Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğünün Kurulması ile 14/1/1970 Tarihli ve 1211 Sayılı ve 04/11/1981 Tarihli ve 2547 Sayılı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında 422 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun

1211 sayılı Kanunda değişiklik yapılarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanının görev süresi üç yıldan beş yıla çıkarılmakta, ayrıca, 2547. sayılı Kanunda yapılan değişiklikle kamu kuruluşları ile vakıflarda görevlendirilen öğretim elemanlarının görevlendirildikleri ku rumlardan alacakları aylık miktarı artırılmaktadır.

Diğer taraftan aşağıda belirtilen nedenlerle Kadının Statüsü ve Sorunları Başkanlığının kurulması zarureti doğmuştur.

Türkiye, 1960'lardan bu yana planlı bir ekonomi içinde kalkınmaktadır. Türk toplumun daki yapı değişikliğinin kanıtları yalnızca sayıların gösterdiği ölçülebilir gelişmelerde kalma mış, bunların ötesinde toplumda sayılarla kanıtlanması güç, ancak gözlenebilen değişmeler de olagelmektedir. Plan hedeflerine ulaşmadaki bazı aksamalara ve gecikmelere karşın sayısal gös tergeler ve gözlenen olgular Türk toplumunun kalkınma yolunda önemli aşamalar kaydettiği ni göstermektedir. Ancak, Türkiye, Altıncı Plan döneminin başında, bir kısmı yakın geçmiş ten devralınan, bir kısmı da yeni belirmeye başlayan bazı sorunlarla karşı karşıya bulunmakta dır. Bu sorunların en önemlilerinden biri "kadın" sorunudur. Geçmiş beş planda, Türkiye için uzun dönemde amaçlanan "ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınma çabalarının bireyler ve toplum açısından yaşama düzeyinin yükseltilmesi ve temel ihtiyaçlarının karşılanmasıdır." Amaç böy le belirlenince, kadın sorunu ve özellikle "Türk kadını" sorunu toplumun genel sorunların dan ve yapısından soyutlanarak ele alınmamıştır. Bu nedenle, geçmişten Beş Yıllık Kalkınma Planları dönemlerinde (V. Plan son iki yılı dışında) "Türk Kadınım" çağımızın uygar ülke ka dınları düzeyine çıkarma şeklinde bir amaca yönelik ayrıcalıklı hedefler ve politikalar saptan mamıştır.

Buna karşılık, VI. Beş Yıllık Kalkınma Planı Temel Hedefleri ve Stratejisinde, Türk toplu munda kadın konusunda gözlenen niceliksel ve niteliksel olarak gelişmeler ve Avrupa Toplulu ğuna girme çabalarına bağlı olarak diğer ülkelerdeki kadın konularına yaklaşım biçimleri de dikkate alınarak, Türkiye'deki Temel Sorunlar başlığı altında "Toplumda Kadının Yeri" ko nusunda "kadının eğitimi, sağlığı ve istihdamı konularındaki sorunlar kısmen devam etmek tedir." ifadesi kullanılarak Türkiye'de kadın konusunda da politikalar ve hedeflerin oluşturul ması amaçlanmıştır. Çağdaş ilerlemelere açık toplum ve rekabete açık ilke ve esaslar doğrultu sunda, ülkenin temel sorunları ve gelişme potansiyeli gözönünde tutularak refah seviyesini yük seltmek için VI. Beş Yıllık Kalkınma Planında kabul edilen kadın konusundaki temel amaç "... kadının ve çocuğun korunması ve eğitilmesine öncelik vermek"tir. Ve böylece, gerek VI.

Beş Yıllık Kalkınma Planı ve gerekse bu dönemin ilk programı olan 1990 yılı Programında Aile- Kadın-Çocuk sektörleri oluşturularak kadın konusunda temel ilkeler, politikalar ve tedbirler getirilmiştir.

