Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü
| 2 Haziran 2009 SALI Resmî Gazete Sayı : 27246 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Anayasa Mahkemesi Başkanlığından: Esas Sayısı : 2002/6 (Değişik İşler) Karar Sayısı : 2008/6 Karar Günü : 8.1.2008 DAVACI : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı DAVALI : Sosyalist Birlik Hareketi Partisi DAVANIN KONUSU: Sosyalist Birlik Hareketi Partisi’nin dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi istemidir. I- İDDİANAME Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 5.6.2002 günlü, SP.100 Hz.2002/10 sayılı iddianamesi şöyledir: “I- GİRİŞ Sosyalist Birlik Hareketi Partisi gerekli bildiri ve belgelerini 5.8.1999 tarihinde İçişleri Bakanlığına vermesiyle 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 8. maddesine göre tüzel kişilik kazanmıştır. Partinin, kurulduğundan bu güne kadar Büyük Kongresini yapmadığı, yalnızca beş ilde teşkilatlandığı ve halen genel merkezinin bulunmadığı anlaşıldığından adı geçen partinin kendiliğinden dağılmış sayıldığının tesbitini talep zorunluluğu doğmuştur. II- KONUYLA İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER: A) Siyasi Partiler Kanunu: Madde 8/2: “Siyasi partilerin genel merkezi Ankara’da bulunur.” Madde 10: “Cumhuriyet Başsavcılığınca her siyasi parti için bir sicil dosyası tutulur. Bu sicil dosyasında : ‘… b) Merkez organlarıyla teşkilat kurdukları il, ilçe ve beldelerin, bunların organlarında görev alanların adlarını, soyadlarını, doğum yer ve tarihlerini, meslek veya sanatlarını ve ikametgahlarını gösterir ve onaylı listeleri... bulunur.” Madde 31: “Siyasi partilerin merkez teşkilatı Ankara il merkezinde.... bulunur.” Madde 121: “Türk Kanunu Medenisi ile Dernekler Kanununun ve Dernekler hakkında uygulanan diğer kanunların bu kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasi partiler hakkında da uygulanır.” B) Türk Medeni Kanunu: Madde 87: “Dernekler, aşağıdaki hallerde kendiliğinden sona erer:1) Amacının gerçekleşmesi, gerçekleşmesinin olanaksız hale gelmesi veya sürenin sona ermesi, 2) İlk genel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organların oluşturulmamış olması, 3) Borç ödemede acze düşmüş olması, 4) Tüzük gereğince yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksız hale gelmesi, 5) Olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılamaması. Her ilgili, sulh hakiminden, derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tesbitini isteyebilir.” C) 2908 Sayılı Dernekler Kanunu: Madde 51: “Dernekler, kuruluş amaç ve şartlarını kaybettiği veya acze düştüğü veya yönetim kurulunun tüzük gereğince kurulmasına imkan kalmadığı veya 23. maddede belirtilen yeter sayının bulunmaması sebebiyle üst üste iki olağan genel kurul toplantısının yapılamadığı hallerde kendiliğinden dağılmış sayılır. Kendiliğinden dağılma hali, dernek merkezinin bulunduğu yerin en büyük mülki amirinin veya Cumhuriyet Savcılığının istemi üzerine sulh hukuk mahkemesince tesbit edilir.” III- TESBİT DAVASININ AÇILMA NEDENİ VE DEĞERLENDİRME: Davalı siyasi partinin 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 8/2 nci ve 31 nci maddelerindeki hükümlere rağmen Ankara’da genel merkezi bulunmadığından bu partinin kuruluş bildirgesinde gösterdiği adrese gönderilen tebligatlar yapılamamaktadır. Aynı kanunun 10 uncu maddesi uyarınca yalnızca beş il ve ilçede teşkilat kurduğuna dair bilgi dışında partiye üye kaydettiğine ve faaliyetlerine ait hiçbir bilgi ve belge Cumhuriyet Başsavcılığımızdaki sicil dosyasına intikal ettirilmemiştir. Yine aynı kanunun 14/7 nci maddesindeki “... parti kurucuları ilk büyük kongreyi partinin tüzel kişilik kazanmasından başlayarak iki yıl içinde toplamak zorundadırlar.” emredici hükmüne rağmen, 5.8.1999 tarihinde tüzel kişilik kazanan davalı siyasi partinin ilk büyük kongresi bu güne kadar toplanmamıştır. Bu nedenle adı geçen siyasi partiye ihtar kararı verilmesi için Siyasi Partiler Kanununun 104. maddesi uyarınca Yüksek Mahkemenize 25.1.2002 günlü SP.100 Hz. 2002/2 sayı ile dava açılmış olup, bu ihtar istemi konusunda herhangi bir