Turizmi Teşvik Kanunu

Turizm : ekonomik, sosyal, kültürel, politik, teknolojik ve benzeri faktörleri ihtiva eden, yer yüzünde yaşa yan her dürt kişiden en az birinin katıldığı, petrolden sonra dünya ticaretinde ikinci sırayı alan, devletin, po litikacıların, bilim va iş adamlarının, eğitim ve kitle yayın organlarının ve halkın yoğun biçimde ilgilendikleri veya ilgilenmek zorunda oldukları önemli bir sektördür.

Uluslararası istatistiklere göre, turist sayısı sön 7 yılda % 34.4 oranında artış göstermiş, 1979 yılında 270 milyon kişi turizm amacıyla ülkesi dışına çıkmış ve 77 milyar ABD dalan harcanmıştır.

Doğal olarak, bu genel tablo içinde ülkeler turizme verdikleri önem oranında pay almaktadırlar.

1979 yılı verilerine göre, turizm alanında gelişmiş Akdeniz ülkelerinin de ülkemizin uluslararası turizmden aldıkları pay şöyledir :

Turizm Geliri Turist Sayısı (Milyon Dolar) Yatak Sayısı İtalya 48 700 000 8 185 1 535 425 İspanya 38 902 034 6 4841 976 657 Fransa 28 000 000 6 826 913 128 Yugoslavya 2'2 217 443 1 900 267 600 Yunanistan 5 232 973 a em 265 532 Türkiye 1 523 658 2811' 55 000 Türkiye 1979 yılında İtalya'nın 27'de, Yunanista'nın ise 6'da biri oranında gelir sağlayabilmiştir.

Bu rakamlar da göstermektedir ki; zengin bir turizm potansiyeline salhip olmasına karşılık ülkemiz, henüz uluslararası turizmden gerekli payı alabilecek düzeye ulaşmış, dünya 'turizminde layık olduğu yeri atabilmiş değildir.

Son yıllarda, yurdumuza dönük dış turizm talebinin göstermiş olduğu gelişim ve iç turizm hareketinde gö rülen hızlı artış önemli bir potansiyel yaratmış, ancak turizmin bir bütün olarak ele alınması, plan politika ilkelerinin uyumlu bir şekilde tespiti ve ilkeler doğrultusunda işbirliğine dayalı ve devamlı bir uygulamanın sağlanamamış olması nedeniyle turizm kaynaklarımız ülke kalkınmasına dünyadaki örnekleri ölçüsünde olum lu katkılarda bulunacak düzeyde değerlendirilememiştir.

_ 2 — Gerçekten de turizm sektörünün arz ettiği imkânlardan, milli ekonomi bakımından ne derecede yararlanıla cağının dikkatle hesaplanması gerekmektedir. Bu hesaplamalarda turizmin gelişmesinin vaadettiği imkânların dik kate alınması gereği kadar, değerlendirilmeleri de önem taşımaktadır. Diğer bir deyişle, optimal yatırım mik tarı ile bu yatırımların en yararlı nitelik, nicelik ve yörede oluşmasını sağlayacak teşvik tedbirlerinin alınma sında.

Bu zorunluluk turizm olayının sadece döviz sahasındaki yerinin belirlenmesi ile bile kendini gösterecek ka dar açıktır.

Dış turizm talebi büyük miktarlarda tüketim malımızın yurt içinde ihracına imkân hazırlamaktadır. Ya bancının seyahat acentasına ödediği komisyon, taksi şoförüne verdiği ücret, içtiği şarap, satın aldığı giyim eş yası, ulusal ekonomimiz açısından da bir kazanç olmaktadır. Şöyle ki, litresi 25,— liradan ihraç edilen şarabı mızın yabancı bir ziyaretçiye 200,— ila 800,— lira arasında otel ve lokantalarda satılabilmesi mümkün olabil mektedir. Yani 0,25 Dolara ihraç edilen bir malın Türk lökantasmdaki fiyatı 2 - 8 Dolara kadar çıkabilmekte dir. Bir deri ceketi ihracında üzerine eklenen çeşitli vergi ve kârlar nedeniyle kendi ülkesinde edinemeyen ya bancı, aynı ceketi ihraç fiyatının üstünde bir bedelle Kapahçarşıdan almaktadır. Ancak, turizmin neden ol duğu bu satışlar ihracatta vergi uygulamalları nedeniyle ödemeler bilançomuzun ihracat kalemleri arasında yer aldığından, turizm açısından yapılan değerlendirmelerde gözden kaçmaktadır.

Yukarıda arz edilmeye çalışılan gerçek, önce Romanya daha sonra da Bulgaristan tarafından en rasyonel biçimde uygulanmıştır. Özel Kambiyo rejimi içinde olan bu ülkeler bir yandan serbest döviz ihtiyaçlarını kar şılamak, diğer yandan ihraç konusu gıda maddelerini yüksek fiyatlarla değerlendirebilimek için uluslararası turizmi çok etkili bir araç olarak kullanmayı başarmışlardır.