Türkiye dışında diğer toplumlara bakıldığında, Birleşmiş Milletler 1975 yılını Dünya Ka dınlar Yılı kabul ederek kadın konusunun önemini gerek milletlerin gelişmesi ve gerekse bizati hi kadının kendi ülkeleri içinde ekonomik ve sosyal açılardan gelişerek dünya kadınlarının sta tüsünün artırılmasını amaçlamıştır. Bu amacın bir yıla münhasır olmayıp sürekli olması konu sunda da karar almıştır. Bu çerçevede, 1980 yılı Meksika'da ve 1985 yılı Nairobi'de düzenlenen Birleşmiş Milletler Kadınlar Dünya Konferansları düzenlenmiştir. Bu Konferansların amaçları 10'ar yıllık dönemler içinde "eşitlik, gelişme/kalkınma ve barış" konularında geçirdiği evrimi görmek ve ileriye dönük yeni politikalar oluşturmak olmuştur. Türkiye de Birleşmiş Milletle rin bir üyesi olarak bu Konferanslara katılarak alınan kararları onaylamıştır.

Ayrıca, Türkiye Avrupa Konseyi ve OECD gibi uluslararası kuruluşların da üyesi olarak bu kuruluşların kadın konusunda aldığı kararlara, toplantılarına gerek delegasyon ve gerekse seçilmiş üyeleri ile katılarak ortak olmuştur. Bu katılımlar aktif olarak Türkiye tarafından sür dürülmektedir. Ancak, özellikle Birleşmiş Milletlerin Nairobi Konferansında aldığı karar uya rınca "her ülkenin doğrudan doğruya kadın konuları ile ilgilenen resmî veya yarı resmî bir or ganizasyonu oluşturması" konusundaki kararı henüz yerine getirememiştir. Bu yükümlülüğü yerine getiremeyen iki üye ülkeden biri de Türkiye'dir. 2000 yılına kadar gerek ülkelerarası ve gerekse ülke içinde kadının eşitliği, kalkınması ve barış içinde gelişmesini amaçlayan Nairobi Konferansı 57 nci Kararı uyarınca "ülkeler, kadının statüsünü geliştirecek ve uygulamayı yön lendirecek uygun bir resmî (kamu içinde) bir mekanizmanın oluşturulmasını" stratejik bir ka rar olarak almıştır. Ayrıca, bu karar, oluşturulacak bu millî mekanizmanın veya organizasyo nun etkili olabilmesi için hükümetlerin üst düzeylerinde oluşturularak gerekli kaynakların, oto ritenin ve taahhütlerin yerine getirilmesini sağlamasını da gerekli görmektedir.

Böylece, gerek VI ncı Beş Yıllık Kalkınma Planı hedef ve politikaları ve gerekse uluslara rası düzeyde kararlara uyma doğrultusunda, Türkiye'de de alınan politika kararlarını uygula yacak ve kadını Türk toplumu içinde çağdaş düzeye çıkarmak üzere sorun teşkil eden hukukî, sosyal ve ekonomik konulardaki eksiklikleri giderecek, güncel yeniliklerin ve teknolojinin getirdigi yeni düzenlemeleri uygulayarak takip edecek kadın konusunda yeni bir teşkilatlanmaya ihtiyaç duyulmaktadır.

Adı "Kadının Statüsü ve Sorunları Başkanlığı" olarak saptanmış kuruluşun amacı, Türk kadınını eğitim seviyesini yükseltmek, ekonomik bağımsızlığını kazandırmak üzere gerek ta rım ve gerekse sanayi kesimi içinde gelir kazanan ve bu gelirini özgürce kullanabilir düzeye getirmek, sağlık, sosyal ve hukukî güvenliğini sağlamak ve toplumsal hayatla bütünleşebilmesi için kalkınmaya katkısını temin etmek üzere tüm karar mekanizmalarına katılmasını sağlamaktır.

