Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı Teşvik ve Muafiyetleri Kanunu

I. — GENEL DURUM :

1970'lerin sonlanna kadar gelişmiş ekonomilerde, yoğun sermaye-teknoloji yatırımının temel olması, bu ülkelerin standart ve seri üretimle maliyetleri düşürerek büyük pazarları ellerinde tutmak yolunda sanayi politikaları uygulamalarına ve büyük sanayi üzerine ağırlık vermeleri ne neden olmuştur. Diğer bir ifadeyle ekonomik gelişme; temel enerji kaynaklarının önemli miktarlarda kullanımına dayalı, ihtisaslaşmayı ve seri üretimi gerektiren endüstriyel teknoloji lerin kullanımına bağlı olarak sağlanmıştır.

1980'Ii yılların başlarında ekonomik gelişmeyi belirleyen teknoloji ve metodlarda nitelik bakımından bir değişiklik olmuş, bu modelde, temel ekonomik gelişme perspektifini oluştu ran büyük işletmelerin yanı sıra bu işletmelerin daha verimli üretim yapabilmelerini temin eden, gelişme hedefleri bakımından büyük işletmeleri tamamlayan eskiden beri mevcut küçük ve or ta ölçekli işletmeler, yepyeni bir önem kazanmıştır.

Ayrıca, büyük ölçekleri nedeni ile sevk ve idaresinde zorluklarla karşılaşılan ve verimlilik leri belirli bir sınırın üzerinde artınlamayan büyük işletmelerin daha etkin ve verimli çalışma larını temin edebilmek için destekleyici sektörlere ihtiyaç olduğu tespit edilmiştir.

v Diğer taraftan, başlangıçta sermaye yetersizliği içinde olup kısa sürede sanayileşmek iste yen ve bunu gerçekleştiren ülkelerde, az sermaye ile çok üretim yapacak bir sistemin kurulması zarureti, küçük sanayi işletmelerini bu amaç için ideal kılmıştır. Ancak küçük sanayi işletme leri aracılığı ile amacı temin edebilmek için iyi bir organizasyona gidilmiş, hammedde temini, pazarlama, iş dağıtımı, iş birliği, çıkarılan kanunlarla belli bir sisteme oturtulmuş, finansman temininde kefaleti sağlayan organizasyonlara gidilmiştir, özetle bilgi iletişim teknolojisinde kay dedilen gelişmeler ile daha küçük ölçekli işletmelerin verimliliğinin artırılabilmesi, teknolojik gelişmelerin yaygınlaştırılabilmesi ve pazar bilgilerinin süratli dolaşımının sağlanabilmesi desantralizasyona gidilebilmesine imkân vermiştir.

Dünya ekonomisinde meydana gelen ve yukarıda ifade edilen konjonktürel değişme ve ge lişmeler; özellikle son yıllarda uluslararası ilişkileri artmış olan ülkemizi ve ülke ekonomisinde gerek imalat ve hizmet sektörlerindeki, gerekse istihdamdaki önemli payı ve ekonominin temel unsuru olan büyük işletmelerin destekleyicisi ve tamamlayıcısı olan küçük sanayi işletmelerini etkilemektedir.

II. — YENİ GELİŞMEYE DtĞER ÜLKELERDEKİ UYUM ŞEKLİ :

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde (A.B.D., AT Ülkeleri, Japonya, G. Kore, Hindistan) küçük ölçekli işletmelere yönelik çalışmalar bir bütün olarak incelendiğinde ortak özelliklerin başında, bu kesimi koruyan, yaşaması ve gelişmesi için gerekli altyapı sağlayan yasaların çok luğu ve niteliği ile uygulamanın devlet tarafından dikkatle izlenmesi ve kontrol edilmesi gel mektedir.

Sağlıklı büyümenin vazgeçilmez gereği olarak belirtilen, büyük ve küçük ölçekli işletme lerin bir arada ve uyumlu çalışmalarını sağlama düşüncesiyle, küçük ölçekli işletmeler için ge liştirilen teşvik tedbirlerinin en az büyük işletmeler için sağlanmış teşvik tedbirleri kadar hare kete geçirici ve yönlendirici öğeler taşıması dikkati çeken ikinci önemli noktadır.

Diğer bir husus, soz konusu ülkelerde, küçük işletmeleri geliştirme, destekleme ve yönlen dirme amacına yönelik kuruluşların varlığıdır. Bu kuruluşlar söz konusu kesimin mevcut so runlarının bir kısmını doğrudan, bir kısmını da, ülkedeki kamu ve özel nitelikli kuruluşları koordine ederek, onların potansiyellerini belirli yönlere kanalize ederek çözmektedirler.