İşletme döneminde hemen akla geliveren bu bir iki olay yanında yatırım aşamasındaki döviz tablosuna da bir göz atmakta da yarar bulunmaktadır.

Yapılan çalışmalara göre turizm yatırımlarının yapım dönemlerinde yurt dışından getirtilecek malzeme ihtiyacının yatırım tutarının % 3'ü ila % 5'i arasında kalmakta, yabancı sermayeli bir işletmenin ise sağladığı dövizin en çok % 18 - 24'ünü, kâr payı, dış kredi faizi, yabancı personel giderleri ve ithal işletme malzemesi ihtiyacı için geri götürebilmektedir. O hailde böyle bir işletme en az net % 76 - 82 döviz kazancı sağlamak tadır.

Uluslararası turizmin yanısıra, iç turizm hareketi de milli gelirin dengeli dağılımına yardımcı bir faktör ol maktadır. Bu yolla yurdun çeşitli yerleşme merkezlerinden gelen kişiler daha ücra noktalarda talep yaratmakta, o yöre halkına yeni yeni gelir sahaları açmakta ve ürettikleri mallar, aracıya satış fiyatının çok üstünde ta lep bulmaktadır. Böylece bir başka yörede meydana gelen tasarruf, bir diğer yörenin hayat standardını yük seltmekte ve ürününe değer kazandırmaktadır.

Özetle uluslararası turizmin ulusal ekonomi üzerindeki etkisi ödemeler bilançomuzda turizm geliri olarak görülen meblağın çok üstündedir. Hele bu gelirin diğer bir ekonomik bünyede gerçekleştirilen tasarrufun ekonomik bünyemize ilavesi olduğu ve böyle bir dış gelirin hızlandıran etkisi dikkate alınırsa değerlendir memiz daha gerçekçi olacaktır.

Turizm olayının yukarıda özetlenmeye çalışılan ekonomik yararının yanı sıra olumlu sosyal •etkileri ol duğu da tespit edilmiş bir gerçektir. Turizm olayının esasını insan unsuru ve insan toplulukları oluşturmak tadır. Turizm bir sosyal olay olarak insandan insana, insandan topluma doğru bir olaydır. Turistler başka yerlere gitmekle buralarda yeni insanlarla, toplumlarla temasa geçmekte, yeni yeni sosyal ilişkiler kurmaktadır. /Turist ler bir yandan gittikleri yerleri psikososyal açıdan etkilemekte, diğer yandan bu yerlerden kendileri de etkilen mektedir. Bu iki yönlü ilişkiden, turizmin bir kültür taşıyıcısı olarak insanlar ve insan toplulukları arasındaki bağları güçlendirme, insanların birbirlerini daha iyi ve daha fazla anlama fonksiyonları açık olarak görülmek tedir. Böylece değişik kültür ve davranışlarla ilişki, belli yörelerde kalmış insanlarımızın görüş açısının genişle mesinde önemli bir etken olmaktadır. Dünyada başka davranışlar, inanışlar ve terbiye anlayışlarının bulun duğu idrak insanların herşeyden önce hoşgörü duygusunu geliştirmekte ve birarada yaşama anlayışını daha da yerleştirmektedir.

'Milli kültür, sanat ve özelliklerimizin diğer ülkelerde tanıtılması ile Türkiye ve Türk'lerle ilgili imajın ger çekçi olabilmesini sağlamak için önemli fedakârlıklar yapılmaktadır. Yurdumuza gelen yabancı, dışarıda anlatılmaya çalışılanı bizzat görmekte ve bilinçlenmektedir. Aynı kişiler kültür, sanat ve yaşayış değerlerimizi beraberlerinde yurt dışına götürerek tanıtma çabamıza yardımcı olmaktadırlar.

Günümüz Avrupa moda çevrelerinde Türk motifle'i aranan unsurlar olmuşlardır. Şiş kebap, dolma ve hel vanın Yunan, Bulgar veya israil mutfağına ait lezzetler olmadığı artık bilinebilmektedir.

Yukarıdanberi sunulmakta olan gelişmeler ve ülkemiz turizminin içinde bulunduğu durum faaliyetin yeni den düzenlenmesinin ne kadar önemli bir gereklilik haline geldiğini ortaya koymak açısından gerçekçi bir yak laşımdır.

Turizmin geliştirilmesi açısından yasal düzeyde tedbirler alınmasını gerektiren bu zorunluluklar, devletin, ka mu ve özel sektörün işbirliği ve koordinasyon içinde çatışmalarını da gerektirmektedirler.

Halbuki, turizm kesiminde mevcut yasal düzenlemelerin dünya turizminin hızlı gelişmesine ayak uydu ramadığı ve Türk turizminin de aynı hızla gelişmesine imkân vermeyen eski ve etkisiz düzenlemeler haline dönüştüğü öteden beri kabul edilmektedir.

