Birinci madde — Zabıtanın hangi hallerde silâ'h kullanıabilecekleri maddenin. (A) ve (B) 'frenci lerinde, oHisurları açık ve seçik .olarak gösterilmek suretiyle açıklanmıştır.
Maddenin (A) bendinde, Polis Vazife ve Salâhiyet Kanununun zabıtanın silâh ıkullanma yet kisini (tesbit eden 16 ncı maddesine atıf yapılmaktadır.
Maddenin (B) bendinde ise 3 1. İdam ve ağır hapis cezasını gerektiren suçlardan bir veya birkaçını Aşlemıeklten sanık veya hükümlü olan, 2. Bu suçlardan dolayı haklarında tevkif v«ya yakalama ımıüaekkeresi çıkarılan, 3. Ve silâhlı dolaşarak emniyet ve asayişi tek başına veya toplu olarak fiilen tehdit ve ihlâl ettikleri anlaşılanlardan, 4. Teslim 'olmaları için îçişlerii Bakanlığınca 't'esbit edilen tarihte başlamak üzere 10 günden az ve 30 günden çok olmamak şartiyle verilecek ımohlet (bu mühlet, ad san ve eylemleri belir tilerek zanlı veya suçlunun dolaştığı bölgelerde mûtat vasıtalarla ve uygun görülen yayın organlariyle ilân edilecektir.) sonuna kadar adlî makamlara, zabıltaya veya her 'hangi bir resmî mercie teslim olmamaları hallerinde, zabıtanın silâh kullanmaya yetkili olduğu kabul edilmektedir.
İkinci madde — Birinci maddede sayılan hallerde zabıtanın silâh kullanabilmesi «ihtar» şar tına bağlüdır. Zabıita, 'salâh kuİlanım'adan önce sanık veya suçlunun teslim olması iıçin «ihtar» da bulunacaktır. Ancak, zabıta görevlilerine karşı silâh (kullanmıya filhal teşebbüs etmeleri halimde ihtara lüzuım lolmalksızın silâh kullanılabileceği öngörülmektedir.
Bu hüküm, müsademe sırasında sanık veya suçluya müsademede bilfiil yardım edenlerle, müsa deme sonunda kaçmasına yardıımcı olanlara da (uygulanacaktır.
Üçüncü imadde — Zabıtanın silâh kullanma yetkisini bu Kanuna göre kullanıp ıkullanmaldığı, Cumhuriyet Savcısı veya yardımcıları tarafından bizzat yapılacak hazırlık soruşturması ile t'esbit 'edilecektir. Soruşturma sonucunda bu kanun hükümleri dairesinde silâh kullandıkları tes bit edilen polis ve jandarma hakkında kovuşturma yapıılamıyacağını âmir bulnınımaktadır.
Dördüncü madde — Birinci maddenin (B) bendinde sayılan suçlulara yataklık edenlere veri lecek cezayı tâyin etmektedir.
Beş ve altıncı madde — Yürürlük maddeleridir.
Adalet Komisyonu raporu Millet Meclisi Adalet Komisyonu . 24 . 12 . 1969 Esas No. : 1/80 Karar No. : 3 Yüksek Başkanlığa İçişleri Bakanlığınca hazırlanan ve Türkiye Büyük Millet Meclisine arzı Bakanlar Kuru lunca 29 . 11 . 1969 (tarihinde kararlaştırılan «Asayişe Müessir .bâzı fiillerin önlenmesi hak kında kanun tasarısı» Başkanlığınızca, koımisy onu muza havale edilmesi üzerine Adalet ve İçiş leri Bakanlıkları temsilcileri de hazır bulunduğu halde Komisyonumuzca incelenip, müzakere olundu. • Kanun tasarısı Komisyonumuzca uygun mütalâa 'edilmiş, gerekçesi benimsenmiştir. Ancak;
Aşağıda işaret edilen maddelerde, izah. olunan sebeplerle değişiklikler yapılmış ve Hükümet tem silcileri de bu değişikliklere iştirak etmişlerdir.
1. Tasarının 1 nci maddesinin (B) bendinin ikinci satırında bulunan (ve) yerine (veya), aynı bendde (zanlı) yerine (sanık) ve (suçlu) kelimesi yerine de (hükümlü) kelimesi kullanıl mak suretiyle maddeye açıklık sağlanmıştır.
