Maden Kanunu

— Tek kişiye bütün madenler için ruhsat verildiğinden, bir ruhsat sahasında başka birine ruh sat verilmesi önlenmektedir.

— Madencilik büyük kaynak gerektiren, kırsal kesimde iş imkânı sağlayarak sosyal yapıda düzensiz şehirleşmeyi önleyici yönleri olan bir sektördür. Yatırım rizikolarının yüksekliği madencilik yatı rımlarının en caydırıcı unsurunu teşkil eder. Bu kadar büyük problemler içinde bulunan sektör çok yüksek katma değer kazandırmasına rağmen, hali hazırda diğer sektörlerin yararlandıkları teşvik unsurlarından' mah rum kalmaktadır. Maden zuhurlarının bulundukları ve işletildikleri ortamların çoğu kez gelişmemiş bölgeler den farksız hatta daha geri olduğu bilinmektedir.

Madde ile kalkınmada 1 inoi derecede öncelikli yörelere uygulanan yatırım indirimi, gümrük muafiyeti ve taksitlendirilmesi, kredilerde faiz farkı iadesi ile ilgili teşvik tedbirlerinden madencilik sektörünün de ya rarlanması uygun görülmüştür.

işletmelerdeki bir kesiklik hem yetişmiş insan gücünün dağılmasına hem de işletmenin atıl kalmasına yol açmaktadır. Belirli bir süre atıl kalmış bir işletmenin tekrar faaliyete geçirilmesi bir taraftan büyük kay nak gerektirirken diğer taraftan 'bu mümkün olmayarak çoğu zaman millî kaynaıkların heba olmasına yol açmaktadır.

Madde ile getirilen teşvik unsurları madencilikte devamlılığı, yetişmiş insangücü ve millî kaynakların kaybını önleyecektir. • -

— Madde ile madenciliğe beyan usulü getirilmiştir. Maden Kanununun takibi ve icraatında yapılan beyanlar doğru kabul edilir. Bu durumda maden hak sahiplerine, meslek erbablarına, ilgili kamu elemanlarına güven esası ile birçok bürokratik işlemlerin kaldırılması, ihtilafların asgariye indirilmesi, bürok ratik kademelerin gereksiz yere meşgul edilmemeleri amaçlanmıştır.

Maden hak sahipleri, arama, ön işletme, işletme faali yet raporları ön işletme ve işletme projesini hazırlayanlar, tüm işlemlerin takip ve tahkikatında görev alanlar bu hükme tabidir. Maden Kanunu icraatını engelleyici veya durdurucu, gerçek dışı beyanlarda bulunanlar, itimadın suiistimal edilmesine yol açtıklarından, sahip oldukları bütün hakları kaybederler; Bu durumlarının tespit edildiği andan itibaren 3 yıl süre ile madencilik yapamayacakları ve Türk Ceza Kanununa göre haklarında işlem yapılacağı hükme bağlanmaktadır.

— Bu madde ile maden faaliyetlerinin ve beyanların mahallinde kontrol ve denetimlerinin ehil kişilerce yapılması hükmü getirilmiştir. Kamu kuruluşlarında gizli işsizlik ve kadro şişkinlikleri önemli öl çüde önlenecek, yeminli teknik büroların teşkili ile de serbest iş imkânları artacaktır.

— SeVk ve kantar fişi ile maden naklin deki gaye, işletmelerde yapılan üretim miktarlarının denetlenmesini sağlamak, kaçakçılıktan dolayı vergi kaybını önlemek, üretimle ilgili bilgilere güvenirlik kazandır mak ve tahkikatlara delil sağlamaktır.

Kaçak ceVher nakillerinde, cevherin sevk edildiği araçla birlikte müsadere • edilerek madencilik Fonuna irad kaydedilmesi kontrollerin çok dikkatli yapılacağı ve sonucunun kesin olacağı hükmünü getirmektedir.

Ayrıca ruhsatsız maden çıkartılması halinde de çıkarılan cevherlere ek konması ve fiilin Devlet analına karşr işlenmiş sayılması kaçakçılığı önlemek amacı ile hükme bağlanmıştır.

— Maden hakları için alınan teminatlar bazı hallerde bunların irad kaydedilmeleri ruhsat sa :

hasında madencilik faaliyetlerine ciddiyet kazandıracak ve işlemlerin zamanında yapılmasını sağlayacaktır.

Terk halinde teminatların çözülmesi hususu, ruhsat sahibinin sahadan kendi isteği ile feragat etmesini, dolayısı ile sahaların atıl olarak bekletilmesini önlemiş olacaktır.

Teminat miktarları alanlarla ortantılı olarak hesaplandığı için sadece faaliyette bulunulacak sahaya, ruh sat talep edilmesi temin edilecek, ayrıca maden yataklarının geometrik dağılımına göre alan değiştirme im kânı getirilmesi ile de civar kesimlerde bulunabilecek madenlerin başka müracaatçılar tarafından aranması mümkün olacaktır. Aynı şahsa ait ruhsatların birleştirilmesi, madenciliğin daha rasyonel bir şekilde yapıl masını sağlayacak ve havza niteliğinde madenlerin işletilmesine kolaylık getirecektir.