Bu mevzuatın içinde, devlet adına turizm kesiminin sorumluluğunu büyük ölçüde taşımakta olan Tu rizm ve Tanıtma Bakanlığı da kesimin plan hedeflerine uygun gelişimini ve turiste hizmet veren işletmele rin milli ekonomi açısından en,yararlı seviyede işletilmelerini sağlayacak yetkilerden yoksun bulunmakta dır.

Turizm sektörü, kamu yönetimi içinde bir Bakanlık olarak ilk defa 1957 yılında kurulan Basın - Yayın ve Turizm Bakanlığı olarak yer almış 1963 yılında ise 265 sayılı Kanunla Turizm ve Tanıtma Bakanlığı ku rularak Kuruluş Yasasının 2 nci maddesiyle «Turizmi ulusal ekonominin verimli bir sektörü haline getir mek için yurdun turizme elverişli bütün olanaklarım değerlendirme» görevi bu Bakanlığa verilmiştir.

Diğer taraftan, 1953 yılında yürürlüğe girmiş olan 6086 sayılı Turizm Endüstrisini Teşvik Kanunuyla da endüstri içinde faaliyet gösteren turizm işletmelerinin düzenlenmesi yoluna gidilmiştir.

Ancak bu düzenlemeler, gerek kamu, gerekse özel kesim arasında düzenli ve sürekli bir işbirliğini ve çoğu kez Bakanlıklarüstü bir koordinasyonu zorunlu kılan turizm kesiminin gelişimi açısından sektörün sorumluluğunu taşıyan Turizm ve Tanıtma Bakanlığının, bu sorumluluğun gerekli kıldığı yetki ve imkân larla donatılması için yeterli olamamıştır.

- Turizm ve Tanıtma Bakanlığı bugüne kadar, bu hizmetler manzumesini koordine etmek bakımından sa dece ricacı bir kamu kuruluşu olarak kalmıştır. Oysa turizm, ekonomik, sosyal, kültürel, politik, eğitim ve teknolojik değişikliklere hızla ayak uydurabilecek, kararların en seri şekilde alınarak uygulanabileceği dina mik bir yapıya ve ortama kavuşturulması gereken bir sektördür. Bu bakımdan sektörün koordinasyonu, iş birliği teşviki ve denetimi için her türlü imkânı verecek, yeni bir anlayışla hazırlanan, köklü tedbirlerin alınmasını ve günümüze kadar olanın da ötesinde devletin önemli sorumluluklar yüklenmesini öngören ya sal, idari ve düzenlemelere ihtiyaç bulunmaktadır.

Turizmin, fertlerin maddi ve manevi ihtiyaçlarını karşılaması ve modern toplumun sosyal ve ekonomik hedeflerine uygun olarak gerektiği ölçüde gelişebilmesi için, boş zamanları, nüfus artışı, dünya ekonomisi nin gelişimi, kültür ve eğitimin yaygınlaştırılması gibi sosyal ve ekonomik faktörler arasında mevcut ilişki leri ve bunların birbirlerine ve turizme olan etkilerini düzenlemek ve değerlendirmek devletin yeni bir so rumluluğu olarak kabul edilmektedir.

Bu sorumluluğun sadece, turizmin ekonomiye katkısının arttırılması değil, sosyo - kültürel sorunlara da çözüm bulunması için bir araç olarak değerlendirilmesi, ona daha önemli bir nitelik kazandırmaktadır.

Turizmin milli ve uluslararası fonksiyonlarının gelişmesinde bir başka önemli faktör de «arzın en iyi şekilde yönetilmesi») ilkesinin gerektirdiği tedbirlerin mutlaka alınması zorunluluğudur.

Turistik arzın Türk ekonomisi içinde önemli bir dinamizme kavuşabilmesi için :

1. Turizme elverişli kaynakların tespiti, planlanması, turizm işletmelerine tahsisi, 2. Sektörün finansman gereklerinin iç ve dış kaynaklardan yeterli ölçüde sağlanması, 3. işletmelerin çalışmalarını zorlaştıran faktörlerin giderilmesi, 4. Ulaşım hizmetlerinin turizmin gerekleri de dikkate alınarak yönetilmesi ve geliştirilmesi, 5. Turizm eğitiminin bütünü ile ele alınması, 6. Tanıtma ve Pazarlama faaliyetlerinin etkinleştirilmesi, konularında öncelikle tedbirler alınması zorun lu hale gelmiştir.

Gerek bu tedbirlerin gerekse milli, bölgesel ve yöresel gelişme stratejilerinin tespit ve uygulanmalarında, turistik arzın, ülke içinde apayrı bir alan oluşturmadığı, milli hayatın tüm diğer sektörleri ile dengeli bir bağımlılık halinde bulunduğu hususu bir ilke olarak benimsenmeli ve gözönünde bulundurulmalıdır.

