Perfection

Kalp şeklindeki meyveleri 40 g ila 50 g kütlesindedir. Meyve eti sert dokulu ve tatlıdır. Meyvenin karın çizgisi belirgin ve simetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L55.10 a+11.09 b+42.44) ve et rengi turuncudur. SÇKM içeriği % 16 ila % 18, pH 4,1 ila 4,4 ve toplam asitlik % 0,4 ila % 0,5 arasında olmalıdır.

Çekirdekleri yuvarlak şekilli, 2,4 g ila 3,0 g kütlesinde, acı ve meyve etine yarı yapışıktır.

4.2.2.28 Polonais

Oval şekilli meyveleri 30 g ila 40 g kütlesindedir. Meyve et dokusu yumuşak ve tadı mayhoştur. Meyvenin karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi turuncu (L60.31 a+9.81 b+36.90), et rengi sarıdır. SÇKM içeriği % 13 ila % 14, pH 3,8 ila 4,2 ve toplam asitlik % 0,80 ila % 0,90’dur.

Yuvarlak şekilli çekirdekleri 2,2 g ila 2,6 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine yarı bağlıdır.

4.2.2.29 Preko dö kolomer (Precoce de Colomer)

Kalp şeklindeki meyveleri 30 g ila 35 g kütlesindedir. Meyve eti yumuşak dokulu ve ekşi tattadır. Meyvenin karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L62.67 a+19.38 b+46.74) ve et rengi turuncudur. SÇKM içeriği % 13 ila % 15, pH 3,6 ila 4,0 ve toplam asitlik % 1,0 ila % 1,10’dur.

Yuvarlak çekirdekleri 2,3 g ila 2,8 g kütlesinde, acı ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.30 Royal

Meyve şekli oval ve meyve kütlesi 30 g ila 40 g arasında olmalıdır. Meyve eti yumuşak dokulu ve az tatlıdır. Meyvenin karın çizgisi belirgin ve simetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L58.20 a+14.44 b+37.51) ve et rengi turuncudur. SÇKM içeriği % 15 ila % 17, pH 3,2 ila 3,5 ve toplam asitlik % 1,5 ila % 2,0’dır.

Çekirdekleri oval şekilli, 2,1 g ila 2,4 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine az bağlıdır.

4.2.2.31 Sakıt 2

Meyve kalp şeklinde, 25 g ila 35 g kütlesinde, meyve karın çizgisi belirgin ve simetriktir. Meyve kabuk rengi (L62.78 a+10.34 b+43.82) ve et rengi sarıdır. Meyve belirgin biçimde kırmızı yanak oluşturur. SÇKM içeriği % 17 ila % 20, pH 4,4 ila 4,9 ve toplam asitlik % 0,5 ila % 0,8’dir.

Çekirdek oval şekilli, tatlı, 1,6 g ila 2,0 g kütlesinde ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.32 Şam

Meyve şekli yuvarlak, 25 g ila 35 g kütlesinde, karın çizgisi belirgin ve simetriktir. Meyve kabuk rengi (L67.33 a+12.46 b+38.90) ve et rengi sarı, meyve yumuşak dokulu ve az tatlıdır. SÇKM içeriği % 12 ila % 15, pH 3,2 ila 3,8 ve toplam asitlik % 1,2 ila % 1,8'dir.

Çekirdekleri iri, 2,2 g ila 2,8 g kütlesinde, acı ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.33 Şekerpare

Meyve ufak, 25 g ila 30 g kütlesinde, oval şekilli, meyve kabuk rengi (L62.44 a+13.89 b+34.39) ve et rengi sarıdır. Meyve tatlı, et dokusu orta sertlikte olup meyveler belirgin bir şekilde kırmızı yanak oluşturur. Meyve kabuğu paslı ve beneklidir. SÇKM içeriği % 20 ila % 25, pH 4,1 ila 5,2 ve toplam asitlik % 0,20 ila % 0,30’dur.

Yuvarlak şekilli çekirdekleri tatlı olup 1,8 g ila 2,3 g kütlesinde ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.34 Soğancı

Meyveleri 28 g ila 38 g kütlesinde, yuvarlak şekilli, meyve kabuk rengi (L59.64 a+12.12 b+35.85) ve et rengi sarıdır. Meyve tatlı, pH 4,5 ila 4,7, SÇKM içeriği % 23 ila % 26 ve toplam asitlik % 0,28 ila % 0,35’dir. Meyve eti sert dokuludur.

Çekirdek yuvarlak şekilli, 1,8 g ila 2,2 g kütlesinde ve tatlı olup meyve etine yarı yapışıktır.

4.2.2.35 Stark irli Orenc (Stark Early Orange)

Meyveleri 45 g ila 55 g kütlesinde ve yuvarlak şekillidir. Meyve eti yumuşak dokulu, tatlı ve suludur. Meyvenin karın çizgisi belirgin ve simetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L55.12 a+10.54 b+35.35) ve et rengi turuncudur. SÇKM içeriği % 13 ila % 15, pH 3,1 ila 3,5 ve toplam asitlik % 0,90 ila % 1,10 arasında olmalıdır.

Yassı-oval şekilli çekirdekleri, 2,4 g ila 3,0 g kütlesinde, acı ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.36 Sun kastre (San Castrese)

Oval şekilli meyveleri 25 g ila 35 g kütlesindedir. Meyve eti yumuşak dokulu ve ekşi tattadır. Meyvenin karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L55.27 a+11.67 b+40.39) ve et rengi turuncudur. SÇKM içeriği % 15 ila % 17, pH 3,7 ila 4,0 ve toplam asitlik % 1,1 ila % 1,3’dir.

Çekirdekleri oval şekilli, 1,9 ila 2,2 g kütlesinde, acı ve meyve etine yapışıktır.

4.2.2.37 Tokaloğlu

4.2.2.37.1 Tokaloğlu - Erzincan

Meyveleri oval şekilli, 40 g ila 55 g kütlesindedir. Meyve kabuk rengi (L64.71 a+10.79 b+42.34) ve et rengi sarıdır. Tatlı, yumuşak dokulu, SÇKM içeriği % 16 ila % 18, pH 2,5 ila 3,8 ve toplam asitlik % 1,0 ila % 1,4’tür.

Çekirdekleri eliptik şekilli, 2,4 g ila 3,0 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine yarı yapışıktır.

4.2.2.37.2 Tokaloğlu - Konya Ereğli

Meyve kalp şeklinde, dikiş yeri belirgin ve asimetrik olup meyve kütlesi 32 g ila 40 g arasındadır. Meyve kabuk rengi turuncu (L65.90 a+14.11 b+43.03) ve et rengi sarıdır. SÇKM içeriği % 17 ila % 19, pH 3,9 ila 4,5 ve toplam asitlik % 1,0 ila % 1,4’dür.

Çekirdek oval şekilli, 2,2 g ila 2,7 g kütlesinde tatlı ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.37.3 Tokaloğlu-Yalova

Meyve yuvarlak şekilli ve 35 g ila 50 g kütlesindedir. Meyve kabuk rengi (L59.78 a+10.92 b44.54) ve et rengi sarıdır. Meyvenin dikiş yeri belirgin ve simetrik iki parçadan oluşmuştur. Meyvelerin yanak oluşturma eğilimi zayıftır. Meyve tatlı, yumuşak dokulu, SÇKM içeriği % 15 ila % 18, pH 3,4 ila 3,9 ve toplam asitlik % 0,9 ila % 1,4’dür.

Çekirdekleri yuvarlak şekilli, 2,2 g ila 2,7 g kütlesinde, acı ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.38 Turfanda İzmir

Meyve oval şekilli, 35 g ila 40 g kütlesinde, mayhoş ve yumuşak dokuludur. Meyve kabuk rengi (L56.23 a+10.06 b+38.72) ve et rengi sarıdır. Meyve karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. SÇKM içeriği % 13 ila %15, pH 3,7 ila 4,1 ve toplam asitlik % 1,1 ila % 1,5’dir.

Çekirdek şekli oval, 2,1 g ila 2,5 g kütlesinde, acı ve meyve etine yapışık değildir.

4.2.2.39 Vilsın delişıs (Wilson Delicious)

Yuvarlak şekilli meyveleri 35 g ila 45 g kütlesindedir. Meyve eti yumuşak dokulu ve tatlıdır. Meyvenin karın çizgisi belirgin ve simetrik iki parçadan oluşur. Meyve kabuk rengi (L56.50 a+11.14 b+40.11) ve et rengi turuncudur. SÇKM içeriği % 14 ila % 16, pH 3,9 ila 4,4 ve toplam asitlik % 1,0 ila % 1,10’dır.

