Ereğli Kömür Havzasındaki Ocakların Devletçe İşlettirilmesi Hakkında Kanun

Zabıt varakalariyle tesbit edilen ocaklardaki menkul ve gayrimenkullerin kıymetleri ikisi İktisat Vekaletinden tayin ve ikisi de ocak mesul müdürleri tarafından intihap edilecek dört mümessil tarafından takdir olunur.

İkinci maddede yazılı zabıt varakası tanzimi işi için mümessil intihabı hakkındaki tebliğ ile beraber kıymet takdiri için de bir ay içinde iki mümessil seçilmesi ocak mesul müdürlerine bildirilir. Bu müddet zarfında mesul müdürler mümessil intihap etmezler veya intihap edildikleri halde kıymet takdiri için birbirini mütaakip üç toplantıya gelmez, yahut gelemiyecek mümessil yerine üç gün içinde yeni bir mümessil seçilmezse mıntaka iktisat müdürünün müracaatı üzerine bu mümessiller de mahallin en yüksek dereceli hakimi tarafından tayin olunur.

Kıymet takdiri işi vekalet ve mesul müdürlerin tayin ve intihap edeceği dört mümessilden teşekkül edecek komisyon tarafından yapılır. Komisyonlar dört mümessilin huzuriyle toplanırlar ve kararlarını ekseriyetle verirler. Komisyonlar el koydukları işleri altı ay içinde intaç ederek karara bağlamağa mecburdurlar. Verilecek kararların birer nüshası İktisat Vekaletiyle alakalı zat veya müesseseye tebliğ olunur. Altı ay içinde karara bağlanmıyan işler altıncı maddede yazılı hakem heyetine tevdi olunur. Komisyon Kararları aleyhine bu kararların tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde altıncı maddede yazılı hakem heyetine itiraz olunabilir. Bu müddet içinde itiraz edilmiyen komisyon kararları katidir.

Hakem heyeti, Temyiz Mahkemesi Birinci Reisiyle Devlet Şürası ve Divanı Muhasebat Reislerinden teşekkül eder.

Reislerden birinin mazereti bulunduğu takdirde mensup oldukları heyetlerin daire reislerinden veya azalarından kendilerinin seçecekleri birer zat hakem heyetine dahil olur. Hakem heyeti vukubulan itirazları ve beşinci maddeye göre kendilerine tevdi olunan işleri en kısa bir zamanda tetkik ederek karara bağlar.

Hakem heyeti tarafından yapılan tetkiklerde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 529 uncu maddesi hükmü müstesna olmak üzere tahkime mütaallik hükümleri tatbik olunur.

Kıymet takdirinde, sekizinci maddede yazılı olan tesisatın irat ve amortismanları hariç olmak üzere; yıkama tesisatı da dahil olduğu halde madenlerin bilcümle tesisatı ile işletmeye mahsus demirbaşlar için maden işletmesinden temin edilecek safi kar ve amortismanlar yekünu esas tutulur. Safi kar, bilançolarda görülen safi kardan başka Etibank'a ödenmesi iktiza eden icar bedellerini de ihtiva eder.

Normal işletme halinde bulunan ve cevher ihtiyatlarına göre istihsal miktarını azaltmadan bu işletmeyi en az yirmi sene idame edebilecek olan madenlerde safi kar ve amortismanlar yekünu olarak kıymet takdirine takaddüm eden son beş sene vasatisi alınır.

Normal işletmesinin beş senelik mazisi olmıyan madenlerde safi kar ve amortismanlar yekünu mevcut işletme neticeleri nazara alınmak suretiyle istihsal kabiliyetleri ve maliyet fiyatları takdir edilmek ve satış fiyatı olarak kömürün dörtte üçü iç, dörtte biri dış piyasaya sevkedildiği farziyle 1939 senesi Temmuz ayına mahsus resmi nispi cetvellerine esas tutulan hamule fiyatları alınmak suretiyle tesbit olunur. İkinci ve üçüncü fıkralar mucibince tesbit edilmiş senelik karın yedi misli madene kıymet olarak kabul olunur.

Madenin ömrü yirmi seneden az olduğu takdirde kıymet; yerine göre ikinci veya üçüncü fıkralar mucibince tesbit olunacak safi kar ve amortismanlar yekünu yüzde 14 iskonto haddi ve madenin devamı müddeti üzerinden hesap olunacak resülmalden ibarettir.

