Muhtar Ödenek ve Sosyal Güvenlik Yasası

Türkiye nüfusunun % 50 sinden fazlasının yaşadığı köylerimizin içinde bulunduğu ekonomik ve sosyal nitelikli, memleketin genel kalkınma hamlesi içinde kazandığı hareketlilik, köy idareleri üzerinde ciddî düzen lemelerin yapılmasını, köy adamlarının görevlerini bihakkın yapabilecek şekilde yetiştirilmelerini, yetişmiş kimselerin bu .görevlere istekli olmalarını gerekli kılmış, özellikle görev ve hizmet şartlarının özendiriciliğinin bunda başlıca faktör olduğu kanaati yaygın bir mahiyette tezahür etmiştir.

Bu arada köyün başı ve icra uzvu olan muhtarın hizmet şartları ve görev sorumluluğu dikkati çeken bir mesele olarak ortaya çıkmıştır. Nitekim bugün 35 096 adedi bulan köylerimiz üzerinde bundan bir süre ön ce yapılan araştırma sonuçlarına göre 5 495 köy muhtarı yılda 250 TL. nın altında ödenek alabilmekte, yi ne ancak 143 köyde muhtar yılda 5 bin TL. nın üzerinde bir ödeneğe kavuşabilmektedir. Bu şartlar şüphesiz düşündürücüdür, _ 2 — Çeşitli mevzuatın 400'den fazla görevi köy muhtarından beklediğini, bunun önemli bir bölümünde Dev lete ait görevlerin teşkil ettiğini tespit etmek mümkündür. Köy, Anayasamıza, kanunlarımıza göre bir ma hallî idare kuruluşu olmakla birlikte tarihî gelenek sosyal şartlarımızın bir gereği olarak muhtarın hem ma hallî hem de merkezî idarenin bazı görevlerini birlikte yürütmesi kaçınılmaz olmaktadır. Ancak buna muka bil bu hizmetlerin karşılığında bugüne kadar köy muhtarlarına herhangi bir ödemede bulunulmamıştır.

Hizmetlerin görülmesine müspet bir etkide bulunacağı şüphesiz olan böyle bir ödemeyi düznelerken kö yün mahallî idare organı bulunduğu esprisinin muhafazası önemli bir husus olarak önümüzde bulunmasıdır.

Bu bakımdan muhtarın devlet personel rejimi içinde mütalaası mümkün olamamakta, ancak muhtarın mer kezî idareye ait gördüğü hizmetler karşılığında bir ödemeye müstahak bulundukları da muhakkak bulunmak tadır.

Bu tasan bu düşüncelerden hareket edilerek, köy bütçelerinin bu günkü durumları, köy nüfus miktarları dikkate alınarak köy bütçelerine devlet bütçesinden yardım yapılması esprisi ile hazırlanmış bulunmaktadır.

Köy Muhtarlarının ödeneklerinin Tutan Ödenecek ücret Aylık tutarı Yıllık tutarı Nüfus grupları Bu gruptaki köy sayısı TL. TL. TL.

0-500 21 158 500 1 057 900 12 694 800 500 den fazla 14 837 800 11 869 600 142 435 200 TOPLAM 12 927 500 155 130 000 İstanbul Milletvekili Reşit Ülker ile, Muğla Milletvekili Ali Döğerli'nin Köy Muhtarları, Köy Kâtiple ri ve Köy Korucularına Devletçe aylık Bağlanması Hakkında Kanun Teklifi. (2/28) Millet Meclisi Yüksek Başkanlığına, 1 . 1 1. 1973 Geçen Dönem 22 . 11 . 1972 gününde 6 arkadaşımla birlikte Millet Meclisine sunduğumuz «Köy muh tarları, köy kâtipleri, ve köy korucularına Devletçe aylık bağlanmasına dair kanun» teklifimiz Dönemin sona ermesi nedeniyle kadük olmuştur.

Teklifimizin. İçtüzüğün 78 nci maddesi gereğince yenilenmesini rica ederiz. Saygılarımızla. (2/664) Yenileyenler :

istanbul Milletvekili Muğla Milletvekili Reşit Ülker Ali Döğerli 1 . 10 . 1972 Millet Meclisi Başkanlığına, «Köy muhtarları, köy kâtipleri ve köy korucularına Devletçe aylık bağlanması hakkında kanun teklifimiz gerekçesiyle birlikte sunulmuştur. Saygılarımızla.

İstanbul Milletvekili Kırşehir Milletvekili Erzurum Milletvekili Manisa Milletvekili Reşit Ülker Mustafa Aksoy Gıyasettin Karaca Veli Bakirli İzmir Milletvekili Balıkesir Trabzon Milletvekili M. Hulusi Çakır Nurettin Sandıkçıoğlu Cavat Küçük GEREKÇE Köy Kanununun 10 ncu maddesine göre köy muhtarı köyün başıdır. Köy işlerinde söz söylemek hakkı muhtarındır. Emir vermek ve emir yaptırmak da muhtarın hakkıdır. Muhtar Devletin memurudur. Ka nunun 11 nci maddesine göre de muhtarlar Devlet memurları gibi muhakeme edilirler ve ceza görürler. Ka nunun 36 ncı maddesi muhtarın göreceği Devlet işlemini birer birer saymıştır. Köy muhtarlarına köy işleri ni yaparken karşı koyanlar ve kötü söyleyenler Devlet memurlarına karşı koyanlar ve kötü söyleyenler gibi cezandınlırlar. Muhtarlar Devletin köyde tam temsilcisidirler.