Yukarıda ana hatlarıyla açıklanan hususlara açıklık kazandırmak amacıyla; Güney Kore, Hindistan, Japonya ve A.B.D.'de küçük ölçekli işletmeler için çıkarılan kanunlar ve alınan ted birlerin daha detaylı olarak açıklanmasında yarar mülahaza edilmiştir.

A) Güney Kore'de küçük işletmelerin faaliyetlerini düzenleyen bir çok önemli kanun bu lunmaktadır. Bunlardan en önemlisi 1966 yılında yürürlüğe konan Küçük İşletmeler Kanunu'- dur. Küçük işletmeleri ilgilendiren diğer kanun, tüzük yönetmelik ve kararlar doğrudan veya dolaylı olarak bu kanuna göre düzenlenmektedir. Küçük işletmelerin faaliyet alanlarının çizil diği bu kanunda, ulusal ekonominin dengeli gelişiminde küçük sanayinin rolü ve önemi vurgu lanmaktadır. Kanun, uluslararası rekabet, küçük-büyük sanayi koordinasyonu, finans, yöne tim ve teknik danışmanlık konularında hükümetin araştırmalar yapmasını ve politikalar geliş tirmesini zorunlu kılar.

Konu ile ilgili diğer kanunlar, başlıklar halinde aşağıda verilmiştir;

1. Küçük İşletmeler Kooperatif Kanunu (Aralık, 1961) 2. Küçük İşletmeler Koordinasyon Kanunu (Aralık, 1978) 3. Küçük işletmelerin Korunmasını Teşvik Kanunu (Aralık, 1975) 4. Küçük işletmeleri Teşvik Fonu Kanunu (Nisan, 1978) 5. Küçük İşletmelerin Ürünlerini Kullanma Kanunu (Aralık, 1981) 6. Küçük ve Orta Sanayi Bankası Kanunu (Temmuz, 1961) 7. Ulusal Halk Bankası Kanunu (Aralık, 1962) 8. Kredi Garanti Fonu Kanunu (Aralık, 1974) Kore'de küçük işletmeleri geliştirme çalışmaları, Kore Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (MOST) önderliğinde Kore Küçük işletmeler Federasyonu, bunların alt kuruluşları ile toplam 20 banka ve kredi kuruluşunun katılımı ile sürdürülmektedir. Küçük işletmelere yönelik hizmetlerin bir kısmını doğrudan veren, diğerlerini de koordine eden bir kuruluş olarak dikkat çeken Kore Küçük işletmeler Federasyonu, 1962 yılında kurulmuş, halen 12 bölüm, 10 yerel örgüt ve 220 personel ile çalışmalarını sürdüren bir teşkilattır. Federasyonun yıllık bütçesi 1985 itibariyle, % 58'i devlet tarafından karşılanmak üzere yaklaşık 23.7 milyon USS'dır. Kuruluşun amacı, Kore Küçük işletmelerinin iç pazarda olduğu kadar, uluslararası pazarlarda da rekabet gücünü artırmaktır. Bu amaca ulaşmak için federasyonun verdiği hizmetler genel başlıklar halinde aşa ğıda sıralanmıştır;

— Finans — Teknik ve Yönetim Danışmanlığı — Bilgi Sağlama — Pazarlama Yardımı — Yan Sanayi Geliştirme.

B) Hindistan'da, doğrudan küçük işletmelere yönelik ve küçük işletmeler için çıkarıl mış bir ana kanun olmamasına karşın, 1946 yılından itabaren alınan Sanayi Politikası Kararla rı ve Beş Yıllık Planlar'da küçük işletmeler planlı ekonominin temel taşları olarak görülmüşlerdir.

1948'de çıkarılan Sanayi Politikası Kararları; büyük, orta ve küçük sanayinin gelişmesi ile ilgili tedbirlerin, Devlet Politikası olarak yazılı hale getirildiği ilk doküman olma özelliğini taşımaktadır. Bu kararlarda, köy işletmelerinin ve küçük ölçekli sanayinin ülke ekonomisi içindeki önemi vurgulanıp, bunların sağlıklı gelişimini etkileyen hammadde temini, teknik danışman lık, büyük sanayi ile koordineli üretim vs. türündeki sorunlar belirtilmiş ve Eyalet ve Bölge Hükümetlerine bu konuda terbirler alınması doğrultusunda görevler verilmiştir. Ayrıca, belir tilen sorunların çözümü ile uğraşacak kuruluşların kurulması ve faaliyete geçirilmesi kararları alınmıştır.

