Kaynak: TBMM S. Sayısı 215 · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Bu kanunda tasarı metni belgede okunamadığı için numaraların yürürlükteki metinle örtüştüğü doğrulanamadı; yanlış maddeye bağlamamak için gerekçeler tasarıdaki sırasıyla, bağlanmadan verilmiştir.
Memurin kanununun ikinci muvakkat maddesi] hükmüne tevfikan işbu kanun lâyihası ihzar olunmuştur.
Memurini umumî hatlarla memurların bidayeten' memuriyete nasıl alınacaklarını, ne yolda terfi, taltif edileceklerini ve ne suretle tecziye edilecklerini göstermekte olduğundan dahiliye memurin kanunu da bu ana hatları dairesinde memurlarının bu baptaki vaziyetlerini tespit eylemiştir. On dokuz maddeden ibaret olan bu kanun lâyihasının birinci maddesi dahiliye memurlarını tarif ettikten sonra iptida dahiliyeye intisap etmek isteyen memurinin evsaf ve şeraitinden bahis ve namizetlik devrinin azamisini tespit eylemiştir, memurin kanununun memurlara bahşettiği terfi hakkını bir sistem dahilinde yapabilmek üzere dahiliye memurlarını sınıflara ayırmış ve merkez ile mülhakat memurlarının muadilleri tayin kılınmıştır.
Memurların âli tahsil görmüş olanları birinci derecede nazarı dikkatte tutulmakla beraber meslekte tecrübe görmüş idare memurluklarında bulunmuş olmağı da esaslı bir şart olarak derpiş eylemiştir.
Valiler memleketin umumî siyasetile alâkadar olduklarından diğer dahiliye memurlarının tayinlerinde vazolunan kayıtlar kendilerine teşmil edilmemiştir. Bir dahiliye kursu açılarak meslekten yetişmiş ve lise veya idadi tahsili görmüş memurini kursa davet ve bu suretle tedricen âli tahsil görmeyen dahiliye memurlarından daha vasi bir surette istifade edilmek ve onlarada terfi imkânı vermek için ahkam vaz olunmuştur.
Memurin kanunu vekâlet inzibat komisyonlarının kimlerden terekküp edeceğini tasrih etme diği cihetle dahiliye memurin kanununda bu cihet tesbit edilmiştir.
— ^ — Dahiliye Encümeni mazbatası T. B. M. M.
Dahiliye Encümeni 7-V 19?3 Riyaseti Celileye Dahiliye memurları hakkında Dahiliye Vekâletince tanzim olunup Başvekâleti Celileden Meclisi Âliye takdim olunan ve iptidaen Muvakkat Memurin Encümenine havale buyrulan ve encümeni müşarünileyhaca evvel emirde encümenimizce tetkiki kararlaştırılan kanun lâyihasile esbabı mucibe mazbatası Dahiliye Vekili Şükrü Kaya Bf. hazır bulundukları halde tetkik ve mütalea olundu.
Memurin kanununun ikinci muvakkat maddesi hükmüne tevfikan ihzar olunan bu lâyihanın birinci maddesi dahiliye memurlarını tarif etmekte isede memurin kanunu kimlerin memur bulunduğunu tayin eytamiş olduğundan bu maddedeki tarif zait görülerek maddenin tayyma karar verilmiştir.
f İkinci madde : Vekâletin memurlarını maaşları itibarile değil vazifelerinin mahiyeti itibarile I sınıf ve derecelere taksim esası kab^'f olunarak merkez ve vilâyat memurları arasında mümkün mertebe muadeleti temin için bu nmdde tadil olunmuştur. Ancak Faik, Hacim, Sait ve Muttalip \ Beyler bu cetvelin üçüncü fıkrasındaki nüfus ve memurin müdürlerinin ikinci fıkraya yazılması reyinde bulunmuşlardır.
Üçüncü madde : Tayyolunmuştur. ' ,, .
Dördüncü madde : İkinci madde olarak namzetlik müddetini tespit etmektedir. Metinde * yapıladı ve namzetlik müddetinin kat'î olarak Ipir sene olmasını tayin eden tadilâttan başka maddenin nihayetinde Mektebi Mülkiye ve Hukuk mezunlarının namzetlik devrelerini hangi memuriyetlerde geçirecekleri tasrih olunm ustur.