Yaran yüzyıla yakın bir süre önce çıkarılmış olan Köy Kanunu şüphesiz ki çıktığı zamanın koşullarına göre hazırlanmış bir kanundur. Aradan yarım yüzyıl geçmiştir. Her alanda büyük gelişmeler kaydedilmiş tir. Bu gün Türkiye tam bir kalkınma çabası içindedir. Halkımızın köyde bütün işleriyle uğraşacak ilk Dev let katı muhtarlık olmaktadır. Halkımız bu gün muhtarlardan çok, pek çok iş istemektedir. Onlara bir an bile nefes aldırmamaktadır. Bunda da yerden göğe kadar haklı bulunmaktadır. Anayasanın buyurduğu in sanca yaşama düzeyine kavuşmak istemektedir. Muh tarlar çok yerde özel işlerini yapamaz duruma gelmiş lerdir. Muhtarlık yapmak yüzünden kendi maddî durumunu bozmuş pek çok vatandaş vardır. Bu sebeple gerçekten iş görecek niteliklere sahip bir çok vatandaş muhtarlık görevini haklı olarak almak istememekte dirler. öteyandan pek çok köylerimizin nüfusu azdır, pek çok köylerimiz yoksuldur. Bu yüzden muhtar lara köy kanunu gereğince ya para verememektedirler veya çok az bir para vermektedirler. Bu günkü ko şullar altında hiç, veya az para alarak sabahtan akşama kadar iş yapmak mümkün olmamakta. Bu yüz dende köyün işleri aksamakta, köylülerimiz büyük zarar görmektedirler. Kalkınma da gecikmektedir.

'Bütün bunlardan ötürü çok önemli bir kamu görevi, Devlet görevi yapan, köylü ile Devletin ilişkileri ni yürütmede büyük sorumluluklar taşıyan köy muhtarlarına ve benzer işler gören köy kâtlpleriyle, köy koruculanna Devletçe aylık bağlanmasını teklif etmekteyiz. C. H. P. 1969 Seçim Bildirgesinde bu hususa ulusumuza vaat etmiş bulunmaktadır. Bu tedbirlerle, Devlet köy düzeyindeki kamu hizmetlerinin görülme sinde kendine düşen yükümlülükleri daha yeterli ölçüde üzerine almış olacaktır. Bu, köy yönetiminde bir yeniden düzenleme (reform) olacaktır.

MADDELER GEREKÇELERİ Madde 1. — Genel gerekçede etraflı olarak açıklandığı biçimde köy muhtarlarına, köy kâtiplerine ve köy koruculanna Devlet bütçesinden aylık bağlanması esası getirilmektedir. Aylık miktarını Maliye ve İçişleri Bakanlıktan köylerin nüfusu, ekonomik durumu gibi nitelikleri de gözönünde bulundurarak belli edeceklerdir.

Madde 2. — Köy muhtan, köy kâtibi ve köy korucusunun aylıkları Devletçe ödeneceğinden ilgili maddeler bu duruma uydurulmaktadır.

İSTANBUL MİLLETVEKİLİ REŞİT ÜLKER İLE MUĞLA MİLLETVEKİLİ ALİ DÖĞERLİ'NİN TEKLİFİ Köy Muhtarları, Köy Kâtipleri ve Köy Korucularına Devletçe Aylık Bağlanması Hakkında Kanun Teklifi MADDE 1. — 18 Mart 1340 gün ve 442 sayılı Köy Kanununa aşağıdaki ek 11 nci madde eklenmiştir:

EK MADDE 11. — Köy muhtarlarına, köy kâtiplerine ve köy korucularına İçişleri ve Maliye bakan lıklarınca belli edilecek miktarda aylık bağlanır. Bu aylık Devlet bütçesinden ödenir.

MADDE 2. — 18 Mart 1340 gün ve 442 sayılı Köy Kanununun 17 nci maddesinin 17 sayılı bendinden «Muhtar. Kâtip ve Korucu» sözcükleri çıkarılmış ve 19 ncu maddesinin 1 ve 2 No. lu bentleri kaldırılmış tır.. - • MADDE 3. — Bu Kanun yayımını izleyen Malî Yılbaşından itibaren yürürlüğe girer.

MADDE 4. — Bu Kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.

Kastamonu Milletvekili Hasan Tosyalı'nın, Koy ve Mahalle Muhtarlarına Aylık Verilmesi, Emeklilik, Sağlık ve Sosyal Güvenlik Haklarının Tanınması Hakkında Kanun Teklifi (2/58) Cumhuriyetçi Güven Partisi T. B. M. M. Grupu Başkanlığı 24,. 11.1973 Sayı : 40 :

Ek : 3 Millet Meclisi Başkanlığına Köy ve mahalle muhtarlarına aylık bağlanması, emeklilik, sağlık ve sosyal güvenlik halklarının tanın ması ile (ilgili kanun t teklifim ve gerekçesi ilişikte sunulmuştur.