Çekirdekleri oval şekilli, 2,7 g ila 3,1 g kütlesinde, tatlı ve meyve etine az yapışıktır.

4.2.3 Sınıf özellikleri

4.2.3.1 Ekstra

Bu sınıfa üstün nitelikteki kayısılar girer. Bunlar iyi gelişmiş olmalı ve yetiştikleri bölgeye göre çeşide özgü özelliklere ve renge sahip olmalıdır. Ürünün genel görünüşünü, kalitesini ve ambalaj içindeki sunumunu etkilemeyecek çok hafif yüzeysel kabuk kusurları bulunabilir.

4.2.3.2 Sınıf I

Bu sınıfta iyi nitelikteki kayısılar girer. Bunlar yetiştikleri bölgeye göre çeşidin tipik özelliklerini göstermeli, meyve eti tamamen sağlam olmalıdır.

Bununla birlikte, meyvenin dış görünümünü ve dayanma özelliğini etkilemeyen, aşağıdaki özürlere müsaade edilebilir.

- Şekil ve gelişme bakımından hafif özür,

- Renk bakımından hafif özür,

- Hafif berelenme izleri,

- Hafif yanıklık izleri.

Uzun şekilli özürlerin boyu 1 cm’yi, bulunduğu takdirde, diğer özürlerin (çil dahil) toplam alanı 0,5 cm2yi geçmemelidir.

4.2.3.3 Sınıf II

Bu sınıfta, daha üst sınıflara giremeyen, fakat genel özelliklere uyan kayısılar girer. Meyvenin genel görünümünü ve dayanma özelliği etkilemeyen kabuk özürleri bulunabilir.

Ancak uzun şekilli özürlerin boyu 2 cm’yi, diğer özürlerin (çil dahil) toplam alanı 1 cm2’yi geçemez.

4.2.4 Boy özellikleri

Kayısılar, sap çukuru ile meyvenin uç kısmı arasındaki uzunluk eksenine dikey olan en geniş ekvatoral çaplarına göre (mm olarak) Çizelge 1’e uygun olmalıdır.

Ekstra ve Sınıf I kayısılarda boylama zorunludur.

Çizelge 1 – Kayısıların boy özellikleri

Boylar

Çap, d, (mm)

İri

d ≥ 35

Orta

30 < d < 35

Ufak

≥ 30

En küçük çap; Ekstra sınıfta 35 mm’den, Sınıf I ve Sınıf II’de ise 30 mm’den az olamaz.

Bir ambalaj içerisinde bulunan aynı boy kayısılar arasında kabul edilen çap farkı Ekstra sınıf için en çok 5 mm, Sınıf I ve Sınıf II (boylama yapılmış ise)’de ise en çok 10 mm’dir.

Boylama yapılmamış Sınıf II için bir ambalaj içerisinde bulunan aynı boy kayısılar arasında kabul edilen çap farkı aranmaz.

4.3 Boyut ve toleranslar

4.3.1 Sınıf toleransları

Her ambalajda sınıfının özelliklerine uymayan meyveler için müsaade edilebilecek tolerans değerleri aşağıda verilmiştir.

4.3.1.1 Ekstra

Bu sınıfa Sınıf I’e giren kayısılardan, Sınıf I’in toleransı hariç, kütlece veya sayıca % 5’e kadar tolerans tanınır.

4.3.1.2 Sınıf I

Bu sınıfa Sınıf II’ye giren kayısılardan, Sınıf II’nin toleransı hariç, kütlece veya sayıca % 10’a kadar tolerans tanınır.

4.3.1.3 Sınıf II

Bu sınıfa bütün sınıflara girmeyen ve genel özellikleri karşılamayan fakat tüketime elverişli olan kayısılardan kütlece veya sayıca % 10’a kadar bulunabilir (Çürüme, kötüleşme, yara, bere ile tüketime uygunsuz haldeki ürünler hariç).

Gözle görülebilir derecede çürük, belirgin şekilde ezik veya kapanmamış yarık ve çatlakları bulunan meyvelere tolerans tanınmaz.

4.3.2 Boy toleransları

Boylama yapıldığı takdirde, her sınıfta, ambalaj üzerinde bildirilen boylardan aşağı boyda (çap bakımından 3 mm’ye kadar noksan veya fazla boydaki kayısılara) olanlara kütlece veya sayıca %10 oranına kadar tolerans tanınır.

4.4 Özellik, muayene ve deney madde numaraları

Bu standardda verilen özellikler ile bunların, muayene ve deney madde numaraları Çizelge 2'de verilmiştir.

Çizelge 2 – Özellik, muayene ve deney madde numaraları

Özellikler

Özellik madde no

Muayene ve deney madde no

Genel özellikler

4.2.1

5.2.2

Çeşit özellikleri

4.2.2

5.2.2

Sınıf özellikleri

4.2.3

5.2.2

Boy özellikleri

4.2.4

5.2.2

Boyut ve toleranslar

4.3

5.2.2

SÇKM

4.2.2

5.3.1

pH

4.2.2

5.3.2

Toplam asitlik

4.2.2

5.3.3

Ambalajlama

6.2

5.2.1

İşaretleme

6.3

5.2.1

5 Numune alma, muayene ve deneyler

5.1 Numune alma

Numune partiden alınır. Türü, çeşidi, sınıfı, boyu (boylanmışsa) ve ambalajı aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan kayısılar bir parti sayılır. Kayısı numunesi TS ISO 874’e göre alınır.

Alınan temsili numunelerin ambalajlama, muhafaza ve lāboratuvara gönderilmesi TS ISO 874’e göre yapılmalıdır.

5.2 Muayeneler

5.2.1 Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi

Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi gözle, elle incelenerek, gerekirse ölçülerek yapılır. Sonucun Madde 6'ya uygun olup olmadığına bakılır.

5.2.2 Kayısının muayenesi

Kayısının muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, ölçülerek yapılır ve sonucun Madde 4.2.1, Madde 4.2.2, Madde 4.2.3, Madde 4.2.4 ve Madde 4.3’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3 Deneyler

5.3.1 Suda Çözünen Kuru Madde (SÇKM) tayini

Kayısıların SÇKM tayini, TS 1126 ISO 751’e göre yapılır. Sonucun Madde 4.2.2’ye uygun olup olmadığına bakılır.

5.3.2 pH tayini

Kayısıların pH tayini, TS 1728 ISO 1842’ye göre yapılır. Sonucun Madde 4.2.2’ye uygun olup olmadığına bakılır.

5.3.3 Toplam asitlik tayini

Kayısıların toplam asitlik tayini, TS 1125 ISO 750’ye göre yapılır. Sonucun Madde 4.2.2’ye uygun olup olmadığına bakılır.

5.3.4 Kabuk rengi tayini

Kayısıların meyve kabuğu rengi, Hunter renk tayini cihazında L, a, b renk kodlarının otomatik olarak elde edilmesiyle tayin yapılır. Sonucun Madde 4.2.2’ye uygun olup olmadığına bakılır.

5.4 Değerlendirme

Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır.

5.5 Muayene ve deney raporu

Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır;

- Firmanın adı ve adresi,

- Muayene ve deneyin yapıldığı yerin lâboratuvarın adı,

- Muayeneyi ve deneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri,

- Numunenin alındığı tarih ile muayene ve deney tarihi,

- Numunenin tanıtılması,

- Muayene ve deneylerde uygulanan standardların numaraları,

- Sonuçların değerlendirilmesi,

- Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler,

- Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayene ve deneyde yer almış olan işlemler,

- Numunenin standarda uygun olup olmadığı,

- Rapora ait seri numarası ve tarih her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı.

6 Piyasaya arz

Kayısılar piyasaya ambalajlı olarak arz edilir.

6.1 Bir örneklik

Bir ambalaj içerisindeki kayısılar çeşit, orijin, sınıf ve boy bakımından bir örnek olmalıdır. Boylama yapılmayan meyvelerde boy bakımından olabildiğince birörnek olmalıdır.

Ekstra sınıftaki meyveler renk bakımından da bir örnek olmalıdır.

Her ambalajda görünen kayısılar o ambalajdaki tüm meyveleri temsil etmelidir.

