Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü
| 13 Mayıs 2009 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 27227 MİLLETLERARASI SÖZLEŞME Karar Sayısı : 2009/14979 5/2/2009 tarihli ve 5836 sayılı Kanunla katılmamız uygun bulunan ekli “Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesine Yönelik Kyoto Protokolü”ne katılmamız; Dışişleri Bakanlığının 7/5/2009 tarihli ve HUMŞ/408 sayılı yazısı üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 üncü maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 7/5/2009 tarihinde kararlaştırılmıştır. Abdullah GÜL CUMHURBAŞKANI Recep Tayyip ERDOĞAN Başbakan C. ÇİÇEK B. ARINÇ A. BABACAN M. AYDIN Devlet Bak. ve Başb. Yrd. Devlet Bak. ve Başb. Yrd. Devlet Bak. ve Başb. Yrd. Devlet Bakanı H. YAZICI F. N. ÖZAK M. Z. ÇAĞLAYAN F. ÇELİK Devlet Bakanı Devlet Bakanı Devlet Bakanı Devlet Bakanı M. AYDIN S. A. KAVAF C. YILMAZ S. ERGİN Devlet Bakanı V. Devlet Bakanı Devlet Bakanı Adalet Bakanı M. V. GÖNÜL B. ATALAY A. DAVUTOĞLU M. ŞİMŞEK Milli Savunma Bakanı İçişleri Bakanı Dışişleri Bakanı Maliye Bakanı N. ÇUBUKÇU M. DEMİR R. AKDAĞ B. YILDIRIM Milli Eğitim Bakanı Bayındırlık ve İskân Bakanı Sağlık Bakanı Ulaştırma Bakanı M. M. EKER Ö. DİNÇER N. ERGÜN B. YILDIRIM Tarım ve Köyişleri Bakanı Çalışma ve Sos. Güv. Bakanı Sanayi ve Ticaret Bakanı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı V. E. GÜNAY V. EROĞLU Kültür ve Turizm Bakanı Çevre ve Orman Bakanı BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİNE YÖNELİK KYOTO PROTOKOLÜ İşbu Protokol’ün Tarafları, Bundan sonra “Sözleşme” olarak anılacak olan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne katılan Taraflar olup, 2. Madde’de belirtildiği üzere, Sözleşme’nin nihai amacını takip ederek, Sözleşme’nin hükümlerini hatırda tutarak, Sözleşme’nin 3. Maddesi’nin rehberliğinde, Sözleşme’nin Taraflar Konferansı’nın ilk oturumunda alınan 1/CP.1 karar ile kabul edilen Berlin Buyruğu’na uygun olarak, aşağıdaki hususlarda anlaşmaya varmışlardır: 1. MADDE İşbu Protokol’ün amacı bakımından, Sözleşme’nin 1. Maddesi’nde bulunan tanımlar uygulanacaktır. İlâveten; 1. “Taraflar Konferansı”, Sözleşme’ye katılan Tarafların Konferansı’dır. 2. “Sözleşme”, 9 Mayıs 1992 tarihinde New York’ta kabul edilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’dir. 3. “Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli”, Dünya Meteoroloji Örgütü ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından 1988’de ortaklaşa kurulan Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’dir. 4. “Montreal Protokolü”, 16 Eylül 1987’de Montreal’de kabul edilen ve daha sonra tanzim ve tadil edilmiş haliyle, Ozon Tabakasını İncelten Maddelerle İlgili Protokol’dür. 5. “Mevcut ve Oy Kullanan Taraflar”, Sözleşme’de bulunan ve olumlu ya da olumsuz oy kullanan ülkelerdir. 6. “Taraf”, metinde başka şekilde belirtilmedikçe işbu Protokol’e Taraf olan anlamındadır. 7. “Ek-I’de yer alan Taraf”, Sözleşme’nin Ek-I’inde yer alan Taraf, ya da değişiklik olursa, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 2(g) paragrafı gereği bildirimde bulunmuş olan Taraf anlamındadır. 2. MADDE 1. Ek-I’de yer alan Tarafların her biri, 3. Madde’deki sayısallaştırılmış salım sınırlandırma ve azaltım taahhütlerini yerine getirirken, sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmek amacıyla; (a) Ulusal koşullarına uygun olarak, aşağıdaki politika ve önlemleri uygulayacak ve/veya daha da geliştirecektir. (i) Ulusal ekonominin ilgili sektörlerinde enerji verimliliğinin arttırılması; (ii) Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen sera gazlarının yutaklarının ve haznelerinin, ilgili uluslararası çevre anlaşmalarındaki taahhütlerinin dikkate alınarak korunması ve geliştirilmesi; sürdürülebilir orman yönetimi uygulamaları ile ağaçlandırma ve yeniden ormanlaştırmanın teşvik edilmesi; (iii) Sürdürülebilir tarım türlerinin, iklim değişikliği mülâhazaları ışığında teşvik edilmesi; (iv) Yeni ve yenilenebilir enerji türleri, karbondioksiti gideren teknolojiler ile çevre dostu ileri ve yenilikçi teknolojilerin araştırılmaları, teşvik edilmeleri, geliştirilmeleri ve kullanımlarının arttırılması; (v) Sera gazı salımlarına yol açan tüm sektörlerde, Sözleşme’nin amacına ve piyasa araçlarının uygulanmasına aykırı olan piyasa uyumsuzluklarının, mali teşviklerin, vergiler ile gümrük istisnalarının ve sübvansiyonların, kademeli olarak azaltılmaları ya da ortadan kaldırılmaları; (vi) Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen sera gazlarının salımlarını sınırlayan ya da azaltan politikaları ve önlemleri teşvik etmeyi amaçlayan ilgili sektörlerde uygun reformların özendirilmesi; (vii) Ulaştırma sektöründeki, Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen sera gazlarının salımlarının sınırlandırılması ve/veya azaltılmasına yönelik önlemlerin teşvik edilmesi; (viii) Metan gazı salımlarının gerek atık yönetiminde geri kazanım ve kullanım sırasında, gerek enerji üretimi, nakli ve dağıtımı aşamasında sınırlandırılması ve/veya azaltılması. (b) Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 2(e) (i) paragrafı uyarınca, işbu Madde’de kabul edilen politikaların ve önlemlerin bireysel ve müşterek etkinliğini arttırmak için, diğer Ek-I Taraflarıyla işbirliği yapacaktır. Bu amaçla, sözü edilen Taraflar; karşılaştırılabilirlik, şeffaflık ve etkinliklerinin iyileştirilmesi yollarının geliştirilmesi de dahil olmak üzere, bu politikalar ve önlemler ile ilgili deneyim paylaşımı ve bilgi alışverişi konularında adımlar atacaklardır. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, ilk oturumunda ya da mümkün olabilen en kısa sürede, böyle bir işbirliğini kolaylaştırmanın yollarını ilgili tüm bilgileri dikkate almak suretiyle değerlendirecektir. 2. Ek-I’de yer alan Taraflar, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü ve Uluslararası Denizcilik Örgütü ile çalışarak, havacılık ve depo yakıtlarından kaynaklanan ve Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen sera gazları salımlarının sınırlandırılmasına ya da azaltılmasına çalışacaklardır. 3. Ek-I’de yer alan Taraflar; iklim değişikliğinin olumsuz etkileri ve uluslararası ticarete olan etkileri içeren olumsuz etkiler ile, Sözleşme’nin 3. Maddesi’ni dikkate alarak, bilhassa gelişmekte olan Taraf ülkeler ve özellikle, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 8. ve 9. paragraflarında tanımlanan Taraf ülkeler üzerindeki sosyal, çevresel ve ekonomik tesirleri en aza indirecek şekilde, işbu 2. Madde’deki politikaları ve önlemleri yürütmede çaba göstereceklerdir. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, işbu paragraftaki hükümlerin yerine getirilmesini teşvik amacıyla, uygun olan ilâve eylemleri gerçekleştirebilir. 4. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, farklı ulusal koşullar ve olası etkileri göz önünde tutarak, yukarıdaki 1(a) paragrafındaki politika ve önlemlerden birini koordine etmenin yararlı olacağına karar verirse, bu politika ve önlemlerin koordinasyonunun oluşturulmasına yönelik yol ve araçları değerlendirecektir. 3. MADDE 1. Ek-I’de yer alan Taraflar, 2008–2012 yıllarını kapsayan taahhüt döneminde, Ek-A’da sıralanan insan faaliyetlerinin neden olduğu karbondioksit eşdeğeri sera gazlarının salımları toplamını, 1990 yılı seviyelerinin en az yüzde 5 aşağısına indirmek için, Ek-B’de kayıtlı sayısallaştırılmış salım sınırlandırma ve azaltım taahhütlerine uygun olarak ve işbu Madde’nin hükümleri gereğince hesaplanarak tayin edilmiş olan miktarları aşmamasını, bireysel ya da müştereken sağlayacaklardır. 