Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü
24 Aralık 2013 SALI
Resmî Gazete
Sayı : 28861
TEBLİĞ
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından:
HİDROJEN İLE ÇALIŞAN MOTORLU ARAÇLARIN TİP ONAYINA İLİŞKİN
YÖNETMELİĞİN ((AT) 79/2009) UYGULAMA TEDBİRLERİ İLE
İLGİLİ TEBLİĞ (TEBLİĞ NO: SGM-2013/21)
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç ve kapsam
MADDE 1 ‒ (1) Bu Tebliğ, 7/6/2011 tarihli ve 27957 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hidrojen ile Çalışan Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin Yönetmeliğin ((AT) 79/2009) uygulanmasını teminen, söz konusu Yönetmeliğin kapsamında yer alan hidrojen tahrikli aracın tip onayı ve hidrojen aksam ve sistemlerinin aksam tip onayı için gerekli idari hükümleri belirler.
Dayanak
MADDE 2 ‒ (1) Bu Tebliğ;
a) 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 29 uncu, 29/6/2001 tarihli ve 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanunun 4 üncü, 3/6/2011 tarihli ve 635 sayılı Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 7 nci maddelerine dayanılarak,
b) Avrupa Birliğinin (EC) 79/2009 sayılı Regülasyonunun uygulama tedbirleri ile ilgili 12 nci maddesini dikkate alan 26/4/2010 tarihli (EU) 406/2010 sayılı Regülasyonuna paralel olarak,
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3 – (1) MARTOY ve Hidrojen ile Çalışan Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin Yönetmeliğin ((AT) 79/2009) 3 üncü maddesinde belirtilen tanımlara ek olarak bu Tebliğde geçen;
a) AB: Avrupa Birliğini,
b) AT: Avrupa Topluluğunu,
c) Bağlantı parçası: Bir boru, tüp veya hortum sisteminde kullanılan bir konektörü,
ç) Basınç: Aksi belirtilmedikçe atmosfer basıncına kıyasla MPa cinsinden ölçülen gösterge basıncını,
d) Basınç regülatörü: Gaz halindeki yakıtın hidrojen çevrim sistemine gönderim basıncını kontrol etmek için kullanılan bir cihazı,
e) Basınç tahliye cihazı: Belirli koşullarda çalıştırıldığında, basınçlı bir hidrojen sisteminden sıvı tahliyesi için kullanılan yeniden kapanmayan bir cihazı,
f) Basınç tahliye vanası: Belirli koşullarda çalıştırıldığında basınçlı bir hidrojen sisteminden sıvı tahliyesi için kullanılan, basınçla çalışan yeniden kapanan cihazı,
g) Değişken bir sürecin müsaade edilemez hata aralığı: İstenmeyen bir olayın gerçekleşmesinin beklendiği aralığı,
ğ) Değişken bir sürecin müsaade edilebilir hata aralığı: Normal çalışma aralığı ile müsaade edilemez hata aralığı arasındaki aralığı,
h) Değişken bir sürecin normal çalışma aralığı: Sürecin değerleri için planlanan aralığı,
ı) Birimler: Ek 6’ya uygun olarak sistem aksamlarının en küçük bölümlerini (Aksamların bu kombinasyonları tanımlama, analiz veya değiştirme amacıyla tek bir bütün olarak kabul edilir.),
i) Birinci basınç regülatörü: Giriş basıncı olarak tank basıncına sahip olan basınç regülatörünü,
j) Bitmiş tank: İmalatçı tarafından belirtilen bütünleyici yalıtım dahil dış kaplamayla tamamlanmış olan, ancak bütünleyici olmayan yalıtım veya koruması bulunmayan, normal üretimdeki tipik bir tankı,
k) Buharlaşma kaybı yönetim sistemi: Normal şartlarda buharlaşma gazını zararsız hale getiren bir sistemi,
