— Bu madde, yürütme maddesldlir.
Geçici Komisyon raporu Millet Meclisi Geçici Komisyon 19 . 2 . 1963 Esas No. : 2/419 Karar No. : 4 T. B. M. Meclisinin dış münasebetlerinin düzenlenmesi hakkında kanun teklifi ile Milletlerarası Anlaş maların yapılması, yürürlüğü ve yayınlanması ile bası andlaşmalarm yapılması için Bakanlar Ku ruluna yetki verilmesi hakkında kanun teklifini incelemekle görevli G-eçici Komisyon Yüksek Başkanlığa Komisyonumuz, 12 Şubat 1963 günkü Birleşiminde, İstanbul Milletvekili Coşkun Kırca, Sivas Milletvekili Güner Sarısözen, Sivas Milletvekili Covad Odyakmaz ve Sakarya Milletvekili Nuri Bayar'ın 6 Şubat 1963 tarihli Milletlerarası andlaşmalarm yapılması, yürürlüğü ve yayınlanması ile bâzı andlaşmalarm yapılması için Bakanlar Kuruluna yetki verilmesi hakkındaki kanun teklifini, Hükümet adına Dışişleri Bakanlığı Başhukuk Müşaviri (ve Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fa kültesi Dekanı) Prof. Dr. Suat Bilge'nin huzurunda incelenmiş ve aşağıdaki hususları kararlaştır mıştır :
1. Komisyonumuz, kanun teklifinin genel gerekçesine aynen katılmaktadır.
2. Komisyonumuz, esasen, mevcut teamüli duruma tamamen uygun düşen 1 nei maddeyi, ge rekçesine aynen katılarak, olduğu gibi kabul etmiştir.
3. Komisyonumuz, 2 nei maddeyi de, gerekçesine katılarak aynen kabul etmiştir.
. Bu vesileyle, bu maddenin, 1 nei fıkrasının Anayasanın 65 nei maddesinin 1 nei fıkrası, hükmünün tekrarından ibaret olduğu belirtilir. Ayrıca, bu maddenin 2 nei fıkrası da, Anayasanın 65 nei madde sinin 2 nei fıkrasının, Anayasanın aynı maddesinin 4 ncü fıkrasındaki kaideyle bir arada mütalâa edilmek suretiyle tekrarından ve Anayasanın 65 nei maddesinin 2 nei fıkrasında söz konusu andlaş malarm yasama meclislerinin bilgisine sunulması esasına mütaallik prosedürün düzenlenmesinden ibarettir.
Bu maddenin 3 ncü fıkrası Anayasanın 65 nei m.addesinin 2,nei fıkrasında söz konusu andlaş malarm yasama meclislerinin bilgisine sunulması esasına, mütaallik prosedürün düzenlenmesinden ibarettir.
Bu maddenin 3 ncü fıkrası Anayasanın 65 nei maddesinin 3 ncü fıkrasında yer alan birinci şıkka dair olup, bu şıkkı Anayasanın aynı maddesinin 4 ncü fıkrası ile birlikte mütalâa etmek suretiy- M. Meclisi .(S. Sayısı : .114) le ve Temsilciler Meclisi Anayasa. Komisyonu Sözcüsünün Temsilciler Meclisi Genel Kıırıılunnn 18 Nisan 1961 günkü 47 uci Birleşiminde verdiği izahattaki sarahate binaen (Temsilciler Meclisi Tu tanak Dergisi, B, 47, S : 876), Anayasanın 65 nci maddesinin 2 nci fıkrasında yer alan istisnaların bu şıkta bahis konusu olamıyacağım da açıkça belirterek kaleme alınmıştır. Bu maddenin 4 ncü fık rası-da,. Anayasanın 65 nci maddesinin 8 ncü fık-asında yer alan ikinci şıkka dair olup, bu şıkkı yine Anayasanın aynı maddesinin 4 ncü fıkrası ile birlikte mütalâa ederek ve Temsilciler Meclisi Anayasa Komisyonu Sözcüsünü!) yukarda zikri geçen izahatına binaen, Anayasanın 65 nci mad desinin 2 nci fıkrasında yer alan istisnaların hu şıkta bahis konusu olamıyacağım da tebarüz et tirerek yazılmıştır.
