Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü
| 6 Şubat 2013 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 28551 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Anayasa Mahkemesi Başkanlığından: Esas Sayısı : 2009/27 (Siyasi Parti Mali Denetimi) Karar Sayısı : 2013/12 Karar Günü : 3.1.2013 I- MALİ DENETİMİN KONUSU Yurt Partisinin 2008 yılı kesin hesabının incelenmesidir. II- İLK İNCELEME Partinin 2008 yılı kesin hesapları Parti Meclisinden 8 kişinin imzaladığı 26.6.2009 tarih ve 15 sayılı kararla kabul edilmiştir. Parti Tüzüğü’nün 26. maddesinde, Parti Meclisinin büyük kongre tarafından seçilen 24 asil ve 12 yedek üye ve genel başkandan oluşacağı, Parti Meclisinin görev ve yetkilerini düzenleyen 28. maddesinin (j) fıkrasına göre de kesin hesabı onaylamanın Parti Meclisinin yetkisinde olduğu anlaşılmaktadır. Parti Meclisinin 25 kişiden oluştuğu, en az 13 kişi ile toplanarak toplananların salt çoğunluğuyla karar alması gerekirken 8 kişinin katılımıyla kesin hesabın kabul edildiği görülmüştür. Parti yetkilileri, “Parti yöneticilerinin bir çoğu şehir dışında olduğundan mevcut yöneticilerinin imzası alınamamıştır.” şeklinde cevap vermişlerdir. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun; “Merkez karar, yönetim ve icra organları” başlıklı 16. maddesi, “Siyasi partilerin merkez karar, yönetim ve icra organları parti tüzüğünde belirtilen isim, şekil ve sayıda kurulur. Büyük kongrece seçilecek merkez organlarının her birinin üye sayısı 15’ten az olamaz.” 73. maddesinin üçüncü fıkrası “İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.” ve dördüncü fıkrası “Siyasi partilerin bütçeleri, bilançoları, gelir ve gider cetvelleri ile kesin hesaplarının nasıl düzenleneceği partilerin iç yönetmeliklerinde gösterilir.” 74. maddesi, “Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler. Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.” 111. maddesinin (b) bendi, “Siyasi partilerin 74 üncü madde hükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve onbeş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verilir.” şeklinde düzenlenmiştir. 2820 sayılı Kanun’un 73. maddesinde, kesin hesapları karara bağlamanın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca olacağı belirtilmesine karşın, Kanun’da Merkez Karar ve Yönetim Kurulunun ne şekilde oluşacağına dair bir düzenleme yapılmamış, aksine organların oluşumu parti tüzüğüne bırakılmıştır. Parti Tüzüğünde de organların oluşum ve görevleri belirtilmiştir. Kesin hesabı onaylayıp reddetmenin Parti Meclisinin yetkisinde olması nedeniyle, toplantının Tüzükte öngörülen şekilde yapılması ve yeterli imzanın olması gerekir. Kesin hesabın tüzükte istenen şekilde onaylandığına dair Parti Meclisi kararı sunulmamıştır. Kesin hesapların incelenip kabul edildiğine ve birleştirildiğine ilişkin Tüzüğe uygun Parti Meclisi kararının olmaması hesabın tam olarak 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesine uygun sunulmadığını göstermektedir. Dolayısıyla, Yurt Partisi 2008 yılı kesin hesabının Parti Genel Başkanı tarafından Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulması gerektiği yönündeki anılan madde ile getirilen kurala uyulmamıştır. Dolayısıyla, 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırı hareket eden parti sorumluları hakkında Kanunun 111. maddesinin (b) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir. Bu itibarla, Yurt Partisinin 2008 yılı kesin hesabının ilk incelemesi sonucunda; 1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, 2- Kesin hesaplarının incelenip onaylandığına ilişkin Tüzüğe uygun olarak alınmış Parti Meclisi kararı olmadığından Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. ve 111. maddesinin (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına, 3.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ Yurt Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği 2008 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren Anayasa Mahkemesi Raportörü Zekeriya AYDIN tarafından hazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde, Partinin 2008 yılı gelirleri toplamının 41.819,84 YTL, giderleri toplamının 39.386,73 YTL olduğu, 2.433,11 YTL’nin ise nakit mevcudu olarak 2009 yılına devrettiği anlaşılmaktadır. Partinin 2008 yılı kesin hesabı Parti Meclisinin 26.6.2009 tarih ve 15 sayılı kararı ile kabul edilerek onaylanmıştır. Partinin 2008 yılı kesin hesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu haliyle 2008 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanunu’na uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kayıtlarına göre, Adana, Adıyaman, Ankara, Antalya, Artvin, Balıkesir, Bilecik, Bolu, Burdur, Bursa, Çanakkale, Denizli, Diyarbakır, Edirne, Eskişehir, Gaziantep, Giresun, Hatay, İçel, İstanbul, Kars, Kayseri, Kırklareli, Kırşehir, Kocaeli, Konya, Malatya, Manisa, Mardin, Muğla, Nevşehir, Sakarya, Samsun, Siirt, Sinop, Tekirdağ, Trabzon, Şanlıurfa, Uşak, Zonguldak, Aksaray, Bayburt, Iğdır, Yalova, Karabük, Kilis, Osmaniye ve Düzce olmak üzere Partinin 48 il, 178 ilçe ve 126 beldede teşkilatı bulunmaktadır. Parti il örgütleri (ilçe ve belde) faaliyette olduğuna göre, bu yerlerin giderlerinin nasıl karşılandığının belgeleriyle birlikte açıklanması istenmiştir. Parti yetkilileri, “1 ve 2. maddede söz konusu olan il ve ilçe teşkilatlarımız aktif ve faal olarak her hangi bir yer kiralanmamıştır. Bu yüzden gelir ve giderlerimiz mevcut değildir.” şeklinde cevap vermişlerdir. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il, ilçe veya belde başkanlıklarına ait binaların ya kendi mülkü veya kira olması gerekir. Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasi parti faaliyette bulunuluyor ise (il, ilçe veya belde teşkilatının faaliyette bulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kayıtlarına göre Partinin 48 il, 178 ilçe ve 126 beldede teşkilatı bulunmasına karşın 48 il ile ilgili her hangi bir gelir ve gider bildirilmemiştir. Partinin il, ilçe ve belde örgütleri faaliyette olduğuna göre, bu yerlerin en azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.) olması gerekir. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesindeki bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzel kişiliğinin adına elde edileceği ile aynı Kanun’un 70. maddesindeki bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliğinin adına yapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır. Mahkemeye istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin (c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir. A- Gelirlerin İncelenmesi 1- Genel Merkez Gelirleri Parti Genel Merkezinin 2008 yılı gelirleri olan 41.819,84 YTL’nin 41.300 YTL’si bağışlardan ve 519,84 YTL’si önceki yıldan devreden nakitten oluşmaktadır. Parti Genel Merkezinin 2008 yılı muhasebe kayıtlarının tutulduğu işletme defteri 17.10.2008 tarihinde Çankaya İlçe Seçim Kuruluna onaylattırılmıştır. Parti Genel Merkezinin 2008 yılı defter kayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır. 2- İl Örgütleri Gelirleri Parti il örgütlerinin herhangi bir geliri bulunmamaktadır. B- Giderlerin İncelenmesi 1- Genel Merkez Giderleri Parti Genel Merkezinin 2008 yılı giderleri 39.386,73 YTL olarak gösterilmiştir. Bunun 7.856YTL’si personel giderleri, 17.000 YTL’si kira giderleri ve 14.530,73 YTL’si çeşitli giderlerden oluşmaktadır. Parti genel merkezinin 2009 yılına devreden nakit mevcudu 2.433,11YTL.dir. Parti genel merkezinin 2008 yılı defter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındaki giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır. Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temel kavramlarından biri “Belgelendirme” kavramıdır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 229. maddesinde “Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır” şeklinde tarif yapılmış ve “Fatura Kullanma Mecburiyeti” başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de, faturanın hangi hallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarının tutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiği ifade edilmiştir. Aynı Kanun’un “Makbuz Mecburiyeti” başlıklı 236. maddesinde, “Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasını müşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.” denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir. Yine aynı Kanun’un “Gider Pusulası” başlıklı 234. maddesindeki, “Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabının ve çiftçilerin vergiden muaf esnafa; Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtia için tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri gider pusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge, birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satın aldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Gider pusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve iş ücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanın adlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihi ihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malı satana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.” hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar için gider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır. 2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrasına göre beş bin liraya kadar olan (2008 yılı için 52,37 YTL) harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir. 2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinde, “Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır” ve aynı Kanun’un 75. maddesinde, “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir” ve 76. maddesinde de, “Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir” hükümleri yer almıştır. 