6.2 Ambalajlama

Ambalajlar taşıma sırasında meyvelerin korunmasını sağlayacak, mevzuatına uygun ahşap, mukavva, plâstik vb. malzemelerden yapılmış olmalıdır. Ambalaj olarak kullanılacak malzeme; yeni, temiz, ürünün harici ve dahîlî zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır. Kayısı dolu ambalajlar ürünü tam olarak muhafaza edecek şekilde tasarımlanmalıdır.

Ambalajların yapımında kullanılan her çeşit malzeme ile içlerine konulacak kâğıt ve benzeri madde insan sağlığına zararsız, yeni, temiz, kuru ve kokusuz olmalıdır. Ambalajlamada kullanılan kâğıt, pul gibi malzemelerin baskısı, etiketlenmesi zehirli veya insan sağlığına zararlı olmayan mürekkeple ve tutkalla yapılmalıdır. Basılı kağıt kullanıldığında yazılı yüzün dışa gelmesine ve ürüne değmemesine dikkat edilmelidir.

Meyve yüzeyine etiket uygulandığında, etiket çıkarıldığında meyve yüzeyinde iz, leke ve kabuk zararı oluşturmamalıdır.

Ambalajların içersinde yaprak, kabuk, sap, taş, toprak ve benzeri hiçbir yabancı madde bulunmamalıdır.

6.3 İşaretleme

Kayısı ambalajları üzerine en az aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılır veya basılır. Ambalajın ağzı açıldığında tekrar kapatılmayacak veya tekrar kapatıldığında kapatıldığı belli olacak şekilde kapatılmalıdır.

- Firmanın ticari unvanı veya kısa adı, varsa tescilli markası,

- Bu standardın işaret ve numarası ( TS 791 şeklinde),

- Malın adı (Kayısı),

- Çeşidi,

- Sınıfı,

- Boyu,

- Üretim bölgesi veya yerel ismi (isteğe bağlı),

- Parti, seri veya kod numaralarından en az biri,

- Net kütlesi (en az g veya kg olarak),

- Büyük ambalajlardaki küçük tüketici ambalajların sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı).

Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe’nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir.

6.4 Muhafaza ve taşıma

- Kayısı 0 0C ila -1 0C sıcaklıkta, % 90 ila % 95 bağıl nemde 3 hafta ila 5 hafta süre ile muhafaza edilebilir.

- Kayısı ve içinde kayısı bulunan ambalajlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda kötü koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.

- İçinde kayısı bulunan ambalajlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır.

İçinde kayısı bulunan ambalajların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılmalıdır.

Kayısılar, işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda fena koku yayan veya bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.

İçlerinde kayısı bulunan ambalajlar yağmur, kar, güneş ve rüzgar altında tutulmamalı; bu koşullarda taşıtlara yükletilip boşaltılmamalıdır. Kayısılar, taşıtlara yükletilinceye kadar iyi havalandırılmış gölge yerlerde bekletilmelidir.

Kayısıların soğuk depolaması ve taşınması TS 2964 ISO 2826’ya göre yapılmalıdır.

7 Çeşitli hükümler

Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği kayısılar için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan kayısıların;

- Madde 4'deki özelliklere uygun olduğunun,

- Madde 5'deki muayene ve deneylerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun

belirtilmesi gerekir.

Ek A

(Bilgi için)

Kayısının besin değeri

Kayısı insan sağlığı bakımından önemli bir yere sahiptir. pH’ı 3 ila 4 arasında değişen taze kayısı dokuz farklı şeker, on sekiz serbest amino asit, zengin A vitamini ve beta karoten, yüksek miktarda potasyum ve demir elementi ihtiva etmektedir. Yaş meyvede çağla döneminde yüksek olan C vitamini (50 – 60) mg/kg meyvenin olgunlaşması ile birlikte azalmaktadır (30 – 50) mg/kg.

Kayısı, insan vücudunun günlük enerji ve protein gereksiniminin karşılanmasında çok az katkıda bulunmakla birlikte mineral maddelerden potasyum ve vitaminlerden ß-karoten bakımından çok zengindir.

A vitaminin öncül maddesi olan ß-karoten vücudu ve organları saran epitel doku, göz sağlığı, kemik, diş gelişmesi ve endokrin bezlerinin çalışması için gereklidir.

Bu görevlerinden başka A vitamini üreme ve büyümede, enfeksiyonlara karşı vücut direncinin artmasında önemli rol oynar. Diğer taraftan A vitamini normal vücut hücrelerinin kanserli hücreye dönüşmesinin başlıca sorumlusu olan aktif karsinojenlerden tekli oksijenin oluşmasını önlemekte veya oluştuktan sonra etkisiz hâle getirmektedir.

Ayrıca A vitamini organizmanın ve sağlıklı hücrelerin direncini artırarak kansere karşı koruyucu görevi yapmaktadır.

Bu koruyucu aktivite sigara ve alkol kullananlar için daha da önemlidir. Serbest radikallerin oluşumuna ve hücre ölümüne neden olan protein ve yağ asitlerinin bozulma tepkimelerini önlemektedir.

Kayısının sodyumca fakir potasyumca zengin olması nedeniyle kalp yetmezliği, böbrek hastalıkları, hepatit siroz tedavisinde olumlu etkileri olduğu bildirilmektedir.

Resimler

Resim 1 – Adilcevaz Resim 2 – Alyanak Resim 3 – Apricos

Resim 4 – Çataloğlu Resim 5 – Çekirge 52 Resim 6 – Çöloğlu

Resim 7 – Hacı Haliloğlu Resim 8 – Hacıkız Resim 9 – Hungarian Best

Resim 10 – Hasanbey Resim 11 – Kabaaşı Resim 12 – Luizet

Resim 13 – Mahmudun eriği Resim 14 – Precoce de Colomer Resim 15 – Şam

Resim 16 – Şekerpare Resim 17 – Soğancı Resim 18 – Wilson Delicious

ICS 080.20 TÜRK STANDARDI TS 1206/Şubat 2008

Kereviz (sap ve kök)

0 Giriş

Bu standard; kerevizin tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir.

1 Kapsam

Bu standard, tüketiciye taze olarak arz edilen sap ve kök kerevizleri kapsar, işlenmiş ürünleri kapsamaz.

2 Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar

Bu standardda diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste hâlinde verilmiştir. * işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayımlanmış olan Türk Standardlarıdır.

TS No

Türkçe Adı

İngilizce Adı

TS ISO 874

Yaş meyve ve sebzeler - Numune alma

Fresh fruits and vegetables - Sampling

3 Tarifler

3.1 Kereviz

Apium graveolens L. türüne giren kültür bitkisinin sap ve kökleri.

Not 1 - Bitkinin ilk yılında yumrusu (kök gövdesi) gelişir. İkinci yılında sapları gelişip çiçek açar ve tohum verir.

3.2 Sap kereviz

Apium graveolens L. var. dulce Mill botanik çeşidine giren kültür bitkilerinin çok parçalı ve sapı oluklu yaprakları

Not 2 - Sap kerevizin özelliklerinden biri, saplarının beyaz renkte olmasıdır. Bunu sağlamak için hasattan

6 hafta - 7 hafta önce bitkinin sap kısmına, kazılan toprak bastırılarak boğaz doldurma işlemi uygulanır. Ayrıca sapların kâğıtla sarılması da yararlı olmaktadır.

3.3 Kök kereviz

Apium graveolens L. var. rapaceum DC botanik çeşidine giren kültür bitkilerinin yumru kökleri.

Not 3 - Kök kerevizin hasadı, bitkinin fidesinin dikiminden 6 ay - 7 ay sonra yapılmaktadır. Bunun için kök kerevizler topraktan çapa veya büyük tarlalarda makina ile sökülürler. Sap kerevizler ise, bitkiler istenen uzunluk, kalınlık ve dolgunluk durumuna geldiğinde zaman geçirilmeden hasat edilmektedir.

Not 4 - Sap ve kök kerevizin besin değeri Ek A’da verilmiştir.

3.4 Yabancı madde

Kereviz üzerinde bulunan kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar, yabancı tohumlar gibi kendinden başka gözle görülebilir her türlü madde.

4 Sınıflandırma ve özellikler

4.1 Sınıflandırma

Kerevizler, botanik yapılarına göre tiplere, kalite özelliklerine göre sınıflara ve iriliklerine göre boylara ayrılır.

4.1.1 Tipler

Kerevizler botanik yapılarına göre;

- Sap kerevizler,

- Kök kerevizler

olmak üzere iki tipe ayrılır.

4.1.2 Sınıflar

Kerevizler kalite özelliklerine göre;

- Sınıf I,

- Sınıf II

olmak üzere iki sınıfa ayrılır.