Ayrıca, ruhsatların feshi yerine teminatların çeşitli etaplarda irad kaydedilmesi ise madenciye güvence sağlayacaktır.

— Devlet hakkının işletme yıllık brüt kârı üzerinden Mart ayı sonuna kadar alınması, ma dende gerçekten istihraç edilmiş olan cevher üzerinden Devlet hakkının alınmasını sağlayacak, işletmenin zarar ettiği yıllarda faaliyetin durmasını engelleyecek, işletmede çalışan personelin iş sürekliliği artırılmış ola caktır.

îmrariye 'ile ilgili formaliteler kalkacaktır.

işletme 'brüt kârı hesaplamalarında merkez ve genel giderleri masraf gösterilmeyeceğinden alınacak Dev let hakkı daha rasyonel bir şekilde hesaplanacaktır.

Diğer taraftan yine brüt kâr üzerinden % 5 oranında alınacak olan pay madenciliği destek için .kurulmuş fona gelir sağlayacaktır.

— Madencilik aramalarına yön ve hız vermek, madenciliğe olan ilgiyi artırmak, madencilik faaliyetleri esnasında bir otokontrol sistemi getirmek üzere ihbar hakkı tanınmıştır. İhbar hakkının şümulünü genişletmek amacı ile bu hakkın kullanılışı bütün vatandaşlara verilmiştir, Uygulamada bu - hakkın kullanılışıyla bir çok yeni zuhurlar belirlenecek ve madenlerle ilgili bilgi envante ri genişleyecektir. Bilgilerin maliyeti değerlendirilebildiği ölçüde, maden işletmecisi tarafından karşılanacaktır.

İhbarcı direkt olarak Maden Dairesine muhataptır. İşletme neticesi doğacak hakkının takibini de Maden Dairesi kanalı ile yapacaktır, ihbar mekanizması arama ruhsatlı sahalar haricinde tüm sahalarda geçerlidir.- Böylece işletme ruhsatı almış bir madencilik sahasında daha evvel bilinmeyen veya bildirilmeyen zuhurlar or taya çıkabilecek ve bunların işletilmesi 'mümkün olacaktır. Bu da ikinci derece bir otokontrol getirmektedir.

Ruhsat sahibinin bir zuhuru bulunmuş hale getirilebilmesi için yapmış olduğu rizikolu yatırımların bir karşılığı olarak buluculuk hakkı ihdas edilmiştir. İleride herhangi bir sebeple ruhsatın düşmüş olması halinde dahi buluculuk hakkı baki kalacaktır.

— Maden hakları Devletin hüküm ve tasarrufunda bulunduğundan bu hakların kullanımı bu Kanun hükümlerine dayanarak verilecek ruhsatla mümkün olacaktır. Mermer ve göl sularının ihtiva ettiği ma denlerin işletilebilmesi geniş alanların aramalara tahsisini gerektirmediğinden bu alan ve madenlerin aran ması 250 hektarla sınırlandırılmıştır. Madde l'de belirtilen diğer tüm madenlerin aranması ise daha yüksek bir teknoloji ve geniş alanların taranmasını gerektirir. Madencinin Kanun nezdindeki vecibeleri maddî ve teknik açıdan kapattığı ruhsat alanları ile orantılı olarak artar. Dolayısı ile kendisine yeterli alan için, kendi imkânları çerçevesinde ve ihtiyacına cevap verecek şekilde ruhsat talebinde bulunacaktır. Ayrıca tek madenciye tek ruhsat prensibi uygulamada kabul edilmesi mümkün olmayan sonuçlar doğuracağından benimsenmemiştir. Kanunun tutarlılığını sağlamak amacı ile bir madencinin birden fazla saha alabileceği müm kün hale geldiğinden sahalarda alan sınırlaması kaldırılmıştır.

Böylece toplanacak bilgilerde güvenilirlik ve formalitelerde azalma sağlanacaktır. Maden haklarının alın ması, verilmesi ve icraatı ile ilgili sorumlulukların sınırlarım herhangi bir şekilde tereddüte mahal bırakma dan belirlemek, madencilerin almış olduğu ruhsatlarda çalışmaların dublikasyonunu önleyerek teknik işgücü nün en iyi şekilde değerlendirilmesini, birim üretim için yapılacak yatırımları asgarî düzeyde tutmak ve tekelden bilgilerin en sıhhatli şekilde birikimi ve aynı şekilde kullanımını sağlamak amacı ile diğer bütün madenlerin aranması için tek ruhsat hakkı getirilmiştir. Bu suretle mahlutiyet ile ilgili ihtilaflar ve kaçak maden istihracı da büyük ölçüde önlenmiş olacaktır.