1956 yılında yayınlanan ikinci Sanayi Politikası Kararlarında da küçük işletmeleri koru mak ve desteklemek yönünde hükümlere yer verilmiş olup, tekelleşmeyi önlemek amacıyla, dev letin ve özel sektörün üreteceği ürünlerin sınıflandırılmasında bazı malların üretimi sadece kü çük işletmelere verilmiştir. Ayrıca vergilendirme sisteminde küçük işletmelere kolaylık sağlan mıştır. Küçük işletmelerin rekabet gücünü artırmak amacıyla benzer tedbirlerin, gerektiği za man alınacağı belirtilmiştir. Gelişmiş teknolojiye bağlı işsizliğe neden olmamak koşulu ile, kü çük işletmelerin üretimlerinin geliştirilip modernleştirilmesi hedeflenmiştir.

_ 4 — 1980 Kararlarında, küçük işletmelerin büyük ve orta ölçekli işletmeler ile uyum içinde bü yümesine ve birbirlerini tamamlayıcı bir yapıya kavuşmalarına önem verilmiştir. Bu amaçla yan sanayi ve tali müteahhitlik konuları ele alınmış ve "Çekirdek Fabrika'Mar tanımlanmıştır.

Küçük işletmelerin korunup, desteklenmesi ve geliştirilmesi için çeşitli tedbirler, yukarıda belirtilen Sanayi Politikası Kararlarının yanısıra Hindistan'ın Beş Yıllık Planlarında da yer al maktadır.

Hindistan Hükümeti, başta Küçük Sanayi Geliştirme Teşkilatı (SIDO) olmak üzere gerek merkezi düzeyde ve gerekse eyaletler düzeyinde birçok kuruluş aracılığıyla küçük işletmelere;

— Finans — Yan Sanayi Geliştirme — Eğitim — Teknik ve Yönetim Danışmanlığı — Bilgi ve Toplama ve Derleme — Uluslararası İşbirliği — Pazarlama — Sanayi Siteleri konularında hizmetler sunmaktadır.

Küçük sanayi işletmelerine yönelik hizmetleri planlı olarak ilk başlatan ülkelerden birisi olan Hindistan'da, belirli bir başarının sağlandığı kabul edildiğinden söz konusu kesim ile ilgi li kuruluşların listesinin kısa açıklayıcı bilgi ile birlikte verilmesi yararlı görülmüştür.

1. Merkezi Düzeydeki Kuruluşlar :

1.1. Küçük Sanayi Geliştirme Teşkilatı (SIDO) :

1954 yılında kurulan ve Sanayi Bakanlığına bağlı bir teşkilat olan SIDO, ülke çapında kü çük,sanayinin sürekli olarak ve organize bir biçimde büyümesini sağlamak doğrultusunda po litikalar geliştiren, merkezi ve eyaletler düzeyindeki kuruluşların faaliyetlerini düzenleyen ve çeşitli programları uygulamaya koyan bir üst organ olarak faaliyet göstermekte, bu faaliyetle rini sürdürürken, Bakanlıklar, Planlama Komisyonu, Eyalet Hükümetleri Finans Kuruluşları ve küçük sanayi ile ilgili diğer kuruluşlarla yakın ilişki içinde bulunmaktadır.

SIDO; 26 Küçük Sanayi Hizmet Enstitüsü (SİSİ), 32 Bölge Enstitüsü, 41 Yaygın Hizmet Merkezi, 4 Bölgesel Test Merkezi, 1 Takımhane ve Eğitim Merkezi, 2 Eğitim Merkezi ve 4 Üre tim Merkezi ağı ile faaliyetlerini sürdürmektedir.

1.2. Ulusal Küçük Sanayi Şirketi (NSIC) :

1955 yılında, ülke çapında küçük sanayinin gelişmesini teşvik amacıyla kurulan NSIC, 4 önemli yerleşim merkezinde açmış olduğu Prototip Geliştirme ve Eğitim Merkezleriyle (PDTC) ve çeşitli işkolları ve bölgelere göre açtığı bürolar ile faaliyetlerini sürdürmektedir.

1.3. Küçük Sanayi Eğitim Enstitüsü (NSIET), 1.4. Merkezi Takım Dizayn Enstitüsü (CITD), 1.5. Merkezi El Aletleri Enstitüsü (CIHT), 1.6. Elektrikli ölçme Aletleri Dizayn Enstitüsü (İDEMİ), 1.7. Toplu Eğitim Merkezi (ITC), 2. Eyatletler Düzeyindeki Kuruluşlar, 3. özel Amaçlı Kuruluşlar, 4. Finansman Kuruluşları, (Birçok ticarî ve özel bankayı da içine alan 12 finans kuruluşu).

