Kaynak: TBMM S. Sayısı 231 · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Mera, yaylak ve kışlaklar; çok değişik türde ve genellikle uzun ömürlü bitki örtüsüyle, hay vanların hemen hemen her mevsimde beslenmelerini sağlamaktadır. Ülkemizde hayvan yetiştirici liği, büyük ölçüde mera hayvancılığı şeklinde gerçekleştirilmektedir. Bununla birlikte, köylü ve sü rü sahipleri, bu gibi yerlere bakım, ıslah ve koruma konularında hiçbir yatırım yapmamakta ve bu ralardan ucuz veya masrafsız şekilde istifade etmektedirler. Bu yüzden de mera, yaylak ve kışlak lara kapasitenin çok üstünde hayvan salınarak, otların yeniden gelişemeyecek derecede kökten ye dirilmesine, dolayısıyla toprağın örtüsüz kalarak yağmur ve rüzgâr erozyonları sonucu akıp gitme sine, meranın otlatma gücünü yitirip bir daha hayvan otlatılamayacak duruma gelmesine sebep olunmaktadır.
Hayvan yetiştirmenin amacı; et, süt, yapağı ve deri gibi ürünlerin elde edilmesi olup, bunun sağlanabilmesinin de, hayvan yemlerinin bilimsel esaslara göre düzenlenmesine bağlı bulunduğu, açıktır.
Mera, yaylak ve kışlakların hukukî durumlarının tespiti, köy ve belediye tüzelkişilikleri adına tahsisi, ihtiyaç fazlasının ayrılması ve gerektiğinde tahsis amacının değiştirilmesi işlemleri, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu yürürlüğe girinceye kadar 4753 ve 5618 sayılı Kanunla rın yerdiği yetkiye dayanılarak mülga Toprak ve İskân İşleri Genel Müdürlüğünce; 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununa göre uygulamalar, reform bölgesi içinde mülga Toprak ve Tarım Reformu Müsteşarlığınca, reform bölgeleri dışında ise mülga Toprak ve İskân İşleri Genel Müdürlüğünce yürütülmüştür.
Ancak, 4753 ve 5618 sayılı kanunların yürürlükten-kaldırılması ve 1757 sayılı Toprak ve Ta rım Reformu Kanununun Anayasa Mahkemesince iptali sonucunda, 10.5.1978 tarihinden itibaren bu konu ile ilgili görevlerin yapılmasını sağlayacak mevzuat kalmamıştır. /• Aslında, yukarıda sayılan kanunlar; önemli ölçüde mera, yaylak ve kışlakların tespiti, tahsis ve tahsis amacının değiştirilmesine ağırlık vermiş ve uygulamalar da sadece bu yönde yapılmıştır. Bu na karşılık, bakım, ıslah ve hatta koruma konuları sürekli ihmal edilmiştir.
Bugün için, başta Medenî Kanun ve Köy Kanunu olmak üzere diğer bazı kanunlarda, mera, yaylak ve kışlaklara birkaç madde ile değinilmekte ise de, bunların yeterli olması ve esas amaca hizmet etmesi mümkün görülmemektedir.
Son olarak yürürlüğe giren 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu ile 3202 sayılı Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkın da Kanunda mera, yaylak ve kışlaklarla ilgili bazı hükümler bulunmakla beraber, bunların da ye terli olduğu söylenemez.
1938 yılında ülkemizde 41 068 000 hektar mera alanı bulunmakta iken, bu miktar giderek azalmış ve günümüzde yaklaşık % 50 oranına kadar düşmüştür. Bu düşüş, hızla çoğalan nüfusun ekilebilir toprağa olan baskısı ile kısmen tarıma elverişli arazinin artması şeklinde olmuşsa da, ço ğunlukla tarıma elverişsiz ve eğimi fazla arazilerin açılmasıyla mera niteliği bozulmuş ve toprak ların tamamen elden gitmesi sonucunu doğurmuştur.
Yapılan araştırmalara göre, mera alanlarından yararlanma, bugünkü sistem içinde devam etti ği takdirde elde kalan meralar, halen yurdumuzda mevcut bulunan hayvan varlığının 1/3'ünü an cak besleyebilecektir. Bunun sonucunda meralar tahrip olacak ve hayvanlar yeterli beslenemediğinden verimleri düşük olacaktır. Ayrıca, başıboş hayvan otlatma, orman varlığımızı da tehlikeye sokacaktır.
Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca köylerde yapılan demonstrasyon çalışmaları sonucunda; me ra, yaylak ve kışlakların korunması, bakılması, ıslahı ve otlatmanın teknik usullere göre bir düze ne sokulması ile meraların yem verimlerinin ve dolayısıyla üretilecek hayvansal ürünlerin 4-5 kat artırılabileceği ortaya çıkmıştır.
Bir merayı uzun yıllar en yüksek verim seviyesinde tutabilmek için, o merada otlatmaya baş lama tarihinin tespiti, otlatma süresinin belirtilmesi, hayvan cins ve miktarlarının bilinmesi ve ot latma mevsimi sonunun tespiti ile bunlara mutlaka uyulması mecburidir. Ne var ki, bunların hiç bi risi ülkemizde uygulanmamaktadır.