Bu vesileyle şunu belirtmekte fayda vardır ki, Anayasa, onaylama terimini en geniş anlamında yani belli bir milletlerarası andlaşmanın inikadı için yapılması gerekli irade izharlarının bütün şekillerini ihtiva edecek tarza kullanmıştır. (Temsilciler Meclisi Tutanak Dergisi, B : 47). Bu sebepten dolayı, bu maddede onaylama, ile birlikte katılmadan da bahsedilmiştir. Onaylama teriminin bu geniş 'anlamı içine, dar anlamında onaylama (ratification) ile katılma (accession) teriminin bütün şekilleri yani dar anlamında katılma (adhesion), ertelenmiş imza (signature differee), milletlerarası teşekküllerin yetkili organlarınca - imza merasimine lüzum ol maksızın - tesbit edilen metinlere katılma bildirilerinin yapılması ile nota teatisi gibi basit and- İaşma şekilleriyle yapılmış an di aşmaların yürürlüğe girme bildirileri gibi inikada matuf bütün irade izharları girmektedir.
4. Komisyonumuz, 3 ncü maddeyi gerekçesine, de katılarak tesvibetmiştir. Maddenin 1 nci bendiyle ilgili olarak. Temsilciler Meclisi Anayasa Komisyonu Sözcüsünün Temsilciler Meclir si Genel Kurulunun 18 Nisan .1961 günkü 47 nci Birleşiminde verdiği izahata da istinat edil miştir. (Temsilciler Meclisi Tutanak Dergisi, B : 47, S : 372.). \ Anayasa Hukukunun genel kaideleri gereğince, Anayasalarda aksine serahat yoksa, and laşmalarm feshini ihbar etmemek sureliyle yürürlük süresini uzatma, bir Devleti bağlıyan bir andlaşmanın belli hükümlerinin yürürlüğe konulması için gerekli bildirileri yapma, bir andlaşmanın - Kuzey Atlantik And I aşmasının arlık Cezayir'e kabili tatbik olmayışı gibi - uy gulama alanını değiştirme, özellikle mukabele bilmisil maksadiyle, bir andlaşmanın hükümleri nin tatbikini kısmen veya tamamen durdurulma ve bir andlaşmayı sona erdirme hakkındaki dip lomatik tasarrufları yapmak, bahusus fonksiyonlar (kuvvetler ayrılığı sisteminin cari olduğu bir memlekette, yürütme organının yetki alanına giren tasarruflardan sayılır. Bu husus, söz ko nusu maddenin 1 nci fıkrasında, açıkça belirtilmiştir. Bu gibi konularda, yasama mec lislerinin ısiyasi tercihleri, -tıpkı yürütme organının bir uygun bulma kanununa lüzum olmak sızın onıylıyabileceği veya katılabileceği Andlaşmalar için olduğu gibi - murakabe yollarının kul lanılması suretiyle meydana çıkar.
Bu maddenin 3 ncü bendi, Anayasanın 65 n-i maddesinin 3 ncü fıkrasındaki esasların, Anaya sanın aynı maddesinin 4 ncü fıkrasında yer alan kaide ile bir arada mütalâa edilmesi suretiyle kaleme alınmıştır. Gerçekten, Türk kanunlarını değişiklik getiren Andlaşmalarm, Türk kanunla rının tâbi olduğu İtesmî Gazetede yayınlanma zorımluğuna aynen tâbi olduğu şüphesizdir. Bu mad denin bu bendinde zikredilmiyen Andlaşmalarm ise, yayınlanmadan yüriirOüğe giremiyeceği aşi kârdır.
Komisyonumuz, maddeyi kabul ederken, «askıya alma» terimini «uygulanmasını durdurma» ola rak değiştirmiştir.