2. Ek-I’de yer alan Tarafların her biri, 2005 yılına kadar işbu Protokol’deki taahhütlerini gerçekleştirme konusunda kanıtlanabilir bir ilerleme kaydetmiş olacaktır. 3. Her taahhüt döneminde, karbon stoklarında doğrulanabilir değişiklikler olarak ölçülen, 1990 yılından itibaren doğrudan insan etkisiyle arazi kullanımındaki değişim ve ormanlaştırma, yeniden ormanlaştırma ve ormansızlaşma ile sınırlı ormancılık etkinlikleri sonucu sera gazlarının kaynaklarca salımı ve yutaklarca uzaklaştırılmasındaki net değişiklikler, Ek-I’de yer alan Tarafların her birinin işbu Madde’deki taahhütlerini karşılamada kullanılacaktır. Bu etkinliklere bağlı sera gazlarının kaynaklarca salımı ve yutaklarca uzaklaştırılması şeffaf ve doğrulanabilir bir şekilde bildirilecek ve 7. ve 8. Maddelere göre gözden geçirilecektir. 4. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın ilk oturumundan önce, Ek-I’de yer alan Tarafların her biri, Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı tarafından ele alınması için, 1990’daki karbon stoklarının seviyesinin belirlenmesi ve sonraki yıllarda karbon stoklarında meydana gelen değişikliklerin hesaplanabilmesi amacıyla veri sağlayacaktır. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, ilk oturumunda ya da daha sonra mümkün olan en erken zamandaki oturumunda, belirsizlikleri, raporlamadaki şeffaflığı, doğrulanabilirliği, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin metodolojik çalışmalarını ve 5. Madde’ye uygun olarak Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı tarafından sunulan tavsiye ve Taraflar Konferansı’nın kararlarını dikkate alarak; tarım toprakları, arazi kullanımındaki değişim ve ormancılık gruplarında sera gazlarının kaynaklarca salımı ve yutaklarca uzaklaştırılmasındaki değişikliklerle ilgili ilâve insan kaynaklı etkinliklerin hangilerinin, ne şekilde Ek-I’de yer alan Taraflar için tayin edilmiş miktarlara eklenmesi ya da çıkarılmasına yönelik usûller ve rehber ilkeler hakkında karar verecektir. Böyle bir karar, ikinci ve takip eden taahhüt dönemlerinde geçerli olacaktır. Bir Taraf, insan kaynaklı bu ek faaliyetlerle ilgili böyle bir kararı, faaliyetlerin 1990’dan beri yürürlükte olması şartıyla, ilk taahhüt döneminde uygulamayı tercih edebilecektir. 5. Ek-I’de yer alan Taraflardan, baz yılı ya da dönemi, Taraflar Konferansı’nın ikinci oturumunda alınan 9/CP.2 sayılı karar uyarınca belirlenmiş olan piyasa ekonomisine geçiş sürecindekiler, işbu Madde’deki taahhütlerini yerine getirmede o baz yılı ya da dönemi kullanacaklardır. Ayrıca, Sözleşme’nin 12. Maddesi kapsamında ilk ulusal bildirimini henüz sunmamış, Ek-I’de bulunan piyasa ekonomisine geçiş sürecindeki diğer herhangi bir Taraf, işbu Madde’deki taahhütlerini yerine getirmek için 1990 yılı dışında tarihsel bir baz yılı ya da dönemi kullanma niyetini işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’na bildirebilir. İşbu Protokol’ün Taraflar Toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı böyle bir bildirimin kabulü hususunda karar verecektir. 6. Ek-I’de yer alan piyasa ekonomisine geçiş sürecindeki Taraflara, işbu Madde’nin hükmüne girenlerin dışında kalan, işbu Protokol’deki taahhütlerini yerine getirmelerinde, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 6. paragrafını dikkate alınarak, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı tarafından belirli bir ölçüde esneklik sağlanacaktır. 7. Sayısallaştırılmış salım sınırlandırma ve azaltımın ilk taahhüt dönemi olan 2008–2012 yılları arasında, Ek-I’deki her bir Taraf için tayin edilmiş miktar, 1990 yılında, ya baz yılında, ya da yukarıdaki 5. paragrafa göre belirlenen dönemde, gazlarının salımları toplamının, kendisi için Ek-B’de kaydedilen yüzde değerinin beşle çarpılmasına eşit olacaktır. 1990 yılında arazi kullanımındaki değişiklikler ve ormancılık faaliyetleri, sera gazları salımlarında net bir kaynak oluşturmuş olan Ek-I ülkeleri için tayin edilmiş miktarın hesaplamaları bakımından, 1990 yılı salımları, baz yılı veya dönemi, bu kaynaklardan salınan, insanın neden olduğu karbondioksit eşdeğeri sera gazı toplam salımlarını, 1990 yılında arazi kullanımı değişikliği sonucu yutakların yaptığı uzaklaştırma düşürülmüş olarak içerir. 8. Ek-I’de yer alan Taraflardan herhangi biri, yukarıdaki 7. paragrafta atıfta bulunulan hesaplama amacıyla hidroflorokarbon, perflorokarbon ve kükürt heksaflorür için 1995 yılını baz yıl olarak kullanabilir. 9. Ek-I’de yer alan Tarafların müteakip dönemler için taahhütleri, 21. Madde’nin 7. paragrafındaki hükümlere göre kabul edilecek olan, işbu Protokol’ün Ek-B’sindeki değişikliklerle belirlenecektir. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, yukarıdaki 1. paragrafta atıfta bulunulan ilk taahhüt döneminin bitiminden en az yedi yıl önce bu taahhütleri değerlendirmeye başlayacaktır. 10. Bir Taraf’ın diğer bir Taraf’tan, 6. ya da 17. Maddelerdeki hükümlere uygun olarak edindiği herhangi bir salım azaltım birimi ya da tayin edilmiş miktarın bir kısmı, edinen Taraf için tayin edilmiş miktara ilâve edilecektir. 11. Bir Taraf’ın diğer bir Taraf’a, 6. ya da 17. Maddelerdeki hükümlere uygun olarak aktardığı herhangi bir salım azaltım birimi ya da tayin edilmiş miktarın bir kısmı, aktaran Taraf için tayin edilmiş miktardan düşülecektir. 12. Bir Taraf’ın diğer bir Taraf’tan, 12. Madde’nin hükümlerine uygun olarak edindiği onaylanmış salım azaltımları, edinen Taraf için tayin edilmiş miktara eklenecektir. 13. Ek-I’de yer alan Taraflardan birinin salımları, bir taahhüt döneminde işbu Madde hükmünde tayin edilmiş miktarın altındaysa, oluşan fark, o Taraf’ın isteği üzerine, müteakip taahhüt dönemlerinde o Taraf için tayin edilmiş miktara ilâve edilecektir. 14. Ek-I’de yer alan Taraflardan her biri, yukarıdaki 1. paragrafta bahsekonu taahhütlerini, özellikle, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 8. ve 9. paragraflarında belirlenmiş olan gelişmekte olan Taraf ülkeler üzerindeki olumsuz sosyal, çevresel ve ekonomik etkileri asgariye indirecek şekilde yerine getirmek için gayret gösterecektir. İşbu paragrafların yürütülmesi hususunda Taraflar Konferansı’nın ilgili kararları doğrultusunda, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, işbu paragraflarda atıfta bulunulan Taraflar üzerinde iklim değişikliğinin olumsuz etkileri ve/veya karşı önlemlerin etkilerinin en aza indirilmesi için gerekli olan eylemlerin neler olduğunu ilk oturumunda ele alacaktır. Ele alınacak konular arasında mali kaynak oluşturulması, sigorta ve teknoloji transferi yer alacaktır. 4. MADDE 1. 3. Madde hükmündeki taahhütlerini müştereken yerine getirme konusunda bir anlaşmaya varmış olan Ek-I’de yer alan Taraflar, Ek-A’da sıralanan insan faaliyetlerinin neden olduğu karbondioksit eşdeğeri sera gazları salımları toplamının bileşik yekûnunun, Ek-B’de kaydedilen sayısallaştırılmış salım sınırlandırma ve azaltım taahhütleri uyarınca ve 3. Madde hükümlerine uygun olarak hesaplanıp tayin edilmiş miktarları aşmaması koşuluyla, bu taahhütlerini yerine getirmiş addedileceklerdir. Anlaşmaya varan Taraflardan her birine tahsis edilen salım düzeyinin sınırları o anlaşmada belirlenecektir. 