2. Tasarının 2 nci maddesinde; 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanununun 16 ncı maddesi, tasarıdaki 2 nci maddenin dışında bırakılması gayesiyle '(maddede) kelimesi (mad denin B (bendinde) şeklinde değiştirilmiş, ayrıca (suçlu) kelimesi (hükümlü) olarak ka bulü ile yukarda yapılan değişikliğe uygunluk sağlanmıştır. Tefsire müsait görülen (zabıta gö revlileri) ibaresinin (polis veya jandarma) ibaresi ile değiştirilmesi uygun görülmüştür.
.3. Tasarının 3 ncü maddesinde derpiş olunan Cumhuriyet (Savcılarının delilleri takdiri hu ;
susu sakıncalı mütalâa edilerek maddeden çil an İması ve bu kanuna .göre silâh kullanmak suretiyle görevlerini ifa eden, fakat, haklarında dâva .açılan polis veya jandarmayı endişeden kurtarılmasını teminen madde tadil edilerek;
'«Madde 3. — Bu kanun hükümleri dairesinde silâh kullanan polis veya jandarma hakkında hazırlık soruşturması Cumhuriyet Savcıları veya yardımcıları tarafından bizzat yapılır. Dâva açıldığında sanık duruşmadan vareste tutulabilir ve hakkında .açığa alma, işten el çektirme işle mi uygulanmaz, şeklinde kabulü kararlaştırılmıştır.
4. Tasarının 4 ncü maddesinde yer alan (yataklık yapar) ibaresi Türk Ceza Kanununda kullanılan (saklar) kelimesiyle ve yukardaki maddelere uygun olarak (suçlu) kelimesi de (hükümlü) olarak değiştirilmiştir. Ayrıca (besin, yiyecek, ve önemli derecede yardım) ibaresi indî ve tefsire müsait .görüldüğünden madde metninden çıkarılmıştır. Asıl faili saklıyan veya ona silâh, cephane temin eden kimselerin, akrabalık dereceleri ile fiillerinin ağırlıkları göz önünde bulundurularak ceza tâyin eden bir fıkra eklenmek suretiyle madde;
«Madde 4. — Her kim birinci maddenin (B) bendinde sayılan sanık veya hükümlüyü sak lar veya silâh, cephane temin eder, veyahut bunların sağlanmasında yardımcı olursa, eylemi daha ağır (bir cezayı gerektirmediği takdirde üç yıldan aşağı olmamak üzere ağır hapis cezası ile ceza landırılır. Şu kadar .ki, 'bu c<eza müddeti asıl cürüm için kanunda tâyin edilen cezanın yarısını geçemez.
Bu fiilî usul ve füruumın ve karı veya kocasının ve kardeşinin lehinde olarak işliyen kimse, asıl cürüm için kanunda tâyin edilen cezanın dörtle Ibirini geçmemek üzere cezalandırılır.» 5. Kanunun tatbikatında muhtemel güçlük ve karışıklığı önlemek mülâhazasiyle, 1 nci maddenin (B) bendinde yazılı ilânin ne suretle yapılacağının tanzim ve tesıbiti için Adalet ve İçişleri Bakanlıklarınca bir yönetmeliğin hazırlanması uygun görülmüş ve 5 nci madde olarak metne ilâve edilmiştir.
M. Meclisi • (S. iSayısı : 123) 6, Tasarının, yürürlükle ilgili 5 ve 6 ncı maddeleri metne ilâve edilen bir madde sebebiyle madde numaraları 6 ve 7 olarak teselsül ettirilmek suretiyle aynen kabul edilmiştir.
Yukarıda tâdâdolunan sebep ve mülâhazabrla kanun tasarısının, yapılan değişikliklerle birlikte kabulü Komisyonumuzca mevcudun ittifakiyle kararlaştırılmıştır.
Havalesi 'gereğince İçişleri Komisyonuna tevdi edilmek üzere işbu rapor Yüksek Başkanlığa saygiyle sunulur.
Adalet Komisyonu Başkanı Y.
(Sözcü) Bu rapor sözcüsü İçel Kırklareli Çorum Çorum M. Arıkan M. Atagün A. Güler A. Naki Ulusoy Elâzığ İsparta Kastamonu Niğde S. G-üdoğan Y. Uysal M. Seydibeyoğlu M. Ocakçıoğlu İmzada bulunamadı.