C) Japonya'da küçük ve orta ölçekli kuruluşları ilgilendiren bir dizi kanun, kararname, tüzük ve kararlar mevcuttur. Ancak, bu hukukî düzenlemelerin hemen hepsinin çıkış noktası "Küçük ve Orta ölçekli İşletmeler Ana Kanunu"dur. Bu Kanunun amact, küçük ve orta öl çekli işletmelerin büyüme ve ilerlemelerini, ulusal ekonomininkine paralel olarak geliştirmek ve bu işletmelerde çalışan kişilerin ekonomik ve sosyal durumlarını iyileştirmektir. Yine bu Kanun ile hükümete verilen bir diğer görev ise, küçük ve orta ölçekli işletmelerin gerçek durumlarını ortaya çıkaracak ciddî araştırmaların yapılması ve bunların sonuçlarının ilgili mercilere sunulmasıdır.

Kanun ayrıca, bilgili ve tecrübeli kişilerin görüşlerini alacak ve buna dayalı olarak yapıla cak etüt ve çalışmaları uygulatabilecek bir "Küçük İşletmeler Danışma Konseyi" kurulmasını öngörmektedir.

Küçük ve orta ölçekli işletmelerin dengeli olarak büyümesi ve gelişmesi, genel anlamda tüm ekonominin ilerlemesi anlamına geldiği için, doğrudan bu kuruluşlarda çalışmasalar bile küçük ve orta ölçekli işletmelerin faaliyetleri ile ilgili herkesin, bu karar ve tedbirlerin uygulan masında merkezi ve yerel hükümetler ile işbirliği yapması gerekmektedir.

Ana kanun hakkında gerekli görülen bazı noktalara değindikten sonra, küçük sanayinin teşviki ve desteklenmesi için verilecek hizmetlerin yasal temelini oluşturmak amacıyla yürürlü ğe konmuş olan 29 adet kanun, kapsadıkları konular ve alanlar hakkında fikir verebilme ama cıyla aşağıda sadece isimler ile sıralanmıştır :

1. Küçük Ölçekli İşletmeler Ana Kanunu, 2. Küçük ölçekli İşletmeler Modernizasyonu Teşvik Kanunu, 3. Modernizasyon Fonu, vb. Aracılığıyla Küçük ölçekli İşletmelere Yardım Kanunu, 4. Küçük ölçekli İşletmeler Kuruluşu Kanunu, 5. Küçük İşletme Birliklerinin Organizasyonu ile İlgili Kanun, 6. Küçük ölçekli İşletme Kooperatifleri, vb. Kanunu, 7. Küçük ölçekli İşletmeler Rehberlik Kanunu, 8. Küçük ölçekli Perakende İşleri Teşvik. Kanunu, 9. Alış Veriş Merkezleri Teşvik Kooperatifleri Kanunu, 10. Küçük ölçekli İşletmelerin İş Değiştirmeleri ile ilgili Geçici Tedbirler Kanunu, 11. Küçük Ölçekli İşletmelerde Karşılıklı Emeklilik Yardım Kanunu, 12. Küçük ölçekli İşletmeler Finansman Kuruluşu Kanunu, 13. Ulusal Finansman Şirketi Kanunu, 14. Ticarî ve Sınaî Kooperatifler Merkez Bankası (Shoko Chükin Bank) Kanunu, 15. Küçük ölçekli İşletmeler Kredi sigorta Kanunu, 16. Küçük Ölçekli İşletmeler Kredi Sigorta Şirketi Kanunu, 17. Kredi Garanti Birlikleri Kanunu, 18. Kurumlar Vergisi ile ilgili Geçici Tedbirler Kanunu, 19. Küçük Ölçekli İşletmeler Yatırım Ltd. ŞU. Kanunu, 20. Küçük ölçekli Taşaron İşletmeleri Teşvik Kanunu, 21. Taşaronların Alacaklarının ve Diğer ödemelerin Gecikmesini önleyen İşletmelerle İlgili Kanun, 22. Küçük ölçekli İşletmelerin Faaliyetlerini Güvence Altına Almak İçin Büyük ölçekli İşletmelerin Faaliyetlerini Düzenleyen Kanun, 23. Küçük ölçekli İşletmelere Verilen Hükümet ve Kamu Siparişlerini Güvence Altına Alan Kanun, 24. Bölgesel Sanayi ve Ticaret Kuruluşunun Organizasyonu ile ilgili Kanun, 25. Çok Küçük İşletmeler İçin Karşılıklı Yardım Hakkında Kanun, 26. "Sanchi"deki Küçük Ölçekli İşletmelerle İlgili Geçici Tedbirler Kanunu, 27. Belirli Sanayi Kollarında ve İlgili Alanlarda Faaliyet Gösteren Küçük Ölçekli İşlet meler İçin Geçici Tedbirler Kanunu, 28. Geleneksel El Sanatları Sanayiinin Teşvikiyle İlgili Kanun, 29. Küçük ölçekli İşletmelerin İflasını önlemek Üzere Karşılıklı Yardım Kanunu.