Santrallar, kok, sömikok, briket fabrikaları gibi tesisatın ve bunların teferruat ve müştemilatının, bilümum meskenlerin ve içtimai tesisatın ve bunlara müteferri menkullerin kıymetlerinin tesbitinde defter kıymetleri esas tutulur.

Defterlerde kıymeti hazırası mukayyet olmayan veya defter kıymetleri vaziyetleriyle nispetsiz derecede yüksek görünen tesisat için takdir tarihindeki tesis veyahut satın alınma fiyatından normal amortismanlar çıkarılmak veya tesisatın bakım vaziyetleri ve bugünkü halleri nazara alınmak suretiyle kıymet takdir olunur.

Depo ve mağazalarda mevcut yedek alat ve malzemeye faturaya müstenit maliyet fiyatları üzerinden, direk stoklarına takdir tarihindeki piyasaya göre kıymet takdir edilir.

Üzerinde icar veya intifa hakkı teessüs etmiş olan madenler için takdir edilen kıymetten, hilafına mukavelelerinde sarahat olmadıkça mağaza mevcutlariyle ve stok halindeki işletme malzemesine karşılık teşkil eden kısmı müstecire ait olmak üzere bakiyesi mukavelelerindeki esaslar dairesinde imtiyaz veya imal ruhsat tezkeresi sahipleriyle müstecirler ve intifa hakkı sahipleri arasında taksim edilir.

(Ek fıkralar: 20/3/1950 - 5612/1 md.)

Bu kanun gereğince takdir edilen kıymetlerin taksimi, hak sahiplerinin tayini ve bunlardan her birinin hisseleri miktarının tesbiti, aralarında bu hususlara mütedair ihtilafların halli suretiyle altıncı maddedeki hakem kurulunca yapılır.

Hakem kurulunca verilmiş ve henüz infaz edilmemiş kararlarla tesbit edilen bedeller de yukarki fıkra hükmüne tabidir.

Dokuzuncu maddede yazılı eşya bedelleri kıymet takdiri muamelesinin katileşmesini mütaakıp peşin olarak ödenir.

Birinci fıkra haricinde takdir edilecek kıymetler mukabilinde hak sahiplerine Hazinece yüzde beş faizle bono verilir. Faiz, dördüncü maddede yazılı vaziyed tarihinden itibaren hesaplanır. Takdir edilecek kıymetlerin itiraz edilmiyen kısmına ait bonolar altıncı madde hükmüne tevfikan yapılacak itiraz neticesi beklenmeksizin derhal verilir.

Bonolar takdir muamelesini takip eden mali sene iptidasından itibaren Maliye Vekaleti Bütçesine konacak tahsisatla on sene içinde ve on müsavi taksitte itfa olunur.

Bu madde hükmüne tevfikan bedeli ödenecek kıymetler işletme idaresinin sermayesine ilave edilir.

Ereğli Kömürleri İşletme İdaresinin çalışması için lüzumlu olduğu İktisat Vekaletince tasdik edilen arazi ve binalardan eşhasa ait olanlar 3710 numaralı kanun hükümleri dairesinde istimlak edilir.

Hazineye ait bina ve arazi Maliye ve İktisat Vekaletleriyle Ereğli Kömürleri İşletmesi İdaresi tarafından intihap edilecek birer kişiden mürekkep komisyon tarafından takdir edilecek bedel mukabilinde mezkür işletmeye temlik edilir. Komisyon kararları katidir.

3444 sayılı kanunun üçüncü maddesinde gösterilen maden sütunlarına ait bedel tarifeleri İktisat ve Ziraat Vekaletlerince müştereken tesbit olunur.

Bu kanunun tatbiki dolayısiyle yapılacak bilümum nakli mülkiyet ve ferağ muameleleri her türlü vergi, resim ve harctan muaftır.

Bu kanun mucibince mülkiyeti naklolunacak gayrimenkullerin taviz bedelleri fariğlere verilecek bedellerden ayrılarak Maliye Vekaleti tarafından bir defada ödenir.

Hakem heyetinin tetkik edecekleri işlerden dolayı ücret verilmez. Ancak bu tetkikatın istilzam edeceği zaruri masraflariyle harcırahları ve bu kanunun tatbikatının icap ettireceği diğer masraflar umumi hükümlere göre Etibank tarafından tesviye edilir.