Kaynak: TBMM S. Sayısı 69 · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Karayolları Genel Müdürlüğünün 1950 - 1970 yıllan arasında «Tekerlek Dönsün» sloganı ile başlattığı yol yapım faaliyetleri, ilk yıllardan itibaren başarılı olmuş ve mevcut karayolu ağı 60.000 Km.*ye ulaşmıştır.
Ülkemizin hızla kalkınması sosyal ve ekonomik ihtiyaçların artması ve buna bağlı olarak 1970'lerden itibaren yerli otomotiv sanayiinin kuruliması trafiğe kayıtlı araç sayısında önemli artışlar meydana getirmiştir. 1975'lerden sonra taşıma araçlarının bü yümesi ve dingil şirketlerinin çoğalması ile yük ve yolcu taşımacılığında karayolları payının büyümesi karşısında karayollarının fizikî ve geometrik standartları yetersiz kalmıştır. Bu sebeple, karayolları üst yapısının takviyesinin yanı sıra, yüksek standartlı yolların yapımına başlanmıştır. Normal yollarımızda gerek yolun her yerinden yola girme imkânı bulunması ve gerekse herhangi bir tahdit olmaması ve yol boyunda meydana gelen hızlı yapılaşma, yol kapasitesini olumsuz yönde etkilemiştir.
Yol için yapılan yatırımların en verimli şekilde kullanılması ve kapasiteden tam faydalanılması bakımından trafik ve yol boyundaki yapılaşmanın yola etkisinin asgariye indirilmesi lüzumu hâsıl olmuştur. Yola giriş - çıkışları talhdit eden yolların yapımına imkân veren 1593 sayılı Erişme Kontrollü Karayolları Kanunu 1972 yılında çıkarıl mıştır. Yollarımızın üzerindeki trafiğin ağır vasıta oranının çok yüksek olması da dikkate alındığında, yıllık ortalama günlük trafiği 5 000 m. üzerine çıkan yolların, otoyol olarak inşa edilmesi zaruri hale gelmiştir. 1990 yılına kadar bu sayıda trafiği taşıyacak yollarımızın uzunluğunun 2 500 km. Ve yaklaşacağı hesaplanmaktadır.
Gerekli finansman kaynakları bulunup otoyolların yapımı süratlendiriknediği tak dirde, önümüzdeki yıllarda yol ağımızdaki sıkışmaların, memleket ekonomisini menfî şekilde etkileyeceği muhakkaktır.
Otoyolların kilometre maliyeti yaklaşık 2 ila 5 milyar TL., hatta tünel ve viyadük lerin kesif olduğu bazı kesimlerde 10 - 12 milyar TL.'ye kadar çıkmaktadır. Bu kadar büyük meblağların bütçe kaynaklarımdan ayrılıp, otoyollar yapımına tahsis edilmesi, Karayolları Genel Müdürlüğünün Devlet ve il yolları hizmetlerini büyük ölçüde aksa tabilecektir. Bu sebepledir ki, gelişmiş bölgelerimizdeki yeni yol ihtiyacının otoyollarla karşılanması ve bu yolların işletilmesinden elde edilecek gelirlerle oluşturulan kaynağın yeni otoyolar yapımının finansmanımda kullanılması düşünülmüştür. Otoyol yapılan güzergâhlarda, ücretsiz bir yolun da kamu hizmetine açık tutulması esas alınmaktadır.
Son yıllarda otoyol konusunda dış kaynaklardan kredi temin edilerek başlatılmış bulunan otoyol yapım hamlesi dahi, ileriki yıllardaki yol ihtiyacını karşılamakta yeterli olmayacaktır. Bu sebepten dolayı yeni ve ilave kaynakların seferber edilmesine ihtiyaç vardır. Bu Tasarı, kamu sektörü dışındaki yerli ve yabancı finansman imkânlarının ka rayolları yatırımlarına yönlendirilmesini hedef almakta ve bu suretle ülkemiz kalkınması için zarurî olan yol ağının bir an önce gerçekleştirilmesini öngörmektedir.