Bu kanunlar çerçevesinde 13 kamu kuruluşu ve çok sayıda banka ve kredi kuruluşu ile küçük ve orta ölçekli işletmelerin yasal örgütleri, söz konusu kesime;

— Finansman, — Kredi Garantisi, — Eğitim, — Teknik ve Yönetim Danışmanlığı, — Pazarlama (İhracaat ağırlıklı), — Bilgi Sağlama, — Araştırma + Geliştirme ve benzeri hizmetler vermek üzere faaliyet göstermektedirler. Bunlar arasında Japonya Küçük ve Orta ölçekli İşletmeler Teşkilatı ile Küçük İşletmeleri Teşvik Kuruluşu bu çalışmaların loko motifi niteliğini taşımaktadır. Küçük ve Orta ölçekli İşletmeler Teşkilatı, Uluslararası Ticaret ve Sanayi Bakanlığına bağlı olup, Küçük ve Orta ölçekli İşletmeler ile ilgili politikaların belir lenmesinde etkin bir rol oynar. Kendisine bağlı alt kuruluşlar (Küçük ve Orta ölçekli İşletme ler Stabilizasyon Kurulu, Küçük ve Orta ölçekli İşletmeler Modernizasyon Kurulu, Küçük ve Orta ölçekli İşletmeler tşgüvenliği Kurulu) ile birlikte Küçük ve Orta ölçekli İşletmelere yuka rıda genel ifadesini bulan çok yönlü hizmetleri sunar. Küçük İşletmeleri Teşvik Kuruluşu, 1967 yılında kurulmuş olup, hükümetin modernizasyon, yapısal gelişme, yönetim ve teknoloji geliş tirme programlarında aldığı tedbirleri yürütecek, finans hizmeti ağırlıklı bir organ plmuştur.

D) Amerika Birleşik Devletleri'nde uygulanan küçük işletmeler politikasını ülkenin di ğer ekonomik ve sosyal politikalarından ayırmak, küçük işletmelerin Amerikan toplum yapısı nı temel taşını oluşturduğu göz önüne alınırsa, hatalı bir yaklaşım olacaktır. A.B.D.'de küçük işletmelerin ekonomik gelişmeye, istihdama, yeni yeni kuruluşlara ve üretim verimliliğine kat kısı uzun yıllardan beri bilinmekte ve bu meydanda her türlü imkân seferber edilmektedir. Dev letin küçük işletmelerle ilgili politikasının asıl amacı, rejimin teminatı ve ulusun refahı için ge rekli görülen serbest ve adil rekabete dayalı sistemi muhafaza etmektir.

A.B.D.'de doğrudan küçük işletmelere yönelik çıkarılmış kanunlar şunlardır :

1. Küçük İşletmeler Kanunu (1953), 2. Küçük İşletmeler Yatırım Kanunu (1958), (Her iki kanun da hemen her yıl programların kuvvetlendirilmesi ve genişletilmesi için yenilenir), 3. Gönüllüler Tarafından Verilen Hizmetlere Dair Çıkarılmış Kanun (1973), 4. Federal Finansman Bankası Kanunu (1973), 5. İstihdamı Artırma ve Eğitim Kanunu (1973), 6. Taahhüt İşlerinde İşin Bir Kısmının Küçük veya Dezavantajlı İşletmelere Tali Müte ahhitlik Yoluyla Verilmesine Dair Kanun (1978), 7. Küçük İşletmeler için Ekonomik Politika Kanunu (1980), 8. Küçük İşletmeler İhracatı Geliştirme Kanunu (1980), 9. Adalette Fırsat Eşitliği Kanunu (1980), 10. Küçük İşletmeler Üzerindeki Bürokrasi ve Kırtasiye Yükünün Hafifletilmesi ve Es neklik Kazandırılmasına Dair Kanun (1980), 11. İşletmelerde Düşük Gelir Seviyesini (Küçük veya Dezavantajlt İşletmeler) Daha Az Vergilendirmeye Dair Kanun (1981), 12. Küçük İşletmeler Buluş Geliştirme Kanunu (1982);

13. Meslekî Eğitimde Devlet ve özel Sektörün Ortaklaşa Yöntemler Geliştirmesine Dair Kanun (1982), 14. Kamu Kuruluşlarıyla Çalışan Küçük İşletmelere ödemelerin Çabuk Yapılmasına Dair Kanun (1982), 15. Meslekî Eğitim Kanunu (1984).

özel olarak küçük işletmeler için çıkarılmış bu kanunların yanında, daha genel kapsamlı olarak çıkarılan kanunlarda da küçük işletmelerin çıkarları gözetilmektedir.

A.B.D.'de küçük işletmeler politikasının planlanmasından ve uygulanmasından sorumlu Devlet Teşkilatları, Küçük İşletmeler Teşkilatı (SBA) ile Ticaret Bakanlığının bazı bölümleridir.