Sonuç olarak, hayvancılıkta verimin artırılması, fertlerin ve toplumun mera yaylak ve kışlak lardan tabiî yararlanma haklarının düzenlenmesi ve konuyla ilgili anlaşmazlıkların önlenmesi, me ra topraklarının ıslahı, bakımı ve korunması, adalet ilkelerine uygun yararlanmanın sağlanması gi bi hukukî, teknik, ekonomik ve sosyal faydalar getirecek bir düzenlemenin yapılması zorunluluğu ortaya çıkmıştır.
Tasarı bu amaçlarla hazırlanmıştır.
— Bu maddede, Kanunun amacının; mera, yaylak ve kışlakların tespit ve tahdidi ile köy veya belediye tüzelkişilerine tahsisine, bu yerlerin kullanılmasına, verimliliklerinin artırılma sına ve kullanımlarının sürekli olarak denetlenmesine ilişkin esasların belirlenmesi olduğu açıklan mıştır.
— Bu madde ile, bu Kanunun 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenme sine Dair Tarım Reformu Kanunu uyarınca reform bölgesi ilan edilen alanların dışındaki köy ve beldelerde geçerli olduğu hüküm altına alınmıştır.
— Bu madde ile çayır, mera, yaylak, kışlak, otlatma hakkı, tahsis, tahdit, tespit ve komisyon gibi kavramlar, farklı yorumlara yol açmayacak şekilde kesin hatlarıyla tanımlanmıştır.
— Bu madde ile, mera, yaylak ve kışlakların hukukî durumu açıklığa kavuşturula rak, bunların Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki araziler olduğu vurgulanmış; ayrıca köy ve be lediye sınırları içindeki halkın bunlardan yararlanma şekli belirtilmiştir.
— Bu maddede, tahsise konu olacak mera, yaylak ve kışlak yerleri belirlenmiştir.
— Bu maddede, tespit ve tahsis işlemlerinin Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünce yapılması, bu amaçla Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bağlı il müdürlüklerinde, il müdürünün başkanlığında ilgili kuruluşlardan da temsilcilerinin katılmasıyla bir komisyon kurulması öngörül müştür.
— Bu madde ile, mera komisyonunun, çalışma alanına giren köy ve belediyeler ile inceleme gün ve yerini ilgili köy muhtarlıklarına ve belediye başkanlıklarına tebliğ etmesi ve uy gulamanın başlama tarihinden en az otuz gün önce bu köy veya belediyelerle bağlı oldukları ilçe lerde alışılmış araçlarla duyurması hükme bağlanmış; ayrıca maddeye, 3402 sayılı Kanunun 4 ün cü maddesi ile paralellik sağlayan hükümler getirilmiştir.
— Tespit ve tahsis işlemlerinin mümkün olduğunca hatasız yapılabilmesini sağla mak üzere uygulama öncesi ayrıntılı araştırmaların yapılması zarurî görüldüğünden; bu maddeyle, köy muhtarları ile belediye başkanlarına ve ilgili kuruluşlara, komisyona bilgi temini hususunda yükümlülük getirilmiştir.
— Bu madde ile, mera, yaylak ve kışlak alanlarına ait haritaların tanzimi ve varsa sınır ihtilaflarının uygulama aşamasında giderilmesi amacıyla teknik ekiplerin kurulması öngörül müştür.
— Bu madde ile, mevcut durumun ve bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren mera, yaylak ve kışlak alanlarında yapılacak sosyal ve fizikî düzenlemelerin sağlıklı bir şekilde iz lenebilmesi için, takip edilecek usul belirtilmiştir.
— Bu madde ile, mera, yaylak ve kışlakların tahsisi için ihtiyaç tespitinin nasıl ya pılacağı ve ihtiyaç fazlası arazinin tasarruf şekli düzenlenmiştir.
— Uygulamada sorun doğmaması için, değişik nitelikteki yerlerin tahsis amacının parsel bazında belirtilmesi ve otlatma kapasitesi ile buna göre aile işletmelerinin büyükbaş hayvan birimi üzerinden otlatma haklarına tahsis kararında yer verilmesi öngörülmüştür.
— Bu madde ile, tahsis kararının, itirazda bulunanlarla köy muhtarlıklarına ve be lediye başkanlıklarına tebliğ edileceği ve ilgili köy ve belediye sınırları içinde duyurulacağı belir tilmiştir.
— Bu madde ile, dava hakkı ve tahsis kararlarının nasıl kesinleşeceği açıklığa ka vuşturulmuştur.
— Mera* yaylak ve kışlakların, hayvancılık faaliyetleri dışında kullanılmamasının temel prensip olarak kabul edildiği belirtilen ve bu maddede, zorunlu durumlarda amaç dışı kulla nımların neler ve nasıl olabileceği de ayrıca öngörülmüştür.
— Mera, yaylak ve kışlak ihtiyaçlarında zaman zaman değişiklikler meydana gel mesi doğaldır. Ancak, bu konu ile ilgili değişiklik taleplerinin disipline edilebilmesi amacıyla ön görülen bu madde ile, son tahsis kararından itibaren en az beş yıl geçmesi şartı getirilmiştir.