2. Böyle bir anlaşmaya varan Taraflar, işbu Protokol’ün onaylanma, kabul veya uygun bulma ve katılma belgelerinin sunulması tarihinde anlaşma şartlarını sekretaryaya bildireceklerdir. Bunun üzerine, sekretarya, Sözleşme’nin Taraflarını ve imzacılarını anlaşma şartları hakkında bilgilendirecektir. 3. Bu anlaşma 3. Madde’nin 7. paragrafında belirtilen taahhüt dönemi boyunca uygulamada kalacaktır. 4. Müştereken hareket eden Tarafların, bir bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşu çerçevesinde ve bu kuruluşla birlikte hareket etmeleri durumunda, işbu Protokol’ün kabulünden sonra kuruluş düzenindeki herhangi bir değişiklik, işbu Protokol’deki mevcut taahhütlerini etkilemeyecektir. Kuruluşun düzenindeki herhangi bir değişiklik, sadece, o değişikliğin ardından kabul edilen 3. Madde hükmündeki taahhütler açısından uygulanacaktır. 5. Böyle bir anlaşmanın Taraflarının toplam müşterek salım azaltımları seviyesine ulaşmada başarısızlığı söz konusu olduğunda, bu anlaşmaya katılan her bir Taraf anlaşmada belirlenen kendi salım seviyelerinden sorumlu olacaklardır. 6. Müştereken hareket eden Tarafların, kendisi de işbu Protokol’e Taraf olan bir bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşu çerçevesinde ve bu kuruluşla birlikte hareket etmeleri durumunda, toplam müşterek salım azaltımları seviyesini elde etmede bir başarısızlık söz konusu olduğunda, bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşunun üye Devletlerinin her biri münferiden ve 24. Madde’ye göre hareket eden bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşuyla birlikte, işbu Madde’ye uygun olarak bildirdiği kendi salım seviyelerinden sorumlu olacaklardır. 5. MADDE 1. Ek-I’de yer alan Tarafların her biri, birinci taahhüt döneminin başlamasından en geç bir yıl önce, Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen, insan faaliyetlerinin neden olduğu tüm sera gazlarının kaynaklardan salımları ve yutaklarca uzaklaştırılmalarının hesaplanması için ulusal bir sistemi yürürlüğe koyacaklardır. Aşağıdaki 2. paragrafta belirlenen yöntemleri kapsayacak olan bu ulusal sistemler için gerekli rehber ilkeler, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın ilk oturumunda karara bağlanacaktır. 2. Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen, insan faaliyetlerinin neden olduğu tüm sera gazlarının kaynaklardan salımları ve yutaklarca uzaklaştırılmalarının hesaplanmasına ilişkin yöntemler, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nce kabul edilenler ve Taraflar Konferansı’nın üçüncü oturumunda üzerinde mutabık kalınanlar olacaktır. Bu yöntemlerin kullanılmadığı yerlerde, uygun düzenlemeler işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın ilk oturumunda üzerinde uzlaşılan yöntemlere göre yapılacaktır. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, diğerlerinin yanı sıra, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin çalışmaları ile Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı’nca sunulan tavsiyeler temelinde, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarını bütünüyle dikkate almak suretiyle, bu yöntem ve düzenlemeleri düzenli olarak gözden geçirecek ve uygun görürse değiştirecektir. Yöntem ve düzenlemelere ilişkin herhangi bir değişiklik, bu değişikliğin akabinde benimsenen herhangi bir taahhüt döneminde, sadece 3. Madde hükmündeki taahhütlere uygunluğunu saptamak amacıyla kullanılacaktır. 3. Ek-A’da kaydedilen, insan faaliyetlerinin neden olduğu sera gazlarının kaynaklardan salımlarının karbondioksit eşdeğerinin ve yutaklarca uzaklaştırılmalarının hesaplanmasında kullanılan küresel ısınma potansiyelleri, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nce kabul edilenler ve Taraflar Konferansı’nın üçüncü oturumunda üzerinde mutabık kalınanlar olacaktır. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, diğerlerinin yanı sıra, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli çalışmaları ile Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı’nca sunulan tavsiyeler temelinde, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarını bütünüyle dikkate alarak, her bir sera gazının küresel ısınma potansiyelini düzenli olarak gözden geçirecek ve uygunsa değiştirecektir. Bir küresel ısınma potansiyeline ilişkin herhangi bir değişiklik, bu değişikliğin akabinde benimsenen herhangi bir taahhüt döneminde, sadece 3. Madde hükmündeki taahhütlere uygulanacaktır. 6. MADDE 1. Ek-I’deki herhangi bir Taraf, 3. Madde’deki taahhütlerini yerine getirmek amacıyla, aşağıdaki şartlara uyduğu takdirde, ekonominin herhangi bir sektöründe, insan faaliyetlerinin neden olduğu sera gazlarının kaynaklardan salımlarının azaltımını ya da insan kökenli yutaklarca uzaklaştırılmasının arttırılmasını amaçlayan projelerden elde edilen salım azaltım birimlerini diğer herhangi bir Taraf’a, aşağıdaki şartlarda aktarabilir veya edinebilir: (a) Böyle bir projenin, ilgili Tarafların onayını alması gerekmektedir; (b) Böyle bir projenin, kaynaklarca salımların azaltılmasının ya da yutaklarca uzaklaştırılmasının arttırılmasına ilâve katkı sağlaması gerekmektedir; (c) 5. ve 7. Maddeler hükmündeki yükümlülüklere uymuyor ise, herhangi bir salım azaltım birimi alamayacaktır; (d) Salım azaltım birimlerinin edinilmesi, 3. Madde hükmündeki taahhütlerin yerine getirilmesine yönelik olarak ülke içi faaliyetleri tamamlayıcı olacaktır. 2. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, ilk oturumunda veya ondan sonraki mümkün olabilen en kısa sürede, doğrulama ve raporlama dahil olmak üzere, işbu Madde’nin uygulanması için gerekli rehber ilkeleri ayrıntılı olarak bir kere daha inceleyecektir. 3. Ek-I’de yer alan bir Taraf, tüzel kişileri, kendi sorumluluğu altında, işbu Madde hükmünde, salım azaltım birimlerinin oluşturulması, aktarılması ya da edinilmesine yönelik faaliyetlere katılmaya yetkili kılabilir. 4. Ek-I’de yer alan bir Taraf için işbu Madde’de atıfta bulunulan şartların uygulanmasına dair bir sorun 8. Madde’nin ilgili hükümlerine uygun olarak belirlenirse; uygunluk sorunu çözülene kadar, böyle birimlerin bir Tarafça 3. Madde’deki taahhütlerini karşılamada kullanılmaması şartıyla, salım azaltım birimlerinin aktarılması ve edinilmesi, sorun tespit edildikten sonra devam edebilir. 7. MADDE 1. Ek-I’de yer alan her bir Taraf, aşağıdaki 4. paragraf uyarınca belirlenecek olan, 3. Madde’ye uygunluğunu sağlamak amacıyla gerekli ilâve bilgileri, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararları gereğince, Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen, insan faaliyetlerinin neden olduğu sera gazlarının kaynaklardan salımlarına ve yutaklarca uzaklaştırılmasına ilişkin yıllık envanterlerine dahil edecektir. 2. Ek-I’de yer alan her bir Taraf, aşağıdaki 4. paragraf uyarınca belirlenecek olan, işbu Protokol hükmündeki taahhütlerine uygunluğunu göstermek için gerekli ilâve bilgileri Sözleşme’nin 12. Maddesi’ne göre sunulan ulusal bildirimlerine dahil edecektir. 3. Ek-I’de yer alan her bir Taraf, işbu Protokol ilgili Taraf bakımından yürürlüğe girdikten sonraki taahhüt döneminin ilk yılı için Sözleşme kapsamında yapılması gereken ilk envanter ile başlayarak, yukarıdaki 1. paragrafta istenen bilgileri yıllık olarak sunacaktır. Bu durumdaki her bir Taraf, işbu Protokol kendisi için yürürlüğe girdikten ve aşağıdaki 4. paragrafta verildiği şekliyle rehber ilkeler kabul edildikten sonra, Sözleşme kapsamında yapılması gereken ilk ulusal bildiriminin bir parçası olarak yukarıdaki 2. paragrafta istenen bilgileri sunacaktır. İşbu Madde’de istenilen bilgilerin daha sonra sunulma sıklığı, Taraflar Konferansı’nca karara bağlanan, ulusal bildirimlerin sunulması takvimi dikkate alınarak, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca belirlenecektir. 4. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, Ek-I’de yer alan Tarafların ulusal bildirim hazırlamaları için Taraflar Konferansı’nca kabul edilen rehber ilkeleri dikkate alarak, işbu Madde’de istenen bilgilerin hazırlanması için gerekli rehber ilkeleri ilk oturumunda kabul edecek ve ondan sonra düzenli aralıklarla gözden geçirecektir. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, tayin edilen miktarların hesaplanması için gerekli usûlleri de ilk taahhüt döneminden önce karara bağlayacaktır. 8. MADDE 1. Ek-I’de yer alan her bir Taraf’ın 7. Madde hükmünde sunduğu bilgi, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararları uyarınca ve aşağıdaki 4. paragrafta işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca bu amaç için kabul edilen rehber ilkelere uygun olarak, uzman gözden geçirme ekibi tarafından gözden geçirilecektir. Ek-I’de yer alan her bir Taraf’ın 7. Madde’nin 1. paragrafı hükmünde sunduğu bilgi, salım envanterleri ve tayin edilmiş miktarların yıllık derlenmesi ve hesaplanmasının bir parçası olarak gözden geçirilecektir. Buna ilâveten, 7. Madde’nin 2. paragrafı hükmünde Ek-I’de yer alan her bir Taraf’ın sunduğu bilgi, bildirimlerin gözden geçirilmesinin bir parçası olarak gözden geçirilecektir. 2. Uzman gözden geçirme ekipleri, sekretarya tarafından koordine edilecek ve Taraflar Konferansı’nın bu amaç için hazırladığı rehbere uygun olarak Sözleşme’nin Taraflarınca ve uygun görülürse hükümetlerarası kuruluşlarca aday gösterilenler arasından seçilecek uzmanlardan oluşacaktır. 3. Gözden geçirme süreci, işbu Protokol’ün bir Tarafça uygulanmasına yönelik tüm veçhelerinin tam ve kapsamlı bir teknik değerlendirmesini içerecektir. Uzman gözden geçirme ekipleri, ilgili Taraf’ın taahhütlerinin uygulanmasını değerlendirerek ve taahhütlerin gerçekleştirilmesindeki olası sorunlar ile etkenleri belirleyerek, işbu Protokol’ün Taraflar Toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’na bir rapor hazırlayacaktır. Bu raporlar, sekretarya tarafından Sözleşme’nin tüm Taraflarına dağıtılacaklardır. Sekretarya, bu raporlarda belirtilen uygulama hakkındaki sorunları, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca yapılacak ayrıntılı bir değerlendirme için listeleyecektir. 4. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarını göz önünde tutarak, uzman gözden geçirme ekiplerince işbu Protokol’ün yürütülmesinin incelenmesine dair rehber ilkeleri ilk oturumunda kabul edecek ve ondan sonra düzenli aralıklarla gözden geçirecektir. 5. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, Uygulama Yardımcı Organı ve uygun görüldüğü takdirde, Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı’nın desteğiyle; (a) 7. Madde hükmünde Taraflarca sunulan bilgi ve işbu Madde hükmünde yürütülmüş olan uzman gözden geçirmelerin raporlarını; (b) Tarafların sordukları soruların yanı sıra, yukarıdaki 3. paragrafta sekretarya tarafından kaydedilen uygulama hakkındaki sorunları değerlendirecektir. 6. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, yukarıdaki 5. paragrafta atıfta bulunulan bilgileri değerlendirdikten sonra, işbu Protokol’ün yürütülmesi konusunda gerek duyulan herhangi bir konu hakkında kararlar alacaktır. 9. MADDE 1. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, ilgili teknik, sosyal ve ekonomik bilgilerin yanı sıra iklim değişikliği ve etkilerine ait mevcut bilimsel bilgi ve değerlendirmelerin ışığında, işbu Protokol’ü düzenli olarak gözden geçirecektir. Böyle gözden geçirmeler, Sözleşme ile ilgili değerlendirmelerle, özellikle Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 2(d) paragrafı ve 7. Maddesi’nin 2(a) paragrafında istenen değerlendirmelerle koordineli olarak yürütülecektir. İşbu Protokol’ün Taraflar Toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, bu gözden geçirmeleri esas alarak uygun eylemi gerçekleştirecektir. 2. İlk gözden geçirme, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın ikinci oturumunda gerçekleşecektir. Daha sonraki gözden geçirmeler düzenli aralıklarla ve zamanında yapılacaktır. 10. MADDE Tarafların hepsi, ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklarını ve özgün ulusal ve bölgesel kalkınma önceliklerini, amaçlarını ve koşullarını dikkate alarak, Ek-I Dışı Taraflar için yeni taahhütler ortaya koymadan, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 1. paragrafındaki mevcut taahhütleri teyit etmek suretiyle ve Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 3, 5. ve 7. paragraflarını gözönünde tutarak, sürdürülebilir kalkınmayı gerçekleştirebilmek için bu taahhütlerin yerine getirilmesindeki ilerlemeye devam ederek, şunları yapacaklardır: (a)Taraflar Konferansı’nca kabul edilen ulusal bildirim hazırlığına ait rehber ilkelere uygun olarak, Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen, insan faaliyetlerinin neden olduğu sera gazlarının kaynaklarca salımlarına ve yutaklarca uzaklaştırılmalarına ilişkin ulusal envanterlerin hazırlanması ve düzenli olarak güncelleştirilmesi amacıyla, Taraflar Konferansı’nca kararlaştırılacak olan karşılaştırılabilir yöntemleri kullanarak, her bir Taraf’ın sosyo-ekonomik şartlarını yansıtan yerel salım faktörlerinin, etkinlik verilerinin ve/veya modellerinin kalitesinin iyileştirilmesi için, uygun ve mümkün olabildiği yerde, maliyet-etkin ulusal, uygun olduğu ölçüde, bölgesel programlar düzenlemek; (b) İklim değişikliğini azaltıcı önlemleri ve iklim değişikliğine yeterli uyum sağlayıcı önlemleri içeren ulusal ve uygun olduğu yerlerde bölgesel programlar düzenlemek, uygulamak, yayımlamak ve düzenli olarak güncellemek; (i) Bu programlar, diğerlerine ilâveten, enerji, ulaştırma ve sanayi sektörlerinin yanı sıra tarım, ormancılık ve atık yönetimi ile ilgili olacaktır. Ayrıca, arazi planlamasının iyileştirilmesine yönelik uyum teknolojileri ve yöntemler, iklim değişikliğine olan uyumu arttıracaktır. (ii) Ek-I’de yer alan Taraflar, 7. Madde’ye uygun olarak, ulusal programları dahil olmak üzere, işbu Protokol’deki eylemle ilgili bilgi sunacaklardır ve diğer Taraflar, sera gazlarının artışlarının azaltımı ve yutaklarca uzaklaştırılmalarının arttırılması, kapasite geliştirme ve uyum önlemleri dahil olmak üzere, iklim değişikliği ve olumsuz etkilerinin ele alınmasına katkıda bulunduğuna inandıkları önlemleri içeren programlar hakkındaki bilgiyi, uygun olması durumunda, ulusal bildirimlerine dahil etmeye çalışacaklardır. (c) Kamunun sahip olduğu ya da kamuda mevcut çevreye duyarlı teknolojilerin etkin transferine ilişkin politika ve programların oluşturulması ve çevreye duyarlı teknolojilerin transferini teşvik etmek, geliştirmek ve erişimini arttırmak için özel sektöre uygun bir ortam oluşturulması dahil olmak üzere, özellikle gelişmekte olan ülkelerle, iklim değişikliği ile ilgili çevreye duyarlı teknolojilerin, teknik bilgi uygulamalarının ve süreçlerin geliştirilmesi, uygulanması, yaygınlaştırılması için etkin yöntemlerin teşvikinde işbirliği yapmak ve bunların teşvik edilmesi, kolaylaştırılması, finansmanı, uygun olması durumunda, transferi ve erişimi için tüm uygulanabilir önlemleri almak; (d) Bilimsel ve teknik