4 Haziran 2009 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 27248 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Anayasa Mahkemesi Başkanlığından: Esas Sayısı : 2006/3 (Siyasî Parti Malî Denetimi) Karar Sayısı : 2009/29 Karar Günü : 13.5.2009 I- MALİ DENETİMİN KONUSU Bağımsız Cumhuriyet Partisi’nin 2005 yılı kesinhesabının incelenmesidir. II- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 16. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, A.Necmi ÖZLER, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün katılımıyla 27.2.2007 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, “Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE” karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ Parti’nin Anayasa Mahkemesi’ne verdiği 2005 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde Bağımsız Cumhuriyet Partisi Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2005 yılı gelirleri toplamının 77.820,4 ytl ve giderleri toplamının 76.094,37 ytl olduğu, 4.163,63 ytl nin nakit mevcudu olarak 2006 yılına devrettiği anlaşılmaktadır. A- Gelirlerin İncelenmesi 1- Genel Merkez Gelirleri Parti Genel Merkezinin gelirleri 37.093,35 ytl olarak gösterilmiştir. Bunun 1.861.- ytl.si aidat geliri, 18.284,9.- ytl.si bağış, 12.708,45.- ytl.si il ve ilçe katkı payları, 4.239.- ytl.si diğer gelirlerden oluşmaktadır. Genel Merkezin 2005 yılı defter kayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Yasa’ya uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır. Parti Genel Merkezi’nin 2005 yılı muhasebe kayıtlarının tutulduğu yevmiye ve defteri kebir mevcut olup, sözkonusu defterler Ankara 10. noteri tarafından mühürlenmiş ve onaylanmıştır. 2820 sayılı Kanun’un 60. maddesinin altıncı fıkrasında “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaret oldukları teşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenir ve tasdik edilir.” Aynı Kanun’un 113. maddesinde “ Bu Kanunun 60 ıncı maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydan bir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.” denildiğinden, defterleri ilçe seçim kurulu yerine notere tasdik ettiren Parti sorumluları hakkında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulmasına Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI ve Fulya KANTARCIOĞLU’nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA karar verildi. 2- İl Örgütleri Gelirleri Parti il örgütlerinin gelirleri 40.727,05 ytl olarak gösterilmiştir. Bunun 22.742,45 ytl.si aidat geliri, 16.172,8 ytl.si bağış, 1.811,8 ytl.si diğer gelirlerden oluşmaktadır. İl örgütlerinin 2005 yılı kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa’ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır. B- Giderlerin İncelenmesi 1- Genel Merkez Giderleri Parti Genel Merkezi’nin 2005 yılı giderleri 35.549,69 ytl. olup tamamı genel yönetim gideridir. Parti Genel Merkezi’nin 2005 yılı defter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındaki giderlerin 2820 sayılı Yasa’ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır. Gecikme Zammı ve Tutarlarına İlişkin Liste Yevmiye Tarih-No Alındının Tarih ve Nosu Mahiyeti Tutarı 19.2.2005/12 18.2.2005/920 Stopaj ve damga vergisi gecikme zammı 30,99 19.2.2005/12 15.2.2005/33 SSK primi, işsizlik sigortası ve damga vergisi gecikme tutarları 44,04 19.2.2005/12 15.2.2005/33 SSK primi, işsizlik sigortası ve damga vergisi gecikme tutarları 48,88 19.2.2005/12 15.2.2005/33 SSK primi, işsizlik sigortası ve damga vergisi gecikme tutarları 58,33 19.2.2005/12 15.2.2005/33 SSK primi, işsizlik sigortası ve damga vergisi gecikme tutarları 39,46 28.2.2005/14 28.2.2005/71 SSK primi ve işsizlik sigortası gecikme tutarları 95,13 Toplam 316,83ytl 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’nun 70. maddesinin bir ve ikinci fıkralarında, “Siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı, Bir siyasî partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı” ve aynı Kanun’un 75. maddesinin dördüncü fıkrasında ise; “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verileceği” hükümleri yer almıştır. Gecikme zammı ve tutarlarının parti bütçesinden ödenme nedeninin Parti yetkililerine sorulması üzerine verilen cevapta, Partinin temel gelir kaynağının üye ödentileri ve bağışlardan oluştuğu, Siyasî Partiler Yasası’na göre ödenti vermeme nedeniyle üyelikten çıkarma yaptırımının uygulanamamasının sonucu olarak üyelerden ödenti alınmasının gönüllülüğe bırakıldığı, Partinin elektrik, su ve büro giderleri gibi harcamalara öncelik verdiği, toplanan ödentilerin vergi, prim gibi ödemeleri zamanında yapmaya yetmeyebildiği, bu durumun parti yöneticilerinin ihmalinden ve beceriksizliğinden ya da kamu ödemelerini yapma isteksizliğinden kaynaklanmadığını, bu nedenlerle söz konusu ödemelerin parti bütçesinden ödendiği ifade edilmiştir. Vergi ve sigorta primlerinin zamanında ödenmemesini parti yetkilileri kendi kusurlarına bağlı olmadığını söylemiş iseler de, parti yetkililerinin kanuni yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve ödemelerin zamanında yapılması için gerekli tedbirleri almaları gerekir. Aksi halde bu tedbirlerin alınmaması sonucu oluşacak faiz ve gecikme zamları parti bütçesinden ödenecektir ki bunu kabul etmek mümkün değildir. Ayrıca Parti banka muavin defterinin incelenmesinde de söz konusu ödemelerin yapılması gereken tarihlerde yeterli tutarların olduğu anlaşılmıştır. Parti görevlilerinin vergi ile ilgili yükümlülüklerini zamanında yapmamaları ve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikme zammı ile sigorta primlerinin zamanında ödenmemesinden kaynaklanan gecikme tutarlarından parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında olduğu açıktır. Açıklanan nedenlerle gecikme zammı ve gecikme tutarlarının parti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarak kabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820 sayılı Kanun’un 70. maddesine aykırı olarak yapılan toplam 316,83.-ytl ödemenin, aynı Kanun’un 75. maddesi hükmü uyarınca Hazine’ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. 2- İl Örgütleri Giderleri Parti il örgütlerinin 2005 yılı giderleri 40.544,68 ytl olup tamamı genel yönetim gideridir. Part’nin il örgütlerinin 2005 yılı kesinhesap çizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasaya uygun olduğu sonucuna varılmıştır. C- Parti Mallarının İncelenmesi Parti’nin 2005 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede, taşınmaz mal ile değeri yüz Yeni Türk lirasını aşan taşınır mal ediniminin olmadığı anlaşılmıştır. IV- SONUÇ Bağımsız Cumhuriyet Partisi’nin 2005 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda, 1- Parti’nin 2005 yılı kesinhesabında gösterilen 77.820,40 ytl gelir, 75.777,54 ytl gider ile 4.163,63 ytl nakit devrinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’na uygun olduğuna OYBİRLİĞİYLE, 2- 2820 sayılı Yasa’nın 70. maddesine aykırı olarak partinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 316,83 ytl karşılığı Parti malvarlığının, aynı Yasa’nın 75. maddesi uyarınca Hazine’ye gelir kaydedilmesine OYBİRLİĞİYLE, 3- Defterlerin ilçe seçim kurulu yerine notere tasdik ettirilmesi nedeniyle 2820 sayılı Kanunun 60 ve 113 üncü maddelerine istinaden Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulmasına Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI ve Fulya KANTARCIOĞLU’nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA 13.5.2009 gününde karar verildi. | Başkan Haşim KILIÇ | Başkanvekili Osman Alifeyyaz PAKSÜT | Üye Sacit ADALI | | Üye Fulya KANTARCIOĞLU | Üye Ahmet AKYALÇIN | Üye Mehmet ERTEN | | Üye A. Necmi ÖZLER | Üye Serdar ÖZGÜLDÜR | Üye Şevket APALAK | | Üye Serruh KALELİ | Üye Zehra Ayla PERKTAŞ | KARŞIOY YAZISI Siyasî Partiler Kanunu’nun 60. maddesine göre usulüne uygun olarak İlçe Seçim