l) Buharlaşma kaybı sistemi: Tankın/tankların basınç tahliye tertibatı açılmadan önce, normal koşullarda buharlaşmayı tahliye eden bir sistemi,
m) Çember sargı: Filamanların tankın dikey yönünde önemli herhangi bir yük taşımaması için, gömleğin dairesel kısmı çevresinde büyük ölçüde dairesel şekilde sarılmış filamanlardan oluşan üst sargısını,
n) Dış basınç: İç tankın veya dış cidar dışbükey kısmına etki eden basıncı,
o) Dış cidar: Tankın iç tankı/tankları ve yalıtım sistemini muhafaza eden bölümünü,
ö) Dolum çevrimi: Harici bir hidrojen kaynağı sebebiyle tankın çalışma basıncındaki %25' ten fazla bir basınç artışını,
p) Emniyet kavramı: Bir arıza veya gelişigüzel arıza halinde emniyetli çalışma sağlamak üzere tasarlanan önlemleri,
r) Elektronik kontrol sistemi: Elektronik veri işleme yoluyla, belirtilen araç kontrol fonksiyonunun üretiminde işbirliği yapacak şekilde tasarlanmış ünitelerin kombinasyonunu,
s) Emniyet tertibatı: Sistemin normal çalışma aralığında veya müsaade edilebilir hata aralığında güvenli çalışmasını sağlayan bir tertibatı,
ş) Esnek yakıt hattı: Hidrojen akışının olduğu esnek bir tüp veya hortumu,
t) Fonksiyonel çalışma sınırı: Bir sistemin kontrolü sürdürebildiği harici fiziksel limitlerin sınırlarını,
u) Geçiş hatları: Sinyalleri, çalışma verilerini veya enerji kaynağını aktarmak amacıyla dağınık üniteleri birbirine bağlayan tertibatı,
ü) Geri dönüşsüz vana: Hidrojenin sadece bir yönde akmasına izin veren bir vanayı,
v) Gömlek: Takviye elyaflarının gerekli güce sahip olması için filamanlarla sarılı olduğu, tankın gaz geçirmez iç katman olarak kullanılan bir bölümünü,
y) Görev çevrimi: Hidrojen çevrim sistemi/sistemlerinin bir başlangıç ve kapanış çevrimini,
z) Güvenlik enstrümanlı sistem: Sürece otomatik bir müdahaleyle müsaade edilemez hata aralığına ulaşılmasını engelleyen süreç kontrol sistemlerini,
aa) Hidrojen aksamının tipi: İmalatçıların ticari ismi veya markası, sınıflandırma ve temel işlev özellikleri bakımından farklılık göstermeyen bir hidrojen aksam grubunu,
bb) Hidrojen dönüşüm sistemi: Hidrojenin elektrik enerjisine, mekanik enerjiye veya ısı enerjisine dönüşümü için tasarlanmış olan ve örneğin yardımcı güç ünitesinin/ünitelerinin veya tahrik sistemini/sistemlerini kapsayan herhangi bir sistemi,
cc) Hidrojen filtresi: Yağ, su ve kiri hidrojenden ayrıştırmada kullanılan bir filtreyi,
çç) Hidrojen sensörü: Havadaki hidrojeni tespit etmede kullanılan bir sensörü,
dd) Hidrojen sisteminin tipi: İmalatçılarının ticari ismi veya markası bakımından veya içerdiği hidrojen aksam bakımından farklılık göstermeyen hidrojen sistemi grubunu,
ee) Hidrojen tahriki ile ilgili araç tipi: Kullanılan hidrojenin durumu veya hidrojen sistemi/sistemlerinin temel özellikleri bakımından farklılık göstermeyen araç grubunu,
ff) Hizmet ömrü: Tankların hizmet koşullarına uygun olarak emniyetli bir şekilde kullanılabileceği yıl olarak ömrünü,
gg) Isı değiştiricisi: Hidrojenin ısıtılmasına yönelik bir cihazı,
ğğ) Karmaşık elektronik araç kontrol sistemleri: Kontrol edilen bir fonksiyonun yerine daha yüksek kademede bir elektronik kontrol sisteminin/fonksiyonun geçebileceği ve karmaşık sistemin bir parçası olabileceği bir kontrol hiyerarşisine tabi elektronik kontrol sistemlerini,
hh) Kesintisiz sargı: Tankın hem enine hem boyuna doğru gömlek çevresinde filamanlarla yapılmış üst sargısını,
ıı) Kompozit tank: Birden fazla materyalden yapılmış bir tankı,
ii) Kontrol aralığı: Bir çıktı değişkeni bakımından sistemin kontrol etmesi muhtemel aralığı,
jj) Kullanımı izleme ve kontrol sistemi: Dolum çevrimlerini sayan ve önceden belirlenmiş bir dolum çevrimi sayısı aşıldığında aracın daha fazla kullanımını engelleyen bir sistemi,
kk) MARTOY: 28/6/2009 tarihli ve 27272 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliği (2007/46AT)’ni,
ll) Mekanik vana: Mekanik çalışan bir vanayı,
mm) Nm3 veya Ncm3: 273,15 K’lık (0 °C) bir sıcaklıkta ve 101,325 kPa’lık (1 atm) bir mutlak basınçta 1 m3’lük veya 1 cm3’lük bir hacim kaplayan kuru gaz hacmini,
nn) Ortam sıcaklığı: 20 °C ± 10°C aralığındaki bir sıcaklığı,
oo) Otofretaj basıncı: Gömlek ile üst sargı arasında zorunlu gerilim dağıtımı gerçekleştirildiğinde üst sargılı tank içerisindeki basıncı,
öö) Otomatik vana: (ü) fıkrasında tanımlandığı şekliyle geri dönüşsüz vanalar hariç olmak üzere manuel olarak çalışmayıp bir aktüatörle çalıştırılan bir vanayı,
pp) Öz sürtünme tekniği (otofretaj): Metal gömlekli kompozit tankların imalatında kullanılan, akma noktasını geçtiğinde gömleği gererek kalıcı plastik deformasyona neden olan ve dahili basınç sıfırken gömleğin basma gerilimine ve elyafların çekme gerilimine sahip olmasına neden olan bir basınç uygulama prosedürünü,
rr) Yığın: Aynı nominal boyutlara, tasarıma, belirli yapı malzemelerine, üretim sürecine, üretim ekipmanına ve uygun olduğu durumlarda ısıl işlem sırasında aynı zaman, sıcaklık ve atmosfer koşullarına sahip olan art arda üretilmiş bitmiş tank miktarını,
ss) Patlama basıncı: Tankın parçalandığı basıncı,
şş) Rijit yakıt hattı: Normal çalışma sırasında esnemesi için tasarlanmamış olan ve içinden hidrojen geçen boru hattını,
tt) 0 sınıfı aksam: 3,0 MPa'dan daha yüksek nominal çalışma basıncında hidrojen içeren bağlantıları ve yakıt boruları dahil olmak üzere yüksek basınçlı hidrojen aksamlarını,
uu) 1 sınıfı aksam: 0,45 MPa'dan daha yüksek ve 3,0 MPa dahil olmak üzere 3,0 MPa'ya kadar nominal çalışma basıncında hidrojen içeren bağlantıları ve yakıt boruları dahil olmak üzere orta basınçlı hidrojen aksamlarını,
üü) 2 sınıfı aksam: 0,45 MPa dahil olmak üzere 0,45 MPa'ya kadar nominal çalışma basıncında hidrojen içeren bağlantıları ve yakıt boruları dahil olmak üzere düşük basınçlı hidrojen aksamlarını,
vv) Sızıntı (kaçak) deney gazı: Hidrojen, helyum veya algılanabilir bir miktarda helyum veya hidrojen gazı içerdiği ortaya konan bir soygaz karışımını,
yy) Sökülebilir depolama sistemi: Bir araç içinde bir veya daha fazla tankı/tankları veya tank grubunu muhafaza eden ve koruyan sökülebilir bir sistemi,
zz) Sökülebilir depolama sistemi konektörü: Bir sökülebilir depolama sistemiyle araca kalıcı olarak monte edilmiş hidrojen sisteminin bölümü arasındaki hidrojen bağlantı cihazını,