Gerekli işlemin yapılmasını saygılarımla rica ederim.

Kastamonu Milletvekili Hasan Tosyalı GEREKÇE Köy ve rnalhalle muhtarlığı hizmeti; genel Devlet 'hizmetimin bir ikademeısidir.

Muhtarlar; (köye ve mahalleye yönelik Devlet hizmetlerinin köy ve mahallesinde yerinde (tespit ve tayin eden; bu hizmetleri Hükümete ve belediyeye bildiren, ta'kip eden ve uygulanmasını yapan 'kimselerdir.

Muhtarlar; köy ve rnıahallelerdeki huzurun, güvemin ve nihayet Devletin ve Hükümetin 'köyde ve mahalle de sdmlbolüdür.

Muhtarların köylerde ve mahallelerde yaptıkları çeşitli hizmetler ıbirer Devlet ve Hükümet hizmetidir. Bu hizlmöölerin başarısı muihtarların kendi şahsi işi dışında bu hizmetlerde zaman, emek ve maharet harcaması ile mümlkün olmaktadır. O halde muhtarlar Devlet Memuru sayılmalıdır.

Zaten hu gün yürürlükte olan 'köy 'kanunumuz da muhtarları memur saymaikta, memur gibi muhakeme etmektedir.

Devlet memurları olan muhtarlara; gördükleri Devlet hizmetli karşılığı olarak Devlet Personel Kanunu ge reğince aylık maaş verilmesi hukukî ve haiklı bir uygulama olur.

Bu aylık maaşın Devlet Personel Kanunundaki 16 nci dereceden başlaması adalete ve Personel Kanu nunun hükümlerine de uygun olur.

Millet Meclisi (S, Sayısı : 367) _ 5 — •:•' Madem M muhtarlar. Devlet Memurudur ve muhtarlıktaki başarılı hizmetleri ile mütenasip olarak muhtar lıktaki hizmetleri seçimle ide olsa devam etmektedir; o halde, muhtarların muhtarlıkta geçen hizmet müd detleri emekliliklerine sayılmalıdır.

Muhtarların hangi derece ve kademe üzerinden emekli olacağı ve emeklilik keseneklerinin nasıl alınacağı ilgili kuruluşlarca çıkarılacak özel bir yonetımelikle düzenlenmesi lâzımdır.

•Muhtarlar devlet memuru olduğuna göre, muhtarların da devlet memurlarının sahip oldukları her türlü sağlık ve sosyal güvenlik haklarından faydalanması hukukun ve eşitliğin bir icabıdır.

Bu 'kanun teklifinin kabul edilmesiyle hem köylerimize ve mahallelerimize giden devlet hizmetlerinin daha başarılı olması sağlanacak ve hem de çeşiitli genel devlet hizmeti gören muhtarlara hizmeitleri 'karşılığı şimdiye kadar verilmeyen hakları verilmekle devamlı bir haksızlık da giderilmiş olacaktır.

Böylece kalkınmanın 'köye ve mahalleye ve halkımıza daha süratli, emin ve başarılı olaralk ulaşması hususundalki Türk Milletinin müşterek arzusu da daha kt)lay tahakkuk etmiş olacaktır.

Unutmamak lâzımdır 'ki, bugüne kadar ıköyde birlik, huzur ve güven varsa, köye ve mahalleye anarşik hareketler, vatan ve milletimizi bölücü cereyanlar girmemiş ise, ve yine milletimizin büyük 'kitlesi olan köy lü ve 'kasabalı Devlete ve Hükümete güven ve sevgisini devam ettiriyorsa bunda ehliy.tli, çalışkan, milliyetçi ve vatansever köy ve mahalle muhtarlarımızın büyük katkısı vardır.

Yüksek heyetinizce de malum olan ve »kısaca izah ettiğim gerekçeler sebebiyle bu kanun teklifimin 'kabul buyralmasını saygılarımla arz ederim.

KASTAMONU MİLLETVEKİLİ HASAN TOSYALI'NIN TEKLİFİ Köy ve Mahalle Muhtarlarına Aylık Verilmesi, Emeklilik, Sağlık ve Sosyal Güvenlik Haklarının Tanınması Hakkında Kanun Teklifi MADDE 1. — Köy ve mahalle muhtarları Devlet Memurudur.

Muhtarların gördüğü hizmetler Devlet Personel Kanunundaki genel hizmetlerden sayılır.

MADDE 2. — Köy ve mahalle muhtarlarına verilecek aylık maaş; Devlet Personel Kanunundaki genel hizmetlere ait 16 n'cı derece birinci kademeden başlar.

Muhtarların tahsil derecesi ne olursa olsun, maaş artması ilkokul mezunu Devlet memurlarına uygulanan malî hükümlere göre hesaplanır.

Muhtarların derece, 'kademe ilerlemesi muhtarlıkta geçen hizmet müddetleri ile mütenasip olaralk -yapılır.

MADDE 3. — Muhtarların muhtarlıkta devam eden ve varsa evvelce geçmiş hizmetlerinin hesabında, ilk okul mezunu Devlet memurlarına uygulanan hükümler uygulanır.

MADDE 4. — Muhtarlara Devlet memurlarına tanınan bilcümle sağlık ve sosyal güvenlik hakları aynen tanınır.