Kurulu’na tasdik edilmeyen defterler nedeniyle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulmasına ilişkin Fulya KANTARCIOĞLU’nun karşıoyuna katılıyoruz. Başkan Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI KARŞIOY YAZISI Bağımsız Cumhuriyet Partisi’nin 2005 yılı hesaplarının incelenmesinde, Parti’nin tutması gereken defterleri ilçe seçim kurulu başkanlığı yerine notere tasdik ettirmesinin Siyasî Partiler Kanunu’nun (SPK) 113. maddesinde düzenlenen suçu oluşturduğu düşüncesiyle anılan Parti yetkilileri hakkında suç duyurusunda bulunulmasına ilişkin karara aşağıdaki nedenlerle katılmamaktayım: SPK’nun 113. maddesindeki suç, genel kastla işlenebilecek bir suçtur. Bu nedenle, suçun oluştuğundan söz edebilmek için defter tutmama kastının varlığını aramak zorunludur. Parti yöneticileri, genel olarak tasdike yetkili bir mercide defterlerini tasdik ettirmiş olduklarından, olayda artık kastın varlığına hükmedilemez. Zira defterlerin noterde tasdik ettirilmiş olması, defter kayıtları üzerinde yasaya aykırı işlemler yapma olanağını ortadan kaldırmakta ve ceza yaptırımı altına alınan hukuki yarar gerçekleşmektedir. Suçun unsurlarının yasalarda açıkça belirtilmiş olması, ceza hukukunun temel ilkelerindendir. SPK’nun 60. maddesinde belirtilen defterleri tasdik ettirme yükümlülüğünün ihlali suçunun hangi eylemlerle oluşacağının SPK’da veya bu kanunun gönderme yaptığı diğer yasa hükümlerinde açıkça tanımlanmış olması gerekir. Siyasi parti defterlerinin özel görevli merciden başka bir mercie tasdik ettirilmesinin, diğer bir ifadeyle şekle uyulmamasının da suç oluşturacağı yasada açıkça belirtilmediğinden, noterde yapılan tasdik işleminin suç sayılması, ceza hukukunun temel ilkelerine aykırıdır. Hürriyeti bağlayıcı ceza gerektiren bir eylemin varlığına, ancak mevzuatta açıkça tanımlanan suç unsurlarının ve kastın varlığı halinde hükmedilebilir. Bu nedenle suç duyurusunu gerektiren bir durum bulunmadığı düşüncesindeyim. Başkanvekili Osman Alifeyyaz PAKSÜT KARŞIOY GEREKÇESİ Bağımsız Cumhuriyet Partisi’nin 2005 yılı hesaplarının incelenmesinde gelir ve gider defterinin Noter tarafından onaylandığı saptanmıştır. 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın 60. maddesinin ilk fıkrasında, “Her kademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri, gelen ve giden evrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşya defteri tutmak zorundadırlar.”; altıncı fıkrasında da “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaret oldukları teşkilâtın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenir ve tasdik edilir” denilmiş, aynı Yasa’nın 113. maddesinde ise bu Kanun’un 60. maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanların, altı aydan bir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenlerin veya gizleyenlerin, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacakları belirtilmiştir. Yürürlükten kaldırılan 765 sayılı Yasa’nın 235 ve 26.9.2004 günlü 5237 sayılı yeni Ceza Yasası’nın 279. maddelerinde de göreviyle ilgili olarak kamu adına soruşturma ve kovuşturma gerektiren bir suçun işlendiğini öğrenip de yetkili makamlara bildirmeyen kamu görevlilerinin cezalandırılmaları öngörülmüştür. Ceza yasalarında belirtilen söz konusu bildirimin yapılabilmesi için öncelikle bir suç işlenmesi gerektiği açıktır. 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın 113. maddesine göre suç oluşabilmesi için Yasa’nın 60. maddesinde yazılı defter ve kayıtların hiç tutulmaması veya tahrif ya da yok edilmesi gerekmektedir. Oysa Parti defter tutmuş, ancak bunun onayını Yasa ile belirli mercilere değil notere yaptırmıştır. Bu nedenle bir suç işlendiğinin, kabulüne olanak bulunmadığından duyurulması gibi bir yükümlülükten de söz edilemez. Açıklanan nedenlerle suç duyurusunda bulunma koşulları oluşmadığından bu konudaki çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Fulya KANTARCIOĞLU |