— Maliyeti çok yüksek olan otoyolların yapımı, bakımı ve işletilmesi işinin sınırlı bütçe imkânları ile mümkün olmaması sebebiyle, gerek yeni iç ve dış kay nak yaratılması, gerekse yeni teknolojinin ülkemize gelmesini sağlamak amacı ile yerli ve yabancı sermaye şirketlerinin; otoyolları ve üzerindeki bütün tesislerin yapımı, ba kımı ve işletilmesi ile görevlendirilmesi öngörülmektedir.
— Bu madde ile, tasarının; görevli şirkete bütün tesisleriyle oto yollarının veya diğer otoyollardaki yolculukla ilgili tesislerin yapımı, bakımı ve işletil mesi görevinin Verilmesi işi ile; azamî görev süresi, sözleşme geçiş ücreti tarifesi ve görevin sona ermesi ile ilgili usul ve esasları kapsadığı belirtilmektedir.
— Bu madde ile, tasarıda geçen bazı terimler açıklığa kavuşturulmak tadır.
— Bu madde ile; yatırım maliyeti çok yüksek olan otoyolların ülkenin kalkınması île yakından ilgili olması sebebiyle, bütün tesisleri ile birlikte belirli gü zergâhtaki otoyolunun yapımı, bakımı ve işletilmesi işlerinin özel hukuk hükümlerine tabi yerli ve yabancı sermaye şirketlerine yaptırılmasına; Devlet Planlama Teşkilatı nın görüşü ve Bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca karar verilebilmesi im kânı getirilmektedir. , Genel Müdürlükçe yapılmış veya yapılmakta olan otoyollar üzerindeki yol ve yolculukla ilgili hizmet tesislerinin yapımı ve işletilmesi işinin Genel Müdürlük dışın daki sermaye şirketlerine yaptırılması, hizmetin daha iyi yürümesi ve bütçe imkânla rının da zorlanmaması bakımından yararlı bulunmaktadır.
Ayrıca, bu maddede öngörülen görev verilmesine dair hususlar ile sözleşme şart lan ve görevli şirketin belirlenmesine ilişkin diğer konuların, yönetmelikle düzenlene ceği açıklanmaktadır.
— Bu maddede, verilecek görevin niteliği ve kapsamı belirlenmektedir.
Diğer taraftan, görev sözleşmelerinin azamî 49 yıl olacağı öngörülen ve bu süre nin; bütün tesislerin yapım, bakım ve işletilmesini kapsayacağı hükme bağlanan mad dede, tesislerin zamanında yapılabilmesi için görevli şirkete taahhüdü altındaki işleri Genel Müdürlüğün muvafakati ile başka şahıs veya şirketler eliyle de yaptırılmasına imkân sağlamakta ve bu halde dahi görevli şirketin Genel Müdürlüğe karşı yüküm lülüklerinin devam edeceği esası benimsenmektedir.
— Bu madde ile, belirlenmiş olan süre sonunda otoyol ve bununla il gili bakım, işletme tesisleri ile yolculukla ilgili hizmet tesislerinin bütün müştemilatı ile birlikte borç ve taahhütlerden ari ve kullanılabilir durumda Genel Müdürlüğe be delsiz ve kendiliğinden geçmesi amaçlanmaktadır. Esasen 9 uncu maddede de, otoyol ve üzerindeki tesislerin Genel Müdürlüğe ait olacağı hükme bağlanmış bulunmaktadır.
Ayrıca, görevli şirketin acze düşmesi veya sözleşme şartlarını yerine getirmemesi durumunda, sözleşmenin feshedileceği ve buna ilişkin hükümlere sözleşmede yer ve rileceği öngörülmektedir.
— Bu madde ile, otoyol geçiş ücretleri! tarifesinin hangi usule ve şekle uyularak ve hangi kriter ve esaslar dikkate alınarak belirleneceği hükme bağlanmak tadır.
— Bu madde ile, otoyol ve tesisler ile ilgili kamulaştırma işlemlerinin, bedeli görev sözleşmesi hükümlerine göre kısmen veya tamamen görevli şirket tara fından karşılanmak kaydıyla, Genel Müdürlükçe ve Genel Müdürlük adına yapılacağı hükme bağlanmaktadır.