% Beşinci madde : Bazı tadillerle kabul olunmuştur.
Altıncı madde : Dördüncü madde olarak kabul olunmuştur.
Yedinci madde : Beşinci madde olarak tesbit edirmiş ve berveçhi ati tadilât icra olun muştur.
A - Dahiliye memurluğunun bir mesleki mahsus olduğu zikir ve tasrih olunmuştur ve bu lâyihada birinci madde olarak encümenimizce yapılan cetveldeki memuriyet derecelerinin ne suretle ve hangi evsaf ve şerait ile iktisap olunacağı memuriyetlerin tayin şartlarında göste rilmiştir.
B - Umumî müfettişler için kanunu mahsusundaki salâhiyeti ve vazifesinin mahiyetindeki ehemmiyeti itibarile Dahiliye Vekâleti kadrosunda müsteşarlık ve birinci sınıf valilik gibi yüksek mertebeye kadar yükselmiş zavat arasından intahap esası kabul olunmuştur. Kanunu mahsus mucibince müteaddit vilâyetleri ihtiva eden müfettişlik mırıtakalarında umumî müfettişler kuvvei icraiyenin en yüksek memuru ve mümessili olduklarından dolayı intihaplarında Vekâletin serbest bulunması muvafık görülerek fıkraya (diğer zevat) arasından kaydı ilâve olunmuştur.
C - Valiler, vilâyetlerin idarei umumiyesinden mes'ul olmak üzere intihap olunacak valilerin ne gibi evsaf ve şeraiti haiz bulunmaları hususunun tespiti encümenimizce zarurî görülmüştür.
1 - Emniyet ve asayişin temini.
2 - İdarei umtımiyeye ait vazaiften bir kısmının doğrudan doğruya idaresi ve diğerlerine nazareti.
3 - Vilâyetlerde Devletin şahsiyeti maneviyesini temsil etmesi 4 - Bir kısım idarei umumiye memurlarının tayini .
5 - İdarei mahalliye ve belediyeler üzerindeki nazaret ve murakabe haklarını haiz bulunması gibi beş maddede hulâsa edilebilen başlıca vazaif ile meşgul olan valinin idare ilminin ve Devlet işlerinin talep ettiği evsaf ve şeraite malik olması zaruridir. Şukadarki valiler, vilâyet lerin idarei umumiyesinden mes'ul ve Hükümetin vilâyetlerde mümessili olduklarından dolayı uhdelerindeki vazifenin siyasî mahiyeti nazara itibara alınarak hasıl olacak lüzum ve zaruretlere göre Vekâletin münasip zevat meyanmdan vali intihabında serbest bırakılması için bir fıkra ilâve edilmiş ve ancak valiliğin du gibi zevat için bir hakkı müktesep teşkil çtmernesi esası vaz olunmuştur . Bununla beraber bu vaziyetteki zevatında idarî ve ilmî evsafı haiz bulunanlar meyamridarı intihabı encümenimizce bilhassa şayanı temennidir.
D - Müsteşar ve Müdürü Umumiler için Mektebi Mülkiye veya hukuk mezunu bulunmaları ve ayni zamanda vekâletin kadrosundaki yüksek mertebelere kadar irtika etmiş ve hizmetlerinde muvaffak olmuş zevat meyanmdan intihap ve tayin esasları vazolunmuştur .
H - Müdürler , mülkiye müfettişleri hukuk müşaviri , vali muavinleri ve müdürü umumî muavinleri içinde tayin esnasında riayat edilmesi zarurî olan evsaf ve şerait tespit olunmuştur . V - Kaymakamlık da şayanı ehemmiyet bir cüzü idarenin başındaki en mühim bir vazife olduğundan kaymakam tayin olunabilmek içinde evvelâ Mektebi mülkiye veya hukuk mezunu olupta Dahiliye hizmetlerinde üç sene muvaffakiyetle hizmet etmek ve saniyen lise veya eski yedi senelik idadi mezunu olupta birinci maddenin 7,8 ve 0 üncü fıkralarında muharrer memuriyetlerde altı sene bulunmak ve tatbikat kursunu da muvaffakiyetle bitirmiş olmak kayitleri vazolunmuştur.