Turizmin ekonomi içinde verimli sektörlerden biri olduğu ne kadar gerçek ise kişilerin turizm olayına ka tılmaları ile çevrelerini tanımaları ve milli bilinç ve dayanışma hislerinin artması da o kadar gerçektir ve devletlerin turizm faaliyetini teşvik etme zorunluluğu bu iki önemli kriterden kaynaklanmaktadır.

Yukarıdan beri sunulmakta olan gelişmeler ve ülkemiz turizminin içinde bulunduğu durum, turizm yatı rım faaliyetlerinin yeniden düzenlenmesinin ne kadar önemli bir gereklilik haline geldiğini göstermektedir.

Gerçekten de aşağıda belirtilen nedenlerden kaynaklanan yatırımları azaltıcı faktörler, toplam yatak ka pasitesinin talep artışını karşılayacak bir seviyeye gelmesini önlemiş, neticede milli ekonomi önemli sayıla cak bir gelir diliminden mahrum kalmıştır.

Yatırımları yavaşlatıcı en önemli faktörler şöylece sıralanabilir :

1. Arazi sorunu;

2. Finansman sorunu;

3. Teminat sorunu;

4. Günün gereklerine uygun işletme ve pazarlama sorunu;

5. Bürokratik engeller;

6. Politik etkenler;

7. Petrol buhranı;

Bu faktörleri sırasıyla incelemeye çalışalım :

1. Arazi sorunu :

Sahillerimizle turizm önemi olan yörelerimizde spekülatif çalışmalar arazi fiyatlarındaki yükselmeyi ol* ması gerekenden çok daha hızİandırmuş bulunmaktadır. Fiyatlar, özellikle herhangi bir yatırım projesini bilinmesi halinde büyük sıçramalar göstermekte ve bu hal yatırımı güçleştirmektedir. Yatırım ekonomik bir olaydır ve karlılıkla büyük ölçüde ilişkilidir. Maliyetlerdeki gereksiz yükselmeler bir yandan karlılığı düşü rerek yatırım eğilimini yavaşlatırken, bir yandan da tüketiciye akseden fiyatları yükselterek hem tüketici, hem yatırımcı için olumsuz sonuçlar yaratmaktadır. Bu sorunun çözümü (yürürlükteki hukuk düzeni) kamu arazilerinin kullanımı ve zorunlu hallerde kamulaştırma formüllerini geliştirmiştir. Büyük projelere kamu arazilerinin tahsisi, bir yandan ilk yatırım giderlerini azaltırken, diğer yandan özel arazi sahibinin insafsız ca bile diyebileceğimiz talepleriyle karşı karşıya kalmayı ve bu yüzden bazı çok önemli yatırımların imkân sız hale gelmesini önlemektedir.

Kamu arazileri Orman ve Milli Emlak Genel Müdürlükleri tasarrufunda bulunmaktadır. Son gelişmeler le Toprak ve Tarım Reformu Müsteşarlığı île Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü yeni unsurlar olarak belirmiştir.

Milli Emlak ve Orman Genel Müdürlüklerinin uygulama metot ve şartları ayrıntıları ile incelenmiş, karşılaş tırılmış ve elde edilen bilgiler bir rapor içinde toparlanmıştır. Rapor sonuçlan maalesef cesaret verici ol maktan çok uzaktır. Gerçekte her iki kuruluşumuzca da benimsenmiş usuller çağımızın proje geliştirme ve oluşturma anlayışı ile modem yatırım şartlarına tam bir terslik içindedir. Mesela, yatırımcı bütün idari for malitelerle proje hazırlıklarını tamamlamadan yatırım için düşündüğü arazinin tahsis edilip edilemeyeceğini bilmemekte, eğer tahsis edilirse yıllık ücretin ne olacağını bilmemekte, yatırım tamamlandıktan sonra ise ilk beş yıl geçince idarenin yeniden gözden geçireceği ücretin ne olacağı konusunda hiç bir işarete sahip ol mamaktadır. Günümüzde ciddî bir yatırımcının kendisine verilip verilmeyeceğini bilmediği bir arazi üzerin de proje geliştirmesi ve projenin '% 3 - % 6'si olan birkaç milyonu gözden çıkarması, hele ilk beş yıllık işletme döneminden sonra tamamen idarenin takdirine kalmış, yeniden ücret ayarlamasına güvenmesi bekle nemez. Bu halde gelebilenler, işlerini örtülü harcamalarla halledebileceklerine inananlardır.

Milli Emlak Genel Müdürlüğünün arazi tahsisinde 2490 sayılı Arttırma ve Eksiltme ve İhale Kanunu, uy gulaması da diğer ilginç bir yaklaşımdır. Kullanımın farklılıklarını dikkate almadan sadece yıllık kira mik tarına bakarak tercih, makro düzeyde milli çıkar tercihi yapması gereken rasyonel bir kamu yaklaşımı olarak nitelendirilememektedir. Mesela, bir arazi üzerine otlak olarak kullanmak veya turistik kompleks yapmak için iki ayrı talep varsa ve otlak olarak kullanacak talep sahibi ihalede diğerine nazaran biraz daha yüksek teklifte bulunmuşsa tercih ne olacaktır.

Konu ayrıntılı bir incelemeye tabi tutulmuş, yürürlükteki mevzuat içinde kısa vadede getirilebilecek çö züm tasarıdaki gibi düşünülmüştür. Bu konuda ilgili bakanlıkların hızlandırıcı yardımlarına da ihtiyaç gö rülmektedir.

Turizm yatırımları için elverişli araziler büyük ölçüde kamu, kısmen ise özel mülkiyette bulunmaktadır.

Bu halde potansiyel sahanın gereğince değerlendirilebilmesi mülkiyet bütünlüğü ile kabul olmakta ve tutar lı bir projenin gelişmesi halinde özel mülkiyetteki parçanın da kamulaştırılmasında zorunluluk bulunmakta dır.

Özetle kamu arazilerinin turizm amaçlı tahsisi usullerinde günümüz gereklerine paralel hir düzenlemenin en kısa zamanda gerçekleştirilmesi zorunluluğu belirmiştir. Bu düzenleme ile uygulamaya yeknesaklık, ber raklık, hız ve prensip getirilmesi sağlanabilecektir.

2. Finansman Sorunu :

Turizm yatırımlarının yüksek talep potansiyeline rağmen gereken düzeye ulaşamamasının önemli bir nede ni de finansman sorunudur. Düşük karlılık özel yerli sermaye akımını oldukça yavaşlaltmakta, gelenler ise işletme kârlılığımdan çok diğer yan faktörler etkisi ile yatırıma yönelmektedir. Bu tıkanıklığın giderilmesi etkili teşvik tedbirlerinin yanısıra ucuz kredi imkânlarının arttırılmıası ile mümkün görülmektedir. Şu kadar ki, yabancı sermayenin tedirginliği, yerli sermayenin daha kârlı yatırım alternatiflerine sahip olması, kamu yatırımlarının gerekli fon ve teşebbüse sahip olamamaları, turizm yatırımlarına sermaye akımım çok alt düzeyde tutmaktadır. Gerçekleşen yatırımlarda ise, prestij, bloke para kullanımı, diğer bazı ticari faaliyet leri daha verimli kılma gibi yan faktörler ağırlık taşımaktadır.

3. Teminat Sorunu :

©ir yandan her proje için ayrı tüzel kişiliği olan şirketleşmeye gitme eğilimi, diğer yandan kamu arazi sinin turizm amaçlı projelere tahsisi uygulamaları, kredilendirmede teminat sorununu yaratmıştır. Bilindiği gi bi, orta ve uzun vadeli proje kredilerinde krediyi alandan gayrimenkul ipotek teminat aranmaktadır. Yeni girişimlerde tesisin kuruluş yeri olan arazi şirket mülkiyetinde olsa dahi arazi değerinin toplam projenin % 15 - 50'si olması ve en az % 125 teminat marjı aranması nedeniyle talep edilen teminatın bulunması önemli güçlükler arzetmektedir. Eğer proje sağlanan üst hakkı ile kamu arazisi üzerinde kurulacak ise, sorun daha da önem kazanmaktadır. Bu halde girişimciler çağımız şartlarına uygun teminat sistemleri uygulayan dış kre di kaynaklarına yönelmek veya bir kısım ortakların şahsi imkânlarından yararlanmak zorunluluğunu duy maktadırlar.

.4. İşletme - Pazarlama Sorunu :

Günümüz turizm endüstrisi şartlarına uygun işletmecilik ve pazarlama oldukça farklılık arzetmektedir.

Tesisin kurulmasından sonra müşteri beklemesi dönemi çok gerilerde kalmıştır. Bugünün işletmeoisi memnun ettiği müşterinin yeniden aynı yere tatile gelmesini sağlayarak turizm potansiyelindeki gelişmenin en önemli faktörüdür. Şu kadar ki, doluluğu artırıcı ve mevsimi azaltıcı en önemli tedbir, bilinçli bir pazarlama ilişkisinin kurulabilmesidir. Yerli girişimcilerimizden pek çoğu pazarlama imkânlarından mahrum oldukları için, girişimleri istenen başarıya ve kârlılığa ulaşamamaktadır. Bu nedenle, bilhassa dış pazarlama ko nusunda turist ihraç eden ülkelerin uzman kuruluşlarıyla işbirliği zorunlu görülmektedir.

5. (Bürokratik Engeller :

Turizm yatırımcısı diğer sektörlere oranla daha fazla kamu kuruluşuna başvurmak zorunda kal maktadır. Meselâ, ilk akla gelebilenler Belediye, İmar ve îskân, Turizm ve Tanıtma, Sanayi ve Tekno loji Bakanlıkları T.C. Turizm Bankası A. Ş. dir. Bu listeye alt yapı ihtiyaçları için ilişki kurulması zorunlu kuruluşlar da eklenecektir. Yabancı sermaye yatırımlarında Devlet Plânlama Teşkilâtı da ilgili kuruluşlar listesine katılmaktadır. Çeşitli kamu kuruluşlarının projeye değişik yönlerden bakışları azaltılmalı, Turizm Belgesi ile Teşvik Belgesinin aynı kuruluş tarafından düzenlenmesi imkânı yaratılmalıdır.

6. Politik Etkenler :

Turizm sektöründe talep, çeşitli psikolojik faktörlerle büyük elastikiyet göstermektedir. Meselâ, bir ko lera haberi o mevsime ait talepte büyük düşmeler yaratabilmektedir. Aynı şekilde yurt içinde veya çevrede beliren olumsuz politik gelişmeler, işlemekte olan tesisler kadar yatırımcıyı da etkilemekte ve ürkütmektedir.

Kabul etmek gerekir ki, son yıllarda Orta Doğu savaşlarıyla yurdumuzdaki politik dalgalanmalar dışarıda oldukça abartılmış ve turizm alanında rakibimiz olan ülkeler bu yolda ihmal edilemeyecek çaba göstermiş lerdir.

7. Petrol Buhranı :

Geçtiğimiz yılların önemli olaylarından biri olan petrol kısıtlaması ve fiyat artışı, bir yandan turizm ha reketlerini yavaşlatırken öte yandan turizm yatırımlarına hazırlanan kuruluşları da ciddi bir düşünceye sevketmiştir. Petrol buhranının turizm hareketi ve yatırımlarına etkisinin petrol kısıtlamasının yaratmış olduğu buhranın atlatılması ile kalktığı, fakat fiyat artışlarının olumsuz ekonomik etkiler yaptığı görül mektedir. Anılan artışlar marjinal talep sahibinin tatiJ tercihini değiştirirken, biryandan da tatilde sarfedeceği bir miktarı, artan fiyat yoluyla petrol üreticilerine devretmesine yol açmaktadır.

Yukarıda işaret edilen konuların çözümlenmesinin imkânsız gerçekler olarak kabul edilemeyeceği açıktır. Genellikle kısa vadede alınacak tedbirler ve sağlanacak koordinasyonlarla sorunların büyük ölçüde çözümlenmesi için akla ilk gelen tedbirler şöylece sıralanabilir.

1. Etkili Teşvik Tedbirleri :

Daha önce de belirtildiği gibi, turizm yatırımlarında rantabilitenin diğer sektörlere oranla düşüklüğü teşvik politikasının düzenlenmesinde bu sektöre ağırlık verilmesini zorunlu kılmaktadır. Son yılların teşvik uygu lamaları incelendiğinde turizm sektörünün yetersiz teşvik kapsamı içine büyük ölçüde konaklama tesislerinin alındığı görülecektir. Halbuki turizm olayım yan gelirleri sağlayıcı tesis ve hizmetlerden ayrı düşünmek müm kün görülmemektedir.

Daha etkili teşvik tedbirlerinin ne olabileceği tasarıda ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Burada özetlemek ge rekirse vergi, resim, harç istisnaları, turizm öncelik, yörelerine geri kalmış yörelere ilişkin teşvik unsurlarının uygulanması gibi tedbirlere ağırlık verildiği belirtilebilir.

2. Kamu Arazisinin Tahsisinde Açıklık :

Kamu arazisi tahsisindeki zorlukların giderilmesi mevcut hukuk düzeni içinde ilgili kuruluşların, sorunun yurt ekonomimiz açısından arz ettiği önemi benimseyerek, yalnızca gelenek nedeni ile sürdürülen uygulamayı belli müştereklerde buluşacak yönde değiştirmelerindedir.

IBu amaçla Tasarıda önerilen çözümlerin ilgili kuruluşlarca uygulanması halinde; girişimcinin araziye iliş kin ücreti önceden bilmesi, yıllık kullanım ücretlerinde yapılacak artışların hangi kriterlere göre olacağı, ilk işin süresinin sonunda uzatma şartlarının ne olacağı veya tanınan sürenin sonunda kurulu tesislerin hangi sta tüye tabi olacakları bilinebilecektir.

3. Kredilendirme ile İlgili Tedbirler :

Turizm projelerinin kredilendirilmesinde üç önemli sorun; fon, kredi maliyeti ve teminat olarak belirmek' tedir.

Kredi fonlarının arttırılmasında iç kaynaklar kadar uluslararası kuruluşların proje ve program kredilerin den yararlanma imkânlarının artırılabilmesi için Maliye Bakanlığı'nm yardım ve desteğine büyük ölçüde gerek olacaktır.