Bir saha üzerinde maden haklarının verilmesi, müracaat sahibinin bu Kanun hükümlerine uymayı taahhüt etmesi ve gerekli teminatları yatırması ile mümkün olur. Bu sebeple müracaatçılar arasında bir tercih yapılması haksızlığa yol açar, Madencilik sektörüne yatırımların kaydırılması ve sektörün güçlenmesi amacı ile ruhsat verilecek şahıslar tespit edilirken Kanunda belirlenen hususlar dışında herhangi bir sınırlama getirilmemiş tir. Ayrıca hangi sahaya kimlerin ne zaman müracaat edeceği önceden bilinmediğinden sahalarım atıl bek letilmesini önlemek amacı ile ruhsat müracaatları öncelik sırasına göre değerlendirilecektir.

Formaliteleri azaltmak ve ruhsat için müracaat edenin gereksiz yere vakit ve maddî kaybını önlemek amacı ile müracaatçıya talep ettiği sahanın hukukî durumu (mevcut başka ruhsatlar olup olmadığı ve sahanım çevresi) alenen gösterilecektir. Müracaatçı dilerse ruhsat sınırlarını belirleyerek arama ruhsatı talebinde bulunur veya kapatmayı düşündüğü alanı tekrar kontrol etmek amacı ile 15 gün süre ile rezerve edebilir. Bu süre içinde rezerv edilen alana bir başkasına ruhsat verilmez. Süresi sonuna kadar işlemlerini tamamlamayan mü racaatçının rezervasyonu kaldırılır. Saha aramalara açılır.

Maden varlıklarının en Ikısa zamanda değerlendirilmesi ve hak zayi olmamasını sağlamak amacı ile yü rürlükte olan sahalara rezervasyon imkânı getirilmiştir. Bu sahaların düşmesi halinde sahalarım atıl kalması önlenecek, rezervasyon sırasına göre diğer müracaatçılara ruhsat alma imkânı sağlanacaktır.

Herhangi bir ruhsat müracaatında alınacak teminatlar sahalarda müracaattan dolayı madenciye doğacak vecibelerin daha itinalı bir şekilde sürdürülmesini sağlayacaktır.

— Arama ruhsat döneminde araştırmaların devamlılığını sağlamak amacı ide araştırma dönem leri 3 adet faaliyet raporu tiıle düzenlenmiştir. Böylece araştırmalar vaktinde başlatılarak sahaların gelişmesi nin önceden tespiti mümkün olacak ve geri kalan sürelerin daha iyi değerlendirilmesi sağlanacaktır. Rapor aralıklarının 8'er aylık bir süre ile belirlenmesıindeki ananeden Türkiye'nin iklim şartları altında arazi imkân larının, 5 - 6 ay gibi hir süre için arama çalışmalarına müsait olamama ihtimalinden doğmaktadır. Fizibilite çalışmaları lise arazi şartlarından müstakil olarak yapılabileceğinden 6 aylık bir süre yeterli görülmüştür.

Faaliyet raporlarının vaktinde verilmesi sistematik bir çalışma gerektirmektedir. Çalışmaların bu şekilde yü rütülmesini zorlamak ve ayrıca raporların vaktinde ve usulüne uygun olarak verilmesini teşvik amacı ile alınan teminatların rapor dönemine tekabül eden kısmının iadesi öngörülmüştür. Teslim edilmemiş rapor dönemine ait teminat madencilik fonuna irad kaydedilecektir.

Teminatların irad kaydedilmesi ve tama iblağı arama döneminden bir sonraki döneme (ön işletme ve işletme dönemlerine) geçiş için yeterli kabul edilmemiştir. Madencinin ön işletme ve işletme ruhsatı alabilmesi için usulüne ve tekniğine uygun tüm arama faaliyet raporlarını ruhsat süresi sonuna kadar teslim etme yü kümlülüğü getirilmiştir.

— Arama ruhsat sahibi kullandığı tekniklerin gereği olarak cevherleşme geometrisinin tespiti amacı ile aramalarını ruhsat sınırları dışında da sürdürebilir.- öncelikle kendi ruhsat sınırları içindeki cev herleşmeyi tespit amacını taşıyan bu çalışmalar neticesinde elde edilen bilgiler başka ruhsat sahaları içinde daha evvel raporlarla belirlenmemiş cevher zuhurları gösterdiği takdirde, araştırmayı yapan ruhsat sahibi bu zuhurların ihbarcısı sayılır. Eğer yeni bulunan zuhurlar bir arama ruhsatı sınırları içinde ise arama ruhsat süresi sonuna kadar bu zuhur raporlarla belirlenmediği takdirde onun da ihbarcısı sayılır.

Sahipli bir ruhsat sahasında^ başka bir madenciye bulduğu zuhurdan dolayı ihbar hakkının doğması ve o zuhurun işletmeye alınma mecburiyetinin sağlanması sahalarda daha ciddî ve ilmî araştırma yapılmasını te min edecektir.