4.1.3 Boylar

Kerevizler iriliklerini belirleyen kütlelerine göre;

- Büyük,

- Orta,

- Küçük

olmak üzere üç boya ayrılır.

4.2 Özellikler

4.2.1 Genel özellikler

Kereviz;

- Bütün (tam) olmalı (sap kerevizin üst kısmı çıkarılmış olabilir),

- Sağlam olmalı (çürüyerek ve kötüleşerek tüketime uygunsuz hâle gelmemiş olmalı),

- Temiz olmalı (gözle görülebilir yabancı madde ihtiva etmemeli),

- Taze görünümlü olmalı,

- Böcek ve böcek hasarları bulunmamalı,

- Don zararı bulunmamalı,

- Sert, sıkı yapıda olmalı,

- Yan ve çiçek sürgünü vermemiş olmalı,

- Liflenmemiş olmalı,

- Yabancı koku ve/veya tat bulunmamalı,

- Anormal dış nem (dış yüzeyde ıslaklık) bulunmamalı (yıkanmış ise yeterince kurutulmuş olmalı)

dır.

Sap kerevizlerde esas kök iyice temizlenmiş olmalı ve uzunluğu 5 cm’yi geçmemelidir.

Kerevizlerin gelişmesi ve durumu aşağıdaki özelliklere imkân verecek şekilde olmalıdır:

- Elle toplamaya, pazara hazırlamaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı,

- Gideceği yere ulaştığında tatmin edici durum (pazar isteklerini karşılamaya uygun özellikte) göstermeli

dir.

4.2.2 Tip özellikleri

Kerevizlerin tip özellikleri aşağıda verilenlere uygun olmalıdır.

4.2.2.1 Sap kereviz

Kök ince ve ağ şeklindedir ve belirgin bir yumru oluşmaz. Sap kerevizlerde yaprak sapı daha kalın ve etlidir. Yaprak saplarının dip kısmı 3 cm - 4 cm genişliktedir. Rengi açık yeşil sarı veya beyazdır. Sap kerevizlerde yaprak saplarının beyazlatılması gerekmektedir. Beyazlatma toprak içine gömme, sık dikim veya bazı malzemelerle yaprak sapları sarılarak elde edilir. Beyazlatılan yaprak saplarının uzunluğu 30 cm - 40 cm civarında olmalıdır. Yaprak sapının kesitinde üst tarafta belirgin olup uç tarafa gidildikçe kaybolur. Yaprak sapının kesitinde üst tarafta bir oluk meydana gelir, alt tarafı ise yuvarlaktır. Oluk dip kısımda daha belirgin olup uç tarafa gidildikçe kaybolur.Yaprak sapının üzeri boylamasına hafif oluklu ve parlaktır. Yaprak sapının uç kısmında bulunan yaprakların kenarları belirgin bir şekilde dişlidir. Yaprakların üst yüzeyi parlak ve tüysüz, alt yüzeyi ise mattır.

4.2.2.2 Kök kereviz

Kökler daha kalın ve etli, yumru hâlinde olmalıdır. Yumrular; yuvarlak, ters topaç, silindirik gibi farklı şekillerde olabilir. Yumrular; sarımsı açık kahve, sarımsı kül ve krem renkte olmalı, kütleleri 100 g ila 1000 g, ortalama yumru kütlesi 150 g - 400 g olmalıdır.

4.2.3 Sınıf özellikleri

4.2.3.1 Sınıf I

Bu sınıfa iyi nitelikteki kerevizler girer. Bunlar; tipinin şekil, renk ve diğer tüm özelliklerini göstermelidir. Yapraklarda veya yaprak saplarında herhangi bir hastalık izi bulunmamalıdır.

Bunlar;

- Düzgün şekilli,

- Oldukça sıkı yapılı olmalı

dır.

Sap kerevizlerde, yaprak sapları kırık, lifli, ezik veya yarılmış olmamalıdır.

Beyaz olarak yetiştirilen sap kerevizlerde yaprakların uzunluğunun en az yarısı beyazdan sarımsı beyaza veya yeşilimsi beyaza kadar renkte olmalıdır.

Bunlarda ürünün genel görünüşünü, özelliklerini, saklama veya pazarlama değerini bozmamak şartıyla hafif kusurlara izin verilir.

4.2.3.2 Sınıf II

Bu sınıfa Sınıf I’e giremeyen, fakat genel özelliklere uyan kerevizler girer.

Bu sınıftaki kerevizlerde hafif şekil bozukluğu veya hafif bereler, hafif pas lekeleri bulunabilir. Sap kerevizlerin üzerinde ikiden çok olmamak üzere kırılmış, ezilmiş veya yarılmış halde yaprak sapı olabilir.

Beyaz olarak yetiştirilen sap kerevizlerde yaprakların uzunluğunun en az üçte biri, beyazdan sarımsı beyaza veya yeşilimsi beyaza kadar renkte olmalıdır.

Bunlarda ürünün genel görünüşünü, özelliklerini, saklama veya pazarlama değerini bozmamak şartıyla;

- Hafif mantar izlerine,

- Hafif şekil kusurlarına,

- Hafif güneş yanıklarına (sap kerevizlerde),

- Hafif kök parçalarına (sap kerevizlerde)

müsaade edilebilir.

Bu sınıfa giren kerevizlerde, ikiden fazla olmamak üzere yaprak sapları kırık, lifli, ezik veya yarılmış yapraklara müsaade edilir.

4.2.4 Boy özellikleri

Sap ve kök kerevizlerin boyları kütlelerine göre Çizelge 1’de verilenlere uygun olmalıdır.

Çizelge 1 - Kerevizlerde boylama

Boylar

Sap kerevizler, g

Kök kerevizler, g

Büyük

800 ve yukarı

400 ve yukarı

Orta

500 - 800 (hariç)

250 - 400 (hariç)

Küçük

150 - 500 (hariç)

150 - 250 (hariç)

Boylama, Sınıf I kerevizler için zorunlu olup, aynı ambalaj içindeki en büyük ve en küçük kerevizler arasındaki fark büyük boylarda 200 g’ı, orta boylarda 150 g’ı, küçük boylarda ise 100 g’ı geçemez.

4.3 Boyut ve toleranslar

Her ambalajda sınıfının özelliklerini karşılamayan ürünlerin boy ve sınıf özellikleri ile ilgili toleranslar aşağıda verilmiştir.

4.3.1 Sınıf toleransları

4.3.1.1 Sınıf I

Bu sınıfın özelliklerine uymayan, fakat Sınıf II’ye giren kerevizlerden (Sınıf II’nin toleransı hariç) sayıca en çok % 10 oranında tolerans tanınır.

4.3.1.2 Sınıf II

Sınıf özelliklerine veya genel özelliklere uymayan, fakat tüketime elverişli bulunan kerevizlerden sayıca en çok % 10 oranında tolerans tanınır.

4.3.2 Boy toleransları

Bütün sınıflarda, ambalaj üzerinde belirtilen boylara uymayan kerevizlere % 10’a kadar tolerans tanınır.

4.4 Özellik ve muayene madde numaraları

Bu standardda verilen özellikler ile bunların muayene madde numaraları Çizelge 2'de verilmiştir.

Çizelge 2 - Özellik ve muayene madde numaraları

Özellikler

Özellik madde no

Muayene madde no

Genel özellikler

4.2.1

5.2.2

Tip özellikleri

4.2.2

5.2.2

Sınıf özellikleri

4.2.3

5.2.2

Boy özellikleri

4.2.4

5.2.2

Boyut ve toleranslar

4.3

5.2.2

Ambalajlama

6.2

5.2.1

İşaretleme

6.3

5.2.1

5 Numune alma ve muayeneler

5.1 Numune alma

Numune partiden alınır. Tipi, sınıfı, boyu ve ambalajı aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan kerevizler bir parti sayılır. Kereviz numunesi partiden TS ISO 874’e göre alınır.

Alınan temsili numunelerin ambalajlama, muhafaza ve lāboratuvara gönderilmesi TS ISO 874’e göre yapılmalıdır.

5.2 Muayeneler

5.2.1 Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi

Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi gözle, elle incelenerek ve tartılarak yapılır. Sonucun Madde 6'ya uygun olup olmadığına bakılır.

5.2.2 Kerevizin muayenesi

Kerevizin muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, tartılarak yapılır ve sonucun Madde 4.2.1, Madde 4.2.2, Madde 4.2.3, Madde 4.2.4 ve Madde 4.3’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3 Değerlendirme

Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır.

