Romanya´da Millileştirme Tedbileri veya Buna Benzer Kanuni ve İdari Diğer Tedbirlerden Zarar Görmüş Türk Mal, Hak ve Menfaatlerinin Tasfiyesi Hakkında Kanun

Hükümetimiz ile Romanya Halk Cumhuriyeti Hükümeti arasında 22 . 6 . 1965 tarihinde Bükreş'de imza lanan «askıda olan malî meselelerin halledilmesi için Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Romanya Halk Cumhuriyeti arasında anlaşma» 1 . 12 . 1966 gün ve 789 sayıh Kanunla onaylanmıştı.

Bu Anlaşma ile, Romanya Halk Cumhuriyeti Hükümeti, Devletimizin ve Türk uyruklu hakikî ve hükmî şahısların Romen Hükümetince alınmış olan millîleştirme tedbirleri veya buna benzer kanunî ve idarî diğer tedbirlerden zarar görmüş mal, hâk ve menfaatleri için Hükümetimize 275 bin Amerikan Dolarlık götürü bir meblağı kesin ve toptan bir tazminat alarak ödemeyi yükümlenmiş, tazminatın tamamının ödenmesi ile de, hal suretine bağlanan talepler nev'inden iddialar bakımından ibra edilmiş bulunmaktadu-.

Anlaşmanın 3 ncü maddesiyle Hükümetimizin yetkisi dahilinde bulunan ve Romanya Halk Cumhuriyetinin hiç bir şekilde sorumluluk yüklenmediği götürü meblâğın dağıtımı, ehemmiyeti haiz bir mesele olarak mütalâa edilmiştir.

Gerçekten, tazminata müsteha-k olanların tespiti, zaj&r gören raal, hak ve .menfaatlerin kıymetlerinin tak'difi, tazminata ne suretle ve ne nispette dağıtılacağı ehemmiyeti bilinen konulardır.

Gerçi, 22 . 6 . 1965 tarihli Anlaşma zeminini hazırlayan 8 . 4. 1960 tarihli Ticaret ve Ödeme Anlaşmasına Ek Protokoldeki mektuba istinaden 7 - 24 Kasım 1960 tarihleri arasında Bükreş'de yapılan ihzarî görüşmeler sonunda düzenlenen 24 Kasım 1960 tarihli Protokolü müteakip, Romen Hükümetine defmeyan edilebilecek taleplerin tespitine çalışılmıştı^ Özellikle;

— 24 . 11 . 1960 tarihli Protokolün muhtevası 4 Ocak 1961 tarihinde gazeteler vasıtasıyle ilgiillere duyurul muş, Romanya'da taşınmaz mal ve diğer alacaklara sahip vatandaşlarımızın ellerinde mevcut belgelerle Dışiş leri Bakanlığına başvurmaları istenmiş, — 16 . 5 . 1963 tarihinde Başbakanlık (Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü), Maliye, Ticaret ve Dışiş leri bakanlıkları temsilcilerinden bir altkomisyon teşkili suretiyle, 22 . 5 . 1963 tarihinden itibaren ibraz edilen belgeler tetkik edilmiş, Komisyonca tespit edilen eksi kiklerin tamamlanmasını teminen Haziran 1963 ayı için-:

de de istenilen belgeleri en geç 5 . 7. 1963 tarihine kadar Dışişleri Bakanlığına göndermeleri, aksi halde döş-! yalarının işlemden kaldırılmış sayılacağı, ilgililere tebliğ olunmuş, — Bu arada, Bükreş Büyükelçiliğimiz ile Köstence Başkonsolosluğumuz, ilgili Bakanlık ve bankalarla ha berleşme yapılmak suretiyle lüzumlu bilgi ve belgelerin teminine imkân nispetinde gayret gösterilmiştir.

Buna rağmen bütün talepleri birer belgeye istinat ettirmek mümkün olamamıştır.

Nitekim, bu suretle teşkil olunan dosyalar Altkomisyonca tekrar gözden geçirilerek,

a) Bütün belgeleri tam olup, Romen Hükümetine dermeyan edilebilecek talepleri muhtevi dosyalar,

b) Belgeleri tamam olmamakla beraber, yine de bir talep konusu yapılabilecek dosyalar,

c) Belge noksanlığı ve diğer sebeplerle dermeyan edilmesine imkân olmayan talepleri ihtiva eden dosyalar, Olmak üzere üç katagoriye ayrılmıştır. Bunlardan ilk iki katagoriye dahil bulunan dosyalar Romanya'ya götürülmüş, üçüncü katagoriye dahil olanlar haklı olarak götürülmemiştir. Zira, belge noksanlığı ve diğer se-:

heplerle dermeyan edilmesine imkân olmayan talepleri muhtevi dosyaların götürülmesinde amelî bir fayda mülâhaza olunmamıştır.

Hal böyle olmakla beraber, Romen Hükümeti ile 22 . 6 . 1965 tarihli Anlaşmanın imzasına tekaddüm eden müzakerelerde, götürülen dosyalar konusu talepler ayrı ayrı tetkik edilmiş ise de, tazminat her dosya için ayrı ayrı değil götürü olarak tespit edilmiştir.

Anlaşma ile, Romanya'da millîleştirme veya buna benzer tedbirlerden 22 . 6 . 1965 tarihine kadar za rar görmüş Türk, mal, hak ve menfaatleri bakımından Romen Hükümetinin ibra edilmiş olması ve ileride bu neviden bir talepten önceden feragat edilmesi, alınan tazminatın, bahis konusu tedbirlerden mezkûr tarihe kadar zarar gören Türk mal, hak ve menfaatlerinin tamamına şamil olduğu da tereddüde yer vermeyecek nite liktedir.

Halbuki, yukarıda belirtildiği üzere, üçüncü katagoriye dahil taleplerin dermeyan edilmesi ve ikinci kata goriye dahil taleplerden bazılarının da müzakereler sonunda tevsiki kabil olmamıştır.

Bu talep ve iddilar haklı ise, talep sahiplerinin tazminattan faydalandırılmaları bir zarurettir.

Her ne kadar, 24 Kasım 1960 tarihli protokol muhtevasının 4 Ocak 1961 tarihli gazetelerde neşri ve ilgilile rin Dışişleri Bakanlığına mevcut belgeleri ile başvurmaları hakkındaki tebliğ üzerine, müracaat edenlerden bel geleri noksan olanlara veya hiç belge ibraz etmeyenlere Haziran 1963 ayı içinde Dışişleri Bakanlığınca yapılan tebliğlerde, istenilen belgeleri 5 . 7. 1963 tarihine kadar göndermedikleri takdirde dosyalarının işlemden kal dırılacağı yazılı ise de, kanunların himayesinde bulunan bir hakkın, kanuna istinat etmeyen bir tebliğle düşürül mesi mümkün görülmemiştir.

Bununla beraber yapılan ilân ve tebliğlere rağmen 5 . 7. 1963 tarihine kadar müracaat etmemiş olanla rın sonradan vaki taleplerinin dikkate alınmaması hak ve nasafet kaidesi icabıdır.

Diğer taraftan tazminatın her dosya için ayrı ayrı tespit edilmemiş olması ve zarar gören mal, hak ve menfaatlerin gerçek kıymetlerinin kesinlikle bilinmemesi, tazminatın belli esaslar dairesinde dağıtımını gerektir miş; zarar görmemiş olanlar için tazminat ödenmesi bahis konusu olmadığından, zarar görme iddiasının tevsiki zarurî bulunmuş ve bu maksatla tasarı sevkedilmiştir.