araştırmalarda işbirliği yapmak ve iklim sistemiyle ilgili belirsizliklerin, iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin ve çeşitli karşı stratejilerin ekonomik ve sosyal sonuçlarının azaltmasına yönelik veri arşivlerinin geliştirilmesini ve sistematik gözlem sistemlerinin geliştirilmesini ve sürdürülmesini teşvik etmek ve Sözleşme’nin 5. Maddesi’ni gözönünde tutarak, sistematik gözlem konularındaki uluslararası ve hükümetlerarası çabalara, programlara, araştırma ve ağlara katılmak üzere içsel kapasitelerin ve imkânların geliştirilmesini ve güçlendirilmesini teşvik etmek; (e) İnsani ve kurumsal kapasite başta olmak üzere, ulusal kapasite geliştirme de dahil eğitim ve yetiştirme programlarının geliştirilmesi ve uygulanmasında, uygun olduğu yerde, mevcut organların kullanılmasında özellikle gelişmekte olan ülkelerde bu alanda uzman yetiştirebilecek personelin değişimleri veya geçici görevlendirilmelerinde uluslararası düzeyde işbirliği yapmak ve teşvik etmek, ve iklim değişikliği konusunda ulusal düzeyde kamu bilincini ve halkın bilgiye erişimini kolaylaştırmak. Sözleşme’nin 6. Maddesi dikkate alınarak, Sözleşme’deki ilgili organlar aracılığıyla bu faaliyetlerin uygulanması için uygun yöntemler geliştirilmelidir; (f) Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarına uygun olarak, işbu madde uyarınca yürütülen program ve faaliyetlerle ilgili bilgileri ulusal bildirimlerine dâhil etmek; ve (g) İşbu Madde’deki taahhütlerin yerine getirilmesi hususunda Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 8. paragrafına özen göstermek. 11. MADDE 1. 10. Madde’nin uygulanmasında, Taraflar, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 4., 5.,7.,8. ve 9. paragraflarındaki hükümleri dikkate alacaklardır. 2. Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 3. paragrafındaki ve 11. Maddesi’ndeki hükümlere uygun olarak, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 1. paragrafının uygulanması çerçevesinde ve Sözleşme’nin finansal mekanizmasının yürütülmesinden sorumlu kuruluş ya da kuruluşlar aracılığıyla, Sözleşme’nin Ek-II’sinde yer alan gelişmiş Taraf ülkeler ve diğer gelişmiş Taraf ülkeler; (a) 10. Madde’nin (a) alt paragrafında yer alan, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 1(a) paragrafındaki mevcut taahhütlerin uygulanmasında ilerleme sağlanırken, gelişmekte olan Taraf ülkelerce yapılan ve önceden kabul edilmiş tüm masrafların karşılanması için yeni ve ek malî kaynaklar sağlayacaklar; ve (b) Ayrıca, 10. Madde’de yer alan ve işbu Madde’ye uygun olarak, Sözleşme’nin 11. Maddesi’nde atıfta bulunulan uluslararası kuruluş ya da kuruluşlarla gelişmekte olan bir Taraf ülke arasında kararlaştırılan, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 1. paragrafındaki mevcut taahhütlerin uygulanmasında ilerleme kaydedilmesine ilişkin önceden kabul edilmiş tüm artan masrafların karşılanması için, teknoloji transferi de dahil olmak üzere, gelişmekte olan Taraf ülkelerce ihtiyaç duyulan finansal kaynakları sağlayacaklardır. Bu mevcut taahhütlerin yerine getirilmesi, gelişmiş Taraf ülkeler arasında fonların akışındaki yeterlilik ve tahmin edilebilirlik ihtiyacı ile uygun yük paylaşımının önemini dikkate alacaktır. İşbu Protokol’ün kabulünden önce alınan kararlar da dahil olmak üzere, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarındaki, Sözleşme’nin finansal mekanizmasının işletilmesinden sorumlu kuruluş ya da kuruluşlara yönelik rehber, işbu paragraftaki hükümlere gerekli değişiklikler yapılarak uygulanacaktır. 3. Gelişmiş Taraf ülkeler ve Sözleşme’nin Ek-II’sinde yer alan diğer gelişmiş Taraflar, 10. Madde’nin uygulamasına ilişkin finansal kaynakları ikili, bölgesel ve çok taraflı araçlar yoluyla da sağlayabilirler ve gelişmekte olan Taraf ülkeler de bunlardan yararlanırlar. 12. MADDE 1. Bu bölümde temiz kalkınma mekanizması tanımlanmaktadır. 2. Temiz kalkınma mekanizmasının amacı, Ek-I’de yer almayan Taraflara, sürdürülebilir kalkınmayı gerçekleştirmek ve Sözleşme’nin nihai amacına katkıda bulunmak üzere destek sağlamak ve Ek-I’de yer alan Tarafların 3. Madde’deki sayısallaştırılmış salım sınırlandırma ve azaltım taahhütlerini yerine getirmelerine yardım etmektir. 3. Temiz kalkınma mekanizması altında: (a) Ek-I’de yer almayan Taraflar, onaylı salım azaltımı elde edilen proje faaliyetlerinden yararlanacaklardır. (b) Ek-I’de yer alan Taraflar, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca belirlendiği şekliyle, 3. Madde’deki sayısallaştırılmış salım sınırlandırma ve azaltım taahhütlerinin bir kısmını yerine getirmelerine katkıda bulunulmasına yönelik, bu tür proje faaliyetlerinden elde edilen onaylı salım azaltımlarını kullanabilirler. 4. Temiz kalkınma mekanizması, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın yetkisi ve rehberliğine tabi olacak ve bir temiz kalkınma mekanizması icra kurulu tarafından denetlenecektir. 5. Her bir proje faaliyetinden elde edilen salım azaltımları, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca atanacak yetkili kuruluşlar tarafından aşağıdaki hususlar esas alınarak onaylanacaktır: (a) İlgili her bir Taraf’ın kabul ettiği gönüllü katılım; (b) İklim değişikliğinin azaltılması ile ilgili gerçek, ölçülebilir ve uzun vadeli yararlar; (c) Onaylı proje faaliyetleri olmadığında ortaya çıkacak salımların azaltımına ilâve bir katkıda bulunma. 6. Temiz kalkınma mekanizması, gerektiğinde, onaylı proje faaliyetleri ile ilgili fonların düzenlenmesine yardım edecektir. 7. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, ilk oturumunda, proje faaliyetlerinin bağımsız denetimi ve doğrulanması aracılığıyla şeffaflığın, etkinliğin ve hesap verilebilirliğin sağlanabilmesi amacıyla gerekli usûl ve yöntemleri belirleyecektir. 8. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, onaylı proje faaliyetlerinden elde edilen gelirlerin bir kısmının, idarî harcamaların karşılanmasında kullanılmasının yanı sıra, özellikle iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine maruz kalan gelişmekte olan ülkelerin uyum masraflarının karşılanmasına yardım etmede kullanılmasını sağlayacaktır. 9. Yukarıdaki 3. paragrafta bahsekonu faaliyetler ve onaylı salım azaltımlarının elde edilmesi dahil olmak üzere, temiz kalkınma mekanizmasına katılım, özel ve/veya kamu kuruluşlarına açık olabilir ve temiz kalkınma mekanizması icra kurulunca sağlanacak her türlü rehbere tabi olacaktır. 10. 2000 yılından ilk taahhüt döneminin başlamasına kadar olan dönem içerisinde elde edilen onaylı salım azaltımları, ilk taahhüt dönemindeki uygunluğun yerine getirilmesine yardımcı olmak amacıyla kullanılabilir. 13. MADDE 1. Sözleşme’nin en yüksek mercii olan Taraflar Konferansı, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak görev yapacaktır. 2. İşbu Protokol’e taraf olmayan, Sözleşme’nin Tarafları, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın herhangi bir oturumunun görüşmelerine gözlemci olarak katılabilirler. Taraflar Konferansı, Taraflar toplantısı olarak gerçekleştiğinde, işbu Protokol’deki kararlar yalnızca işbu Protokol’ün Taraflarınca alınacaktır. 3. Taraflar Konferansı, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gördüğünde, Taraflar Konferansı Bürosu’nun, Sözleşme’nin bir Taraf’ını temsil eden herhangi bir üyesi, o sırada bu Taraf’ın işbu Protokol’e taraf olmaması durumunda, işbu Protokol’e Taraf olanlar tarafından ve onların arasından seçilecek bir ilâve üye ile yer değiştirecektir. 4. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, işbu Protokol’ün uygulanmasını düzenli olarak gözden geçirecek ve kendi yetkisi dahilinde, etkin uygulanmasını teşvik etmek için gerekli kararları alacaktır. Taraflar toplantısı, işbu Protokol’de kendisine verilen görevleri yerine getirecek ve; (a) İşbu Protokol’ün hükümlerine uygun olarak mevcut bilgilerin tamamı temelinde, Taraflarca işbu Protokol’ün uygulanmasını, özellikle çevresel, ekonomik ve sosyal etkilerin yanı sıra kümülâtif etkileri de dahil olmak üzere, toplam etkilerini ve Sözleşme’nin amacına ulaşılmasına doğru kaydedilen ilerlemenin derecesini değerlendirecektir; (b Sözleşme’nin amacı ışığında, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 2(d) paragrafı ve 7. Maddesi’nin 2. paragrafında istenen gözden geçirmelere gereken itinayı göstererek, Tarafların işbu Protokol’deki yükümlülüklerini, işbu Protokol’ün uygulanmasından elde edilen deneyimleri ve bilimsel ve teknolojik bilginin gelişimini düzenli olarak inceleyecektir ve bu kapsamda, işbu Protokol’ün uygulanması konusunda düzenli raporları dikkate alacak ve kabul edecektir. (c)Tarafların iklim değişikliği ve etkilerinin üstesinden gelmek için benimsedikleri önlemlere ilişkin bilgi alışverişini, Tarafların farklılık gösteren koşullarını, sorumluluklarını ve yeteneklerini ve işbu Protokol’deki taahhütlerini dikkate almak suretiyle teşvik edecek ve kolaylaştıracaktır; (d) İki ya da daha fazla Taraf’ın talebi üzerine, kendilerinin iklim değişikliği ve etkilerinin üstesinden gelmek için benimsedikleri önlemlerin eşgüdümünü, Tarafların farklılaşan koşulları, sorumlulukları ve yetenekleri ile işbu Protokol’deki ilgili taahhütlerini dikkate almak suretiyle kolaylaştıracaktır. (e) İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı'nca üzerinde mutabık kalınması gereken, işbu Protokol’ün etkin uygulanmasına yönelik karşılaştırılabilir yöntemlerin geliştirilmelerini ve düzenli aralıklarla ıslah edilmelerini, Sözleşme’nin amacına ve İşbu Protokol’ün hükümlerine uygun olarak ve Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarının tamamını dikkate almak suretiyle, teşvik edecek ve rehberlik yapacaktır; (f) İşbu Protokol’ün uygulanması için gerekli herhangi bir konuda önerilerde bulunacaktır; (g) 11. Madde’nin 2. paragrafına uygun olarak ilâve finansal kaynakları harekete geçirmeye çalışacaktır; (h) İşbu Protokol’ün uygulanması için gerekli olduğu addedilen yardımcı organları oluşturacaktır; (i) Uygun olduğu hallerde, yetkili uluslararası kuruluşların, hükümetlerarası ve hükümet dışı organların hizmetlerini ve işbirliğini ve sağladıkları bilgileri kullanacak ve araştıracaktır; (j) İşbu Protokol’ün uygulanmasında gerekebilecek diğer görevleri yapacak ve Taraflar Konferansı kararından doğan herhangi bir görevi dikkate alacaktır. 5. Taraflar Konferansı’nın usûl kuralları ve Sözleşme hükmünde uygulanan finansal usûller, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın başka bir kararı oybirliği ile alması durumu hariç, üzerinde gerekli değişiklikler yapılmış olarak işbu Protokol kapsamında uygulanacaktır. 6. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın ilk oturumu, işbu Protokol’ün yürürlüğe girme tarihinden sonra programa alınan Taraflar Konferansı’nın ilk oturumu ile birlikte sekretarya tarafından toplanacaktır. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın daha sonraki olağan oturumları, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca başka şekilde kararlaştırılmadıkça, her yıl ve Taraflar Konferansı’nın olağan oturumları ile birlikte düzenlenecektir. 7. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın olağanüstü oturumları, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca gerekli addedilen diğer zamanlarda ya da herhangi bir Taraf’ın bu yöndeki yazılı talebinin, sekretarya tarafından Taraflara 6 ay içinde bildirilmiş olması ve Tarafların da en az üçte biri tarafından desteklenmesi şartıyla, düzenlenecektir. 8. Birleşmiş Milletler, Birleşmiş Milletler’in ihtisas kuruluşları ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın yanı sıra, herhangi bir üye Devlet veya Birleşmiş Milletler’in gözlemcisi olup Sözleşme’ye taraf olmayanlar, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı oturumlarında gözlemci olarak temsil edilebilirler. İşbu Protokol’ün kapsadığı hususlarda uzmanlaşmış ve işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı oturumunda gözlemci olarak temsil edilme niyetini sekretaryaya bildiren, ulusal veya uluslararası, hükümet ya da hükümet dışı bir kişi ya da ajans, mevcut Taraflardan an az üçte biri itiraz etmediği takdirde, oturuma kabul edilebilir. Gözlemcilerin kabulü ve katılımı, yukarıdaki 5. paragrafta atıfta bulunulan usûl kurallarına tabi olacaktır. 14. MADDE 1. Sözleşme’nin 8. Maddesi’nce kurulan sekretarya, işbu Protokol’ün sekretaryası olarak hizmet verecektir. 2. Sekretaryanın görevlerine dair Sözleşme’nin 8. Maddesi’nin 2. paragrafı ve sekretaryanın işleyişi için yapılan düzenlemelere ilişkin Sözleşme’nin 8. Maddesi’nin 3. paragrafı, üzerinde gerekli değişiklikler yapılmış olarak, işbu Protokol’e uygulanacaktır. Sekretarya ayrıca, işbu Protokol hükmünde kendisi için tayin edilmiş görevleri yapacaktır. 15. MADDE 1. Sözleşme’nin 9. ve 10. Maddeleri’nce oluşturulan Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı ve Uygulama Yardımcı Organı, sırasıyla işbu Protokol’ün Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı ve Uygulama Yardımcı Organı olarak işlev görecektir. Sözleşme’deki bu iki organın işleyişine ilişkin hükümler, gerekli değişiklikler yapılmış olarak işbu Protokol’e uygulanacaktır. İşbu Protokol’deki Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı ile Uygulama Yardımcı Organı toplantılarının oturumları, sırasıyla Sözleşme’nin Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı ile Uygulama Yardımcı Organı toplantıları ile birlikte yapılacaktır. 2. İşbu Protokol’e taraf olmayan Sözleşme’ye Taraflar, yardımcı organların herhangi bir oturumunun çalışmalarına gözlemci olarak katılabilirler. Yardımcı organlar, işbu Protokol’ün yardımcı organları olarak işlev gördüğünde, işbu Protokol hükmündeki kararlar yalnızca işbu Protokol’ün Taraflarınca alınacaktır. 3. Sözleşme’nin 9. ve 10. Maddeleri’nce oluşturulan yardımcı organlar, işbu Protokol ile ilgili konulara ilişkin görevlerini yerine getirirlerken, yardımcı organların Büroları’nın, Sözleşme’nin bir Taraf’ını temsil eden herhangi bir üyesi, o sırada bu Taraf’ın işbu Protokol’e taraf olmaması durumunda, işbu Protokol’e Taraf olanlar tarafından ve onların arasından seçilecek bir ilâve üye ile yer değiştirecektir. 16. MADDE İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, mümkün olabilen en kısa zamanda, Taraflar Konferansı’nın alabileceği ilgili kararlar ışığında, Sözleşme’nin 13. Maddesi’nde atıfta bulunulan çok taraflı danışma sürecinin işbu Protokol’e uygulanmasını dikkate alacak ve gerekiyorsa değiştirecektir. İşbu Protokol’e uygulanabilen herhangi bir çok taraflı danışma süreci, 18. Madde’ye uygun olarak oluşturulan usûl ve mekanizmalara halêl getirmeksizin, işleyecektir. 