Tahrirat, nüfus, iskan ve umuru hukukiye müdürleri vekâlet mümeyyizlerine ait fıkralar aynen kabul edilmiştir.
Z - Nahiye müdürleri.
Kazalardan sonra bir cüzü idarî olan nahiyeler, idare teşkilatımızın en mühim kısımlarından olmakla bu idare başında bulunacak nahiye müdürleri için müktazi evsâf ve şeraiti saire fık ralarda tespit olunmuştur.
Valilik, müfettişlik kaymakam hklarala tahrirat, nüfus iskan ve nahiye müdürlerindeki sınıf adetlerile her sınıfında lâakal üç sene hizmet etmedikçe mavefk sınıfa geçiîememesi esası lâyihada altıncı madde olarak zikrolunmuştur.
Yedinci madde: bu madde encümenimizce ilâve edilmiştir. Mafevk dereceye terfi için kıdem ve ehliyet esas olarak ka"bul olunmuş ve ehliyetelri tasdik alâhiyetinin de mamefevk memuriyet lere intihap ve tayin hakkını; haiz olan makam ve heyetlere tevdii münasip gürülmüştür.
Sekizinci madde: hukuk mezunlarının orta tahsilleri itibarile tabi oldukları dereceleri tespit eylemektedir.
Sekizinci madde : Dokzuncu madde olarak tespit ve memurların taltifi için her vekâlet bütçesinde bulunan ikramiyelerin dahiliye memurları için de sureti itasına ait olup aynen kabul edilmiştir.
Onuncu madde: encümenimizce ilâve olunmuştur. Memleket dahilinde emniyet ve asayişi temin ile mükellef olan dahilive memurları maddede zikrolunan ahvalde daima hayatlarını feda etmek mecburiyetine maruz kaldıklarından bunların malûlleri ile eytam ve eramili için askerî tekaüt kanuuunurı vaziyetleri ile alâkadar maddeleri ahkâmının tatbik olunması zaruridir.
9,10,11,12,13, ve 14 üncü maddeler encümenimizce 11,12,13-14 ve 15 inci maddeler olarak bazı tadilat ile kabul olunmaştur, On altıncı madde : Encümenimiz tarafından ilâve edilmiştir.
On yedinci madde : Bu madde deviencümen tarafından memurin kanunundaki şeraite tebaan ilâve olunmuş isede memleketin emniyet ve inzibatı nazarı dikkatte bulundurularak amirin tahrirî emrinin madun tarafından icrası ve tevellüt edecek mesuliyetin de amire ait bulunacağı esası vaz olunmuştur.
Beşinci madde : 18 inci madde olarak bazı tadilât ile kabul edilmiştir.
On dokuzuncu madde : Encümenimizce ilâve olunmuştur. Beşinci madde olarak tespit olunan maddenin esbabı mucibesi yani valilerin vaziyetindeki mahiyeti siyasiye nazarı itibare alınarak tayinleri gibi idarî lüzum ve zaruret olduğu takdirde tahvillerinde de vekâletin serbest bırakılması ve bir vilâyet dahilindeki kaymakamlarla nahiye müdürlerinin kezalik ayni esbaptan dolayı tahvillerinin icrası caiz görulebilmiştir.
Yirmi ve Yirmi birinci maddeler encümenimizce ilâve olunmuştur.
Yirmi iki ve yirmi üçüncü maddeler tadil edilmiştir.
Yirmi dördüncü madde : Vekâlet inzibat komisyonunun sureti teşekkülünü tespit etmektedir.
Yirmi beşinci madde : Tryinleri merkeze ait memurların intihap ve ehliyeılerini tasdik ve terfi ve tahvilleri hususatile iştigal etmek üzere bir müdürler encümeni teşkili esasını vaz etmektepir. Bu encümen kararlarının vekilin tasdiki ile tamam olması da şart konulmuştur.
Yirmi altıncı madde : On sekizinci maddenin son fıhrası yirmi altıncı madde olarak aynen kabul edilmiştir.