Ayrıca, birçok eyalette küçük işletmelere enformasyon, danışmanlık ve/veya finansman temin eden İş Geliştirme Teşkilatlan (Business Development Agencies) vardır. Bu teşkilatlar birçok büyük şehirde de mevcuttur.

Küçük işletmelere destek olmak ve/veya temsil etmek üzere çeşitli tiplerde, kâra yönelik olan ve olmayan teşkilatlar da faaliyet göstermektedirler. Bazıları her türlü işletmeye hizmet verirken, diğerleri belirli tipteki küçük işletmelere yönelik çalışmaktadırlar.

Birçok teşkilat kapsam olarak ulusal olmakla beraber, bazıları faaliyetlerini belirli bölge lerle, eyaletlerle veya şehirlerle kısıtlamışlardır.

A.B.D.'de küçük işletmeler için tasarlanan ve uygulanan programlar hukukî ve idarî te melde yıllardan beri geliştirilerek sürdürülmektedir. Bu programların çoğunu 1953 yılında doğ rudan A.B.D. Başkanı'na karşı sorumlu olarak çalışmak üzere kurulan ve yıllık bütçesi 700 milyon US $ olan Küçük İşletmeler Teşkilatı (SBA) yürütmektedir.

TEŞKİLAT YAPISI :

Küçük işletmeler idaresi (SBA) üç ayrı kademede faaliyet göstermektedir :

Genel Merkez : Washington D.C.'de bulunan Genel Merkez Teşkilat politikasını belirle menin yanında, SBA programlarının ülke çapında uygulanmasını temin etmek üzere Beyaz Sa ray, Kongre ve diğer ilgili kuruluşlarla ortaklaşa çalışmalar yürütür. SBA'da toplam 3 700 kişi çalışmaktadır. Bunların 700'ü Genel Merkezde, kalan 3 000 kişi ise tüm ülkeye yayılmış mer kezlerde istihdam edilmektedir.

Bölgesel Merkezler : Bölgesel Merkezler ülkedeki 10 büyük şehirde kurulmuştur. (Boston, New York, Philadelphia, Atlanta, Kansas City, Dallas, Denver, Chicago, Seattle, San Francis co). Bu merkezler SBA Genel Müdürü tarafından atanan Bölge Müdürleri tarafından yöneti lir. Her bölge birkaç eyaletten sorumlu olarak çalışır ve bölgedeki birkaç yerel merkezi de yö netir. Bölgesel merkezler doğrudan kredi veya danışmanlık türünde destek vermezler.

Yerel Merkezler : Yerel Merkezler tüm ülkeye dağılmışlardır. Her yerel merkezde kredi baş vuruları, yönetim danışmanlığı, iş temini ve diğer hizmetlerin koordinasyonundan sorumlu uz manlar çalışmaktadır. Bu merkezler bilgi veya yardıma ihtiyacı olan küçük işletmelerin baş vurduğu asıl temas noktalarıdır. Yönetimleri Bölge Müdürleri tarafından atanan bir idareci tarafından gerçekleştirilir. Bir yerel merkez yöneticisi, bulunduğu mahalde küçük işletmelerin temsilcisi olarak çalışır ve firmalara hizmet götürülmesinden doğrudan sorumludur. 1986 yılı itibariyle A.B.D.'de 111 adet yerel merkez bulunmaktadır. Merkez sayısının azaltılıp çoğaltıl ması SBA Genel Müdürünün yetkisindedir.

Küçük işletmeler Teşkilatı (SBA) tarafından verilen hizmetler aşağıdaki başlıklar halinde toplanabilir :

— Finansman ve Kredi Programları — Yatırım veya Risk Sermayesi Programları — tş Temini Hizmetleri — Yönetim Geliştirme — Temsilcilik Faaliyetleri — Küçük işletmeler Buluş ve Araştırma (SBIR) Programı — Kadın Girişimcileri Destekleme.

III. — ÖRNEK ALINAN ÜLKELERİN İNCELENMESİNDEN ÇIKAN SONUÇ :

Şimdiye kadar yapılan açıklamalar dikkate alındığında, küçük sanayi geliştirme çalışma larında başarılı örnekler olarak belirginleşmiş dört ülkenin aşağıda sıralanan esaslar çerçeve sinde incelendiği görülecektir;

— Küçük ölçekli işletmelere yönelik yürürlükteki kanunlar, — Mevcut kanunların uygulayıcısı kamu ve özel nitelikli kuruluşlar, — Verilmesi amaçlanan hizmetler.