— Arama ruhsat süresi içinde sahada yapılan çalışmaların büyük gelişmeler gösterdiği hal lerde ve aramaların bir süre daha devam ettirilerek daha büyük bir potansiyelin ortaya çıkabileceği belir lendiğinde, yatırım rizikosunu düşürücü mahiyetteki çalışmalar için ve işletmeye geçiş hazırlık döneminde de madenciye yeterli zaman verilmek amacı ile ön işletme ruhsatı hakkı getirilmiştir.

Arama süresini uzatmak amacı ile yeni şartlara göre faaliyetelere yön, hız ve güven sağlamak için özel şart larla ayrı hir ruhsat verilmesi öngörülmüştür.

— Arama ruhsat sahibi ön işletme ruhsatı için müracaatında vermiş olduğu arama ve çalışma programlan ve bunlar için gerekli olan süreyi projelerinde belirtir. Bu süre 3 yılı geçmemek üzere sınırlan dırılarak faaliyetlerin süratle yürütülmesi sağlanmıştır. Faaliyetler yıllık raporlarla Maden Dairesine bildiride.

rek programa uyum sağlanacaktır. Vaktinde verilen raporlar ruhsat sahibinin taahhüdünü yerine getirdiği şek linde kabul edilerek teminatın rapor dönemine tekabül eden kısmı iade edilecektir.

— Arama ve ön işletme devrelerinde araş tırmaların tekniğine uygun ve sıhhatli bir şekilde yü rütülmesi, cevher geometrisinin tespiti, pilot tesis çalışmaları üretim parametrelerinin tespiti, pazar araştır ması ve diğer teknik donelerin temini maksadı ile tespit edilmiş olan görünür rezervin 1/10'nu işletilebilir.

işletmenin teknik ve emniyet açısından denetimini sağlamak amacı ile bir maden mühendisinin fennî ne zareti olarak tayin edilmesi öngörülmüştür.

— 6309 sayılı Maden Kanununda aramalara açılma ile ilgili bürokratik işlemler bir çok sahanın kapalı ve işletilemez durumda kalmasına sebep olmuştur. Otomatik açılma getirilmesi ile madencilik faaliyetine süreklilik kazandırılmış, sahaların optimal değerlendirilmesıi ve faaliyette tutulması sağlanmıştır.

— İşletme ruhsat talebinde bulunabilmek için yeterli bilgilerin toplanıp müracaat hazırlıkla rının yapılmış olması kâfidir. Bu suretle işletme ruhsatına geçiş için zaman kaybı önlenmektedir.

İşletme ruhsatı, sahada arama faaliyetleri liile ortaya çıkarılmış. işletmeye elverişli ekonomik cevherlerin ta mamı için verilir. Gaye madenlerin en kısa zamanda ve en iyi sekide işletilmesini sağlamaktır. Ancak ruhsat sahibine bir madeni işletmeye alma büyük malî yükümlülükler getireceğinden bazı madenileri işletemeyeceği dü şüncesinden hareketle işletme sınırlarının tespiti ve hangi madenilerin hangi sıra ile işletmeye alınacağının bil dirilmesi öngörülmüştür. Böylece (işletmeye aliınmayacak cevherler kolaylıkla taksir edilecek ve bu yatakların başka madenciler tarafından değerlendirilme imkânı sağlanacaktır.

— işletme ruhsat sürelerinin işletme projelerinde ve fizibilitesinde belirlenen sürelere uygun şe kilde alınması sağlanarak madenin optimal şartlarda işletilmesi temin edilmiştir.

— işletme ruhsatı diğer ruhsatlar gibi tüm madenlere verildiğinden sahada mevcut değişik maden zuhurları için ayrı ayrı işletme projesi mecburiyeti getirilmiştir.

İlk işletme izrii işletme ruhsatı ile birlikte verilir. Ancak aksaklıkların doğabileceği ihtimali dikkate alı narak en geç 6 ay içinde madeni işletmeye alması öngörülmüştür.

— işletme izninin devredilemeyeceği, işletme ruhsatının bir bütün olarak ve yönetmelikte be lirtilecek esaslar çerçevesinde devredilebileceği hükme bağlanmaktadır.

— Madencilik faaliyetine aktivite kazandırılarak yer altı kaynaklarının en iyi ve en süratli şe kilde değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

İşletme ruhsatı o sahadaki bütün madenler için verildiğinden işletmeye elverişli rezervlerin bekletilmeden işletmeye alınması anaprensibi getirilmiş ve işletmeciye getirilen malî yükümlülükte gözönünde bulundurula rak her işletme izni için 5 yıl gibi bir zaman tanınmış tır. Diğer taraftan bu süre zarfında madenci kendisi ne maddî destek olabilecek bir ortak arayabileceği gibi, işletme iznini bir başkasına kiralayabilecek ve kanun karşısında teknik ve malî yönden tek sorumlunun ruhsat sahibi olacağı, esası getirilmekte, ayrıca sahanın iş letilmeyen kısımları taksir edilerek başkalarınca değerlendirilmesi fikri benimsenmiştir.