Yirmi yedinci madde : Layihada on dokuzuncu madde olarak tespit olunan bu mad'de tadil olunmuş ve tekrar Dahiliye kadrosuna avdet edenlerin hini infikâklerindeki sınıf ve derecelerine muadil bir memuriyete tayinleri esasi babtıl edilmiştir.
Yirmi sekizinci madde ile muevkkat birinci maddeler encüırıenimizce ilâye ve lâyihadaki 20, 21 inci maddeler 29, 30 uncu madde olarak kabul olunmuştur.
Bermucibi havale Muvakkat Memurin Encümenine tevdi olunur.
Rs. V. M. M. Kâ. Âza Âza Erzurum Malatya Kars Ankara Antalya Rize Çorum Tahsin Abdülmuttalip Halit Talat Rasih Atıf İsmail Kemal Tekirdağı Eskişehir Zonguldak Giresun Birinci madde ile on birinci maddenin. B Sait M. Rıfat H. Muhittin fıkrasına ve ondokuzuncu maddeye muhalifim Kars Niğde M. Faik B.Tali Nüfus ve memurin müdürleri hakkında, Faik, Hacim, Sait ve Muttalip Beylerin reylerine iştirak ederim Galip '+* Memurin Kanunu Muvakkat Encümeni mazbatası T. B. M. M.
Me. Ka. Mu. En. 4 - I I I - 1 9 29 Karar A" 24 Esşs M İl 182 Yüksek Reisliğe Başvekâleti Celileden varit olup Dahiliye Encümenince tetkik ve tadil edildikten sonra encümenimize havale buyrulan ( dahiliye memurin kanunu ) lâyihası Dahiliye Vekili Şükrü Kaya B. Efendinin huzurile mütalea ve tetkik olundu.
Encümenimizin hemen bütün esaslarda Dahiliye Encümeninin noktai nazarına iştiraki anlaşıl dıktan sonra tetkikat ve tatbikatta kolaylık ı/e mazbutiyeti temin için madde sıralarının ihtiva ettikleri hükümlerin taallûk eylediği muamelâta tekabül edecek surette tadil ve tertibi ve diğer kanunlarda mevcut olduğu halde buraya da dercedilen veya memurin kanunu esaslarile telifi kabil görülmiyen yahut mahiyetleri itibarile diğer kanunlara girmesi İâzımgelen hükümlerin tayyi ile beraber bazı maddelerde lüzumlu görülen tadilâtın icrası ve faydalı telâkki edilen bazı ahkâmın ayrı maddeler halinde ilâvesi suretile icra edilen tadiller esbabı mucibelerile beraber aşağıda arzolunmuştur.
Kanunun ismi ( Dahiliye memurin kannnu ) suretinde tadil ve birinci maddenin zait oldu ğunda Dahiliye Encümeninin noktai nazarına iştirak edilmiş ve ikinci maddedeki taksimat;
vazife mahiyeti esasına daha ziyade takrip ile beraber mütalea ve tatpikte kolaylığı mucip olmaküzere bir cetvel şekline ifrağ ve müfettişliğin hususiyetine mebni diğer memurluklardan ayrı olarak mütaleası tercih ve vilâyet idarei hususiyelerine. merbut memurluklar bu kanunun mevzuu haricinde telâkki edilerek bunlar hakkındaki ahkâm vilâyetlerin mahallî idarelerine müteallik kanuna terkolunmuştur.
Bu cetvelde zikredilmiyen veya bilâhara teşkilâtın tadili ile ilâvesi muhtemel olan memur lukların dahil olması lâzım gelen derecelerde tereddüt husulüne meydan kalmamak için birinci maddenin altına bir fıkra konulması ve cetvelde yazılı olan derecelerdeki memurlukların sınıflarını gösterir bir fıkranın ilâvesi faydalı görülmüştür.