Bu vesile ile şunu da belirtmek gerekir ki, An;;;, asa. gereğince yayımlanmış olması gerekip de ya yınlanmadan yürürlükte tutulan Andlaşnıaların yürütme organınca ve mahkemelerce tatbik edil memesi lâzımdır. Bundan başka, Türkiye Büyük Millet Meclsinin 20 Ekim 1961 günü toplanmasın dan bu yana, bir onaylamayı veya katılmayı ııvgun bulma kanununa konu teşkil etmiş olan mil letlerarası Andlaşmalarm hiçbirinin halen iç hukukumuzda yürür'lüık'le olmadığını belirir/.ek !â/a:u- M. Aleelisi , S. Sayısı : 114) f i _ 6 - dır. Çünkü, bunlardan hiçbiri hakkında Cumhurbaşkanının onaylama veya katılma kararnamesi Resmî Gazetede yayınlanmış değildir. Bu durumu, en kısa zamanda tashih etmek lâzımdır. Niha yet, 'belirtilmesi gereken bir diğer husus da, Milletlerarası Andlasmaların şu veya bu Bakanlığın «tebliğ» i şeklinde Resmî Gazetede yayınlanması suretiyle yürürlüğe konulmasının, Anayasada hiçbir mesnedi olmadığı noktasıdır. Gerçekten, bir uygun bulma kanununu mevzu teşkil etmesi mec buriyeti oÜmadığı için böyle bir kanuna konu olmamış bulunsa bile, bir Milletlerarası Andlaşma nın Türk iç hukuku bakımından yürürlüğe girebilmesi, onaylama veya katılma işleminin bir karar name ile yerine getirilmiş olmasına bağlıdır. Bütün bu Andlasmaların taranarak gereken işlemlerin, işbu kanun teklifi kanunlaşıp yürürlüğe girer girmez yerine getirilmesi zarureti 'mevcuttur.
5. Komisyonumuz, pek zaruri telâkki ettiği 4 neü maddeyi, , gerekçesine de katılmak suretiyie tasvibetmiş; ancak, andlasmaların tescilinin, bâzı hallerde, Birleşmiş Milletler Teşkilâtından gayrı milletlerarası teşekküllerde de yapılması gerekebileceğini düşünerek, bu konudaki ifadeyi umumileştirmiştir.
6. Komisyonumuz, 5 nci maddeyi, gerekçesine de katılmak suretiyle aynen kabul etmiştir. Tem silciler Meclisi Genel Kurulunda cereyan eden müzakerelerin (Temsilciler Meclisi Tutanak Dergisi, B : 47) ve Anayasa tasarısı gerekçesinin böyle bir maddeye duyulan ihtiyacı açıkça ifade etmekte olduğu, bu vesile ile belirtilir.
7. Komisyonumuz, Anayasa tasarısı gerekçesinin (Tasarıda 63 neü maddeye ait gerekçe) Batı savunma sistemine dâhil oluşumuzun icaplarının böyle bir maddeyi gerektirdiğine dair kısımlarını da dikkate alarak, 6 ncı maddeyi benimsemiş; ayrıca, NATO içindeki tertiplerin sadece askerî olmıyabileceğini düşünerek, ifadeyi umumileştirmeyi uygun görmüştür.
8. Koımlsıyonıuimuız, 7 mci imaıddeyi, 6653 sayılı Kamumla verİJlmiş olan ibir yetlkinin kanun ted vini tekniği IbaJkıımından tekrarı zaruri olan bir ifaideısi olarak aynen kalbul eidilımiştir.
9. Ko'mi'syonuımuiz, 8 nci 'maddeyi! de aynen kalbuH etmiştir.
10. Komisyoniuınüu'z, 9 ncu maddeyi, gerefkcıesıine aynen katıl'malk suretiyle, olduğu gibi kwbul etmiştir.
11. Ko'rcd'syonumuz, 10 ncu ınıaddeyi aynen kalbul eftımişıtir.
12. Komisyionıuımuzea kaibul 'edilen metne Hüikümıet temsilcisinin' aynen iışltiralk 'etımiş, olduğu da ıbilyiesile tebarüz eitıtMlir.
13. Gene! Kurulun tasvibine urz edi'Itoek üzere Yüksek Başkanlığa sunulur.
Geçici Komisyon Başkan Sözcü Kâtip Bursa İstanbul Sivas Afyon Karahisar C. Perin C. Kırca (r. Sarısözen A. Yılmaz Diyarbakır İstanbul V. Pirinçcioğlu C. Baban M. Meclisi ( S. Sayısı . 114)