Ordu Sivas 0. Vural A. Durakoğlu içişleri Komisyonu raporu Millet Meclisi İçişleri Komisyonu 18 . 4 .1970 Esas No: 1/80 Karar No: 34 Yüksek Başkanlığa Asayişe müessir bâzı fiillerin önlenmesi hakkındaki kanun tasarısı, içişleri Bakanı ve Adalet Bakanlığı temsilcisiniin iştirakiyle Komisyonumuzda tetMk ve müzakere edildi.
Tasarının heyeti umumiyesi üzerinde cereyan eden uzun 'müzakereler neticesinde, gerekçede de sarahaten belirtilmiş olduğu veçhile, asayişe müessir bâzı fullerin önlenmesi suretiyle yurtta, can ve mal emniyetini tesis etmek maksadiyle hazırlanmış bulunan tasarı, prensip itibariyle Ko misyonumuzca da uygun mütalâa edilerek maddelerin müzakeresine geçilmiştir.
Taitbiilkatta zuhuru muhtemel güçlükleri önlemek ve madde metnine sarahat vermek maksadiy le 1 nci maddenin dik cümlesi değiştirilmiştir.
Tasarının 2, 3 ve 4 ncü maddeleri yerine, maksada daha uygun görülen Adalet Komisyonunun 2, 3 ve 4 ncü »maddeleri ve Adalet Komisyonunca metne yeniden ilâve edilen 5 neti madde ile yü rürlük ve yürütme maddeleri Adalet Komisyonunca kabul olunduğu veçhile, Komisyonumuzca da aynen (kabul edilmiştir.
Genel Kurula arz edilmek üzere Yüksek Başkanlığa sunulur.
Başkan Sözcü Kâtip Yozgat Kütahya Giresun Eskişehir 2 nci maddenin 2 nci fık A. Fuat Azmioğlu Hidayet İpek Şevket Asbuzoğlu rası halkkındaiki görüşüm mahfuz kalmak: kaydiyle Kars Maraş 1. Hakkı Akdoğan Muhalifhn. Muhalefet Muhalifim. Muhalefet şerhim eMidir. şerhim, eküidir.
Turgut Art aç İbrahim Öztürk Niğde M. Naci Çerezci Asayişe Müessir Bâzı Fiillerin önlenmesi hakkınddaki kanun tasansına karşı muhalefet şerhimdir Asayişe müessir bâzı fillerim önlenmesi yolunda İçişleri Bakanlığınca Komisyonumuza sevk edilen Kanunun tümüne muhalifim. Şöyle ki:
1. Bahse ;konu kanunda getirilmek: istenen hususlar 20 ncif Asır Türkiye 'sinin cemiyet haya tına ve hukuk zihniyetine ımuhali'f, teclkratik zihniyetin bir mahsûlüdür. Bu kanun kabul edildiği takdirde meclisler Türk Hukuk mevzuatına hâkimin hükmü olmadan sadece İçişlerdi Bakanının arzu ve iradesi yönünden adaım öldürmek yetkisi vermek suretiyle tescil ekmektedir. Dünya dev letleri böyle bir mevzuatın -'kabulünde Birleşmiş Milletlere varana kadar karşı çıkabilecekleri ka nısındayım. Mevzuatımız mahkelme karatrı olmadan kimseye ceza verilemiyeceğini ve Anayasamız şahsın hayatını tahtı temine almış bulunmasına göre, sadece hakkında tevkif ve yakalama eımri bulunan velâJkin silâhlı olarak gezen kişilerin öldürülmesine cevaz vjermez. Bunu kabul ettiğimiz takdirde ne olur? Olan Türkiye'de kanun ve mahkeme* hâldmiyetinıin ıkaldırılması icranın kazai salâhiyeti bizzat uhdesinde cemetmıek gibi bar durum hâsıl olur. Bu takdirde ne kanuna, ne de (mah kemeye lüzum hâsıl olmaz. Yine, bu kanur. kabul edildiği takdirde Türk Ceza Kanununun -19, 296 ncı 'maddelerinin tatbikine ve bu maddeVın uctirmiş olduğu teminat ve müeyyidelere lüzum kal mamış olacaktır. Kanunun esbabı ımuci'.o&irde, zabıtanın hayatını tahtı emniyete alınması gibi bir esbabı mucibe de serd edilmiştir. Aslında Türk Ceza Kanununun 49 ncıı maddesi bu teminatı sağ ladığı gibi, kanunun 'getirmek istediği meselelerin tüm müeyyidesi ve ceza nis'betleri Türk Ceza Kanununun 296 ncı maddesinde zikr ve tadadedil mistir. Bu bakımdan bahse konu kanun, bir boş luğu doldurtmaktan ziyade mevcut kanunları çalışamaz halle getirmekte ve asrımızda tervici kabil bâzı yetkileri kaza merciinden alarak, idari otoriteye devretmektedir ki, bu Anayasanın kuvvet lerin ayrılığı prensibine mugayirdir. Zira,, bu kanunla vâki ihbardan sonra silâhlı olarak dolaşan firari Ikaatil ve eşkıyaları ateş etmeden dahi jandarmaya ve zabıtaya vurdurmak gibi gayriinsani biır salâhiyetle teçhiz etmektedir iki, biz bunun hukukun' temel unsurlarına ve prensüplenine mugayir olduğu (kanısındayız.