— Madencilik faaliyetlerine plan, program, malî düzenlemeler, kâr ve zarar hesapları maliyet analizleri gibi kavramlar getirilmek ve her işletme izni Maden Kanunu nezdinde ayrı ayrı değerlendirildiğin den, bunların teknik ve malî yönden icraatlarının da ayrı ayrı yapılması zarureti esas alınmakta ayrıca pro jelerdeki herhangi bir değişiklik ile kanunun diğer hükümlerinin icraatını takip etmek maksadı ile Maden Dairesine bildirilmesi sağlanmaktadır.

Devlet hakkı, Madencilik Fon katkısı, buluculuk ve ihbar hakları 'işletme brüt kârı üzerinden alındığın dan, işletme bilançolarının işletme faaliyet raporu ve imalat haritaları ile birlikte verilmesi öngörülmüş ve bu raporlara gelecek yılkı imalat programı ile bunlara mesnet teşkil edebilecek arama raporlarının dahil edil mesi ile de üretim projeksiyonların sıhhate kavuşturulması ve tutarlığı belirtilmiştir. Elde edilen bilgilerin istatistikî olarak değerlendirilerek plan ve programlara sıhhatli kaynak teşkil etmesi ve hükümetlerin maden cilik üretiminin yönlendirilmesi imkânı sağlanmıştır.

İşletme izni için müracaat edenler ile faaliyet raporlarını iki yıl üst üste vermeyenlerin işletme teminatla rının İrad kaydedilmesi ve üçüncü yıl da tüm eksikliklerin tamamlanmaması halinde ruhsatın iptal olunacağı hükmü getirilmiş ve işletme izni olmadan yapılan istihsalin ise kaçakçılık hükümlerine tabi olması sağlan mıştır.

— İşletme ruhsatlı sahalardaki madenlerin tekrar tüm arama safhalarını geçirmeksizin daha M-.

sa sürelerde işletmeye alınarak ihale edilmesi hükme bağlanmıştır.

— Madenlerdeki işletmelerin tekniğine ve emniyet nizamnamelerine uygun olarak yürütüle bilmesi bu konularda ihtisaslaşmış elemanlarla mümkün olacağından fennî nezaretin Maden Mühendislerinin yetki ve sorumluluğu altında yürütülmesi esası getirilmiştir.

— Herhangi bir ruhsat sahasının gereksiz yere atıl kalmasını önlemek amacı ile Maden Dai resine bildirmek sureti ile sahanın terk edilebileceği hükmü getirilmiştir.

Madencinin, sahasını terk etmeden evvel emniyet tedbirlerini getirip mevcut durumu belirtir rapor ver-.

mes'i halinde geri kalan teminatını alabileceği esası getirilmiş ve böylece ilerde değerlendirilme imkânı doğ-.

ruğunda saha ile ilgili son durumu belirtir bilgilerin eMe edilmesi ve sahada yapılmış olan madencilik fa aliyetlerinden doğabilecek kaza ihtimalleri asgariye indirilmesi ile sahaların terki halinde otomatik olarak aramalara açılması sağlanmıştır.

— Sahaların terk edilmelerinde eski işletmelerin emniyeti ve ilerde tekrar işletmeye alınabilme imkânlarının ortadan kalkmasını önlemek amacıyla sahada mevcut kuyu, galeri ve iksa tesislerin sökülmeksizin Devlete intikali sağlanmış ve diğer tesis, vâsıta, alet ve malzeme ruhsat sahibine ait olduğundan, ih tiyarına bırakılmıştır.

— Madenciliğin rizikoları göz önünde tutularak madencilik sektörüne hizmet eden bir fonun te şekkülü öngörülmüş ve fonun kaynaklarının madencilik faaliyetlerinden dolayı elde edilen gelirin fona iş tirak payları, hibeler, saha ihale gelirleri, teminatların irad kaydedilen kısımları ile devlet iştirakinden, tüzük ve yönetmeliklerde belirtilecek gelirlerden oluşması hükme bağlanmıştır* Bu kaynakların madencilik sektörünün rizikosunu azaltacak yönde aranması, teknolojik araştırma, ge liştirme, pfoje, tesis, alt yapı, istihsal ve ihracat finansman kredileri olarak kullanılması öngörülmüştür.