aaa) Tank: Tankın içine tutturulabilecek veya yerleştirilebilecek herhangi bir başka hidrojen aksam hariç kriyojenik hidrojenin veya basınçlı gaz halindeki hidrojenin depolanması için kullanılan herhangi bir sistemi,
bbb) Tank ekipmanı: Doğrudan iç tanka veya tankın dış cidarına sabitlenen tüm cihazları,
ccc) Tank grubu: Muhafaza kutusu veya koruyucu çerçeve içerisinde korumalı bir şekilde bulunan, tümleyici ara bağlantı yakıt borularına sahip iki ya da daha fazla tankı,
ççç) Tekrar yakıt doldurma bağlantıları veya dolum ağzı: Yakıt doldurma istasyonunda tankın doldurulması için kullanılan bir cihazı,
ddd) Aracın alt açıklığı: Aracın zemin düzlemiyle alt kısmı arasındaki mesafeyi,
eee) Üst sargı: Bir gömlek çevresinde takviye olarak kullanılan reçine emprenyeli kesintisiz filamanları,
fff) Yakıt besleme hattı: Hidrojen dönüşüm sistemine/sistemlerine hidrojen besleyen hattı,
ggg) Yüksek seviye sistemleri/fonksiyonları: Aracın kontrol sisteminin normal fonksiyonundaki/fonksiyonlarındaki değişikliklere komuta ederek araç davranışını değiştirmek için ilave işleme ve/veya algılama komutları kullanan kontrolleri,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
AT Tip Onayı İçin İdari Hükümler
Hidrojen tahrikli bir aracın AT tip onayına ilişkin idari hükümler
MADDE 4 – (1) İmalatçı veya imalatçının yetkili temsilcisi, hidrojen tahrikli bir aracın AT tip onayı için başvuruyu Onay Kuruluşuna yapar.
(2) Başvuru, Ek-1’in Kısım 1’inde belirtilen bilgi dokümanı örneğine uygun olarak düzenlenir. İmalatçı aracın hizmet ömrü boyunca yapılan muayenelerde periyodik nitelikleri için Ek-1’in Kısım 3’ünde belirtilen bilgileri temin eder.
(3) Bu Tebliğin Ek-3, Kısım 1 veya Ek-4 Kısım 1, Ek-5 ve Ek-6’sında yer alan ilgili şartlar karşılanıyorsa, Onay Kuruluşu bir AT tip onayı verir ve MARTOY’un Ek-VII’si ile düzenlenen numaralandırma sistemine uygun olarak bir tip onay numarası verir. Aynı numara başka bir araç tipine tahsis edilemez.
(4) Onay Kuruluşu Ek-1 Kısım 2’de belirtilen örneğe uygun şekilde bir AT tip onayı belgesi verir.
Hidrojen aksam ve sistemlerinin AT aksam tip onayı için idari hükümler
MADDE 5 – (1) İmalatçı veya imalatçının temsilcisi, hidrojen aksam veya sistemlerinin bir tipinde AT aksam tip onayı almak için hazırlanan başvuruyu Onay Kuruluşuna yapar. Başvuru, Ek-2’nin Kısım 1’inde belirtilen bilgi dokümanı örneğine uygun olarak düzenlenir.
(2) Bu Tebliğin Ek-3 ve Ek-4’ünde yer alan ilgili şartlar karşılanıyorsa, Onay Kuruluşu bir AT aksam tip onayı ve MARTOY’un Ek-VII’si ile düzenlenen numaralandırma sistemine uygun olarak bir tip onay numarası verir. Aynı numara başka bir hidrojen aksamına veya sistemine tahsis edilemez.
(3) İkinci fıkra çerçevesinde, Onay Kuruluşu Ek-2 Kısım 2’de belirtilen örneğe uygun şekilde bir AT tip onayı belgesi verir.
AT aksam onayı işareti
MADDE 6 – (1) Bu Tebliğe göre onaylanan AT aksam tip onayı ile ilgili bir tipe uyan her bir hidrojen aksam veya sistemi, Ek-2 Kısım 3’te belirlendiği gibi bir AT aksam tip onay işareti taşımalıdır.
Yürürlük
MADDE 7 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 8 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı yürütür.
Tebliğin ekleri için tıklayınız