25.2.2011 günlü, 27857 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun yayınlandığı tarih itibariyle yürürlüğe girdiğinden ve geçici maddelerde yargılanmamış siyasi parti hesaplarında değiştirilen hükümlerin uygulanacağına dair düzenleme de yapılmadığından dolayı bu tarihten önceki denetim ve yargılamada değişiklikten önceki hükümler uygulanacaktır. 1- Parti görevlilerinin yükümlülükleri zamanında yapmaması sonucu oluşan gecikme faizi ve bedelinin Parti bütçesinden ödenme nedeni sorulmuştur. Yevmiye tarih no Belge türü Fatura(Fiş), Alındı tarih no İçerik Tutar 31.3.2008 Fatura 31.3.2008/255835 Turkcell gecikme faizi 34,19 10.4.2008 Elektrik kesme ihbarnamesi 10.4.2008/1164/1/15 Elektrik gecikme faizi 11,07 21.4.2008 Fatura 31.3.2008/18301 Telekom gecikme bedeli 21,66 21.4.2008 Fatura 31.3.2008/77917 Telekom gecikme bedeli 34,35 21.4.2008 Fatura 31.3.2008/77916 Telekom gecikme bedeli 42,71 29.4.2008 Fatura 31.3.2008/00662 Telekom gecikme bedeli 44,26 29.4.2008 Fatura 1.4.2008/06810 Ttmet gecikme bedeli 5,28 30.4.2008 Fatura 1.4.2008/988163 Turkcell gecikme faizi 68,89 20.5.2008 Fatura 30.4.2008/27878 Telekom gecikme bedeli 1,71 1.8.2008 Fatura 28.6.2008/3625633 Turkcell gecikme faizi 2,84 6.8.2008 Fatura 26.7.2008/3864177 Turkcell gecikme faizi 5,84 9.10.2008 Fatura 22.8.2008/3750368 Turkcell gecikme faizi 3,34 Toplam 276,14 Parti yetkilileri, “Maddede ki yazılan telefon ödemelerimiz parti kasasında yeterli paranın olmayışından dolayı gecikme zammıyla yapılmıştır.” şeklinde cevap vermişlerdir. Parti yetkililerinin ödemelerin zamanında yapılması için gerekli tedbirleri almaları gerekir. Parti görevlilerinin yükümlülüklerini zamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikme faizi ve bedelinden parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında olduğu açıktır. Bu nedenle 276,14 YTL’nin Hazine’ye irad kaydedilmesi gerekir. 2- Aşağıda gösterilen harcamalar fatura aslı veya tahsilat belgesi olmadan yapılmıştır. 213 sayılı Kanun’a göre düzenlenmiş belge aslı veya ödemeyi kanıtlayıcı belge olmadan ödeme yapılma nedeni sorulmuştur. Vergi Usul Kanununda Belirtilen Belgeler Olmadan Yapılan Ödemelere Ait Liste Yevmiye tarih ve no Olmayan ve İstenen Belge Tutar 28.1.2008 Vergi Dairesi Tahakkuk fişi bulunmaktadır. Tahsilat Belgesi bulunmamaktadır. 1.207,45 30.1.2008 Elektrik fatura bildirimi okunamamaktadır. Ödendiğine dair belge bulunmamaktadır 130,02 30.1.2008 Elektrik fatura bildirimi okunamamaktadır. Ödendiğine dair belge bulunmamaktadır 86,12 1.2.2008 Aidat Ödendiğine dair belge bulunmamaktadır 135 10.4.2008 Başkent Elektrik Elektrik faturası bulunmamaktadır 57,95 30.4.2008 SGK Tahakkuk fişi bulunmaktadır. Tahsilat Belgesi bulunmamaktadır. 393,36 29.5.2008 SGK Tahakkuk fişi bulunmaktadır. Tahsilat Belgesi bulunmamaktadır. 393,36 30.12.2008 PTT Tahsilat Belgesi 1 adet Telekom telefon faturası bulunmamaktadır. 69 Toplam 2.472,26 Parti yetkilileri, “Madde de bahsedilen vergi elektrik SGK ödemeleri bankadan ödeme yapılıp banka hesap bildirim cetvelinde kayıt altına alınmıştır.” şeklinde cevap vermişlerdir. İstenen belgeler ve faturalar gönderilmemiştir. 213 sayılı Kanun’a uygun olarak düzenlenmiş fatura, serbest meslek makbuzu gibi kanıtlayıcı belgeler olmadan veya istenen belgeler sunulmadan kaydedilen 2.472,26 YTL tutarındaki giderin Hazine’ye gelir yazılması gerekir. 2- İl Örgütleri Giderleri Parti il örgütlerinin herhangi bir gideri bulunmamaktadır. C- Parti Mallarının İncelenmesi Partinin 2008 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede, değeri yüz Yeni Türk Lirasını aşan taşınır mal, menkul kıymet ve her türlü hak ile taşınmaz mal ediniminin olmadığı anlaşılmaktadır. IV- SONUÇ Yurt Partisinin 2008 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda; 1- Partinin 2008 yılı kesin hesabında gösterilen 41.819,84 YTL gelir, 39.386,73 YTL gider ile 2.433,11 YTL nakit mevcudu devrinin Hazine’ye irad kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna, 2- 2820 sayılı Kanun’un 70. maddesine aykırı olarak partinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 2.748,4 YTL karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazine’ye gelir kaydedilmesine, 3- İlk İnceleme toplantısında verilen karar gereğince, kesin hesaplarının incelenip ve onaylandığına ilişkin Tüzüğe uygun olarak alınmış Parti Meclisi kararının olmaması nedeniyle Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. ve 111. maddesinin (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına, 4- Mahkemeye istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Kanun’un 111. maddesinin (c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına, 3.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Celal Mümtaz AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN |