Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu

— Devlet çapında güvenli bir istihbaratın süratle sağlanması ve istek makamlarına anında, doğru, tam ve sağlıklı bilgi verilebilmesi için, MİT'in Kamu Kurum ve Kuruluşlarında mevcut bulunan bil gi işlem merkezleri ile arşivlerden yararlanabilmesi, sorumlu kişilerle doğrudan ilişki kurarak koordinas yon yöntemleri uygulayabilmesi ve gerekli dokümanları alabilmesi büyük önem arzetmektedir.

Bu meyanda, görevlerinin yerine getirilmesi sırasında, kimliğini ibraz etmesi halinde MİT personeline her türlü kolaylığın sağlanması ve olanaklardan istifade imkânı tanınmasındaki zaruret de aşikârdır.

Maddenin son fıkrasına ise, 644 sayılı Kanunun 9 uncu maddesindeki, MİT mensuplarına genel zabıta hak ve yetkilerinin tanınmasına ilişkin hüküm aynen dercedilmiştir.

— MİT Müsteşarının, bu Kanunda belirtilen görev ve faaliyetlerin yerine getirilmesinden sade ce Başbakana karşı sorumlu olduğunu belirten bu madde ile 644 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi hükmü aynen muhafaza edilmiştir.

— Bu maddede, meri 28 inci maddeye mütenazır olarak, olağanüstü hal, sıkıyönetim, sefer berlik ve savaş halinin ilanında MİT'in Silahlı Kuvvetler Komutanlığı ve diğer Devlet kurumlarıyla müna sebetlerinin Bakanlar Kurulunca yürürlüğe konulacak Yönetmelikle düzenleneceği ve MİT'in personel, her türlü teknik araç ve gereç, akaryakıt, silah, savaş gereci, donatım, giyecek, bina ve tesis gibi ihtiyaçlarının Millî Savunma, İçişleri ve ilgili bakanlık ve dairelerle MİT arasında. hazırlanacak planlarla tespit edileceği belirtilmiş, ayrıca bu maddeye, seferberlik veya savaş hali ilanında silah altına alınacak MİT mensupları nın görevin aksamaması bakımından MİT enirine tertip edilerek, Teşkilatta çalışmalarını sağlayacak bir fık ra ilave edilmiştir.

— 644 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin 1 inci fıkrası hükmü bu maddede aynen muhafaza edilerek, MİT için fiilî kadro esası benimsenmiş ve kadroların gizliliği sağlanmıştır.

— Bu maddede, Millî İstihbarat Hizmetleri Sınıfının özelliği göz önünde bulundurularak, MtT personelinin kimlerden oluşacağı, kadrolara ilişkin görev, yetki ve sorumluluklar ve personelin nitelikleri, Teşkilata alınma usul ve şartları, atama, yükselme ile sair özlük işleri ve bunlara bağlı işlemlerin bir yönet melikle düzenlenmesi esası getirilmiş ve bu konularda idareye tanzim yetkisi tanınmıştır.

Diğer taraftan, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun MİT'de sözleşmeli personel istihdamı ile ilgili Ek Geçici 48 inci maddesinde, özel Kanununda değişiklik yapılıncaya kadar bu personele uygulanacak esaslar geçici olarak düzenlenmiştir.

MİT'de çalıştırılmaları zarurî bulunan sözleşmeli personelin, 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesindeki şartlar aranmaksızın; istihdam şekilleri, sözleşme esasları ve ücretleri ile diğer özlük ve sosyal haklarının bir yönetmelikle tespiti için bu maddenin ikinci fıkrası tedvin olunmuştur.

Ayrıca, MİT'in iştigal konularının özelliğine binaen, emekli kamu görevlilerinin sözleşmeli olarak istih dam edilmeleri halinde emekli aylık ve ücretlerinin kesilmemesini teminen maddenin son fıkrası vazedilmiş tir.

— MİT personeli olarak görevlendirilen Silahlı Kuvvetler mensuplarının; Teşkilata atanmala rı, istihkakları ve sair hususlar bu maddede düzenlenmiş, ayrıca askerî şahısların başka kurumlarda çalış tırılmaları halinde Bakanlar Kurulundan karar alınması zorunluluğunu getiren 926 sayılı Kanunun 124 üncü maddesinden istisnayı sağlamak üzere, maddeye bir fıkra eklenmiştir.

— Bu maddede; Teşkilatın temel kuruluşundaki hiyerarşik sıra esas alınarak, atama konusu yeniden düzenlenmiş ve gizliliği sağlamak bakımından da yapılan atamaların Resmî Gazete'de yayımlanma ması hükme bağlanmıştır.

— MİT fiilî kadrosuna atanan personel, mu'htelıf kurs ve hizmet içi eğitim aşamalarına tamamladıktan ve Teşkilatın faaliyetleriyle ilgili gizli kategorideki bilgilere de vakıf olduktan sonra Teş kilata faydalı olabilecekleri safhada çeşitli nedenlerle istifa suretiyle görevlerinden ayrılmaktadırlar.

Bu hal ise; Teşkilat için gizliliği ihlal ve yerine alınacak personelin yetişmesine kadar geçecek süre bakımından hizmetin aleyhine olmaktadır.

Zikredilen mahzurları telafi bakımından, bu madde ile 5 yıllıik bir istifa memnuıyeti getirilmiş ve ay rıca müeyyidesi de gösterilmiştir.'

— Bu madde hükmü ile: 644 sayılı Kanunun 21 inci maddesinde yer aldığı şekilde, MİT mensuplarının ve MlT'de vazife alanların görevlerinin zorunlu kıldığı giderlerin Yönetmelikle tespit oluna cak esaslar çerçevesinde karşılanması ve bu harcamalarda 1050 sayılı Kanunun 77 nci maddesi hükmünün uygulanması öngörülmüştür.

— Bu maddeye, MİT'in fiili kadrosunda görevli personele brüt aylıklarının tutarının yüzde yirmisinin hizmet tazminatı olarak ödenmesi hakkındaki 13.3.1981 tarih ve 2425 sayılı Kanun hükümleri aynen dercedilmiştir. '

— Millî İstihbarat Teşkilatı Mensupları, 3.11.1980 tarih ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun kapsamı içinde görünmekte iseler de, bu Kanunda öngörülen tazmi nat ve sair haklardan yararlanabilmeleri, ancak, MİT mensuplarının «İç güvenlik ve asayişin korunması ve ya kaçakçılığın men, takip ve tahkiki konularında görevlendirilmiş olmaları» şartına bağlı bulunmakta dır. Ayrıca, Nakdî Tazminat Kanunu, yukarıda belirtilen görevleri sona ermiş olsa bile, yaptıkları hizmet nedeniyle ölmeleri' ve sakat kalmaları halinde de Kanunun kapsamındakilere yardımı öngörmektedir;

Diğer taraftan, 23^4.1981 tarihinde kabul edilen 2453 sayılı Yurt Dışında Görevli Personele Nakdî Taz minat Verilmesi ve Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun; yurt dışında sürekli görev veya her türlü geçici görev nedeniyle bulunan Türk uyruklu kamu personelinden bu görevlerinden dolayı (Görevleri sona ermiş olsa bile) yurt dışında maruz kaldıkları tedhiş ve uğradıkları suikast sonucu ölme, sakat kalma ya da yara lanma durumunda bunlara Nakdî Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun hükümlerinin uygu lanmasını kabul etmiş bulunmaktadır.

Jandarma Genel Komutanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğü personeli kanunen iç güvenlik ve asayişin korunması ile görevli olduklarından tamamıyla 2330 Sayılı Kanun kapsamına dahil bulunmaktadırlar.

Bu bakımdan, Millî İstihbarat Teşkilat Kanunundaki görevleri ifa ile mükellef bulunan ve Devletin gü venliği ile ilgili çalışmalar yapan MİT mensuplarının bu sıfatları nedeniyle maruz kalacakları saldırı sonu cu yaralanmaları, sakat kalmaları veya ölmeleri halinde, iç güvenlik ve Asayişir/ korunması konularında gö revlendirilme şartı aranmaksızın, Nakdî Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanundan yararlandı rılmalarında^ zaruret göz önünde bulundurularak bu madde kaleme alınmıştır.

644 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin ikinci fıkrasına mütenazır olarak hazırlanan (b) bendi ile, MİT mensuplarının görevleri nedeniyle yaralanmaları, hastalanmaları, maluliyete uğramaları halinde kendilerine, ölmeleri halinde ise, metinde zikredilen yakınlarına tazminat verilmesi öngörülmektedir.

— Bu madde ile MİT personeli ile yakınlarının, yapılacak her türlü muayene ve tedavileri nin, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına ait (Askerî veya sivil) her türlü hastane ve sağlık kurumlarında yapıl ması suretiyle tedavide sürat temin etmek ve kısmen de olsa bu personelin afişe olmalarının önlenmesi amaçlanmış bulunmaktadır.

M İ T de görevli Türk Silâhlı Kuvvetlerine mensup subay ve astsubaylar ile aileleri efradının gereğinde sivil sağlık tesislerinde, sivil personel ve aileleri efradının ise askerî sağlık tesislerinde yapılacak muayene ve tedavilerine ilişkin giderlerin MÎT bütçesinden karşılanması ve böylelikle tatbikatta birlik sağlanmasının uygun olacağı düşünülmüştür.

Ayrıca MİT mensuplarından görevleri nedeniyle yaralanan veya hastalananların yurt dışında tedavilerinin yaptırılabileceğine ilişkin 644 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin 1 inci fıkrası hükmü bu maddeye aynen alınmış, muayene ve tedaviye ait esasların ise, Yönetmelikle tanzimi öngörülmüştür.

Madde 1'8. — 657 sayılı Kanuna 23.12.1972 tarih ve 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararname île eklenen ek geçici 48 inci maddede, «Özel Kanunda değişiklik yapılıncaya kadar; ...b) MÎT mensuplarından Teşki latta çalışmalarında hizmetin gereği olarak sakınca görülenler, Başbakanlık Teşkilatında başka bir göreve, MÎT Müsteşarlığının teklifi ve Başbakanın onayı ile atanırlar.» hükmü yer almaktadır. Bu madde esasları çerçevesinde hazırlanan Tasarının 18 inci maddesinde; hakkında bu şekilde işlem yapılacak şahsın, Başbaka nın uygun göreceği Kamu Kurum veya Kuruluşlarına naklen atanmaları öngörülmektedir.

— Bu madde ile, diğer bazı devletler gizli servisleri bütçeleri hakkında da uygulandığı şe kilde görev ve faaliyetlerde gizliliği sağlamaya matuf olmak üzere; MİT'in örtülü ve diğer açık giderlerinin, bütçe cetvellerinin bölüm ve maddelerinde tadat edilerek açıklanmaması, bölümlerin ve maddelerin topla mının global bir rakam halinde Başbakanlık bütçesinde yer alması, bütçenin kâfi gelmemesi halinde ihtiyaç duyulacak ödeneğin öncelikle karşılanması, ita âmiri olan MÎT Müsteşarının bu yetkisini devredebilin esi, bütçenin müzakeresinin yasama organında gizli bir oturumda yapılması esasları getirilmiştir.

— 644 sayılı Kanunun 17 nci maddesine paralel olarak hazırlanan bu maddede; MİT Müs teşarının gizli hizmet giderlerinin sarfından BAŞBAKAN'a karşı sorumlu olduğu açıklanmaktadır.

— Madde ile, görevlerin ifasında hizmetin gereği olan gizliliğin ve süratin sağlanması ba kımından, Teşkilat harcamalarının 1050 ve 2490 sayılı Kanunlar hükümlerine tabi olmaksızın, Yönetmelikte belirtilecek usûl ve esaslar çerçevesinde yapılması hükme bağlanmıştır.

— Millî İstihbarat Teşkilatının, hizmetin gereğine ve teknik gelişmelere uygun olarak donatıl ması için, yurt dışından sağlanacak her çeşit silah, araç, gereç ve malzemenin temininde bu madde ile Teşkilata bazı haklar ve kolaylıklar tanınmaktadır.

Esasen, 644 sayılı Kanunun 26 nci maddesi «MİT'in ihtiyacı olan her türlü teknik araç, gereç ve yedek parçalarının ithalinde Millî Savunma Bakanlığının bağlı olduğu işlem uygulanır» hükmünü amir olduğu gibi, aynı Kanunun 27 nci maddesi de «MİT'e gelen araç, gereç ve yedek parçalar Bakanlar Kurulu kararı ile her türlü gümrük ve resimleriyle damga resmi, harç ve belediye hissesinden muaftır» hükmünü taşımaktadır.

— Teşkilat hizmetlerinde kullanılan taşıt araçlarının hedef servis, zümre ve kişiler tarafından teşhis ve sabotaja maruz bırakılmamasını ve yurt içinden veya yurt dışından alınacak araçların cins ve mik tarları ile nereden alınacaklarının Başbakanın onayı ile tespit edilmesini temin etmek üzere, 237 sayılı Ta şıt Kanununun bazı hükümlerinden istisnayı içeren bu madde hükmü görevin mahiyetinden doğmaktadır.

— MİT mensuplarının silâh taşıma yetkisinin bir madde halinde Teşkilat Kanununda yer al masını temin etmek üzere bu hüküm getirilmiştir.

— Madde ile, MİT mensuplarının, bu Kanun ve bu Kanuna göre yürürlüğe konulacak yö netmelikler hükümleri dairesinde görevlerini yerine getirmeleri sırasında işledikleri veya vazifenin niteliğin den doğan suçlardan dolayı haklarında cezaî takibat yapılabilmesi Başbakanın iznine bağlı tutulmaktadır.

MİT mensuplarının, Devlet bütünlüğüne, bağımsızlığına, güvenliğine ve Anayasal düzenine karşı yönel tilen yıkıcı faaliyetlerle mücadelede istihbarat istihsali görevini yerine getirirken işledikleri veya bu görevle rinden, doğan suçlardan dolayı haklarında takibat i' rasınm Zabıta Aminleri ile Hâkimler ve Savcılar gibi bir üst ımiakamın iznine bırakılması, Devletin bekasıyla ilgili istihbarat görevinin lâyıkı ile yerine getirilmesin de bir güven unsuru olarak hizmetin en iyi şekilde ifasına yardımcı olacaktır.

Bilindiği üzere 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununun 89 unıou maddesinde, hâkim ve savcıların gö revlerinden doğan ıveya görevleri sırasında işledikleri suçlarından dolayı haklarında takibat yapılabilmesi için Adalet Bakanlığınca gerek görülmesi şart olduğu gibi Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 154 üncü maddesinin 3 üncü fıkrasında da savcıların şifahî veya yazılı talep ve emirlerini yapmakta suiistimal veya terahileri görülen zabıta amirleri Ihakkıinda savcılıkça takibatta bulunulabilmesi, hâkimlerin tabi oldukları muhakeme usulüne ve dolayısıyla Adalet Bakanının iznine bağlı kılınmıştır.

Ayrıca, Anayasamızın 129 uncu maddesinde de memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında işledikleri iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovuşturması idarî menciden izin alınması koşuluna bağlanmıştır.

— Türk Ceza Kanununun; 132 nci maddesinde, Devletin emniyetine veya dahilî yahut bey nelmilel siyasî menfaatlerine taalluk eden veyahut salahiyetli makamların neşir ve işaasını men ettiği malû matı istihsal edenlerle, 136 ncı maddesinde bu malûmatı ifşa eden kimselerin cezalandırılmaları öngörülmüş ve ayrıca bu konulardaki evrak ve vesikaları elinde bulunduran veya malûmata ımlalük olan kimsenin taksiri ne ticesi mümkün kılınan veya sadece kolaylaştırılan fiiller dolayısıyla da 134 üncü madde ile evrak, vesika ve malumata malik olanların cezalandırılmaları yoluna gidilmiştir.

Tasarımın 5 inci maddesinde yazılı görev ve faaliyetlerin ifasında, gizliliğin sağlanması hususunun her türlü mülahazanın dışında büyük önem taşıdığı, aksi halde istihbarat hizmetinin istenilen düzeyde yerine getirilmesinin mümkün olamayacağı aşikârdır.

Bu nedenle, istihbarat çalışmalarına dair belge ve bilgilerin gizliliğinin, Teşkilat Kanununda yer alan bir ceza hükmü ile sağlanması ihtiyaç olarak belirmektedir.

— MİT personelinin, bu Kanunda yazılı görevlerinim ifasını veya yetkilerinin kullanılmasını ihmal veya suiistimal suretiyle önleyen kamu görevliîeri hakkında bu madde ile cezaî müeyyide öngörülmüş tür.

— Millî istihbarat Teşkilatı mensuplarının görevleri nedeniyle vâkıf oldukları Devlet sırlar hakkında MİT Müsteşarının izni olmadıkça şahitlik yapamamaları, Devletin yüce menfaatlerinin korunması amacına imatulf olup, bu ımıadde ile şahadet rnevzuunun. Devlet menfaatlerini zedeleyip zedelemeyeceğini takdir etmek hususunda MİT Müsteşarı yetkili kılınmakta ve izin verilmediği halde ilgiliye şahadetten imtina hakkı tanınmaktadıır.

— Tasarının bu maddesi ile; Millî İstihbarat Müsteşarlığı Teşkilatının merkez ve taşra ku ruluşları ve personelinin, merkezî idarenin taşra teşkila ını düzenleyen Kanunum kapsamı dışında bırakılmasını sağlayacak bir hüküm getirilmiştir.