Böylece, kurulan Başkanlık Türkiye'de kadının statüsünü genel olarak geliştirmek üzere kadının bilinçlenmesi ve eşitlik içinde sosyal, ekonomik, kültürel ve siyasî platformlarda hak ettiği statüyü kazandıracaktır. Son yıllarda milletlerarası kuruluşlarda, kadının statüsüne veri len öneme uygun olarak, kadının hukukî statüsü, sosyal, siyasî ve çatışma hayatında karşılaştı ğı eşitsizlikleri gidermek için kurumlar ve Bakanlıklar kurulmuştur. Türkiye'de ise, Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren kadına hukukî platformlarda eşit haklar tanınmış olduğu için doğrudan doğruya kadın konusuna eğilen bir sorumlu kuruluş kurulmamıştır. Oysa ki, bu gün, doğrudan kadının sosyal ve ekonomik kurumlara ve faaliyetlere katılımına eğilen, çeşitli araştırma faaliyetlerini yönlendiren, konu ile ilgili politikaları gerek yurtiçi ve yurtdışında uy gulayarak, uluslararası kuruluşlara da muhatap olacak bir Kurum ihtiyacı, kurulan "Kadının Statüsü ve Sorunları Başkanlığı" ile giderilmiş olacaktır.

Bu Başkanlığın ikinci amacı, şimdiye kadar Türkiye'de çeşitli kuruluşlar (kamu ve özel) tarafından kadınlara götürülen hizmetlerin, ileriye dönük bütünlüğü temin etmek üzere, koor dinasyonunu sağlamaktır. Bu amaç ile, kamu kesiminde, Birleşmiş Milletlere üye ülkelerin kur dukları gibi kadınların gelişmelerinde politika tespit edici millî bir mekanizmanın kurulması gereği yerine getirilmiş olacaktır.

Başkanlık;

1. Kadın konusunda yapılan tüm çalışmaların bir model çerçevesinde yapılması. Bu mo del, uygulayıcı kuruluşların hizmet bütünlüğünü temin eden bir koordinasyon sağlayacaktır.

2. Bu modelin oluşturulması ise 197S yılından itibaren Türkiye'nin katılmış olduğu tüm uluslararası kadın konferansları ve imzasını atmış olduğu tüm uluslararası sözleşmeler ile Tür kiye'de kadının durumunu geliştirici politikaların ve uygulama sonuçlarının tespit edilmesi ile olacaktır.

3. Kadına yönelik, ancak doğrudan olmayan tüm kamu kuruluşlarının hizmetlerinin toplulaştırılması amacı ile veri toplayacak bir birim oluşturulacaktır.

4. Bu birim kadın konusunda Türkiye üzerinde gerek yurtiçi gerekse yurt dışında yapı lan çalışmaları toparlayan bir bibliyografya taraması yapacaktır.

5. Bu veriler çerçevesinde ve kamu, özel ve tüzel kuruluşlardan toparlanacak cinsiyet ve yaşa dönük hizmet ve uygulama sonuçlarına göre, Başkanlığın programı, teşkilat şeması ve kadrosu oluşturulacaktır.

Başkanlığın iş programı;

1. Türk kadınının toplum içinde sosyal statüsünü geliştirici ve iyileştirici ve eşitlik içinde toplumla bütünleşmesini sağlayıcı, olumlu ve engelleyici olumsuz faktörlerin saptanması. Bu faktörler saptandıktan sonra, Başkanlığın kadrosu bu faktörler üzerinde çalışmaya başlayacaktır.

_ 4 — 2. Olumlu ve olumsuz faktörler şunlar olabilir:

a) Olumsuz faktörler:

— Hukukî dezavantajların oluşu, — Eğitim seviyesinin düşüklüğü, — Ekonomik bağımsızlığın olmayışı, — Sosyal güvenliğinin yetersiz oluşu, — Geleneksel tutum ve davranışlar, — Piyasa ekonomisinin kadın açısından teknolojik rekabete açık biçimde oluşturulmaması, — istihdam yapısının yetersizliği, — Kadının sağlığını ve toplumsal faaliyetlere katılımını olumsuz şekilde etkileyecek çok çocuk sahipliği, — Tarımsal kesimin ağırlığı, — Kitle iletişim araçlarının yeterince kullanılamayışı, — Kapalı toplum yapısından açık topluma geçilemeyişi ve dolayısı ile haklarının bilincin de olmayışı ve bu konuda onlara hizmet sunulmayışı, —Kendilerine verilen hakları belirli bir mücadele ile almamasının bilinçsizliği, — Bölgesel farklılıklar,

b) Olumlu Faktörler:

Olumsuz faktörlerin karşıtı olan tüm olumlu faktörler dikkate alınacaktır.