Turizm sektöründeki kârlılık oranlarıyla kredi maliyeti arasındaki fark oldukça azdır. Bu halin yatırımı yavaşlatıcı etkisinin giderilmesi için banka muamelelerinde vergi, resim, harç istisnasının (diğer pek çok yatırımda olduğu gibi) turizm kredilerinde de uygulanması ve uygulanan faiz farklılaştırması sisteminin turizm yatırımlarında uygulama imkânının yasal temele 'bağlanması gereklidir.

Krediledirmede teminat sorunu yukarıda arz edilmişti. Kamu arazilerinin turizm amaçlı tahsisinde üst hakkının hukuki formül olarak uygulanması halinde tesis edilen hakkın tapuya tescili ve müstakil bir ayni hak haline getirilmesi ve dolayısıyla da ipotek edilebilmesi Tasarı ile mümkün olabilmektedir.

Gelişmiş ülkelerde «Proje teminatı» veya «İşletme relini» deyimleri de kredi literatüründe uygulama ( imkânına kavuşmuş bulunmaktadır.

Bu unsurların kredi sisteminde kullanılmaları, şüphesiz bankalarin bu konuda gereğince hazırlıklı olma ları ve kredi kararlarında yalnızca objektif teknik değerlendirmelerim etkinliği ile mümkün olabilmektedir, özetle, Yurdumuzda son yıllarda, önemli ölçüde artan iç* ve dış turizm hareketinin' ulusal ekonomimiz üzerinde yarattığı olumlu etkilerin gereğince artmasını sağlamak, talep potansiyeline uygun arzın hazırlan masıyla mümkün olabilecektir. Mevcut tesislerin talebi karşılayamaması bir yandan ekonomimizi hazır bir kaynaktan mahrum ederken, diğer yandan karşılanamayan talebin rakip ülkelere yönelmesine ve pazar kaybetmemize yol açmaktadır.

Potansiyel yatırım projelerinin biran önce oluşmalarını sağlamak amacıyla güçlüklerim giderilmesi yön temleri ve yeni projeler geliştirilmesi için gerekli tedbirlerin Tasanda yeraldıkları görülecektir.

Son yıllarda yurdumuza dönük uluslararası turizm talebinin çok hızlı yükselmesine iç turizm talebinim de hızla artmasına karşılık, turizm arzının (yatak kapasitesinin) gerek nitelik, gerek nicelik yönlerinden talebe cevap verecek bir biçimde gelişme göstermediği bilinmektedir. Bu olay, makro açıdan ulusal ekonomimizin planlanmasında önemli ve etkili kararlara gerek göstermektedir.

Mevcut yatak kapasitesi ile yeni ilâvelerin talep artışını karşılayamaması ulusal ekonomimizi önemli sa yılacak bir gelir diliminden mahrum etmiştir. Arz-talep dengesizliğinin giderilmemesi halinde bu kaybın artacağı, potansiyel talebin başka ülkelere yöneleceği endişesi ile dünya turizm olayı içinde yatırımın yeri, özellikleri, sorun ve imkânları dikkate alınarak hazırlanan bu Tasarıda yararlı olacağına inanılan tedbirlere yer verilmiştir. Sorunun değerlendirilmesinde bir yatırım fikrinim doğuşu ile tesisin işletmeye açılmaları nok taları arasındaki sürecin dört yıldan az olmadığı gerçeğimin hatırda bulundurulmasında yarar görülmektedir.

Bu nedenle, Tasarımın bir am önce yasalaşması kaçınılmazdır.

Arz edilmeye çalışımlan olumlu katkılar ve bunlara karşı ortada bulunan çeşitli olumsuzlukların gideril mesi amacıyla hazırlanan «Turizmi Teşvik Kanunu» sektörün içinde bulunduğu darboğazlar ve sıkıntıları giderecek, sonuçta turizmin bir yandan ekonomik, sosyal ve kültürel yararlarını azamiye çıkaracak hüküm ler getirirken, diğer yandan, özellikle turizmin vazgeçilmez unsurları olan doğal ve kültürel kaynakların kulla nımı nedeniyle meydana gelebilecek olumsuzlukları da asgariye indirecek hükümleri beraberinde getirmekte dir.

Bu Tasarıyla, turizm sektörünün işleyişini dinamik bir yapıya kavuşturmak, kuruluşlar arasımda etkim bir işbirliği ve koordinasyon sağlamak üzere; bir üst kuruluş olarak «Turizm Koordinasyon Kurulu»num oluştu rulması öngörülmektedir.

Turizm yatırımlarının belirli yörelerde yoğunlaştırılmasını sağlamak ve kaynakları ülke çıkarları doğrultu sunda en verimli bir şekilde kullanmak amacıyla planlarının Turizm ve Tanıtma Bakanlığı'nca yapılabileceği, alt ve üst yapının kamu ve özel sektör işbirliği ile gerçekleştirilebileceği «Turizm Alanları ve Merkezleri» yemi kavramlar olarak bu Yasa Tasarısında yeralmaktadır.