— Dernekler Kanununa göre kurulmuş olan MİT Mensupları Sosyal Yardımlaşma Derneği, adı geçen Kanun hükümleri çerçevesinde amacına ulaşmaya yeterli faaliyet gösterebilme imkânını bulamamak tadır. Bu bakımdan, Emniyet Teşkilat Kanununun 90 inci maddesine dayanılarak kurulmuş olan Polis Ba kım ve Yardım Sandığı gibi, Dernekler Kanunu dışında, tüzelkişiliği haiz bir sandık kurulmasının daha ya rarlı olacağı düşüncesiyle Tasarının bu maddesi düzenlenmiştir.

Sandığın gelir ve muamelâtı her türlü vergiden ımuaf olup, statüsü ile yönetiminin bir Yönetmelikle düzen leneceği tabiîdir.

— 644 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde; emniyet müfettişi, emniyet müfettiş yardımcıla rı ve dedektiflerin 5434 sayılı Kanunun 32 nci maddesinin (b) fıkrasında yer alan yılda üç aylık fiilî hizmet zammından yararlanacakları belirtilmiştir. Bu suretb, mezkûr Kanunun yürürlüğe girmesiyle adı geçen kadrolarda bulunanlar bu haktan yararlanmışlar, ancak, aynı görevi ifa eden ve fakat kadro unvanları de ğişik olan personel bundan faydalanamamışlardır.

Esasen, bilahara yürürlüğe giren 1897 sayılı Kanunla Millî istihbarat Hizmetleri ayrı bir sınıf haline ge tirildikten sonra, münhasıran Emniyet Hizmetleri Sınıfında zikri geçen bu unvanlar yerine, kadrolar (Millî İstihbarat Hizmetleri Sınıfının gereği olarak) yönetici, haber toplayıcı, haber değerlendirici ve destekleyici olmak üzere ihdas edilmiş, bu durumda maddenin tatbiki Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü Müdürler Ku rulu kararı ile mümkün olabilmiş ve yine bazı personel aleyhine uygulamalara yol açılmıştır.

iDiğer taraftan, MİT'in fiilî kadrosunda çalışan tüm memurlar, istihbarat hizmetinin özelliği sebebiyle yıpıatıcı işlerde hizmet verdikleri, bedenen ve fikren yıpranmaya maruz kaldıkları halde, bunlardan bir kısmı nın 32 nci madde hükmünden yararlanmaları teşkilât içinde eşitliği bozduğu kadar, pek çok kurum mensup larının zikredilen haktan istifade etmeleri de Teşkilât personeli aleyhine eşitlik ilkesini zedelemiş bulunmak tadır.

Yukarıdaki gerekçelerle, bütün Teşkilât personelinin fiilî hizmet zammından yararlandırılmaları maksa dıyla bu madde hazırlanmıştır.

— Hazırlanan Teşkilât Kanunu Tasarısının muhtelif maddelerinde çıkarılması öngörülen Yö netmeliklerin ne şekilde yürürlüğe konulacağının her maddede ayrı ayrı zikredilmesi yerine, müstakil bir madde ile bu Yönetmeliklerin, MİT Müsteşarlığınca hazırlanarak, Başbakanın onayı ile meriyete gireceği nin belirlenmesi, tekrardan kaçınmak bakımından yerinde görülerek 32 nci madde hazırlanmıştır. Maddede bu yönetmeliklerin Resmî Gazete'de yayımlanmayacağı da ayrıca gösterilmiştir

— Bu maddeye; Tasarının kanunlaşması halinde Teşkilatın yeniden düzenlenmesi so nucu doğacak boşlukların giderilmesi bakımından zaruret bulunmaktadır.

— Bu maddede; MİT Mensupları Sosyal Yardımlaşma Derneğinin mameleki ile üye lerinin haklarının aynen MİT Sandığına geçeceğine dair bir intikal hükmüne yer verilmiştir.

— Madde; bu Kanunla yürürlüğe konulması öngörülen Yönetmelikler çıkarılıncaya kadar'644 sayılı Kanuna istinaden çıkarılmış bulunan Talimatların, «»intikal devresinde hizmetin aksamaması için yürürlükte bırakılması düşüncesiyle düzenlenmiştir.

— Bu maddede; 644 sayılı Kanunun yürürlükten kaldırıldığı belirtilmektedir.

Tasarının 34 ve 35 inci maddeleri yürürlük ve yürütmeye ilişkindir.