Kadrolaşma;

1. Kurulan "Kadının Statüsü ve Sorunları Başkanlığı"nın özellikle kadının ekonomik statüsü, kamu kesimi ve işleyen işgücü piyasası, ekonominin yapısı ve yapısal değişiklikler, toplum yapısı ve toplumsal değişme ve toplumsal organizasyon ile sosyal değerler konusunda politika kararları oluşturacak uzmanlar grubundan oluşması gerekmektedir. Buna benzer şekilde, po litikalara uygun olarak eşitlik politikalarını, işgücü piyasası, mekanizması ve istihdam durum larını, istihdam politikalarını ve yapısal sosyal politika ve işgücü piyasasındaki uygulamaları izleyen bir kadroya ihtiyaç duyulmaktadır.

2. Tüm yukardaki ihtisas dallarında uzmanlaşmış; metod ve teori konusunda, ekonomi, toplumbilim (sosyoloji) psikoloji, kurumsal (hukukî ve yapısal) ve sosyal hizmetler konuların da uzman kişiler çerçevesinde oluşacak ve ancak sürekli bir biçimde bu kadro ile çalışacak bir ekibe ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ekibin öte yandan, sistematik yaklaşımlar -ekonomik, sosyo lojik ve kurumsal- olarak kamu (hükümetler), endüstri ve araştırma açısından konuya yakla şan uzmanlaşmış kadro olması gerekmektedir. Dolayısı ile önerilen kadro, söz konusu edilen konularda ve sektörlerde uzmanlaşmış kadrodur.

3. Bu kuruluşun Başbakanlık bünyesi içinde yer alması gerekmektedir. Gerek tüm çalı şan kadınlar açısından ve gerekse yeni yapılanmanın ve teknolojik gelişmelerin gerektirdiği ye nilikler çerçevesindeki organizasyonu, koordinasyonu ve istihdam doğrultusunda yenilikleri iz leme ve dolayısı ile yeni rekabetçi piyasa ekonomisinin gerektirdiği yapısal değişim çerçevesin de kadının yerinin (ekonomik, sosyal ve siyasal) korunması ve gelişmesi ve iktisaden faal ka dınların (tarım ve sanayi kesiminde) durumun eşitlikçi bîr düzeyde ele alınması ancak Başba kanlığa bağlı oluşturulacak bir Başkanlık ile mümkün olabilir. Başkanlığın uygulayıcı bir ku ruluş olması ve sürekliliğinin olması gerekli görülmektedir.

Diğer Ülkelerde Uygulama Biçimleri:

a) Japonya - Başbakanlıkta ilgili Bakanlık temsilcilerinden oluşan bir sekreterya kurul muştur. Ayrıca, Çalışma Bakanlığında Genel Müdürlük düzeyinde kadın bürosu faaliyettedir.

Planlama, politika, idarî işler, çalışan kadınların sorunu ve refah bölümleri bu Genel Müdür lük bünyesindedir. Bu Genel Müdürlüğe bağlı 47 yerel idarî birimde kadın işçiler ve genç işçi ler bürosu,

b) Kanada - Devlet Bakanlığı bünyesinde iş ve işgücü bürosuna bağlı kadınlar bürosu,

c) Avustralya - Çalışma, Eğitim ve öğretim Bakanlığı içinde kadınların bürosu.

d) Almanya - Konu direkt olarak Gençlik Aile, Kadın ve Sağlık Bakanlığı tarafından yü rütülmekte, kadın konusu Kadın tşleri Genel Müdürlüğü düzeyinde ele alınmakta,

e) Fransa - Konu direkt olarak Çalışma ve Sosyal tşler Bakanlığı tarafından yürütülmek te, aynca, Kadının Durumu Temsilciliğine bağlı cinsiyete dayalı yüksek konsey olarak görev yapan büro, 0 Amerika Birleşik Devletleri - Çalışma Bakanlığı içinde Kadınlar Bürosu Sekreteryası.

- Müsteşarlık düzeyinde -,

g) İtalya - Çalışma Bakanlığı Bünyesinde Eşit Fırsat Komisyonu,

h) İsviçre - İçişleri ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı Kadın Sorunları Federal Komis yonu - Müsteşarlık düzeyinde -, kadın sorunlarına çözüm aranmaktadır.