MADDE 5...— Bu Kanunun uygulanması; Kanunun neşri tarihinden itibaren altı ay içinde ilgili kuruluşlar ca müştereken 'hazırlanıp çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.

MADDE 6. — Bu Kanun neşri tarihinden itibaren yürürlüğe girer.

MADDE 7. — Bu Kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.

İsparta Milletvekili Süleyman Demire! ve 4 arkadaşının, Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair 4541 Sayılı Kanun ile 442 Sayılı Köy Kanununa bazı maddelerin ve fıkraların eklen mesi ile bazı maddelerinin değiştirilmesine dair kanun teklifi. (2/207) MİLLET MECLÎSİ BAŞKANLIĞINA ««Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline dair 4541 sayılı Kanun ile 442 sayılı Köy Kanununa bazı maddelerin ve fıkraların eklenmesi ile bazı maddelerinin değiştirilmesine dair kanun teklifi» miz, gerekçesi ile birlikte ilişikte sunulmuştur.

Gereğini saygı ile rica ederiz, 13 5 . 1974 İsparta Aydın Balıkesir Süleyman Demire! Nahit Menteşe Cihat Bilgehan Sivas Kastamonu Vahit Bozatlı Sabri Keskin GEREKÇE Şehir ve kasabaların mahalleleriyle köylerin yönetiminde birinci derecede devlet adına sorumluluk yükle nen kişi, köy muhtarı ve mahalle muhtarıdır. Halen mevcut yasalara göre, gerek yetki, gerekse sorumluluk bakımından muhtarların diğer devlet memurlarından hiç bir farkı yoktur. Hal böyle iken, bütün bu mükel lefiyetleri yüklediğimiz ve kendisinden birtakım amme hizmetlerini beklediğimiz muhtara, Anayasanın çalış ma hayatını düzenleyen 42 nci maddesinin emredid hükümlerinin gereği, bugüne kadar yerine getirilmemiş ve muhtara sosyal güvenlik hakkı ve çalışmasının karşılığı olan maaş ödeme mecburiyeti, henüz kanunlarımızca 'bir hükme bağlanmamış bulunmaktadır. İşte bu temel fikirden hareket ederde, muhtarlara da maaş bağlan ması hususu, emeklilik hakkı verilmesi ciheti bu kanunla sağlanmak istenmiştir, Bu kanun teklifi ile muhtarlar, devlet memurları gibi tahsillerine göre Devlet Personel Kanununun intibak hükümlerinden yararlanacak ve intibak ettirileceği derece ve kademenin karşılığı maaşı, tıpkı devlet memuru gibi genel bütçeden alacaktır. Yine Devlet Memuru gibi genel bütçede Hazine hissesi olarak ödenmesi gere ken emeklilik payı da keza, genel bütçe tarafından karşılanacak, bütün bunları karşılayacak meblâğ, İçişleri Bakanlığının gider bütçesinde gösterilecektir.

Türkiye'nin köylerinin büyük bir kesiminin köy muhtarına maaş ödeyecek bir gelir bütçesine sahip olma sının henüz mümkün olmadığı görülerek, köy muhtarları hakkında, belediye başkanlarına muvazi bir uygu lama, tarafımızdan uygun görülmemiştir. Zira, belediyelerin halen kendi öz gelirlerinin dışında, kanunla sağ lanmış sair gelirleri mevcut olup, köy bütçeleri için böyle bir gelir mevcut değildir. Bu itibarla, köy bütçe-- sinden muhtarın maaş almasını düşünmek, büyük ölçüde tatbik gücü olmayan bir yasa getirmek olacağı gibi, köyde yaşıyan insanlara eşitliğe aykırı yeni bir külfet yüklemek durumunu ortaya çıkarır. Bu ise, köyde ya şamayı daha sıkıntılı bir duruma getirmek olur ki, bu, Türkiye'nin takip etmesi gerekli anapoliti'kaya ters düşer. Bu itibarla, belediye başkanlarının durumunun aksine, köy muhtarlarının genel bütçeden maaş alma ları daha âdil ve uygun mütalaa edilmiştir.

İkisi yürürlük maddesi olan ve diğer dördü de şehir ve kasabaların mahalle muhtarlarıyle köy muhtarları nın devlet memurları gibi maaş almaları ve emeklilik haklarından yararlanmalarını temin etmek maksadı yle tedvin edilmiş bulunmaktadır.' _ 7 — İSPARTA MİLLETVEKİLİ SÜLEYMAN DEMİREL VE 4 ARKADAŞNININ TEKLİFİ Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair 4541 Sayılı Kanun İle 442 Sayılı Köy Kanununa Bazı Maddelerin ve Fıkraların Eklenmesi İle Bazı Maddelerinin değiştirilmesine dair Kanun Teklifi MADDE 1. — Şehir ve kasabalarda mahalle muhtar ve ihtiyar heyetleri teşkiline dair 4541 sayılı Kanunun 1 nci maddesine aaşğıdakü fıkra eklenmiştir :

MADDE 1. — Her mahalle en az 1 500 ve en çok 10 000 nüfuslu olur. Mahalle nüfusunun talkdirinde en son nüfus sa yımı esas alınır, MADDE 2. — 4541 sayılı Kanunun 5 noi maddesinin 1 nci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştMlmişfcir :

Madde 5. — Mahalle muhtarıyle ihtiyar heyeti asü ve yedek üyeleri mahalle halkı tarafından aynı zamana da seçilir.

MADDE 3. — 4541 sayılı Kanunun 21 nci maddesi aşağıdaki şekilde değişllirilmiştir :

Madde 21. — a) Her mahallede, mahallenin en yüksek mülkiye amirliğince bir muhtarlık bürosu ku rulur. Mahallede devlete ait elverişli bir büro bulunmadığı takdirde, o yerin yetkili devlet memurlarınca uy-:

gun bir yer kiralanır. Kira bedeli; ısıtma, aydınlatma, PTT masraflan, araç ve gereç giderleriyle yönetim masrafları, İçişleri Baafcnlığı gider bütçesine konacak ödeneklerle ve o yerin yetkili saymanlığınca ödenir.

Muhtarlarca tahsil edilecek harç ve resimler, 15 gün içinde mahallî maliye saymanlığına makbuz karşı lığında teslim edilir. Muhtarların alacakları her türlü resim ve harç karşılığında verecekleri makbuzları Ma liye Bakanlığınca tanzim edilerek, yetkili maliye saymanlıklarmca bir zabıtla muhtarlara teslim olunur.

b) Mahalle muhtarlarına 1327 sayılı Kanunla tadil edilmiş bulunan 657 sayılı Devlet Personel Kanunu hükümleri gereğince maaş ödenir. Muhtarlara verilecek kademe ve derecenin tayininde ve bunun karşıLğı olan kadronun tahsisinde, adı geçen ve Devlet memurları hakkında uygulanan Personel Kanunu hükümleri ay nen uygulanır. Muhtarlara ödenecek maaşların karşılığı, İçişleri Bakanlığının gider bütçesine konur ve bu Ba-* kanlığın diğer memurları hakkındaki ödeme usulleri, muhtarlar hakkında da aynen uygulanır.

c) Muhtarlar; emeklilik, sosyal güvenlik ve Devlet memurlarına tanınan bilumum halklar yönünden, 5434 sayılı T. C. Emekli Sandığı Kanunu ve bu Kanunun tadillerinin sağladığı bütün haklardan, tıpkı Devlet memuru gibi yararlanırlar. Hizmetlerini borçlanırlar ve Hazine hissesi olarak Emekli Sandığına ödenmesi ge reken meblâğı, yine İçişleri Bakanlığı gider bütçesine konacak meblâğdan, İçişleri Bakanlığınca ödenir.

d) Muhtarların, işlerinin çokluğu ve ağırlığı, idaresi altındaki semtin büyüklüğü, nüfus sayısı dikkate alı narak, işi çok ağır olan muhtarlara ayrıca muhtarlığın kendi bütçesinden tazminat adı altında maaşa ilâve olarak bir yan ödeme yapılır. Bu ödemenin azamî ve asgarî haddini, İçişleri Bakanlığı takdir ve tayin eder.

Ayrıca Bakanlık bu talkdirinde ve tespitinde, büyüklüğü hangi nüfusun üzerinde olan mahalle muhtarlarına ne mMar azamî ve asgarî tazminat verilmesi gerektiğini de belirtir. Bu esaslara göre, mahalle muhtarlığı büt çesinden muhtara ayrıca bir tazminat ödenir.

MADDE 4. — 442 sayılı Köy Kanununa, aşağıdaki madde eklenmiştir:

EK MADDE 11. — Köy muhtarlarının aylıkları, emeklilikleri ile sair özlük işleri ve sosyal güvenlik hakları bakımından, 4541 sayılı Kanunun işbu kanunla değiştirilen 21 rıcd maddesi mahalle muhtarlarına tanıdığı bü tün haklardan, köy muhtarları da aynen yararlanır. Ve köy muhtarları hakkında da, bu madde hükmü aynen uygulanır.

MADDE 5. — Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer, MADDE 6. — Bu Kanunu, Bakanlar Kurulu yürütüp Millet Meclisi (S. Sayısı*: 367) İstanbul Milletvekili Reşit Ülker'in Mahalle ve Köy muhtarlarının BAĞ -KUR Kapsamına Alınması için Yasa Önerisi (2/303) Millet Meclisi Yüksek Başkanlığına «Mahalle ve Köy muhtarlarının BAĞ - KUR kapsamına alınması için yasa önerimi» gerekçeleriyle sunulmuştur. s Gereğinin yapılmasını rica ederim. Saygılarımla.

İstanbul Milletvekili Reşit Ülker GEREKÇE Yaygın ve etkin 'bir sosyal güvenlik düzeni, özgürce ve hakça kalkınmanın Ikesin koşuludur. Sosyal güven lik, insan mutluluğunun ve özgürlüğünün temelidir.