17. MADDE Taraflar Konferansı, özellikle salım ticaretine ilişkin doğrulama, raporlama ve hesap verilebilirlik için, ilgili prensipleri, yöntemleri, kuralları ve rehber ilkeleri belirleyecektir. Ek-B’de yer alan Taraflar, 3. Madde’deki taahhütlerini yerine getirmek amacıyla salım ticaretine katılabilirler. Böyle bir ticaret, o Madde’deki sayısallaştırılmış salım sınırlandırma ve azaltım taahhütlerini karşılamak amacına yönelik ülke içi eylemleri tamamlayıcı olacaktır. 18. MADDE İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı; işbu Protokol’e uygunsuzluk durumlarını belirlemek ve ele almak için, uygunsuzluğun nedenini, türünü, derecesini ve sıklığını dikkate alan sonuçlarını gösteren bir listenin geliştirilmesi de dahil olmak üzere, uygun ve etkin usûller ile mekanizmaları, ilk oturumunda onaylayacaktır. İşbu Madde hükmünde, bağlayıcı sonuçlar gerektiren usûl ve mekanizmalar, işbu Protokol’deki bir değişiklikle kabul edilecektir. 19. MADDE Sözleşme’nin, anlaşmazlıkların çözümüne ilişkin 14. Maddesi’ndeki hükümler, üzerinde gerekli değişiklikler yapılmış olarak işbu Protokol’e uygulanacaktır. 20. MADDE 1. Herhangi bir Taraf işbu Protokol’e değişiklikler önerebilir. 2. İşbu Protokol’e ilişkin değişiklikler, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın olağan oturumunda kabul edileceklerdir. İşbu Protokol’e ilişkin herhangi bir değişiklik metni, kabûlü için önerilen toplantı tarihinden en az altı ay önce sekretarya tarafından Taraflara bildirilecektir. Sekretarya, ayrıca, önerilen herhangi bir değişiklik metnini Taraflara ve Sözleşme imzacılarına ve bilgi için Depoziter’e bildirecektir. 3. Taraflar, işbu Protokol’e ilişkin olarak önerilen herhangi bir değişiklik hususunda oybirliği ile mutabakata varmak için her türlü çabayı göstereceklerdir. Oybirliğine ilişkin tüm çabalar tüketilir ve bir uzlaşıya varılamazsa, değişiklik, son çare olarak, toplantıda mevcut ve oy kullanan Tarafların dörtte üçünün oy çokluğu ile kabul edilecektir. Kabul edilen değişiklik, muvafakatlarının alınması için tüm Taraflara iletilmek üzere, sekretarya tarafından Depoziter’e bildirilecektir. 4. Bir değişikliğe ilişkin muvafakat belgeleri Depoziter’e tevdi edilecektir. Yukarıdaki 3. paragrafa uygun olarak kabul edilen bir değişiklik, işbu Protokol’e Tarafların en az dörtte üçünün muvafakat belgelerinden sonuncusunun Depoziter tarafından alındığı tarihten doksan gün sonra, muvafakat eden Taraflar için yürürlüğe girecektir. 5. Değişiklik, diğer herhangi bir Taraf için, o Taraf’ın sözkonusu değişikliğe ilişkin muvafakat belgesini Depoziter’e tevdi ettiği tarihten doksan gün sonra yürürlüğe girecektir. 21. MADDE 1. İşbu Protokol’ün ekleri onun tamamlayıcı bir parçasını oluşturacaktır ve başka türlü açıkça belirtilmedikçe, işbu Protokol’e yapılan bir atıf, aynı zamanda herhangi bir ekine de atfı teşkil edecektir. İşbu Protokol’ün yürürlüğe girmesinden sonra kabul edilen herhangi bir ek; listeler, formlar veya diğer herhangi bir açıklayıcı mahiyetteki bilimsel, teknik, usûle ilişkin veya idari nitelikteki materyalle sınırlı olacaktır. 2. Herhangi bir Taraf, işbu Protokol’ün bir ekine ilişkin önerilerde bulunabilir ve işbu Protokol’ün ekleri için değişiklikler önerebilir. 3. İşbu Protokol’ün ekleri ve işbu Protokol’ün eklerine ilişkin değişiklikler, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın olağan oturumunda kabul edilecektir. Önerilen herhangi bir ek veya bir eke ilişkin değişiklik metni, kabul için önerilen toplantı tarihinden en az altı ay önce sekretarya tarafından Taraflara bildirilecektir. Sekretarya, ayrıca, önerilen herhangi bir ek veya bir eke ilişkin herhangi bir değişiklik metnini Taraflara ve Sözleşme’nin imzacılarına ve bilgi için Depoziter’e bildirecektir. 4. Taraflar, herhangi bir ek veya bir eke ilişkin olarak önerilen değişiklik hususunda oybirliği ile mutabakata varmak için her türlü çabayı göstereceklerdir. Oybirliğine ilişkin tüm çabalar tüketilir ve bir uzlaşıya varılamazsa, ek veya eke ilişkin değişiklik, son çare olarak, toplantıda mevcut ve oy kullanan Tarafların dörtte üçünün oy çokluğu ile kabul edilecektir Kabul edilen ek ya da bir eke ilişkin değişiklik, muvafakatlarının alınması için tüm Taraflara iletilmek üzere, sekretarya tarafından Depoziter’e bildirilecektir. 5. Yukarıdaki 3. ve 4. paragraflar uyarınca kabul edilmiş olan bir ek veya Ek-A veya Ek-B’nin dışındaki bir eke ilişkin değişiklik, Depoziter tarafından, tüm Taraflara bildirilme tarihinden altı ay sonra, bu süre zarfında, Depoziter’e, eki ya da eke değişikliği kabul etmediğini yazılı olarak bildiren Taraflar hariç, işbu Protokol’ün Taraflarının hepsi için yürürlüğe girecektir. Ek veya bir eke ilişkin değişikliği kabul etmediğine dair bildirimini geri çeken Taraflar için, ek veya bir eke ilişkin değişiklik, geri çekmeye ilişkin bildirimin Depoziter tarafından alındığı tarihten sonraki doksanıncı günde yürürlüğe girecektir. 6. Bir ek veya bir eke ilişkin bir değişikliğin kabulü işbu Protokol’e ilişkin bir değişiklik içerirse, bu ek veya bir eke ilişkin değişiklik, işbu Protokol’e ilişkin değişikliğin yürürlüğe gireceği zamana kadar, yürürlüğe girmeyecektir. 7. İşbu Protokol’ün Ek-A ve Ek-B’sine ilişkin değişiklikler, Ek-B’ye ilişkin herhangi bir değişikliğin yalnızca ilgili Taraf’ın yazılı rızası ile kabul edilmiş olması koşuluyla, 20. Madde’de belirtilen usûle uygun olarak, kabul edilecek ve yürürlüğe girecektir. 22. MADDE 1. Tarafların her biri, aşağıdaki 2. paragrafta belirtilenler dışında, bir oy hakkına sahip olacaktır. 2. Bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşları, kendi yetkilerine dahil hususlarda, işbu Protokol’e Taraf olan kendi üyelerinin sayısı kadar oy hakkına sahip olacaklardır. Üye Devletlerinden herhangi biri oyunu kendi kullanırsa, böyle bir kuruluş oyunu kullanamayacaktır ve tersine böyle bir kuruluş oy hakkını kullandığında, üye Devletlerden herhangi biri oyunu kullanamayacaktır. 23. MADDE Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri işbu Protokol’ün Depoziter’i olacaktır. 24. MADDE 1. İşbu Protokol imzaya açık olacaktır ve Sözleşme’ye taraf olan ülkeler ve bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşlarınca onay, kabul ya da uygun bulmaya tabi olacaktır. Protokol, New York’ta bulunan Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde 16 Mart 1998’den 15 Mart 1999’a kadar imzaya açık olacaktır. İşbu Protokol, imzaya kapatıldığı günden sonraki tarihten itibaren, katılım için açık olacaktır. Onay, kabul, uygun bulma veya katılım belgeleri Depoziter’e tevdi edilecektir. 2. Bir bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşu, üyesi Devletlerden herhangi birinin Taraf olmadığı işbu Protokol’e Taraf olursa, işbu Protokol hükmündeki tüm yükümlülüklerle bağlı olacaktır. Böyle bir kuruluşun bir veya daha fazla üyesi Devletler işbu Protokol’e taraf iseler, kuruluş ve üyesi Devletler işbu Protokol’deki taahhütlerini yerine getirmek için kendi sorumluluklarına karar vereceklerdir. Böyle durumlarda, kuruluş veya üye Devletlerin, işbu Protokol hükmündeki haklarını aynı zamanda kullanmaları yetkileri bulunmayacaktır. 3. Bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşu, onay, kabul, uygun bulma veya katılım belgelerinde, işbu Protokol’ce yönetilen hususlara ilişkin olarak kendi yetki kapsamını beyan edecektir. Bu kuruluşlar, ayrıca, yetki kapsamlarında meydana gelen herhangi önemli bir değişiklikten, Tarafları bilgilendirmesi için Depoziter’i haberdar edecektir. 