Ticarette Tağşişin Men´i ve İhracatın Murakabesi ve Korunması Hakkında Kanun

Faaliyeti iktısadiyemizin mihverini ziraat teşkil ettiği cihetle ham maddeler ve bilhassa mah sulâtı ziraiye haricî mübadelâtımızda mühim biryekûn arzetmektedir.

Cihan harbini takip eden senelerde Avrupanın bir çok memleketleri tamamiyeti iktısadiyelerini temin maksadile ziraate mühim bir ehemmiyet atfedilmiştir. Deniz aşın memleketler ise harp esnasında mahsulâtı ziraiyelerinin şöhretpiyasalannda kazanmış oldukları mevkileri mu hafaza etmek için müessir bir fiat ve rekabet mücadelesine girişmişlerdir. Bunların fevkında her memleket ziraî istihsâlini korumak maksadile bu mahsulâta müteallik gümrük tarifeleri ni yüksek bir seviyeye çıkarmıştır.

Bu amillerin başlıcası olarak mahsulâtı ziraiye satışları günden güne müşkülât peyda etmek tedir. Gerçi ticaret teşkilâtının takviyesi, ticarî propagandanın tevsii ve ticaret mukavele lerinde ziraî mahsulâtımıza müsait tarifeler temini suretile satış nisbetlerimizin muhafaza ve inkişafına sarfı gayret edilmesi tabiî isede cihan piyasasına arzedilecek malların sürümünü emin ve müstakar bir surette temin edecek en müessir tedabirin bu malların evsafı ticariye lerinin ıslâh ve tesbitini istihdaf eden tedbirler olduğu düşünülmektedir.

ihracatımızın en mühim kalemlerini teşkil eden tütün, üzüm, incir, fındık, pamuk, afyon, yün, tiftik, yumurta, hububat, ve diğer maddelerin cihan piyasasında şiddetli bir rekabete maruz dur. İstihsâl şeraitimiz matlup olan tekâmül derecesine vasıl olmadığından büyük muame leler için esas olan yeknasaklık bir çok ihracat mallarımızda temin edilememekte ve ara sıra - yapılan tağşişler ise Türk malının eyi şöhretine ııakise iras ederek satışları işkâl eylemektedir.

İşte Türk malının istihsalinde tekemmül ve intizamı, satışında itimadı ve istihlâkinde rağ bet ve emniyeti temin maksadile bu hususlara müteallik muamelelerin bazı esaslı usul ve ka idelere istinat ettirilmesi zarurî görülmüş ve ''ticarette tağşişin men'i ve ihracatın korunması ve murakabesi,, hakkındaki kanun lâyihası vücude getirilmiştir.

Kanunun birinci maddesi mahsulâtımızın istihlâk piyasalarının taleplerine uygun evsaf ve esasat dairesinde ihzar ve satışa arzını temin" maksadile lüzum görülecek tedabirin kararname ve nizamnamelerle tatbikini istihdaf etmektedir.

Elyevm mahsulâtımız, istihsalden satışa arzına kadar geçirdiği safahatın hemen hiç birinde ticarî noktai nazardan bir murakabeye tabi bulunmamaktadır. Bu mürakabesizliğin neticesi ola rak bu mevaddın tağşiş edilmekte, müstehlik piyasalara muayyen sınıf ve nevilere ayrılmadan icabı derecesinde temizlenmeden ambalajlarına ve zarflarına itina edilmeden sevkolunmakta, satış tarzlarına ticarî muamelâtın hiç tehammülü olmıyan hile ve desiseler karıştırılmaktadır. Binaen aleyh müşterilerimiz bu yüzden mallarımıza mütereddit ve muhteriz davranmakta ve günden güne satışlar daha müşkül ve ağır şerait altına girmektedir.