Bakanlar Kurulu Kararı ile sunulan tespit ve ilân edilecek turizm alam ve merkezlerimde, öncelikle gelişti rilmesi gereken yerlerde, yine Bakanlar Kurulu Kararı ile faaliyete geçecek «Bölge Turizm İdareleri» planlama, yatırım ve işletmecilik konularımdan kamuya düşen görevleri süratle yerime getirebilecektir.

Bölge - Turizm İdarelerinde oluşturulacak Bölge Turizm Koordinasyon Kurulları, adı geçen idarelerim görevlerimin gerekli kıldığı destek ve işbirliğini sağlayacaktır.

Yıllardır bir türlü çözüme kavuşturulamayan, ilgili kuruluşlar arasında yapılan yazışmalar ile çözüme ka vuşturulamayacağı anlaşılan ve bu arada turizm sektörü açısından önemli bir teşvik unsuru olarak mütalâa edilen kamu arazilerinim turizm amaçlı yatırımlara tahsis edilmesini kolaylaştıran hükümler yine bu Yasa Ta sarısının em önemli özelliklerimden biridir.

Turizm yatırımlarının bürokratik engellerden arındırılarak, girişimcilerin çeşitli kamu kuruluşları arasın da gidip, gelmelerini asgariye indirecek, önemli ölçüde kaymak ve zaman tasarrufu sağlayan hükümlerin özel likle belirtilmesinde yarar görülmektedir.

Bu yasa tasarısının getirdiği önemli yeniliklerden biri de sektörel yatırımların özendirilmesi hususunun belirli bir esasa bağlanmasıdır.

Bilindiği üzere, turizm sektörü ekonominin diğer sektörleriyle birlikte Kalkınma Plan ve Yıllık Programlarında düşünülmüş, hedef ve ilkeleri belirlenmiştir. Ancak, sektörel yatırımların yeterince özendirilememiş ve kaynakların ayrılmamış olması, ne yatak kapasitesi, ne döviz gelirleri, ne de yabancı turist girişleri hedef lerinin gerçekleştirilmesin© imkân tanımıştır.

Özel sektörün turizm alanında yapmamasının en önemli nedeni, diğer sektörlere kıyasla rantabilitenin çok düşük olmasıdır. Bu oran, yiyecek - içecek sanayiinde % 100'ün üzerinde iken, turizm sektöründe, en ideal işletmecilik düzeyinde, ancak % 8 ile % 15 arasında değişmektedir.

Geliştirilmesi için ithalat oranının çok düşük olduğu, döviz getirme, istihdam yaratma, ulusal geliri artırma potansiyeli en yüksek olan böyle bir sektöre devletin katkı ve desteği kaçınılmazdır. Tasarıda yeralan teşvik hükümlerinin gerçekleşmesi halinde turizmin, ekonomik ve toplumsal kalkınmamıza katkıda ıbulunması büyük ölçüde sağlanabilecektir.

Bir taraftan teşvik tedbirleri getirilirken, diğer taraftan hizmet standardının yükseltilmesi ve idamesi, buna paralel olarak da tüketicinin korunabilmesi amacıyla gerekli ve yeterli bir denetim ve ceza sistemi yeni esas lara bağlanmaktadır.

Yukarıdaki amaçlardan hareketle tasarı :

1. Turizm kaynaklarının tespitleri ve bunların turizm olayı içinde kullanılmasını, 2. Turizm yatırımlarının ve işletmelerinin yeni özendirici araçlarla etkili biçimde desteklenebilmesini, 3. Turizm yatırımlarını yavaşlatan etkenlerin basitleştirilmesi ve işlek bir yatırım anlayışı getirilmesini, 4. Turizm işletmelerinin ulusal ekonomimiz için önemli birer döviz kaynağı olmaları nedeniyle dış turizm gereklerine de uygun işletilmelerinin sağlanmasını, 5. Turizm alan ve merkezlerinde, turizme ilgili, faaliyetleri hızlandırmak, amacı ile kamu idaresinin özel yetkilerle güçlendirilmesini, 6. Turizm ve Tanıtma Bakanlığının fiyat ve standart beraberliğini sağlayabilmesi için gerekli yetkilerle donatılmasını, 7. Denetimi etkili kılacak yeni ve günün gereklerine uyan cezaların getirilmesini, 8. Mesleki birlik, düzen ve dayanışmayı sağlayarak temsil görevini de yürütecek meslek birlikleri kurul masını, Sağlayacak hükümler taşımaktadır ve ülkemiz turizminin bugün içinde bulunduğu olumsuz yapıdan kurta rılması ile yukarıda anabaşlıkları verilen hususların gerçekleştirilmesi suretiyle, amaçlanan düzeye ulaşabilme si için hazırlanan bu tasarının kanunlaşması zorunlu görülmektedir.