25. MADDE 1. İşbu Protokol, Ek-I’de yer alan Tarafların 1990 yılı toplam karbondioksit salımlarının en az % 55’ine tekabül eden Ek-I’deki Tarafların dahil olduğu, Sözleşme’nin en az 55 Tarafı’nın, onay, kabul, uygun bulma ya da katılım belgelerini Depoziter’e tevdi ettikleri tarihten sonraki doksanıncı günde yürürlüğe girecektir. 2. İşbu Madde’nin amacı açısından, “Ek-I’de yer alan Tarafların 1990 yılı toplam karbondioksit salım miktarları”, Ek-I’de yer alan Taraflarca Sözleşme’nin 12. Maddesi’ne uygun olarak sunulan ilk ulusal bildirimlerinde, işbu Protokol’ün kabul tarihinde veya daha önce bildirilen miktar anlamına gelmektedir. 3. İşbu Protokol’ü, yukarıdaki 1. paragrafta yürürlüğe girmesi için belirlenen şartlar yerine geldikten sonra onaylayan, kabul eden ya da uygun bulan ya da ona katılan her bir Devlet veya bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşu için, işbu Protokol, onaylama, kabul, uygun bulma ya da katılım belgesinin tevdii tarihini izleyen doksanıncı günde yürürlüğe girecektir. 4. İşbu Madde’nin amacı bakımından, bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşu tarafından tevdi edilen herhangi bir belge, bu kuruluşun üye Devletlerince tevdi edilenlere ilâve sayılmayacaktır. 26. MADDE İşbu Protokol’e hiçbir çekince konulamaz. 27. MADDE 1. Bir Taraf için yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl sonra herhangi bir zamanda, ilgili Taraf, Depoziter’e yazılı bir bildirim sunarak işbu Protokol’den çekilebilir. 2. Böyle bir geri çekilme, geri çekilme bildiriminin Depoziter tarafından alınma tarihinden bir yıl geçtikten sonra veya geri çekilme bildiriminde belirtilebilecek daha sonraki bir tarihte geçerli olacaktır. 3. Sözleşme’den çekilen herhangi bir Taraf, işbu Protokol’den de çekilmiş kabul edilecektir. 28. MADDE Arapça, Çince, İngilizce, Fransızca, Rusça ve İspanyolca metinleri aynı derecede geçerli olan işbu Protokol’ün aslı Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’ne tevdi edilecektir. Bin dokuz yüz doksan yedi yılının Aralık ayının on birinci günü Kyoto’da yapıldı. İşbu Protokol’e aşağıda imzası bulunan tam yetkili temsilciler, belirtilen tarihlerde, usûlüne uygun olarak imza koymuşlardır. EK-A Sera Gazları Karbondioksit (CO2) Metan(CH4) Nitröz Oksit(N2O) Hidrofluorokarbonlar (HFCs) Perfluorokarbonlar (PFCs) Kükürt heksaflorür (SF6) Sektörler/Kaynak Kategorileri Enerji Yakıt Yanması Enerji endüstrileri İmalat endüstrileri ve inşaat Ulaştırma Diğer sektörler Diğer Yakıtlardan kaynaklanan kaçak salım Katı yakıtlar Petrol ve doğal gaz Diğer Endüstriyel işlemler Mineral ürünler Kimyasal ürünler Metal üretimi Diğer üretim Halokarbonlar ve kükürt heksaflorürlerin üretimi Halokarbonlar ve kükürt heksaflorürlerin tüketimi Diğer Çözücü ve diğer ürün kullanımı Tarım Bağırsak fermantasyonu Çiftlik gübresi yönetimi Çeltik yetiştiriciliği Tarımsal topraklar Öngörülmüş çayırların yakılması Tarımsal kalıntıların tarlada yakılması Diğerleri Atık Arazide katı atık bertarafı Atık su işlemesi Atık yakma Diğer EK-B Taraf / Sayısallaştırılmış salım sınırlandırma ya da azaltım taahhüdü (Baz yıl ya da dönemin yüzdesi olarak) Avustralya ...............................................................................................108 Avusturya................................................................................................. 92 Belçika...................................................................................................... 92 Bulgaristan*.............................................................................................. 92 Kanada..................................................................................................... 94 Hırvatistan* ............................................................................................ 95 Çek Cumhuriyeti....................................................................................... 92 Danimarka............................................................................................... 92 Estonya*.................................................................................................. 92 Avrupa Topluluğu................................................................................... .. 92 Finlandiya................................................................................................. 92 Fransa...................................................................................................... 92 Almanya................................................................................................... 92 Yunanistan............................................................................................... 92 Macaristan*............................................................................................. 94 İzlanda....................................................................................................110 İrlanda..................................................................................................... 92 İtalya....................................................................................................... 92 Japonya................................................................................................... 94 Letonya*.................................................................................................. 92 Lihtenştayn.............................................................................................. 92 Litvanya*................................................................................................. 92 Lüksemburg............................................................................................. 92 Monako............................................................................................... .... 92 Hollanda................................................................................................... 92 Yeni Zelanda............................................................................................ 100 Norveç..................................................................................................... 101 Polonya*................................................................................................... 94 Portekiz.................................................................................................. 92 Romanya*..................................................................................................92 Rusya Federasyonu.................................................................................. 100 Slovakya*................................................................................................. 92 Slovenya*.................................................................................................. 92 İspanya..................................................................................................... 92 İsveç........................................................................................................ 92 İsviçre...................................................................................................... 92 Ukrayna*................................................................................................ 100 Büyük Britanya Birleşik Krallığı ve Kuzey İrlanda........................................... 92 Amerika Birleşik Devletleri........................................................................... 93 ________________________________________________________________ *Piyasa ekonomisine geçiş sürecinde olan ülkeler. |