5.4 Muayene raporu

Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır;

- Firmanın adı ve adresi,

- Muayenenin yapıldığı yerin adı,

- Muayeneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri,

- Numunenin alındığı tarih ile muayene tarihi,

- Numunenin tanıtılması,

- Muayenede uygulanan standardların numaraları,

- Sonuçların değerlendirilmesi,

- Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler,

- Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayenede yer almış olan işlemler,

- Numunenin standarda uygun olup olmadığı,

- Rapora ait seri numarası ve tarih her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı.

6 Piyasaya arz

Kerevizler piyasaya ambalajlı veya dökme olarak arz edilir.

Ambalajlı kerevizler aşağıda belirtilen iki şekilde piyasaya hazırlanır:

- Turfanda ve küçük kerevizler, yaprakları kesilmiş olarak veya kesilmemiş demet halinde (yapraklı demet halinde piyasaya arz edilen kerevizlerin yaprakları taze, yeşil, sağlıklı, sararmamış ve solmamış olmalıdır).

- Diğer mevsimlik kerevizler, yaprakları kesilmiş veya koparılmış, demet yapılmamış halde (yaprakların kesilmesi veya kökünden koparılması sırasında kerevize zarar verilmemelidir).

Yaprakları kesilmiş olan Sınıf II kerevizler dökme olarak da piyasaya arz edilebilir.

6.1 Birörneklik

Her ambalaj içindeki kerevizler tip, sınıf, orijin ve ticari tip bakımlarından birörnek olmalıdır. Boylama yapılanlarda ayrıca boy bakımından da birörneklik aranır.

Ambalajın görünen kısmındaki durum, tüm ambalaj için geçerli olmalı; ambalajın üstünde ve alt kısmında aynı görünüm ve kaliteye sahip olmalı, her ambalajda görünen kerevizler o ambalajdaki tüm ürünü temsil etmelidir.

6.2 Ambalajlama

Ambalajlar taşıma sırasında kerevizlerin korunmasını sağlayacak, mevzuata uygun ahşap, mukavva, plâstik vb. malzemelerden yapılmış olmalıdır. Ambalaj olarak kullanılacak malzeme; yeni, temiz, ürünün harici ve dahîlî zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır. Kereviz dolu ambalajlar ürünü tam olarak muhafaza edecek şekilde tasarımlanmalıdır.

Ambalajların yapımında kullanılan her çeşit malzeme ile içlerine konulacak kağıt ve benzeri madde insan sağlığına zararsız, yeni, temiz, kuru ve kokusuz olmalıdır. Ambalajlamada kullanılan kâğıt, pul gibi malzemelerin baskısı, etiketlenmesi zehirli veya insan sağlığına zararlı olmayan mürekkeple ve tutkalla yapılmalıdır. Sebze yüzeyine etiket uygulandığında, etiket çıkarıldığında sebze yüzeyinde iz, leke ve kabuk zararı oluşturmamalıdır.

Sap kerevizler ambalaj kaplarına ya demet halinde bağlanarak veya kök kerevizlerde olduğu gibi istif edilerek konur. Demet halinde konulduğunda her demette aynı miktarda kereviz bulunmalıdır. Kök kerevizler, ince kökleri ve bütün yeşil kısımları muntazam kesilmiş olarak ambalajlanır.

Ambalajlar her türlü yabancı maddeden arî olmalı, rutubet ve koku çeken malzemeden yapılmamalıdır.

Demet halindeki kerevizler tahta sandık, mukavva, plastik ve benzeri maddelerden yapılmış kasalara bir veya birkaç sıra hâlinde, fakat havalandırmayı sağlayacak şekilde dizilmiş olarak, yaprakları kesilmiş haldeki kerevizler tahta sandıklar, torba veya diğer uygun ambalajlar içerisine yerleştirilerek, piyasaya arz edilir.

6.3 İşaretleme

Kereviz ambalajları üzerine en az aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılır veya basılır. Ambalajın ağzı açıldığında tekrar kapatılmayacak veya tekrar kapatıldığında kapatıldığı belli olacak şekilde kapatılmalıdır.

- Firmanın ticarî unvanı veya kısa adı, varsa tescilli markası,

- Bu standardın işaret ve numarası (TS 1206 şeklinde),

- Malın adı (Kereviz),

- Tipi,

- Sınıfı,

- Boyu (yapılmışsa) (büyük, orta, küçük şeklinde),

- Beyazlaştırılmış olup olmadığı veya rengi (ürünler ambalajlı hâlde dışardan görünmüyorsa)

- Menşei,

- Üretim bölgesi veya yerel ismi (isteğe bağlı),

- Parti, seri veya kod numaralarından en az biri,

- Net kütlesi (en az, g veya kg),

- Adedi veya demet sayısı,

- Büyük ambalajlardaki küçük tüketici ambalajların sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı).

Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe’nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir.

6.4 Muhafaza ve taşıma

- Kereviz ve içinde kereviz bulunan ambalajlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda kötü koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.

- İçinde kereviz bulunan ambalajlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır.

İçinde kereviz bulunan ambalajların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılmalıdır.

7 Çeşitli hükümler

Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği kerevizler için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan kerevizlerin;

- Madde 4'teki özelliklere uygun olduğunun,

- Madde 5'teki muayenelerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun

belirtilmesi gerekir.

Ek A

(Bilgi için)

Kerevizin besin değeri

(100 g’da ortalama)

Sap kereviz Kök kereviz

Kalori 17 kcal 40 kcal

Protein 0,9 g 1,8 g

Karbonhidrat 0 8,5 g

Kolestrol 0,1 g 0,1 g

Yağ 0,6 g 0,6 g

Lif 29 mg 29 mg

Fosfor 39 mg 39 mg

Kalsiyum 0,3 mg 0,3 mg

Demir 126 mg 126 mg

Sodyum 341 mg 100 mg

Potasyum 240 mg 300 mg

A vitamini 0,03 mg 0,03 mg

B1 vitamini 0,03 mg 0,03 mg

B2 vitamini 0,3 mg 0,3 mg

B3 vitamini 0,06 mg 0,06 mg

B6 vitamini 8 µg 8 µg

Folik asit 9 mg 9 mg

C vitamini 0,5 mg 0,5 mg

E vitamini 0,5 mg 0,5 mg

Resimler

Resim 1 – Sap kerevizler

Resim 2 - Kök kereviz

ICS 67.060 TÜRK STANDARDI TS 142/Nisan 2008

Nohut

0 Giriş

Bu standard; nohudun tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir.

1 Kapsam

Bu standard, piyasaya kurutulmuş olarak arz edilen nohutları kapsar. Tohumluk nohutları kapsamaz.

2 Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar

Bu standardda diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. * işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayımlanmış olan Türk Standardlarıdır.

TS No

Türkçe Adı

İngilizce Adı

TS 1135 ISO 712

Tahıl ve tahıl ürünleri - Rutubet muhtevası tayini (Rutin referans metot)

Cereals and cereals products - Determination of moisture content (Routine reference method)

TS 1136

Tahıl ve baklagiller 1000 dane ağırlığının tayini

Cereals and pulses determination of the mass of 1000 grains

TS 1226 ISO 3310-2

Deney elekleri - Teknik özellikler ve deneyler - Kısım 2: Delikli metal levhalı deney elekleri

Test sieves - Technical requirements and testing - Part 2: Test sieves of perforated metal plate

TS 3479 ISO 2591-1

Elek analizi - Bölüm 1: Delikli metal levha ve tel örgülü deney eleklerini kullanma metotları

Test sieving - Part 1: Methods using test sieves of woven wire cloth and perforated metal plate

TS ISO 2756-1

Muayene ve deney için numune alma metotları - Bölüm 1: Parti muayene için kabul edilebilir kalite seviyesine (AQL) göre numune alma planları

Sampling procedures for inspection by attributes - Part 1: Sampling plans indexed by acceptable quality level (AQL) for lot-by-lot inspection

TS ISO 13690

Tahıllar, baklagiller ve öğütülmüş ürünleri - Sabit yığınlardan numune alma

Cereals, pulses and milled products - Sampling of static batchees, milled products

3 Tarifler

3.1 Nohut

Baklagiller (Leguminosae) familyasından Cicer arientinum L. türüne giren kültür bitkilerinin kurutulmuş taneleri.

Not - Nohutun besin değeri Ek A’da verilmiştir.

3.2 Buruncuk

Nohut tanelerinin yuvarlak yapısı üzerinde çıkıntı şeklindeki uzantı.