Bunları, alıcıların emniyet ve itimadına mazhar kılacak her türlü takyidata tabi tutmakta memleketin iktisaden büyük menfaatları vardır. Bu itibarla işbu maddenin kurduğu esaslar dahi linde ihracat emtiamız, her birinin hususiyeti haline göre ayrı ayrı ahkâm ve şurut ile mukayyet kılınarak Türk emtiasına karşı alıcıların emniyet, itimat, rağbet ve teveccühü celp edilecektir.

Kanunun ikinci maddesi ile, mevzu ahkâma mugayir olan mevaddın satışının men 'i derpiş edilmektedir. Bu memnuiyet birinci meddedeki esasatın temini tatbiki için müracaat edilecek en tabiî çaredir.

Üçüncü maddede murakabesi derpiş edilen mevaddın yine birinci madde esasatına tevfikan ihzar ve imal edilip edilmediklerini tahkik edebilmek için bunların hini imalde teftiş edilebileceklerini göstermektedir. Filhakika bazen bir maddenin yalnız satışa arzı veya ihracı arasında esasatı mevzua muvafık ihzar edilmiş olup olmadığını kestirmek güç veya faidesiz olabilir. Bunların ihzarı veya imali arasında da muayeneleri muktazidir. Kapalı kutular içinde veya konserve halinde bulunan mevat bu meyandadır.

Bazı mevaddın ticaret veya imal ve ihzarı işbu kanunla bir takım kuyudu şurut altına aldığı cihetle bunun üzerinde yapılan teftişatın netayici hakkında kırk sekiz saat zarfında alâka darların haberdar edilmeleri kanunun 4 üncü maddesi ile şart kılınmakta, bu kadar az bir zamanda neticeden malûmat alan alâkadarların zamandan kaybederek büyük zararlara uğramadan kendini müdafaaya imkân bulması ve uzun zamanlar meşkûk vaziyette kalarak hattı hareketini tayinde müşkülâta uğramaması lehine mülâhazası hâkim olmuştur. Kanunun vazettiği takyidat ve mecburiyetlerden dolayı bir mal sahibi aleyhinde bir vaziyet tesbit edildiği takdirde o kimse işin derecesine göre mühim takyidat ve cezalara maruz kalacağı cihetle bu vadide murakabe ile mükellef olanların herhangi bir sui istimal pek büyük haksızlıkların tahaddüsüne sebebiyet verebileceği düşü nülerek beşnci madde ile bu gibi halatın şiddetli bir surette men'i gayesi istihdaf olunmuştur.

Burada konulan cezaların ağırlığı, bu vadide yapılabilecek fenalıkların vüsati nazarı itibara alındığındandır.

Eşyayi ticariyenin birinci madde hükümlerine göre matlup şeraiti haiz olup olmadıklarını tayin için bunlardan icabında numune almak ve tahlile tabi tutmak ta mevzubahstır. Numune almağa salâhiyettar olanların bu salâhiyetlerini sui istimale meydan vermemeleri meselesi pek,ziyade şa yanı ehemmiyettir. Bu işin nasıl yapılacağını kemali sarahtle tayinine lüzum hissedilmektedir. Alı nacak numunelerin miktarları ve sureti ahizlerini bu suretle alettafsil tasrih edilmiş değilse faraza afyon pek kıymetli olan mevaddan, intifa tasdik lüzumundan fazla miktarda numune alınmasını ve bunun bir zarureti fenniye gibi gösterilmesi varidi hatır olabilir. Kanunun altıncı maddesi bu maksatla vazolunmuştur.

İşbu kanun alelumum mahsulâtımızın ticarî inzibat altına alınmasını vaz ettiğine göre bunun temini için, mahsulün müstahsil elindeki safhasından itibaren bu kuyuda tabi kılınması zaruridir.