Etibank, fon kaynakları ile ilgili bankacılık hizmetlerinin yürütülmesi ile görevlendirilerek Türk sanayiinin ihtiyacı olan hammaddelerinin kritik buhran dönemlerinde sanayinin atıl kalmasını önlemek amacı ile stoklanması bunların miktar ve cinslerinin tespiti günün şartlarına göre değiştirilmek üzere Bakanlar Kuruluna bırakılmıştır. Bu suretle bir taraftan kritik stoklar teşekkül ettirilirken diğer taraftan piyasa talebinin düşük olduğu dönemlerde madencilik faaliyetlerine bir devamlılık getirilmek istenmiş ve cevher piyasasında meydana gelen hızlı fiyat değişikliklerinde madencinin zarar ederek tadil-i faaliyetini önlemek ve fiyatların yükseldiği zamanlarda piyasaya hazır mal arzetmek üzere Madencilik Fonunun destekleme alımlarında kullanılmasının yararlı olacağı görüşüne varılmıştır.' Faaliyeti durdurulan bir madenin tekrar faaliyete geçmesi malî açıdan külfet yaratacağından ve yer altı servetleri ziyan olacağından destekleme alımları ile işletmelere devamlılık sağlanarak bu zayiatlar önlenerek, kırsal kesimde iş imkânları sağlanacak, bunun indirek tesirleri olan düzensiz şehirleşme ve sosyal yapıdaki bozukluklara kısmen engel olunması ve Madenlerimizin dış piyasalara satılması mecburî hallerde ve damping hadiselerinde, maden ihracaatında bir emniyet ve devamlılık unsuru ve dış piyasadan gelebilecek kastı fiyat indirimlerine karşı tedbir olarak 'Madencilik Fonunun zararına ihraç bağlantılarında da kullanılması gerekli görülmüştür.

— Maden faaliyetleri ve beyanların doğruluğunun incelenmesi ile ilgili masraflar, kontrollerin ihbarsız yapılması sebebi ile ilk etapta Madencilik Fonundan karşılanması sağlanarak işlemlerin formaliteler den arındırılarak süratlendirilmesi ve bu işler için yapılan harcamaların bilahare ruhsat sahibinden tahsil edi lerek fona iadesi öngörülmüştür.

— Günün şartlarına göre değerlendirilmesi ekonomik olmıyan paşalar, teknoloji ilerledikçe veya fiyatların artması sonucu değer kazanabileceği ve değerlendirme imkânı doğabileceği düşüncesiyle düşük tenörlü cevherler veya paşalar millî servet olarak kabul edilmiş ve paşaların, çevre kirliliği gibi bir prob lem yaratmıyorsa çıkarıldıkları şekilde ve haritalarda belirtilen döküm alanlarında muhafazasına gerek gö rülmüş, diğer taraftan işletmenin zarurî neticesi olarak çıkarılan taş ocakları malzemesi işletme ruhsat sahi binin olacağından bunların kullanılması için ayrıca izin alınmasının gerekmryeceği düşüncesiyle hareket edil miş ve satılmamış cevherlerin, taş ocağı malzemelerinin, işletme artıkları ve paşalar ruhsat süresinin içinde de ğerlendirilmediğinden Devlete intikal ederek ihale edilmesi esası getirilmiştir.

'Madde 35. — Madencilik faaliyetlerinin sürekliliği, sektöründe ilerlemesi olacağından ruhsat sahibinin za rurî nedenlerle faaliyetlere ara vermek durumunda kalması halinde haklarını kaybetmesini önlemek amacı ile faaliyetlerde muvakkat tatil hükmü getirilmiştir.

— Herhangi bir sahaya ait madencilik faaliyetleri ile ilgili bilgilerin tek elden toplanması, bi limsel ve ciddî bir envanterin geliştirilmesi amacı ile mâden sicilinin tutulması öngörülmüş, sicilin bilgisine hazır halde bir done olması sağlanmıştır.

Ayrıca sahaların herhangi bir nedenle fesih olunduğunda o sahaların cevher durumu ile ilgili kayıtlarının dağılması önlenmiş olacağından gelecekteki faaliyetlere ışık tutacaktır.

— Madenlerden çıkarılan cevherlerin ne şekilde rehnedileceği, rehin halinde ne gibi işlemlerde bulunulacağı açıklığa kavuşturulmakta olup rehinle ilgili tutulmasına ve diğer İşlemlere ilişkin açıklamaların ise çıkarılacak bir yönetmelikte belirtilmesi öngörülmektedir,

— Maddede haciz ve ihtiyatî tedbir durumları açıklanmakta, bir madenin tamamının icra yolu ile satışı halinde 41 inci madde hükümlerine göre işlem yapılacağı belirtilmektedir.

— Haciz ve ihtiyatî tedbir konulması ile icraen satışa teşebbüs hallerinde maden faaliyetinin durdurulması ve müdahale edilmesi önlenmekte, böylece ülkenin ekonomik çıkarları ön planda tutulmaktadır.

— Ön işletme ve işletme döneminde madencinin madeni veya 38 inci maddede sözü edilen te sis ve malzemeleri ipotek etme imkânı getirilmekte, ipotek alacaklısının tapuya şerh verebilmesi imkânı sağlan maktadır.

— İpoteğin vadesi sonunda ön işletme ve işletme ruhsatının satılabilmesi hükme bağlanmak tadır.

— İpotekle temin edilen alacaklarda madencinin ruhsatı devretse bile şahsen sorumluluğunun devam edeceği öngörülmektedir.

— Türk Medenî Kanununun ilgili hükümlerinin maden ipoteğinde de uygulanacağı hükmü getirilmektedir.