Gerek Japonya, G. Kore, Hindistan gibi belirli müdahaleci ve himayeci politikalarla, ge rekse A.B.D. gibi serbest vevadil rekabete dayalı politika ile sanayileşmiş ülkelerde, küçük sa nayi ile ilgili özel hukukî düzenlemelere gidilmesi ihtiyacı duyulmuştur. Bu düzenlemelerden her dört ülkenin ortak noktalan yukarıda belirtilen üç esas içinde ele alındığında aşağıdaki sonuçlar çıkmaktadır;

— Küçük ölçekli işletmeler sadece sosyal bir olgu olarak değil, ekonominin önemli bir unsuru olarak ele alınmaktadır. Mevcut kanunların sayısı, niteliği ve küçük işletmelerin, ülke nin toplam kredi hacimleri içindeki paylan bu yargının en önemli işaretleridir.

— Mevcut kanunlar, kamu önderliğinde, konu ile doğrudan ilgili küçük işletmelerin ya sal örgütleri ve büyük sanayi kuruluşlarının katılımı ile oluşan kuruluşlar tarafından yürütül mekte, bir merkezi kuruluş aynı zamanda koordinasyon görevini de üstlenmektedir.

— Verilmesi amaçlanan hizmetler büyük ölçüde benzerlik göstermektedir.

IV. — TÜRKİYE'DE DURUM :

incelemeyi aynı esaslar çerçevesinde Türkiye için sürdürdüğümüzde karşılaşılan tablo ana hatlarıyla şöyledir;

— Anayasanın 173 üncü maddesinde, "Devlet esnaf ve sanatkârı koruyucu ve destekleyi ci tedbirleri alır" hükmü getirilmiş olmakla beraber ülkemizde küçük sanayiye hasren çıkarıl mış bir kanun veya başka bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak, bazı yasal ve idarî metin lerde, küçük sanayi ve küçük sanayicilere yönelik hükümlere mevzuatımızda rastlanmaktadır.

Bu hükümlerin yer aldığı Kanunların önemlileri şöylece sıralanabilir :

1. 3143 sayılı Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun (Mad de : 2, 11), 2. 179 sayılı Millî Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Ka nun Hükmünde Kararname (Madde : 11, 12 ve İS), 3. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki 3146 Sayılı Kanun (Madde : 2), 4. 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı KHK'ye tstinaden Hazırlanan Türkiye Halk Bankası A.Ş.

Ana Statüsü (Madde : 4), 5. 5.6.1986 tarih ve 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu, 6. 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanunu, 7. 933 sayılı Kalkınma Planlarının Uygulanma Esaslarına Dair Kanun, 8. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Ku rumu Kanunu (Madde : 24).

3143 sayılı Kanun, küçük sanayi ve el sanatları ile ilgili her türlü araştırma, geliştirme ve koordinasyon hizmetlerini yürütmek, küçük sanayi sitelerinin kurulması ile ilgili tüm faaliyet lerin koordinasyonunu sağlamak, küçük sanayici, sanatkâr ve imalatçı esnafa teşkilatlanma, finansman, eğitim ve ekonomik konularda ihtiyaç duyduğu hizmetleri vermek, plan hedefleri doğrultusunda varlıklarını korumaları ve gelişmesini sağlamak için gerekli hukukî ve idarî dü zenlemeleri yapmak (Madde : 2, 11) görevlerini Sanayi ve Ticaret Bakanlığı görevleri arasında saymıştır.

Küçük ve orta ölçekli sanayici veya bunların kurduğu teşekküllere işletme ve yatırım kre dileri sağlamak, danışmanlık hizmeti vermek, proje ve teknik bilgi akışı ile desteklemek, ma kine ve teçhizatın üretimi için ortaklıklar kurulmasını teşvik etmek, T. Halk Bankası A.Ş.'nin görevlerinden olduğu, bu Bankanın Ana Statüsünde (Madde : 4) yer almıştır.

Küçük sanayicilerin sicillerinin tutulması ve bunların kurabilecekleri meslekî teşekküller 507 sayılı Kanun ile, sigortalılık işlemleri ise 1479 sayılı Kanun ile düzenlenmiş bulunmaktadır.

Yukarıda belirtilen hükümlerle, küçük sanayicilere doğrudan verilmesi öngörülen hizmet lere ilave olarak, küçük sanayinin ihtiyacı olan elemanların meslekî ve teknik eğitimlerinin sağ lanması (KHK/179, Madde : 11, 12, 15, 3146 sayılı Kanun, Madde : 2, 3308 Sayılı Kanun), kuruluş ve işletme formalitelerinin ahenkleştirilmesi, standart ve kalite kontrolü konularında tedbirler alınması (933 Sayılı Kanun, Madde : 2) gibi-bazı hizmetlerin de dolaylı olarak veril mesinin kanunlarda yer aldığı görülmektedir.

Ayrıca son Beş Yıllık Kalkınma ve icra Planlarında küçük işletmelere yer verilmiş, tedbir ler öngörülmüştür.