Köylünün pazarlara getirdiği afyon mağşuş ve hileli olursa, buğday ve alelumum zehair tozlu, topraklı ve yabancı tohumlarla dolu bulunursa ve bu suretle hileler ve ihtimamsızlıklar daha ilk ellerden başlarsa tabiidir ki bu kanunun hükmünü oralara kadar teşmil etmek ve daha bi dayetlerde bu halata set çekmek icap eder. Buna binaendir ki kanunun yedinci maddesinde ittihaz olunacak tedabirin tacir olan veya olmıyan her şahsa raci olduğu kaydBlunmuştur.

Müstahsil tacir değildir. Ve bu kanunun hükümleri yalnız tacir olanlara münhasır kaldığı tak dirde mevzu kuyut ve şurut müstahsilin riayetkar olması temin olunamaz.

îşbu maddede ve sekizinci maddede tadat olunan ve tedricen artmak suretile vazedilmiş olan cezalar derpiş edilecek tedabirin bihakkın tatbikini teshile matuf müeyyedelerden ibarettir.

Adliye Encümeni mazbatası T. B. M. M.

Adliye Encümeni Esas No. 1/724 Yüksek Reisliğe Ticarette tağşişin men'i ve ihracatın murakabe ve korunması hakkında İktisat Vekâletince hazırlanıp Başvekâletin 31 •* V - 1930 tarih ve 6/1894 numaralı tezkeresile Adliye Encümenine havale edilen kanun lâyihası iktisat Vekili Şakır Beyefendi huzurile tetkik ve müzakere olundu.

Memlekeketimizin iktisadiyatında mühim bir mevkii olan ziraî istihsal mevadının hariçte sürü münü ve satışını temin ve rekabete mukavemet için bu mevadın ticaretinde tağşişin men'i ve bu hususta murakabede bulunmak ve ihraç maddelerinin korunması için Hükümetçe tedbirler ittihaz edilmek ve şiddetli cezaî müeyyidelere bağlamak maksadile tanzim edilen lâyiha hakkında esbabı mucibe mazbatasında ve Vekil Beyin şifahî izahlarında serdedilen esbap ve mütaleat varit ve musip görülmüş ve lâyihanın esas itibarile kabulü kararkir olarak bazı maddelerinde tadiller icra edilmiştir.

Lâyihanın dördüncü maddesinde teftişi müteakip yapılacak zabıt varakalarının alâkadarlara tebliğinden sonra kanunî takibatı istilzam edecek hallerde muamelenin ne suretle icra edileceğinin nizamname ve kararnamede tasrih edileceğine dair hükümde davanın tahriki yerine mutlak olarak kanunî takibatın icrası kaydının konması ve takibin şekil ve mahiyetine göre umumî hükümlere tevfikan icra edilmesi lâzım geldiğinden bu fıkralar maksada daha muvafık olarak tadil edilmiştir.

Beşinci maddede teftiş ve murakabe ile vazifedar olan memurlarm sui istimalleri tahkikat ile anlaşıldığı takdirde işten el çektirilmek veya hizmetten ihraç edilmek hususunda İktisat Vekâleti nin salahiyetli olması tasvip edilmiş isede bu sui istimalin ikaı şekline göre yapılması iktiza eden kanunî takip ve tahkik muamelelerinde memurin muhakematı kanunu cari olabileceği gibi irtişa suretile vukuu halinde kanunu mahsusuna göre Cumhuriyet müddei umumiliklerince hukuku âmme davası açılması ve Adliye müstantikleri tarafından ilk tahkikatın yapılması icap edece ğinden bu hükümlere göre maddenin yazılış tarzı değiştirilmiş ve maznun memurlar hak kında isnat olunan fasıldan dolayı muhakemelerinin men'ine veya beratlerine karar verilir se vazifelerine iade edilmesi de hakkaniyet muktazasından olduğundan bu husus maddede tasrih edilmiştir.

8 inci madde kararname ve nizamname hükümlerine muhalefeti itiyat edenler hakkında veri lecek ceza meyanında ticaretten mahrumiyetlerine dair olan kayıtta ticaretten menlerine, diye kanunlarımızda kullanılan tabire uygun olmak üzere tebdil edilmiştir.