— Madencinin, ruhsat sahası içinde ve dışındaki faaliyetleri rahat sürdürebilmesi, diğer taraf tan özel mülkiyete konu gayrimenkul söz konusu ise malikin hakkının zail olmaması için maden arama ve ya ön işletme dönemi içerisinde tarafların karşılıklı anlaşması ile irtifak hakkının tesisi imkânı getirilmekte, işletme dönemi içerisinde ise tarafların anlaşmasının mümkün olmaması halinde idarenin işletme ruhsat sa hibi lehine kamulaştırma yapabileceği hükme bağlanmaktadır.

— Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünün ruhsat veya izne gerek kalmaksızın arama faaliyetlerinde bulunması, 22 nci maddeye göre, buluculuk hakkı kazanması öngörülmektedir.

— Madencilik ön işletme veya işletme hakkının, Devletçe geri alınması halinde yapılmış bü tün yatırımlar ile bulunmuş cevher bedellerinin, gerçek değer üzerinden ruhsat sahibine ödenmesi öngörülmek te, ancak cevherin bedelinden Devlet hakkının mahsup edilmesi hükme bağlanmaktadır.

— Kamu kesiminde eleman yetersizliği dikkate alınarak yeminli teknik büroların kurulması öngörülmektedir. Bu büroların yapamayacağı işler, kurulma esasları, görev ve yetkileri belirlenmektedir.

— Bor ve trona madenlerinin işletilmesi ve ihracaatının Bakanlar Kurulunca tespit edilecek usul ve esaslara göre yapılması esası getirilmektedir.

— 6309 sayılı Maden Kanunu ile ek ve değişiklikleri ve 10.6.1983 tarihli ve 2840 sayılı Ka nun yürürlükten kaldırılmaktadır.

— Kanunun yürürlüğünden önce hükümden düşen maden dosyası, arama, işletme ruhsa tı her çeşit tetkik, işletme imtiyazı safhalarındaki ruhsatların paftalardan düşmesi öngörülmektedir.

— Hangi ruhsatların saklı tutulacağı ve esasları hükme bağlanmaktadır.

— Arza tatbik için yatırılmış masraf esasları Madencilik Fonuna irad kaydedilir.

Madde 50, 51. — Yürürlük ve yürütme hükümleridir.

Sanayi ve Teknoloji ve Ticaret Komisyonu Rapora Türkiye Büyük Millet Meclisi Sanayi ve Teknoloji ye 3.4. 1985 Ticaret Komisyonu Esas No. : 1/662 Karat- No. : 11 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Başkanlığınızca Komisyonumuza havale edilen «Maden Kanunu Tasarısı» Enerji ve Tabiî Kaynaklar Ba kanı ve ilgili Bakanlık temsilcilerinin katıldığı; Komisyonumuzun 28.3.1985 tarihinde yaptığı toplantıda ince lenip görüşüldü.

Tasarının gerekçesi uygun görülerek maddelere geçilmesi karar altına alınmıştır. Maddelere ilişkin kabul, ilave ve değişiklikler aşağıda açıklanmıştır.

I - Tasarının 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 29, 30, 31, 32, 33, 35, 36, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, Geçici Madde 1, Geçici Madde 2, Geçici Madde 3, 50 ve 51 inci Maddeleri Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.

II - Tasarının 1 inci maddesinde tadaj; edilen maddeler gözden geçirilerek ismen yapılan yanlışlıklar dü zeltilmiş, tekerrürler ortadan kaldırılmış, ilgili olduğu gurup tashihleri yapılmış ve 9.11.1976 tarih ve 7/12558 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile, 6309 sayılı Maden Kanunu kapsamına alınmış olduğu halde sehven bu maddede yazılmamış olan Pomza madeni madde metnine ilave edilmiştir.

III - ihbar ve Buluculuk hakkı ile ilgili Tasarının 14 üncü maddesinin 4 üncü paragrafına bu haklardan sadece işletme safhasında değilde ön işletme safhasında da maden çıkarılması halinde bu haktan istifade edil mesi teşvik bakımından uygun görülerek «işletmeye geçildiği andan itibaren» tabiri «ön işletmeye ve/veya iş letmeye geçildiği andan itibaren» olarak tadil edilmiştir.

IV - Arama faaliyeti dönemleri ile ilgili Tasarının 16 ncı maddesinin 2 nci paragrafındaki maden mühen disi şartı göreceği işe uygun konu ile ilgili mühendislik dallarından da istifade edilebilmesi ve değişik şartlara derhal uyum sağlanabilmesini teminen madde metninden çıkarılmıştır. Yine aynı paragrafta ön işletme tale binde bulunacak ise verilmesi gereken; ön işletme projesi olacağından işletme projesinin önüne «ön» kelime si konmuş olup, işletme talebide söz konusu olabileceğinden ön işletme projesinden sonra «işletme ruhsatı talebinde bulunacak ise işletme projesini» ibaresi eklenmiştir.

Ayrıca aynı maddenin son paragrafı da, ikinci paragrafta yapılan değişikliklere paralel olarak yeniden tan zim edilmiştir.