Müsteşarın merkezde vekil namına iş gürdüğü ve bu mevkie gelmek için ilim ve tecrübesile meslekte temeyyüz etmiş olması lâzım geldiği cetvelin tanziminde nazarı itibara alındığı gibi müsteşardan sonra vekâletin merkezde en yüksek memurları ve vukuf ve ihataları ile en geniş itimada lâyık unsurları olan müdürü umumilerin valilerle aynı derece de bnlunması bu memu riyetlere hakikî liyakat erbabının getirilebilmesini temin için lüzumlu addedilmiş ve bazı memuriyetlerin mahiyetleri itibarile sınıflarının mahallî olmayıp şahsî olduğu maddenin sonunda tesbit olunmuştur.
İkinci madde Dahiliye Encümeninin tadili veçhile kabul ve üçüncü maddenin son fıkras> tayyedilmiştir.
Beşinci madde de birinci maddeye mütenazır olacak surette tadil ve (Ehliyet şartları) unvanı altında ve dördüncü madde olarak tedvin ve muhtaç olduğumuz yüksek malumatlı memurların yetişmesinin teşvik için tahsilini ikmalden sonra ecnebi memleketlerin vekâletçe kabul edilecek müessesatı ilmiyesinde de tahsil edenlerin diğerlerinden bir sınıf yüksek memuriyetlere tayinleri tensip edilerek bu maddeye bunu tenin eden bir fıkra ilâve edilmiş ve umumî müfettişlik ile valiliğe ve Vekâlet hukuk müşavirliğine icabında meslek haricinden alınacak zevatın hizmetlerinden istiğna husulünde haklarında yapılacak muameleyi tavzih için maddenin sununa bir fıkra ilâve edilmiştir.
İdare taksimatı başında bulunan memurlara diğer bazı rüesanın bitaraflıklarını her türlü şüphe ve tereddütten uzak bulundurmak için bunların memuriyet mıntakaları halkından olmamasını ve diğer yerli daire reislerinin bitaraflıklarını şüpheye düşürecek hallerde tahvilleri imkânını temin için beşinci madde encümenimizce ilâve edilmiştir.
Altıncı madde dahi ( İntihap ve tayinleri usulleri ) unvanı altında Dahiliye Encümeninin beşinci maddesini tadilen tanzim edilmiştir.
Dahiliye Encümeninin altıncı maddesi ahkâmı müz'i tadil ile birinci maddeye ilâve edilmiştir.
Müfettişlerin vazifelerindeki hususiyete binaen bunlara müteallik ahkâmı hususî birer fasıl olarak kanuna derci muvafık görülmüş ve bu maksatla 8, 9, 10 ve il inci maddeler tedvin olunmuştur.
12 inci madde : Dahiliye Encümeninin yedinci maddesini tadilen tanzim ve 13 üncü madde, malumatlarım tevsi için encebi mekteplere gönderilen mnmurların kıdemlerini mahfuz bulundurmak maksadilr ilâve ve dahiliye encümeninin sekizinci maddesindeki hüküm dördüncü maddeye derç edildiğinden bu madde tay edilmiştir.
Merkezin büyük memurlarının vilâyetler idaresini yakından tanımış ve bizzat tedvir etmiş olmaları, idarenin muvaffakiyeti için ihmali caiz olmıyan bir şart telakki edildiği gibi taşra memurlarınında merkez idaresini, görmeleri tekemmülleri için faydalı addolunduğundan on beşinci maddeye ilâve ve fakat (memurin kanunundaki şerait dairesinde) kaydile tahvilin rızaya tabi olduğu esası muhafaza edilmiş ve vekilin deruhte ettiği büyük mesuliyet nazarı dikkate alınarak müsteşarla müdürü umumilerin ve müdürlerin vilâyetlerde derece, sınıf ve maaşlarına muadil memuriyetlere nakilleri için vekile selâhiyet veren bir fıkra ilâve olunmuş ve tatbikattaki bazı tereddütleri izale etmek için on altıncı madde tedvin edilmiştir.
Dahiliye Encümeninin on beşinci maddesi memurin kanununun 26 inci maddesindeki hükmü tekrardan ibaret ve on yedinci maddesi emniyet ve inzibata müteallik vazifelerin tarzı icrasına ait ve binaenaleyh vilâyetlerin umumî idaresi kanunu mevzuuna dahil ve 19 uncu maddesi de memurin kanunu ahkâmı esasiyesine mugayir bulunduğundan tayyedilmiştir.