Lâyihanın bu tadille kabulüne encümence ittifakla karar verilmiş olup havale mucibince İktisat Encümenine arzolunur .

Adliye En. Reisi M. M. Kâtip Âza Âza Âza Manisa Kocaeli Yozgat Antalya izmir Kocaeli Mustafa Fevzi Selâhattin Ahmet Saki Enver Ragıp Âza Âza Âza Âza Âza Âza Zonguldak Balıkesir Erzincan Manisa Mardin Ankara Nazif Sadık Abdülhak Kemal ' 1. Ferit İhsan Âza Kayseri Reşit îktısat Encümeni mazbatası T. B. M. M.

İktisat Encümeni Karar No. 35 5 - VI - 1930 Esas No. 1/724.

Yüksek Reisliğe Ticarette tağşişin men'i ve ihracatın murakabesi hakkında encümenimize muhavvel kanun lâ yihası ve Adliye Encümeni mazbatası îktısat Vekili Şakir Beyin huzurile tetkik ve müzakere olundu:

Tağşişi men ve ihracatı murakabe etmek üzereefrada tahmil edilecek mecburiyetlerin mevzuu ne olması lâzım geleceğinin kanun ile tayini lâzımeden olduğu cihetle birinci maddede bunlar birer birer tadat edilmiş ve mecburiyetin ancak bu tadat edilen hususlar hakkında tatbik edilebilmesi ta karrür ettirilmiştir. Bu mecburiyetin tatbik suretlerini alelitlak yapmış olmamak için alâkadar te şekküllerin mütalealaraım alınmasının lüzumu kadar beynelmilel teamülleri de göz önünde tut mak faydalı görüldüğü cihetle ona göre bir fıkra ilâve edilmiştir. Birinci maddeye işbu kanun ile ihdasına mezuniyet verilen mecburiyetin ancak nizamname ile tesbit ve tatbik suretlerinin tayini dercedilmek hususunda Afyon Meb'usu îzzet Beyin teklifi zatında kanunun emrettiği hususun tesbit ve tayini ve kanunların tatbik suretleri Hükümet tarafından hangi şekil kararlarla yapı labileceği teşkilâtı esasiye ile takarrür ettirilmiş bulunduğundan ayrıca bunun ilâvesi zait gö rülmüştür.

îkinci maddede ihracat eşyamızın hariç piyasalarında diğer memleketler mümasil eşyasile rekabetini temin etmesi tağşişin her suretle menedilmiş olmasına ve istandardize edilmiş bulun masına mütevakkıf olduğundan bunları ihlâl eder surette ihraç edilmek istenen eşyanın umum menf atini muhafazaten ihracının men'i muvafık görülmüş ve Hükümete o suretle salâhiyet verilmiştir.

Üçüncü maddede şekle ait bazı tadilât yapılmıştır.

Dördüncü maddede müfettişlerin mutat teftişleri neticesinde rapor vermeleri ve bununda bir suretinin alâkadarlara verilmesi ve yalnız gerek ihbar üzerine gerek teftiş neticesinde bu kanun mucibince cürüm addedilebilecek birhale vakıf oldukları takdirde zabıt varakası tut maları ve böyle bir mahiyette de yine zabıt varakasının alâkadara tebliğ olunması muvafık görüldüğünden o yolda tadil olunmuştur.

Beşinci madde şekle ait tadille aynen kabul edilmiş ve altıncı madde tayyedilmiştir. Ce zaya ait olan diğer maddeler hükümleri Adliye Encümeninin tadili veçhile encümenimizce tasvip olunmuş ve yalnız mükerrerler hakkında ahkâmı umumiyenin tatbik edilmesi ve bu kanunun istihdaf ettiği cürümleri itiyat haline getirenlerin itiyada esas olan sabık mahkûmiyet lerinde uğradıkları cezaların iki misli cezaya ve ayrıca iki seneye kadar ticaret icrasından men'e mahkûm olmaları kâfi görülerek ayrıca birde belki umum sermayelerini ihtiva eden malın müsaderesini tecviz çok ağır addolunarak kaldırılmıştır.