— Küçük ölçekli işletmelerin sorunlarının çözümüne yönelik çalışmalar, geçmişte, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Küçük Sanayi ve El Sanatları Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmüş tür. Daha sonraki yıllarda Bakanlık söz konusu Genel Müdürlüğün ismini Küçük Sanatlar ve Sanayi Bölgeleri ve Siteleri Genel Müdürlüğü şeklinde değiştirerek, hizmetlerini küçük işlet melerin yerleşim sorununa çözüm getirme amacıyla sanayi siteleri yapımı üzerinde yoğunlaş tırmıştır.

Statüsünde küçük sanayi işletmelerine finansman hizmeti vermekle yükümlü olan tek banka T. Halk Bankası'dır. Ayrıca Sanayi ve Ticaret Bakanlığı bünyesinde mevcut fonlar, yetersiz ol makla beraber, diğer finans kaynakları olarak belirtilebilir.

Yukarıda belirtilenler dışında, teknik danışmanlık hizmeti vermek üzere KÜSGEM, Sa nayi ve Ticaret Bakanlığı bünyesinde Gaziantep'te pilot proje niteliğinde 1973 yılında hizmete başlamıştır. KÜSGEM çalışmalarının değerlendirilmesi sonucu 6.9.1983 tarihli ve 18157 nolu resmî Gazetede yayınlanan Milletlerarası Andlaşma çerçevesinde, yine Bakanlık bünyesinde ve proje niteliğinde Küçük Sanayi Geliştirme Teşkilatı Genel Müdürlüğü (KÜSGET) kurulmuştur.

Bugüne kadar belirli süreli ve süresi uzatılmak suretiyle yürütülen bu hizmetin, artık de vamlılık arzetmesi zamanı gelmiş, 1982 Anayasası 173 üncü maddesi ile küçük esnaf ve sanayi cileri desteklemeyi Devletin görevi haline getirmiş, buna paralel olarak yıllık icra planları bunu sağlayacak kanunî düzenlemenin 1987 yılı içinde gerçekleşmesini öngörecek şekilde bir geliş me göstermiştir.

— Küsget Genel Müdürlüğünün halen verdiği proje niteliğinde ve süreli hizmetler, çeşit ve nitelik açısından, örnek ülkelerde verilen hizmetlere kısmen benzerlik göstermesine rağmen, süreye bağlılık hizmetin tam gerçekleştirilmesine imkân vermemektedir.

Uluslararası ekonomik ilişkilerin son yıllarda kazandığı önem karşısında, büyük yatırım larla üretim yerine küçük yatırımlarla büyük üretim sağlayan küçük sermayeyi teşvik etmek, özellikle kıt kaynakları en iyi şekilde kullanmak zorunda olan ülkemizin temel ilkesi haline gelmiştir. Gelişen ekonomilerin en önemli sorunları işsizlikle mücadeledeki etkinlik ve inanıl maz bir hızla gelişen teknolojiye ayak uydurabilme olarak belirlenebilir. Bu sorunların, çözü mü toplumda yaratıcılığın, esneklik kabiliyetinin ve risk alabilme oranlarının artırılması, mü teşebbisliğin desteklenmesi ve tüm kaynakların tam olarak harekete geçirilmesi ile mümkün dür. Bir ağacın dış gövde ve dalları ile yaprakları şeklinde görülen büyük sanayii besleyen, ayakta tutan kökleri gibi, küçük sanayi işletmeleri de temel güç kaynağı niteliğini taşıdığından bu iki kesim arasında sağlıklı bağı kurmak için daha fazla beklemeye imkân kalmamıştır. Bu bağın bir kamu kuruluşu aracılığı ile kurulması da zorunludur.

Yukarıda belirtilen durum karşısında, diğer ülkelerin uygulamalarından da esinlenerek, Türkiye'de küçük sanayinin geliştirilmesi için gerekli sistem içinde, kamu-özel sektör, büyük sanayi-küçük sanayi ve birbirini tamamlayıcı nitelikte olmasına rağmen.ayrı ayrı ve kopuk hiz met veren kuruluşlar arası bağı temin etmek, iyi bir koordinasyon sistemini tesis etmek üzere, tüzel kişiliğe haiz, ilgili bakanlığı sanayinin tümünden sorumlu Sanayi ve Ticaret Bakanlığı olan, özel hukuk hükümlerine göre yarı özerk bir kamu kuruluşu oluşturmak amacıyla, işbu kanun tasarısı hazırlanmıştır.

Bu suretle Anayasanın 173 üncü maddesi, 3143 sayılı Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 11 inci maddesi hükümleri ile 1987 yılı İcra Planının 439 ve 756 no.lu maddelerine göre kurulması gereken kuruluş, büyük ve Önemli bir boşluğu giderecek şekilde, meydana gelmiş olacaktır.

MADDELERİN GEREKÇELERİ