İstifa ve mezuniyet hakkında Dahiliye Encümenince tanzim olunan 20 ve 21 inci maddelerin bazı tadilât ile 17, 18 ve }Q uncu madde olarak buraya derci tensip ve 20 inci maddenin 1 inci fıkrası hükmü maaş kanununun 2,3 ve 3 üncü maddelerinde münderiç bulunduğundan tayyedilmiş ve meslekten ayrılmış olanların orada sebat edenler derecesinde vukuf ve ihtisas larını muhafaza ve tevsi edemiyecekleri nazarı dikkate alınarak hem adaleti hem de meslekte sebatedenlerin hukukunu temin' için 20 inci madde ilâve edilmiştir.
Harp, isyan ve eşkıya müsademesi gibi ahvalin alâkadar memurlara tahmil ettiği vazifeler;
mahiyetleri itibarile askerî vazifelerden farklı olmadığı cihetle bu gibi hallerde vazife uğrunda malûl kalanlara veya vefat edenlerin ınüstehakkı maaş eytam ve eramiline ordudaki emsalleri gibi askerî tekaüt ve istifa kanunu mucibince maaş tahsis edilmesi adalete muvafık görülerek Dahiliye Encümeninin buna müteallik 10 uncu maddesi ibare tadilile ve 21 inci madde olark kabul edilmiştir Dahiliye Encümeninin 25 inci maddesi bazı tadil ve ilâvelerle 22 ve 23 üncü madde olarak kabul edilmiş ve her memur vazifesini eyi yapmakla mükellef olup fena yaparsa mes'ul olaca ğuıdan (Müdürler reylerinden mes'uldur) fıkrasına lüzum görülmemiştir.
Dahiliye Encümeninin inzibatî cezalara müteallik 11, 12- 13 ve 14 üncü maddeleri bazı tadil ve ilâveler 24,25,26 mcı madde olarak tespit ve taksimatı idare başında bulunan vali, kaymakam ve nahiye müdürlerinin haiz oldukları amirlik ve nazaret haklarına mukabil mesuliyelerini tespit için 27 inci madde ilâve olunmuştur.
Dahiliye Encümeninin 16,9,22.23 ücü maddeleri 28 29 30 ve 31 inci madde olarak bazı tadilat ile, 36 inci maddesi de 32 inci madde olarak aynen 28,29 uncu maddeleri 33 ve 34 uncu madde olarak ve 30 uncu maddesi 35 inci madde olarak tadilen ve birinci muvakkat msdde aynen kabul edilmiştr.
Mevzuun ehemmiyetine binaen müsaceliyetle müzakeresi ricasile takdim olunur.
M. E. Rs. Memurin M. Muharriri Kâ Âza Âza Tekirdağı Erzincan AfyonKarahisarı Mardin Muğla AT. Faik Abdülhak /. Ulvi A. Riza A. Nazmı Âza Aza. Âza Âza Âza Konya Bolu Antalya Bayazıt Kırklaeli A. Haindi A. Saki İhsan Şevket Âza Âza Âza Âza Âza Bursa Trabzon Burdur Kayseri Eeskişehir Esat S. nahit Burhanettin Sait' Bütçe Encümeni mazbatası T. li. M. M.
Bütçe Encümeni Em* No. 1/132 6/6/1930 M. No. 146 Yüksek Reisliğe Encümenimi/imin talebi üzerine Umumî Heyetçe Dahiliye memurlarının mesleğe ne suretle gire iade buyuruları Dahiliye Memurları Kanun lâyi ceklerini ve ne yolda terfi ve taltif olunacaklarını hası ile buna mütaallik Dahiliye ve Memurin Encü ve inzibat ve ceza hususlarını memurin kanununun menleri mazbataları Dahiliye Vekili Şükrü Kaya umumî hatları dairesinde tayin maksadile hazırlan Bey hazır olduğu halde yeniden tetkik ve müzakere mış oln bu lâyiha iki encümenin de iştirak ve kabul edildi: etti esaslar dahilinde mut al e a olunmuştur.- .ipahili-