Yedinci madde ile tevhit edildiğinden 8 inci, kanuna dercine lüzum görülemiyerek 9, 10 uncu maddeler tayyedilmiştir.

Havalesi veçhile Bütçe Encümenine tevdi edilmek üzere Yüksek Reisliğe takdim kılındı.

îk. E. Rs. ' M. M. Kâ. Ş. Karahisar Yozgat îzmir Burdur Mardin Zonguldak İsmail Tahsin Hüseyin Mustafa Şeref Ali Hiza Hüsnü Riza Manisa Konya Mardin Adana Yaşar A. Hamdi Nuri Zamir Bütçe Encümeni mazbatası T. B. M. M-.

Bütçe Encümeni M. 155 7/6/1930 Esas No. 1/724 Yüksek Reisliğe Ticarette tağşişin men'i ve ihracatın murakabesi hakkındaki kanun lâyihası- ile Adliye ve İktisat Encümenleri mazbataları iktisat Vekili Şakir Bey hazır olduğu halde tetkik ve müzakere olundu:

Mallarımızın ihracını ve diğer piyasalarda rekabetini temin etmek için tağşişin men'i ve ihracatın murakabesi hakkında esaslı ve ciddî tedbirlerin lüzum ve faydalarını takdir eden encümenimiz kanun lâyihasını esas itibarile kabul etmiştir.

İktisat Encümeninin tesbit ettiği veçhile Hükümetin hu bapta alacağı tedbirleri tatbika alâkadar teşekküllerin mütaleası alındıktan ve beynelmilel teamüller tetkik edildikten sonra ihraç malları mızın en müsaitlerinden başlanması muvafık ve zarurî ise de bu tedbirlerin büyük ihraç limanlarımız dan çıkanlara hasrı ayni malın muhtelif mahallerde başka başka şartlara tabi tutulması gibi mahzur ları itibarile doğru görülmemiş ve birinci madde buna göre tadil edilmiştir.

İkinci madde ibareye ait tashihle kabul olunmuştur.

3 üncü madde, alınacak numuneler hakkında Hükümetin altıncı maddesindeki hükmünün ilâvesi suretile tadil olunmuştur.

Dördüncü madde, İktisat Encümeni maddesinin aynidir.

Beşinci madde, Adliye Encümeninin beşinci maddesinde eli işten çektirilmiş veya memuri.

yetten çıkarılmış olupta meni muhakeme veya beraet kararı alanların ayni vazifeye iadelerinde idarî mahzur görülürse muadil diğer bir vazifeye tayin edilebilecekleri hükmünün ilâvesi suretile tadilen yazımıştır. • 6 inci madde, Adliye Encümeninin de kabul ettiği Hükümet teklifinin yedinci maddesine teka bül edip şeklen tadil olunmuştur.

7 inci, 8 inci, 9 uncu maddeler, Hükümet teklifinin Adliye Encümenince de muvafık görülen 8 inci, 9 uncu ve 10 uncu maddeleri olup alâkadarların - emniyetini mutazammın olmak itibarile ipkaların - da faide mülâhaza olunmuştur.

Müstaceliyetle müzakere edilmek üzere Umumî Heyetin tasvibine arzolunur.

Bütçe En. Reisi R. V. M. M. Âza Âza Âza İstanbul Bursa G. Antep Aydın Burçtur Elâziz Fuat Muhlis Mühendis Mitat Vahit H. Tahsin Âza Âza Âza Âza Âza Erzurum İsparta Konya Kütahya Bursa H. Aziz Müherrem K- Ûüsnü Niyazi Asım Dr. $. Lûtfi