ıHastalııkta ve sakatlıkta, yaşlılıkta ve işsizlikte yanlız ve çaresiz 'kalan ya da yalnız ve çaresiz ikalma kor kusu içinde yaşayan insanlar küskünlüğe veya bencilliğe kapılabilirler. O yüzden ıtoplumda 'birik ve dayanışma sağlanması zorlaşır/Sosyal güvenlikten ydksun kişi yeterince özgür değildir. Sosyal igüvenliğin yaygınlaşıp et kenienm'esiyle, toplum manevî bakımdan daha güçlü, insanlar daha özgür, demdkra'si daha sağlam duruma gelir, Köy ve mahalle muhtarları seçimle iş başına gelen yersel yönetim (mahallî idare) başkanlarıdır. İlk kade mede gerçek halik öderleridir. Türkiye'de yönetimin halkla ilk ilişkisi mahalle ve (koy muhtarları ile ol maktadır. Bugün Türkiye'de 87 0Ö0 köy ve mahalle muhtarı vardır. Mahalle ve Iköy muhtarlarına çeşitli ya salar'-çok önemli kamu görevi vermiştir.

Kamu hizmetinde çalışanlar, işçier, esnaf ve sanatkârlar ve diğer bütün bağıımsız çalışanlar Emekli San dığına, Sosyal Sigortalara ve Bağ - Kur'a girmek suretiyle sosyal güvenliklerini sağladıkları halde mahalle ve 'köy muhtarları ..yılardır bu 'konuda uğraşmalarına ikarşın, Anayasanın 'bütün yurttaşlara öngördüğü sos yal güvenlik halkikından yoksun kalmışlardır.

Niteliklerine göre mahalle ve köy muhtarlarının Bağ - Kur'a bağlı olmaları gerekmektedir. Bu yasa önerisiyle mahalle ve ıköy muhtarlarının Bağ - Kur kapsamına alınmaları sağlanmaktadır.

İSTANBUL MİLLETVEKİLİ REŞİT ÜLKER'İN TEKLİFİ , Mahalle ve Köy Muhtarlarının Bağ - Kur Kapsamına Alınması İçin Yasa Önerisi MADDE 1. — 14 Eylül 1971 gün ve 1479 sayılı «Bsnaf ve sanatkârlar ve diğer bağımsız çalışanlar» Sos ( yal Sigortalar Kurumu Kanunu (Bağ -. Kur) nun 24 ncü maddesinin ikinci fıkrasındaki (ancak) la başlayan bölümden önce aşağıdaki ibare eklenmiştir :

«Kiöy ve mahalle muhtarları dia ıbu Yasanın uygulanmasında bağımsız çalışanlar olarak kabul edilir.» MADDE 2. — Bu Yasayı 'Bakanlar Kurulu yürütür.

MADDE 3. — Bu Yasa yayımı gününden yürürlüğe girer.

Ordu Milletvekili Memduh Ekşi'nin 442 sayılı Köy Kanununun 2491 sayılı Kanunla değiştirilen 19 ncu mad desinin birinci fıkrasının yürürlükten kaldırılmasına ve bu Kanuna bir madde eklenmesine dair kanun teklifi (2/379) Millet Meclisi Başkanlığına 3 ncü dönemde hükümsüz kalan kâğıtlar arasında 2/307 esas numarada (kayıtlı «442 sayılı Köy Kanu :

nunun 2492 sayılı Kanunla değiştirilen 19 ncu maddesinin 'birinci fıkrasının yürürlükten 'kaldırılmasına ve bu Kanuna bir madde eklenmesine dair kanun teklifimin» yenilenerek işleme konulmasını rica ederiz.

Saygılarımızla. 8 . 4. 1975 Sivas MiUeiCvekiH Ordu Milletvekili Ekrem Kangal Mçmduh Ekşi Millet Meclisi Başkanlığına 442 sayılı Köy Kanununun 2491 sayılı Kanuna değiştirilen 19 ncu maddesinin birinci fıkrasının yürür lükten 'kalidırılmasına ve bu Kanuna 'bir madde eklenmesine dair kanun teklifim, gerekçesiyle birl'Me sunul muştur.

Gereğini saygılarımla arz ederim. 25 . 3 . 1970 Ordu Milletvekili Memduh Ekşi GEREKÇE 442 sayılı Köy Kanununun bir çok maddelerinde özellikle 3 4 - 41 nci maddelerinde koy muhtarlarına hiç de (küçümsenmeyecek görevler yükletilmiş bulunmaktadır. Köy muhtarlarının, aidi geçen Kanunun 10 ncu maddesinde Devlet Memuru oldulkları tespit ve tescil edildiği gibi, muhakeme usulü bakımından da aynı kadro içlinde düşünüldüğü bir gerçektir. Kanunun 33 ncü maddesinde adı geçen görevlilerin çalışma ve kazanma olanakları da geriliş ölçüde kısıtlanmış bulunmaktadır. Muhtarlara bu derece ağır görev ve sorum luluk yülkletiilimiş olmasına rağmen bu vaziifeülerin köy bütçelerine konulan peik az miktarda ücret karşılığında feragatla hizmet ettikleri ıbilinimelktedir. Devlet işleri ve köy işlerinin yürütülmesinde önemli rol oynayan bu vazifelilere genel bütçeden Devletin maaş vermesi 'kaçınılmaz bir zorunluluktur.

1965 genel nüfus sayımına göre, yurdumuzda nüfusu 0 - 150 arasında 2436, 151 - 300 arasında 8465, 301 - 500 arasında 10127, 501 - 1000 arasında 10441 ve 1001 den 4169 ki, ceman 35 638 adet köy bulunmaktadır.