karar verilmemiştir.Bu durumda, Sosyalist Birlik Hareketi Partisi, amacını gerçekleştirmek için gerekli kuruluş koşullarını kaybettiği, Anayasa ve Siyasi Partiler Kanununda yer alan hükümler çerçevesinde bir siyasi parti niteliği kalmadığı kuşkusuzdur. Siyasi Partiler Kanunu, Türk Medeni Kanunu ve Dernekler Kanununun yukarıda yazılı hükümleri karşısında partinin kendiliğinden dağılmış duruma düştüğü açıktır. IV- SONUÇ VE İSTEM: Davalı Sosyalist Birlik Hareketi Partisinin; yukarıda açıklanan nedenlerle, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 121. maddesi aracılığıyla Türk Medeni Kanununun 87, 2908 sayılı Dernekler Kanununun 51. maddeleri uyarınca kendiliğinden dağılma halinin, buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi iddia ve talep olunur.” II- İNCELEME Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın iddianamesi, konuya ilişkin rapor, ilgili Anayasa ve Yasa kuralları ile diğer belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Sosyalist Birlik Hareketi Partisi, gerekli belgelerin 5.8.1999 tarihinde İçişleri Bakanlığı’na verilmesiyle tüzel kişilik kazanmıştır. Siyasî Partiler Kanunu’nun 121. maddesinin birinci fıkrasında “Türk Kanunu Medenîsi ile Dernekler Kanununun ve dernekler hakkında uygulanan diğer kanunların bu kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasî partiler hakkında da uygulanır” denilmektedir. 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nda konuyla ilgili bir düzenlemeye yer verilmemiş, 36. maddede bu Yasa'da hüküm bulunmayan hallerde 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun kurallarının uygulanacağı öngörülmüştür. Söz konusu Kanun’un 87. maddesinde, kuruluş amacının gerçekleşmesinin olanaksız hale gelmesi, ilk genel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organların oluşturulmamış olması, Tüzük gereğince yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksız hale gelmesi, olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılamaması gibi durumlar derneğin kendiliğinden sona ermesi nedeni olarak sayılmaktadır. Buna göre söz konusu Parti’nin, Ankara’da bir genel merkez adresi bulunmaması, dağılma halinin tespiti talebiyle yapılan başvuruya karşı diyeceklerini bildirmek üzere parti genel merkezi olarak gösterilen adrese yapılan tebligatın sonuçsuz kalması, Yasa’da öngörülen merkez organları ile disiplin kurulunun oluşturulamaması, genel kurul toplantılarının yapılamamış olması nedenleriyle kuruluş amaçlarını gerçekleştirmesinin olanaksız hale geldiği ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 87. maddesi gereğince dağılmış sayılarak hukuki varlığının sona erdiği açıktır.Öte yandan, 2820 sayılı Yasa’nın 110. maddesinde, “Kapanan bir siyasi partinin malları, büyük kongre toplanma yeter sayısının salt çoğunluğunun oyu ile alacağı bir karar üzerine, bir diğer siyasi partiye veya başka bir parti ile birleşmek için kapanma kararı alınmışsa, birleşeceği partiye, ilgili partinin de kabul etmesi şartıyla devredilebilir. Aksi halde kapanan siyasi parti malları Hazineye geçer” denilmektedir. Büyük kongresini toplayamayan Parti’nin mallarının Hazine’ye geçirilmesi gerekir. III- SONUÇ Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın, Sosyalist Birlik Hareketi Partisi’nin dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi istemine ilişkin 5.6.2002 günlü, SP. 100 Hz. 2002/10 sayılı İddianamesi ve ekleri, konuya ilişkin rapor, ilgili Anayasa ve yasa kuralları incelendi, gereği görüşülüp düşünüldü; 1- Sosyalist Birlik Hareketi Partisi’nin, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 121. maddesi yollamasıyla 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 87. maddesi gereğince dağılmış sayılarak hukuki varlığının sona erdiğine, 2- Parti’nin tüm mallarının, 2820 sayılı Yasa’nın 110. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Hazine’ye geçmesine, 3- Gereğinin yerine getirilmesi için karar örneğinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmesine, 8.1.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Fulya KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla PERKTAŞ |