— Zilyedlik yoluyla mera, yaylak ve kışlaklar üzerinde alman tescil kararlarının esas itibariyle geçersiz olması dolayısıyla, bu madde ile, komisyonların bu gibi durumları Hazine ye bildirmeleri mükellefiyeti öngörülmüştür.
— Bu madde ile, tespit, tahdit ve tahsis edilen mera, yaylak ve kışlakların çevrele rinin teknik esaslara uygun olarak sınır işaretleriyle belirleneceği hükme bağlanmıştır.
— Ülke hayvancılığının gelişmesinde mera, yaylak ye kışlakların önemi bilinmek tedir. Ne var ki, uzun yıllar devam eden bilinçsiz ve amaç dışı kullanma sonucu verim, çok büyük ölçüde düşmüştür. Bütün bu sorunları aşabilmek ve mera alanlarında yüksek verimlilik ve sürekli lik sağlayabilmek, bu konuda alınacak idarî ve hukukî tedbirlerin yanısıra bilimsel yaklaşımlara da önem vermekle mümkün olabilecektir. Bu sebeple kaleme alınan bu madde ile, gerekli görülecek yerlerde mevcut ziraî araştırma enstitülerinin bünyelerinde mevzuat çerçevesinde mera araştırma bölümlerinin kurulması öngörülmüştür.
— Mera, yaylak ve kışlakların ve bunların sınır işaretlerinin, her türlü tecavüzden korunmasında, tahrip edilmemesinde, tahsis amacına uygun kullanılmasında, geliştirme projelerin de öngörülen hususların yerine getirilmesinde ilgili Devlet kuruluşlarının yanısıra, köy muhtarlık ları ve belediye başkanlıklarına da görev ve sorumluluklar getirilmiştir.
— Bu madde ile, mera, yaylak ve kışlakların amaç dışı kullanımı önlendiği gibi, mezkur yerlere inşaat yasağı da getirilmiştir.
•— Mera, yaylak ve kışlakların kaydedildiği özel sicillerin tanziminden sonra, bu Kanunla ilgili olarak herhangi bir arazinin cins ve niteliğinin ispatında, sadece özel sicil kayıtları nın geçerli bir delil olabileceği hükme bağlanmıştır.
— Bu maddede, tahsis edilen yerlerden amaç doğrultusunda yararlanılabilmesi için yararlanma hakkının kapsamı belirlenmiştir.
— Bu madde ile, aşırı otlatmanın önlenmesi için tedbirler öngörülmüş ve daha son raki gelişmelere göre otlatma kapasitelerinde değişiklik yapma yetkisi düzenlenmiştir.
— Bu madde ile, köy ve belediye sınırları içine çiftçilikle geçinmek üzere yerle şenlerle buralarda yeni aile kuranlara yararlanma hakkı tanınması hususunda, mevcut arazi imkân larına göre mera komisyonu yetkili kılınmıştır.
— Bu maddede, ihtiyaç fazlası ürünlerin, il müdürlüğünün kararı ile satılabilece ği ve gelirlerin köy sandığına veya belediye bütçesine gelir kaydedileceği hükme bağlanmıştır.
— Bu madde ile, mera, yaylak ve kışlaklardan yararlanan çiftçi ailelerinin, yapıla cak bakım ve ıslah çalışmaları giderlerine Bakanlar kurulunca tespit edilecek süre ve miktarlarda katılmaları ve mera üstünde otlatacakları hayvan miktarına göre bir ücret ödemeleri öngörülmüş tür.
— Mera, yaylak ve kışlaklardan yararlananların, yükümlülüklerini yerine getirme dikleri takdirde, yararlanma haklarını geçici veya sürekli olarak kaybedecekleri ve yasaklanmış yerlerde hayvanlarını otlatmaya devam edenlerle mera, yaylak ve kışlakları tahrip eden veya izin siz inşaat yapanlar hakkında kanunî işlem yapılacağı bu maddede belirtilmiştir.
— Orman bölgelerindeki mera, yaylak ve kışlaklardan yararlanabilmek için, 6831 sayılı Orman Kanununun ilgili hükümlerine uyulmasının şart olduğu bu maddede öngörülmüştür.
— Bu maddede, idarî sınırlarda yapılacak değişikliklerin; mera, yaylak ve kışlak lara ilişkin tahsis kararlarını etkilemeyeceği belirtilmiştir.
— Bu maddede, bu Kanunun uygulanması ile ilgili hususların Bakanlıkça çıkarıla cak bir yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
— Bu maddede, 1580 sayılı Kanunun 159 uncu maddesinin çayır ve meralara iliş kin hükmü ile diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümlerinin yürürlükten kaldırıldığı belirtilmiş tir.
— Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden Önce mera, yaylak ve kışlaklarla ilgi li olarak açılmış davalara devam olunacağı ve bu yerlerde davalar sonuçlanıncaya kadar herhangi bir uygulama yapılmayacağı belirtilmiştir.
— Yürürlük maddesidir.
— Yürütme maddesidir.