3.3 Kırık tane

Nohut tanelerinin iki veya daha fazla parçaya ayrılmasından oluşan ve delik açıklıkları 5 mm olan yuvarlak delikli elek üstünde kalan, bozuk olmayan nohut parçası.

3.4 Kalbur altı

Yabancı madde, bozuk, keçi ve piç olan taneler ayrıldıktan sonra delik açıklıkları 5 mm olan yuvarlak delikli eleğin altına geçen nohut tane ve parçaları.

3.5 Bozuk tane

Küflenmiş, çürümüş, lekelenmiş, kendine özgü renk, tad ve kokusunu yitirmiş, filizlenmiş, böcek veya diğer zararlılar tarafından çıplak gözle görülebilecek kadar yenmiş veya delinmiş bütün veya kırık nohutlar ile gelişmesini tamamlayamamış yeşil renkli ham nohut tane ve parçaları.

3.6 Keçi

Rengi normal rengine yakın, fakat iyi gelişmemiş, sert yapılı nohut tanesi.

3.7 Piç

Yozlaşmış, iyi gelişmemiş, sert yapılı, rengi koyulaşmış nohut tanesi.

3.8 Diğer çeşit taneleri

Ambalaj üzerinde belirtilen çeşitten olmayan nohut taneleri.

3.9 Yabancı madde

Nohut taneleri arasında veya içinde bulunan kendinden başka gözle görülebilir her türlü madde.

3.10 Ürün yılı

Nohutların hasat edildikleri yıl.

Not 1 - İçinde bulunulan yıl elde olunan nohutlar ile daha önceki yıl veya yıllarda elde olunan nohutlar birbirine karıştırılamaz.

Not 2 - İçinde bulunulan yıldan daha önceki yıllara ait ürün, bayatlamış, genellikle parlak rengini yitirerek mat bir renk almış, buruşukluğu artmış olma nitelikleri ile içinde bulunulan yıl ürününden ayırt edilir.

4 Sınıflandırma ve özellikler

4.1 Sınıflandırma

Nohutlar, şekillerine ve kullanım amacına göre tiplere, botanik yapılarına göre çeşitlere, kalite özelliklerine göre sınıflara ve iriliklerine göre boylara ayrılır.

4.1.1 Tipler

Nohutlar şekillerine ve kullanım amacına göre

- Koçbaşı (İspanyol, Lüks),

- Leblebilik (Kaba, kuşbaşı),

- Yuvarlak (Bezelyemsi, sıra),

- Karışık

olmak üzere dört tipe ayrılır.

4.1.2 Çeşitler

Nohutlar botanik yapılarına göre;

- Gökçe,

- Uzunlu 99,

- Er 99,

- Menemen 92,

- Cevdetbey 98,

- Aydın 92,

- Sarı 98

olmak üzere çeşitlere ayrılır.

Diğer çeşitler kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir.

4.1.3 Sınıflar

Nohutlar, kalite özelliklerine göre;

- Sınıf I,

- Sınıf II

olmak üzere iki sınıfa ayrılır.

4.1.4 Boylar

Nohutlar iriliklerine göre;

- A (çok iri),

- B (iri),

- C (orta)

olmak üzere üç boya ayrılır.

4.2 Özellikler

4.2.1 Genel özellikler

Bütün sınıflarda, her sınıfın özelliklerine ve toleranslara uymak koşulu ile nohutlar/nohutlarda;

- Bütün (tam) olmalı,

- Temiz olmalı (gözle görülebilir yabancı madde ihtiva etmemeli),

- Kendine özgü renkte olmalı,

- Sağlam olmalı,

- Böcek ve böcek kalıntısı bulunmamalı,

- Yabancı tat ve/veya koku bulunmamalı,

- Anormal dış nem (dış yüzeyde ıslaklık) olmamalı

dır.

Nohutların rutubet muhtevası kütlece en çok % 14 olmalıdır.

4.2.2 Tip özellikleri

Nohutlar aşağıda belirtilen tip özelliklerine sahip olmalıdır.

4.2.2.1 Koçbaşı

Bu tipe giren nohutlar, çok iri, az çok köşeli ve uzun yapıda olup, şekilleri koçbaşını andırır. Uzunlukları, genişliklerinin 1,5 katına yakın, genişlik ve derinlikleri ise birbirine eşittir. En geniş yerleri uzunluk eksenine dikey olan ekvatoral kısımlarıdır. Dip taraflarındaki ikiye bölünmüşlük belirgin durumdadır. Buruncuk uzun ve sarkıkçadır. Tanelerde buruncuğa doğru belirgin bir daralma görülür. Kabuk ince ve buruşuk olup, tane içinden kolay ayrılmaz (Şekil 1).

4.2.2.2 Leblebilik

Bu tipe giren nohutlar, orta irilikte ve genellikle yuvarlakça olup, şekilleri kuşbaşını andırır. En geniş ve derin yerleri buruncuğun hemen altındaki uzunluk eksenine dikey olan kısımdır. Dip taraflarındaki ikiye bölünmüşlük belirgin değildir. Buruncuk orta boyda ve çengel şeklinde kıvrıktır. Kabuk oldukça kalın ve az kırışık olup, tane içinden kolay ayrılır (Şekil 2).

4.2.2.3 Yuvarlak

Bu tipe giren nohutlar, iri boyda olup, yuvarlak yapıdadır ve şekilleri bezelyeyi andırır. Buruncuk küçüktür. Kabuk düz yapıdadır (Şekil 3).

4.2.2.4 Karışık

Bu tip, koçbaşı, leblebilik ve yuvarlak tipteki nohutların ikisinin veya üçünün (aralarındaki karışım oranı % 20’den az olmamak üzere) karışımından oluşmaktadır.

4.2.3 Çeşit özellikleri

4.2.3.1 Gökçe

Bu çeşide giren nohutlar krem renginde ve koçbaşı tipindedir. Bin dane kütlesi 440 g ila 460 g’dır. Elek analizinde elek üstü oranı yaklaşık olarak göz açıklığı 8 mm olan eleklerde en az % 60, göz açıklığı 9 mm ve üzerindeki eleklerde en az % 40 olan bir çeşittir.

4.2.3.2 Uzunlu 99

Bu çeşide giren nohutlar krem renginde ve koçbaşı tipindedir. Bin dane kütlesi 500 g ila 510 g’dır. Elek analizinde elek üstü oranı yaklaşık olarak göz açıklığı 9 mm olan eleklerde en az % 39, göz açıklığı 8 mm olan eleklerde en az % 42, göz açıklığı 7 mm olan eleklerde en az % 17 olan bir çeşittir.

4.2.3.3 Er 99

Bu çeşide giren nohutlar krem renginde ve koçbaşı tipindedir. Bin dane kütlesi 470 g ila 480 g’dır. Elek analizinde elek üstü oranı yaklaşık olarak göz açıklığı 9 mm olan eleklerde en az % 23, göz açıklığı 8 mm olan eleklerde en az % 47, göz açıklığı 7 mm olan eleklerde en az % 27 olan bir çeşittir.

4.2.3.4 Menemen 92

Bu çeşide giren nohutlar sarımsı-bej renginde ve koçbaşı tipindedir. Bin dane kütlesi 380 g ila 450 g’dır. Elek analizinde elek üstü oranı yaklaşık olarak göz açıklığı 8 mm ve 9 mm olan eleklerde en az % 25 olan bir çeşittir (Resim 1).

4.2.3.5 Cevdetbey 98

Bu çeşide giren nohutlar sarımsı-bej renginde ve koçbaşı tipindedir. Bin dane kütlesi 440 g ila 490 g’dır. Elek analizinde elek üstü oranı göz açıklığı 9 mm olan eleklerde % 21 ila % 50, göz açıklığı 8 mm olan eleklerde % 43 ila % 57 olan bir çeşittir (Resim 2).

4.2.3.6 Aydın 92

Bu çeşide giren nohutlar sarımsı-bej renginde ve koçbaşı tipindedir. Bin dane kütlesi 340 g ila 390 g’dır. Elek analizinde elek üstü oranı yaklaşık olarak göz açıklığı 8 mm ve 9 mm olan eleklerde en az % 40 olan bir çeşittir (Resim 3).

4.2.3.7 Sarı 98

Bu çeşide giren nohutlar sarımsı-bej renginde ve koçbaşı tipindedir. Bin dane kütlesi 460 g ila 540 g’dır. Elek analizinde elek üstü oranı göz açıklığı 9 mm olan eleklerde yaklaşık olarak en az % 28, göz açıklığı 8 mm olan eleklerde % 43 ila % 49 olan bir çeşittir (Resim 4) .