— Bu madde ile, kamulaştırılmış arsa veya arazi ile üzerinde yapılacak otoyol ve bununla ilgili her türlü tesisin mülkiyetinin Genel Müdürlüğe ait ve Devlet malı hükmünde olduğu hükme bağlanmakta; ayrıca, otoyol ve tesislerin gerek yapımı sırasında gerekse işletme süresinde doğabilecek her türlü hukukî, cezaî ve malî so rumluluğun görevli şirkete ait olacağı esası benimsenmektedir.
— Bu madde ile, görevin kısmen veya tamamen bir başka şirkete dev rine imkân sağlanmakta; söz konusu devir işleminin, görevin verilmesiyle ilgili usul ve esaslara tabi olacağı açıklanmaktadır,
— Bu madde ile, tasarının uygulanması ile ilgili hususların, Bakanlıkça hazırlanıp Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulacak yönetmelikte düzenlene ceği hükmü getirilmektedir.
— Yürürlük maddesidir.
— Yürütme maddesidir.
_ 4 — Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu Rapora Türkiye Büyük Millet Meclisi Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu Esas No. : 1/435 10.5.1988 Karar No. : 7 TÜRKİYE BÜYÜK MÎLLET MECLÎSÎ BAŞKANLIĞINA Komisyonumuz, Karayolları Genel Müdürlüğü Dışındaki Kuruluşların Erişme Kontrollü Karayolu (Otoyol) Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi ile Görevlendirilmesi Hak kındaki Kanun Tasarısını Bayındırlık ve iskân Bakanı Sayın Safa Giray'ın hazır bu lunduğu 10.5.1988 tarihli toplantısında görüşüp incelemiştir.
Otoyolların kilometre maliyetinin çok yüksek olması, hatta tünel ve viyadüklerin kesif olduğu bazı kesimlerde bu maliyetin daha da yükselmesi, büyük meblağların bütçe kaynaklarından ayrılıp, otoyollar yapımına tahsis edilmesi, Karayolları Genel Müdürlüğünün Devlet ve il yolları hizmetlerini büyük ölçüde aksatabilmektedir. Bu nedenle tasarı, kamu sektörü dışındaki finansman imkânlarının karayolları yatırımla rına yönlendirilmesini hedef almakta ve bu suretle ülkemiz kalkınması için zarurî olan yol ağının bir an önce gerçekleştirilmesini öngörmektedir.
Tasarının tümü üzerindeki görüşmeler tamamlandıktan sonra maddelerine geçilmesi Komisyonumuzca kabul edilmiştir.
Tasarının 1 inci maddesi, Komisyon Başkanlığına verilen önerge doğrultusunda kabul edilmiş, bu maddedeki «yerli ve yabancı» ibareleri çıkarılmıştır.
Tasarının 2 nci maddesi Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.
Tasarının 3 üncü maddesinin (h) bendi, 1 inci madde paralelinde, verilen önerge doğrultusunda düzenlenmiş ve «yerli ve yabancı» ifadesi (h) bendinden çıkarılmış madde bu haliyle Komisyonumuzca benimsenmiştir.
Tasarının 4 üncü maddesinin (a) bendi, bürokrasiyi asgariye indirmek ve bazı bürokratik engelleri azaltmak amacıyla verilen değişiklik önergesi dikkate alınarak incelenmiş ve madde Komisyonumuzca verilen değişiklik önergesi paralelinde kabul edilmiştir.
Komisyonumuz, 5 inci madde üzerindeki çalışmalarında, maddenin birinci fıkra sını değiştiren önergeyi dikkate almış ve birinci fıkra da «işletilmesini de» kelimesin deki «de» ibaresini madde metninden çıkararak 5 inci maddeyi kabul etmiştir, Tasarının 6 ncı maddesi Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.
Tasarının Tarife Belirleme Esasları başlıklı 7 nci maddesi verilen değişiklik öner gesi de dikkate alınarak görüşülüp incelenmiştir. Bürokrasiyi azaltmak amacı ve tari fenin tespitinde bazı kıstasların dikkate alınmasını öngören değişiklik önergesi kabul edilmiş ve madde Komisyonumuzca verilen önerge doğrultusunda benimsenmiştir.
Tasarının 8, 9, 10, 11, 12 ve 13 üncü maddeleri Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.