Köylerimiz beş kategoriye ayrılaralk 0 - 1 50 nüfusu olan köylerin muhtarlarına 150 TL. 151 - 300 olan köy lerin muhtarlarına 200, 301 -" 500 olan köylerin muhtarlarına 250, 501 - 1000 olan 'köylerin muhtarlarına 300 TL. 1001 den yukarı nüfusu olan köylerin muhtarlarına da 350 TL. maaş bağlandığı takdirde bütçeye tahmil edeceği yük 110 162 400 TL. dır 'ki, bu miktar ifa edilen hizmette ve bu hizmetin niteliğine göre mühıiımisenecetk bir milktar sayılamaz.

Durulm bu olunca, köy muhtarlarına yukarda arz olunan miktarlarda da olsa genel bütçeden maaş bağlan ması zarurîdir.

Millet Meclisi (S, Sayısı : 367) ORDU MİLLETVEKİLİ MEMDUH EKŞİ'NİN TEKLİFİ 442 Sayılı Köy Kanununun 2491 Sayılı Kanunla Değiştirilen 19 ncu Maddesinin Birinci Fıkrasının Yürürlük ten Kaldırılmasına ve Bu Kanuna Bir Madde Eklenmesine Dair Kanun Teklifi MADDE 1. — 442 sayılı Kanunun 2491 sayılı Kanunla değiştirilen 19 ncu maddesiniin birinci fıkrası yürürlükten kaldıntmıştır.

MADDE 2. — 1 8 . 3. 1340 tarih ve 442 sayılı Köy Kanununa aşağüdalki madde tÖdenlm'iştir :

MADDE 3. — Son yapıl an genel nüfus sayımında nüfusu 1 - 150'ye 'kaklar olan 'köylerin muihtarlarına 150 TL., 151 - 300'e kadar olan 'köylerin muhtarlarına 200 TL., 310 - 500'e ıkadar olan (köylerin muihtarlarına 250 TL., 501 - lOOO'e 'kadar olan köylerin muhtarlarına 300 TL. ve 1001 den fazla olan (köylerin muhtar- İarına, genel 'bütçeden 350 TL. aylık verilir.

MADDE 4. — Bu Kanun 1 Mart 1971 gününden itibaren yürürlüğe girer.

MADDE 5. — Bu Kanunu Balkanlar Kurulu yürütür.

C. Senatosu Malatya Üyesi Hamdı özer'in, Mahalle ve Köy Muhtarları ile Köy Korucularına Aylık Ücret Ödenmesi Hakkında Kamın Teklifi (2/472) Millet Meclisi Başkanlığına Mahalle ve Köy Muhtarları ile Köy Korucularına Aylık Ücret ödenmesi hakkındaki Kanun teklifi ile gerekçesinin ilişikte sunulduğunu arz ederim. 17.11.1975 (Malatya Senatörü Hamdi Özer G E R E K ÇE r Anayasanın 42 nci maddesi : «Angarya yasaktır. :> 'hükmünü getirmiş ve 45 nci maddesi, Devlete, ücrette adalet sağlama görevini vermiştir. 442 sayılı Köy Kanunu, muhtarların Devlet memuru olduğunu ve onlar gibi muhakeme edilerek ceza göreceklerini hükme bağlamıştır, Muhtar ve köy korucularının yapmakta oldukları hizmetler, sosyal bir devletin görevidir. Devlet işleri ni yapmakla görevli ve sorumlu kimselerin hizmet karşılığını Devletin ödemesi gerekir^ Devletin temelinde görev yapan memurlar için halktan alınan harçlar, bir çeşit haraç haline gelmekte ve ya öyle sanılmaktadır. Bu da Devlet hizmetindeki ciddiyet ve haysiyeti zedelemektedir. Bir sosyal hukuk devleti, halktan vergi almalı fakat kendi memurlarını, ona, avuç açtırmamalıdır. İşte 'bu nedenlerle muhtar ve köy ko rucularına Devletçe ücret ödenmeli ve katsayıları arttıkça onların da ücretlerine zam yapılmalıdır, 3 ncü maddeye göre isteyenler, Sosyal Sigortalar Kurumuna (4) yıl süre ile prim ödeyecek ve böylece top lumun büyük bir aile kesimi sosyal güvenlik altına alınmış olacaktır. Görevi 4 yılı bulmayanlar isterlerse prim ödeyerek sigortalılıklarını sürdürmüş olacaklardır.

4 ncü maddeye göre mahalle muhtarlarının hizmetleri, iş sahiplerinden alınan harçla değil, Devletin ver diği ücretle karşılanmış olacaktır.

Bu Kanun, sosyal devlet kavramının çok dar tutulduğu eski Anayasamıza göre, 1340 ve 1944 yıllarında çı kartılmış olan 442 ve 4541 sayılı kanunları, bugünkü Anayasamıza daha uygun biçimde onarmış olacaktır C. SENATOSU MALATYA ÜYESÎ HAMDİ ÖZERİN TEKLtFI Mahalle ve Köy Muhtarları ile Köy Korucularına Aylık Ücret Ödenmesi Hakkında Kanun Teklifi MADDE 1. — Nüfusu (1 250) ye kadar olan mahalle ve köylerin-muhtarlarına ayda (1 000) lira; köy ko rucularına ayda (750) lira ücret ödenir.

(1 250) den sonraki nüfus miktarının % 20 rakamı, hu ücretlere lira ve kuruş olarak eklenir. Ancak bir köyde birden fazla köy korucusu olursa bunlann aylıklarına bu ek yapılmaz.

Mahalle ve köylerin nüfusu, genel nüfus sayımındaki miktardır. Yeni teşkil edilen mahalle ve köylerin nü fusu, mahallin nüfus idaresince hane başına kayıtlı olan isim listesine göre tespit olunur, •MADDE 2. — Devlet memurları aylığında, artacak her katsayısına karşılık, birinci maddedeki ücretler (% 10) oranında yükseKr.

Aylık ücretlerden hiçbir kesinti yapılamaz.;

MADDE 3. — Muhtar ve köy korucularından isteyenler, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 86 nci maddesindeki topluluk sigortası hükmünden yararlanabilirler. Müracaatları halinde, aylık ücretlerinden bu ka nun hükmüne göre sigorta primi kesilir.

Aynı Kanunun 85 nci maddesindeki isteğe bağlı sigortalılık süresi bunlar için (4) yıldır. Görevleri sona eren ler, isterlerse prim ödemeye devam ederek sigortalılıklarını sürdürebilirler.

MADDE 4. — 5441 sayılı Kanunun 21 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Madde 21. — 20 nci maddeye göre iş sahiplerinden alınacak harçlardan muhtarlara ücret ödenmez. Bu harçlardan sadece muhtarlık işlerinin tedviri için gerekli kira, ısıtma, aydınlatma, hademe ve kâtip ücreti gibi masraiflar karşılanır. Harçtan arta kalan paralar her malî yıl sonunda mahallin özel idaresine irat kaydolunur.

Muhtarlığın gelir ve giderleri mahallin özel idaresi tarafından denetlenir^ MADDE 5. — Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 6. — Bu Kanunu Bakanlar Kurulu yürütür, Artvin Milletvekili Ekrem Sadi Erdem ve 16 Arkadaşının, Köy ve Mahalle Muhtarları ile Köy Bekçilerine Aylık Bağlanması ve Sosyal Güvenlik Haklarının Sağlanması Hakkında Yasa önerisi (2/513) Millet Meclisi Başkanlığına Köy ve Mahalle Muhtarları ile Köy Bekçilerine Aylık Bağlanmasına ilişkin Yasa önerimizi gerekçesiyle birlikte sunuyoruz.

Gerekli işlemin yapılmasını arz ve rica ederiz.

Saygılarımızla.

Artvin Milletvekili Muş Milletvekili Muğla Milletvekili Ekrem Sadi Erdem Tekin İleri Dikmen Ali Döğerli Kars Milletvekili İstanbul Senatörü Burdur Milletvekili Kemal Okyay Solmaz Belül Ali Sanlı Adana Milletvekili Elâzığ Senatörü îzmir Milletvekili H. Bilen Tümer Hasan İl dan Süleyman Genç Gaziantep Milletvekili Elâzığ Milletvekili Çanakkale Milletvekili İbrahim Hortoğlu Atillâ Atıla O. Orhan Çaneri - 1 2- Adana Milletvekili ; Ankara Milletvekili Nevşehir Milletvekili Osman Çıtırık Osman Ceran M. Zeki Tekiner Kars Milletvekili Bolu' Milletvekili Doğan Araslı Abdi Özkök G E R E K ÇE Köy muhtarı köyde devleti temsil eder. 442 sayılı Yasanın 10 ncu maddesi muhtarları Devlet memuru ola rak kabul etmiştir. Köy Kanunu köylünün yapacağı mecburî ve ihtiyarî işleri kabarık bir liste halinde sırala mıştır. Bu işlerin gerçekleştirile'bilmesi büyük çapta köy muhtarının çabasına bağlıdır.

Köy muhtarının yönetsel görevleri yanında köydeki küçük anlaşmazlıklar konusunda yargısal ve pek çok kamusal görevleri vardır.

Köy muhtarlarının yüklü sayılacak görev ve sorumluluklarına karşılık köylüden aldıkları ücret pek azdır.

Günün koşullarında köy bütçesini gerçekleştirmek ve emeğinin karşılığını almak olanaksızdır^ Devlet ve köy işlerinin yürütülmesinde köy bekçileri köy muhtarlarının yardımcılarıdır. Görevi gereği za manının önemli bir bölümünü köy hizmetlerine harcar. Köy bekçilerinin emekleri karşılığını ödemek köy ge leneğinde muhtardan da önce gelir, Muhtar ve bekçilerin görevleri niteliği ve bu görevleri yürütenlerin ücretlerinin köylüce ödenememesi bu ki şilere Dövlet bütçesinden maaş bağlanmasını zorunlu kılmaktadır. :, ' !Bu, 1969 ve 1973 seçim bildirgelerinde köylümüze Verilen sözün de gereğidir.

Türkiye'de 36 800 köy ve 8 000 mahalle bulunduğuna göre yıllık toplam yük 900 milyon TL. tutar.

Bu kişilerin Sosyal Sigortalar mevzuatına uygun olarak sosyal güvenliğe kavuşturulması en uygun ve en pratik olanıdır.