4.2.4 Sınıf özellikleri

Nohutların boylara göre sınıf özellikleri Çizelge 1’de verilen değerlere uygun olmalıdır.

Çizelge 1 - Nohutun boylara göre sınıf özellikleri

Özellikler

Boylar

A (çok iri)

B (iri)

C (orta)

Sınıf

I

kütlece % en çok

Sınıf

II

kütlece % en çok

Sınıf

I

kütlece % en çok

Sınıf

II

kütlece % en çok

Sınıf

I

kütlece % en çok

Sınıf

II

kütlece % en çok

Yabancı madde oranı

0,5

1,0

0,5

1,0

1,0

3,0

Kalbur altı oranı

1,0

3,0

1,0

3,0

1,0

3,0

Bozuk tane oranı

1,0

3,0

1,0

3,0

1,0

3,0

Kırık tane oranı

1,0

3,0

1,0

3,0

1,0

3,0

Diğer çeşitlerden karışma oranı

5,0

10,0

5,0

10,0

Aranmaz

Aranmaz

Keçi ve piç oranları

2,0

5,0

2,0

5,0

Aranmaz

Aranmaz

4.2.5 Boy özellikleri

Boylara göre özellikler aşağıda verilmiştir. A, B ve C boyları için verilen en az ve en çok göz açıklığı sınırları içerisinde kalmak koşuluyla işaretlemede belirtilmek üzere belirli tane çapları için boylama yapılabilir.

4.2.5.1 A (çok iri)

Göz açıklığı 9 mm olan yuvarlak delikli elek üstünde kalan tanelerdir (31 kalibre ve yukarısı).

4.2.5.2 B (iri)

Göz açıklığı 9 mm olan yuvarlak delikli elekten geçen ancak 8 mm olan yuvarlak delikli elek üstünde kalan tanelerdir (29 ila 30 kalibre).

4.2.5.3 C (orta)

Göz açıklığı 8 mm olan yuvarlak delikli elekten geçen ancak 5 mm olan yuvarlak delikli elek üstünde kalan tanelerdir (29 kalibrenin altı).

4.3 Boyut ve toleranslar

Nohutlarda kütlece kabul edilen sınıf ve boy toleransları aşağıda verilmiştir.

4.3.1 Sınıf toleransları

4.3.1.1 Sınıf I

Bu sınıfın özelliklerine uymayan, fakat Sınıf II’ye giren nohutlardan (Sınıf II’nin toleransı hariç) kütlece en çok % 10 oranında tolerans tanınır.

4.3.1.2 Sınıf II

Bu sınıfın özelliklerine veya genel özelliklere uymayan, fakat tüketime elverişli bulunan nohutlardan kütlece en çok % 10 oranında tolerans tanınır.

4.3.2 Boy toleransları

Nohut partilerinde diğer boylardan olan tane karışımı kütlece en çok % 10’dur.

4.4 Özellik, muayene ve deney madde numaraları

Bu standardda verilen özellikler ile bunların muayene ve deney madde numaraları Çizelge 2'de verilmiştir.

Çizelge 2 – Özellik, muayene ve deney madde numaraları

Özellikler

Özellik madde no

Muayene ve deney

madde no

Genel özellikler

4.2.1

5.2.2

Tip özellikleri

4.2.2

5.2.2

Çeşit özellikleri

4.2.3

5.2.2

Sınıf özellikleri

4.2.4

5.2.2

Boy özellikleri

4.2.4 - 4.2.5

5.2.2

Boyut ve toleranslar

4.3

5.2.2

Rutubet muhtevasının tayini

4.2.1

5.3.1

Yabancı madde, diğer çeşitlerden taneler, bozuk tane, kırık tane, kalbur altı, piç ve keçi miktarlarının tayini

4.2.4

5.3.2

Bin dane kütlesinin tayini

4.2.3

5.3.3

İrilik tayini

4.2.5

5.3.4

Ambalajlama

6.2

5.2.1

İşaretleme

6.3

5.2.1

5 Numune alma, muayene ve deneyler

5.1 Numune alma

Numune partiden alınır. Tipi, çeşidi, sınıfı, boyu, ürün yılı ve ambalajı aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan nohutlar bir parti sayılır.

5.1.1 Çuvallardan numune alma

Çuvallardan nohut numunesi TS ISO 13690’a göre alınır.

5.1.2 Büyük ambalajlardan numune alma

Nohut numunesi almak için, Çizelge 3’te belirtilen partiyi oluşturan ambalaj birimlerinin miktarına göre karşılarında gösterilen (n) sayıda ambalaj ayrılır. Muayene ve deney için gereken numuneler bu ambalajlardan alınır. Numune alınmak üzere ayrılacak ambalajlar, parti içerisinden tesadüfi olarak seçilmeli ve bunu yapmak için TS 2756-1’e göre aşağıdaki sistematik metot uygulanmalıdır:

Partiyi oluşturan birim ambalajlar birden başlanarak 1, 2, 3,…………..N şeklinde numaralanır. Herhangi bir ambalajdan başlanarak ambalajlar 1, 2, 3,……. şeklinde (N/n=r) kadar sayılır. (N/n) bir tam sayı değilse (r) tam sayıya tamamlanır ve (r) inci ambalaj numune alınmak üzere ayrılır. Sayma ve ayırma işlemine, Çizelge 3’e göre ayrılması gereken ambalaj sayısına erişilinceye kadar devam edilir.

Burada;

N Parti içerisindeki ambalaj sayısı,

n Numune alınmak üzere ayrılacak ambalaj sayısı

dır.

Çizelge 3 - Numune alınmak üzere ayrılacak ambalaj sayısı

Partideki ambalaj sayısı (N)

Numune alınmak üzere ayrılacak ambalaj sayısı (n)

26’ya kadar

2

26 - 50

3

51 - 90

5

91 - 150

8

151 - 280

13

281 - 500

20

501 - 1 200

32

1 201 - 3 200

50

3200’den fazla

80

Ayrılan bu ambalajların her birinin değişik yerlerinden (alt, orta, üst) Çizelge 3’te gösterildiği gibi alınacak ilk nohut numuneleri bir araya getirilip, iyice karıştırılarak bir paçal numune meydana getirilir. Bu paçal numuneden 500’er gramlık dört takım temsilî numune alınır. Muayene ve deneyler bu temsilî numuneler üzerinde yapılır.

5.1.3 Küçük ambalajların büyük ambalaj içerisinde muayeneye sunulması halinde numune alma

5.1.3.1 Numune alınacak büyük ambalajların ayrılması

Muayeneye sunulan ve küçük tüketici ambalajlarını ihtiva eden büyük ambalaj sayısı parti büyüklüğü (N) kabul edilerek Çizelge 3’te karşılarında gösterilen miktarda (n) olmak üzere toplam ambalajdan sistematik olarak ayrılır.

5.1.3.2 Numune alınmak üzere ayrılan (n) sayıda büyük ambalajdan numune alınacak küçük tüketici ambalajlarının ayrılması

Numune alınmak için ayrılan büyük ambalajlardaki küçük tüketici ambalajlarının toplam sayısı parti büyüklüğü (N) kabul edilerek, Çizelge 3’te karşılarında gösterilen sayıda (n) olmak üzere küçük tüketici ambalajı, yukarıda numune alınmak amacı ile ayrılmış olan büyük ambalajların her birinin çeşitli yerlerinden ayrılır.

Ayrılan bu küçük tüketici ambalajlarının toplam miktarı 500’er gramlık 4 takım temsilî numuneyi oluşturmaya yetecek kadar değilse numune olarak ayrılan küçük tüketici ambalajlarının adedi, bu miktarları oluşturacak kadar artırılır. Ayrılan bu tüketici ambalajları açılarak içindeki nohutlar bir araya getirilip iyice karıştırılarak bir paçal numune oluşturulur. Elde olunan bu paçal numuneden 500’er gramlık 4 takım temsilî numune ayrılır. Muayene ve deneyler bu temsilî numuneler üzerinden yapılır.

5.2 Muayeneler

5.2.1 Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi

Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi gözle, elle incelenerek, gerekirse ölçülerek yapılır. Sonucun Madde 6'ya uygun olup olmadığına bakılır.