V - işletme faaliyetiyle ilgili Tasarının 27 nci maddesinin 3 üncü paragrafı ile getirilen mükellefiyetlere uyulmaması halinde verilecek ceza ve yapılacak işlemleri şekillendiren 4 üncü paragrafdaki «iki yıl üst üste» tabirinin istismara yol açabileceği nazarı itibara alınarak bunu önlemek gayesiyle metin «iki defa» ibaresi kullanılarak yeniden düzenlenmiştir.

VI - ihale ile ilgili Tasarınm 28- inci maddesinde açıklığı temin bakımından; madde metnindeki «2886 sa yılı Kanuna göre» tabiri «2886 sayılı Devlet ihale Kanununa göre» olarak tadil edilmiştir.

VII - Paşaların muhafazası ile ilgili Tasarının 34 üncü maddesinin 3 üncü paragrafının sonundaki «iha lenin» tabirinin «bunun» tabiri olarak tadili uygun görülmüştür.

VIII - Cevherlerin rehni ile ilgili Tasarının 37 nci maddesinin 2 nci paragrafının son hükmü olan «Yazık muvafakat alınmadan yapılan satışlarda bu rehin hakkı devam eder» hükmü 3 üncü şahısların korunabilmesini teminen madde metninden çıkarılmıştır.

IX - Tasarının 47 nci maddesinin 1 inci paragrafı ile ilgili olarak; bu Tasarının 10 uncu maddesi ile şe killendirilen denetim ve gözetim görevlerinin dışındaki görevlerin çıkarılacak bir yönetmelikle tespit edilmesi şartıyla yeminli teknik bürolara verilmesi uygun görüldüğünden maddenin bu paragrafı buna göre tadil edil miştir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi (S. Sayısı ; 319) Maddenin 2 nci paragrafındaki 15 yıllık meslek tecrübesi, mevcut potansiyelin daha geniş ölçüde kullanı labilmesi için 7 yıla indirilmiş ve maden mühendisi şartıda göreceği işe uygun konu ile ilgili mühendislik dal larında da istifade edilebilmesi ve değişecek şartlara derhal uyum sağlanabilmesini teminen metindeki «ma den mühendisleri tarafından» tabiri yerine «ve yönetmelikle tespit edilen mühendisler tabiri» konulmuştur.

Ayrıca maddenin 5 inci paragrafı tadil edilen 1 inci paragrafa uygun olarak denetim görevi esasen kaldırıl dığından hangi hakların verilemeyeceği sarahaten tashih edilmiştir.

X - Tasarının 48 inci maddesinin konusu olan bor ve trona madenlerinin aranma ve işletilmesinin vahdet temini bakımından, bu Kanun hükümlerince yapılması ve mezkûr madenlerin özellikleri itibariyle de ihraçla rına ait usul ve esasların Bakanlar Kurulunun yetkisine bırakılması uygun görülmüş ve madde metni buna gö re tadil edilmiştir.

XI - Tasarının 49 uncu maddesinde 2840 sayılı Kanunla ilgili olarak; sadece, gene bu tasarının 48 inci maddesi ile, bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren bulunacak bor ve trona madenleri için yeni bir dü zenleme öngörüldüğünden bu düzenleme dışındaki 2840 sayılı Kanunun diğer hükümleri yürürlükte bulun duğundan, 2840 sayılı Kanunun yürürlükten kaldırılacağı hükmü, madde metninden çıkarılmıştır.

XII - Tasarı kapsamına alınan mermer, kil ve Feldispat evvelce taş ocakları nizamnamesine tabi madde ler olup il özel idarelerince ruhsat verilerek işletildiğinden bu kabil ruhsatların adaptasyonlarının yapılabil mesi için Geçici Madde 4 ve bu adaptasyonlar yapılıncaya kadar doğabilecek kargaşalıkların önlenmesi ama cı ile de Geçici maddedeki sürelere bağlı olarak maden müracaatlarının kabul edilmemesini hükme bağla mak amacıyla Geçici Madde 5'in Tasarıya ilave edilmesi Komisyonumuzca uygun görülmüştür.

İşbu raporumuz havalesi gereği Plan ve Bütçe Komisyonuna gönderilmek üzere Yüksek Başkanlığa saygı ile sunulur.

Başkan Başkanvekili Sözcü Fahir Sabuniş Cevdet Karakurt Rüştü Kâzım Yücelen Bursa Diyarbakır İçel Kâtip Üye Üye Gürbüz Şakranlı Kâzım İpek Seçkin Fırat Manisa Amasya Bolu Muhalefet şerhim ekli Üye Üye Üye Kemal Iğrek Seyit Hüsamettin Konuksever İsmet Oktay Bursa Edirne Eskişehir Üye Üye Üye Mustafa Kemal Togay Mehmet Kafkaslıgil Mustafa Şahin İsparta istanbul Kayseri Üye Üye Üye İsmet Turhangii Faruk Dirik Cemal Özdemir Manisa Nevşehir Tokat Muhalefet şerhim ekli Türkiye Büyük Millet Meclisi (S. Sayısı' : 319)