2. Maddeler itibariyle de, kanun çok derin yaıralar açabilecek ıcemiyeti! nizamsızlık, anarşi ve hattâ komünizımin taktiklerini yaratabilecek bir mecraya götiürimektedir. Ezcümle; 4 ncü tmadideriin 2 nci fıkrası usul ve füru hakkındaki hüküm, aile içinde yaşıyanların aileden olan firarinin kendi evine sığınması halinde ihbar edilmemesini suç saymakta ve aile fertlerini birbirlerini ihbar etmek suretiyle bir nevi çeka usulü bir ihbar müessesesi getirımek istemektedir ki, bunun /kabulü halinde ananın babaya ve evlâtlara ve tüm ailenin birbirine karşı olan itimadı sarsıldığı gibi, aile-' nin bu müesseseyi işletmesi halinde kendi muhitinde ebediyyen (mânevi bir mahkûmiyeti kabul etme si gerekir ki, bu takdirde ailenin bütünlüğü temelinden sarsılır.
Yüne, 2 nci maddede bahse konu firariye yardım eden kişilerin silâhsız olarak dahi zabıtaca vurulabileceğini ve bu vurmanın kendi evindeki kişilere dahi sirayet edebileceğini kabul etmek tedir. Bu halde anarşi doğar, cemiyet temelinden sarsılır ve memlekette sadece bir zabıta diktası kurulmuş olur.
Biz kanunun tümüne karşı olmakla beraber kabulü hallinde verilen takrirlerimizin daha fayda lı sonuç venebileceğini ve ihbar (müessesesinin suçlu veya mahkûmun hanesinin dışında kabul edilmesini istemiş iken, bunun dahi kabul olunma mıası kanunun bâzı nedenlerle çıkarıllmak istendi ğine kaani bulunmaktayız.
Sonuç : Bu mevzuatımıza bölgesel kanun olarak geçecektir. Bu kanun, hukuk mevduatına, zedeliyecektir, bu kanun aile mefhumunu sarsacaktır. Bu kanun keyfî olarak vatandaş öldürmeye yol açacaktır. Bu nedenlerle, Anayasaya muhalif olan kanunun tümüne muhalifim.
Kars Milletvekili Turgut Artaç M. Meclisi (S. iSayısı : 123) Muhalefet Şerhi Adı geçen Kanım, Anayasanın demokratik hukuk Devleti ilkesine uygun değildir. Zira, va tandaş hayatının, ifnası, ancak yetkili mahkemenin kesinleşmiş ve T. B. M. Meclisi tarafından onaylanmış karariyle mümkündür. Tasarı, belirli süre içinde teslim olmıyan vatandaşa karşı zabıtaya silâh kullanma yetkisi vermektedir. Bu durum hem hukuka ve hem de Anayasaya aykı rıdır.
Uygulamada da birçok keyfîliklere yol açabilecek olan bu kanun tasarısının tümüne karşı bulunuyorum.
Maraş Milletvekili İbrahim özitürk HÜKÜMETİN TEKLİFİ Aasayişe müessir bâzı fiillerin önlenmesi hakkında kanun tasarısı