5.2.2 Nohutun muayenesi

Nohutun muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, ölçülerek yapılır ve sonucun Madde 4.2.1, Madde 4.2.2, Madde 4.2.3, Madde 4.2.4, Madde 4.2.5 ve Madde 4.3’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3 Deneyler

5.3.1 Rutubet muhtevasının tayini

Rutubet muhtevasının tayini TS 1135 ISO 712’ye göre yapılır. Sonucun Madde 4.2.1’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3.2 Yabancı madde, diğer çeşitlerden taneler, bozuk tane, kırık tane, kalbur altı, piç ve keçi oranlarının tayini

Yabancı madde, diğer çeşitlerden taneler, bozuk tane, kırık tane, kalbur altı, piç ve keçi oranlarının tayini için alınan 500 g nohut numunesi, 0,1 g duyarlıkla tartılır, beyaz renkli, düz bir zemin üzerine yayılır. Gözle incelenerek, diğer çeşitlerden taneler, bozuk tane, kırık tane, kalbur altı, piç, keçi ve yabancı maddeler elle ve bir analiz pensi yardımı ile ayrılarak ayrı gruplar halinde toplanır. Her biri 0,1 g duyarlıkla tartılır, sonuçlar kaydedilir.

TS 1226 ISO 3310-2’ye uygun ve elek göz açıklığı 5 mm olan yuvarlak delikli elekten, TS 3479 ISO 2591-1’deki yöntemler uygulanarak geçirilir. Elekten geçen kırık ve küçük nohutlar 0,1 g duyarlıkla tartılır. Elek üstünde kalan numune yeniden beyaz ve düz bir zemin üzerine yayılarak içindeki kırık taneler elle ve bir analiz pensi yardımı ile yapılır. Bunlar da kırık tane olarak 0,1 g duyarlıkla tartılır.

Elde edilen tartım sonuçları aşağıdaki bağıntı ile yabancı madde, diğer çeşitlerden taneler, bozuk tane, kırık tane, kalbur altı, piç ve keçi oranı kütlece yüzde olarak ayrı ayrı hesaplanır.

Burada;

N : Deney numunesinin miktarı, g

n : Ayrı ayrı olmak üzere yabancı madde, diğer çeşitlerden taneler, bozuk tane, kırık tane, kalbur altı, piç ve keçi tane oranları, g

dır.

Sonuçların Madde 4.2.3’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3.3 Bindane kütlesinin tayini

Bin dane kütlesinin tayini, TS 1136’ya göre yapılır. Sonucun Madde 4.2.3’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.3.4 İrilik tayini

İrilik tayini, TS 1226 ISO 3310-2’ye uygun ve elek göz açıklığı 9 mm, 8 mm, 7 mm ve 5 mm olan yuvarlak delikli elekten, TS 3479 ISO 2591-1’deki yöntemler uygulanarak yapılır. Sonucun Madde 4.2.3 ve Madde 4.2.5’e uygun olup olmadığına bakılır.

5.4 Değerlendirme

Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır.

5.5 Muayene ve deney raporu

Muayene ve deney raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır:

- Firmanın adı ve adresi,

- Muayene ve deneyin yapıldığı yerin ve laboratuvarın adı,

- Muayene ve deneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri,

- Numunenin yapıldığı tarih ile muayene ve deney tarihi,

- Numunenin tanıtılması,

- Muayene ve deneylerde uygulanan standardların numaraları,

- Sonuçların gösterilmesi,

- Muayene ve deney sonuçlarını değiştirilebilecek faktörlerin mahzurlarını gidermek üzere alınan tedbirler,

- Uygulanan muayene ve deney metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen, fakat muayene ve deneyde yer almış olan işlemler,

- Standarda uygun olup olmadığı,

- Rapora ait seri numarası ve tarih, her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı.

6 Piyasaya arz

Nohutlar ambalajlı olarak piyasaya arz edilir.

6.1 Bir örneklik

Bir ambalajdaki nohutlar, tip, çeşit, sınıf, boy ve orijin bakımından bir örnek olmalıdır.

6.2 Ambalajlama

Ambalajlar, taşıma, muhafaza ve pazarlama süresince nohudu iyi bir şekilde tutacak ve mevzuatına uygun nitelikte yeni, temiz, kuru, kokusuz malzemeden hazırlanmış, ürünü iç ve dış zararlardan koruyabilecek özelliklerde olmalıdır. Ambalaj üzerine gerekli bilgilerin yazımında kullanılacak mürekkep, boya ve etiketlerin yapıştırılmasında kullanılan zamk, zehirli veya diğer şekillerde insan sağlığına zararlı olmamalıdır. Ambalajda yazılar basılı ise, baskı dış yüzeyde olmalı, ürünle temas etmemelidir.

Ambalajlar büyük veya küçük tüketici ambalajları şeklindedir. Küçük tüketici ambalajları net 0,5 kg, 1 kg, 1,5 kg, 2 kg, 3 kg ve 5 kg olmalı, ancak 5 kg’ı geçmemelidir. Küçük tüketici ambalajları, yukarıdaki şartlara uygun daha büyük dış ambalajlara konulabilir. Büyük tüketici ambalajları 10 kg, 25 kg veya 10 kg’ın katları şeklinde olmalı ve net 50 kg’ı geçmemelidir.

Her ambalaj veya partide görünen nohutlar o ambalaj veya partideki bütün ürünü temsil etmelidir.

6.3 İşaretleme

Nohut ambalajları üzerine en az aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılır veya basılır. Ambalajın ağzı açıldığında tekrar kapatılmayacak veya tekrar kapatıldığında kapatıldığı belli olacak şekilde kapatılmalıdır.

- Firmanın ticari unvanı veya kısa adı, varsa tescilli markası,

- Bu standardın işaret ve numarası ( TS 142 şeklinde),

- Malın adı (Nohut),

- Tipi (isteğe bağlı),

- Çeşidi,

- Sınıfı,

- Boyu,

- Ürün yılı,

- Üretim tarihi (isteğe bağlı),

- Üretim bölgesi veya yerel ismi (isteğe bağlı),

- Parti, seri veya kod numaralarından en az biri,

- Net kütlesi (en az kg veya g olarak),

- Büyük ambalajlardaki küçük tüketici ambalajların sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı).

Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe’nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir.

6.4 Muhafaza ve taşıma

- Nohut ve içinde nohut bulunan ambalajlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda kötü koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.

- İçinde nohut bulunan ambalajlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır.

- Nohut ambalajları, hava dolaşımını sağlamak için yerden en az 7 cm yükseklikteki ızgaralar veya ahşap kafesler üzerine yığılmalıdır.

- Hava dolaşımını kolaylaştırmak için ambalaj grupları, depo duvarlarından ve birbirlerinden en az 60 cm’lik geçitlerle ayrılmalıdır. Depodaki geçit alanı, nohut ambalajlarının yığıldığı döşeme alanının yaklaşık % 30’u kadar olmalıdır.

- Gerektiğinde nohutların muhafaza edildikleri depolar, uygun fumigantlar veya pestisitlerle, hayvansal zararlılara veya böceklere karşı dezenfekte edilebilmeye elverişli olmalıdır. Bu takdirde nohutlar üzerinde herhangi bir leke veya zehirli kalıntı bulunmamasına dikkat edilmelidir.

İçinde nohut bulunan ambalajların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılmalıdır.

7 Çeşitli hükümler

Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği nohutlar için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan nohutların;

- Madde 4'teki özelliklere uygun olduğunun,

- Madde 5'teki muayene ve deneylerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun

belirtilmesi gerekir.

Not - Bu standardda yer almayan hususlarda Türk Gıda Kodeksi hükümlerine göre işlem yapılır.

Şekiller

Şekil 1 - Koçbaşı

Şekil 2 - Leblebilik

Şekil 3 - Yuvarlak

Resimler

Resim 1 – Menemen 92 Resim 2 – Cevdetbey 98

Resim 3 – Aydın 92 Resim 4 – Sarı 98

Ek A

(Bilgi için)

Nohutun besin değeri

100 g çiğ nohut tanesinde yaklaşık olarak;

- - Kalori 357

- - Su % 4,5 - % 15,69

- - Protein 14,9 g – 24,6 g

- - Yağ % 0,8 - % 6,4

- - Lif % 2,1 - % 11,7

- - Kül 2 g – 4,8 g

- - Kalsiyum 140 mg – 440 mg

- - Fosfor 190 mg – 382 mg

- - Demir 5,0 mg – 23,9 mg

- - -karoten 0 – 255 g

- - Thiamin 0,21 mg – 1,1 mg

- - Riboflavin 0,12 mg – 0,33 mg

- - Niacin 1,3 mg – 2,9 mg

bulunmaktadır.