Gümrük Kanunu(GK)

—Türkiye’nin Avrupa Birliği ile sağlayacağı gümrük birliğinin bir sonucu olarak, trafik sapmalarının önlenmesi bakımından, aynı muafiyet ve istisna hükümlerinin her iki tarafın mevzuatında benzer şekilde yeralması gerekmektedir. Avrupa Birliğinin Ortak Gümrük Kodunda, bu maddenin benzeri bir hüküm yer almakta; muafiyet ve istisnaya ilişkin ayrıntılı düzenlemeler ise ayrı yönetmeliklerle yürürlüğe konulmuş bulunulmaktadır. Böylece, ekonomik ihtiyaçların gerektirdiği şekilde muafiyet düzenlemeleri yapmak ve bu düzenlemeleri süratle yürürlüğe koymak mümkün olabilmektedir. Bu bakımdan, Avrupa Birliğinde değişen muafiyet ve istisna hükümlerinin, kısa bir süre içinde Türk Gümrük Mevzuatına yansıtılması için, 1615 sayılı Kanunun 7 nci maddesinde yapılan değişiklik ile bu konuda düzenleme yapma yetkisi Bakanlar Kuruluna bırakılmıştır.

Maddenin devamında Cumhurbaşkanlığının zat ve ikametgâhı için gelen eşya ile millî güvenliğin sağlanması konusunda görevli kuruluşların ithal edecekleri eşyanın gümrük vergilerinden muaf olduğu belirtilmiştir.

—1615 sayılı Gümrük Kanununun 14 üncü maddesinde yapılan değişiklik ile gümrük hattı ve gümrük bölgesi yeniden tanımlanmıştır. Buna göre gümrük hattı Türkiye siyasî sınırlarıdır.

Türkiye gümrük bölgesi ise Türkiye Cumhuriyeti topraklarını kapsar. Türkiye kara suları, iç suları ve hava sahası gümrük bölgesine dahildir.

—1615 sayılı Kanunun 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanunla yürürlükten kaldırılan “Damping”başlıklı 21 inci maddesi, “Fikrî ve sınaî mülkiyet haklarının korunması” başlığı altında yeniden düzenlenerek, bu konudaki yasal boşluk giderilmiştir.

Madde hükmüne göre, fikrî ve sınaî mülkiyet haklarının korunması mevzuatı gereğince, marka, coğrafî işaret, endüstriyel tasarım, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamına giren haklar ile ilgili olarak hak sahibinin haklarına tecavüz eder mahiyetteki eşyanın gümrük işlemleri, hak sahibinin talebi üzerine veya sözkonusu eşyanın sahte markalı ya da telif hakkına tabi taklit mal tarifine uyduğuna ilişkin açık deliller olması halinde re’sen gümrük idareleri tarafından geçici olarak durdurulacaktır. Bu durumda, gümrük idareleri, olayın özelliğine göre ithalatçının veya kamunun hakkını güvenceye almak ve suiistimalleri önlemek amacıyla, başvuru sahibinden teminat isteyebilecektir. Başvurunun kabul edildiği tarihte şikâyet konusu eşya serbest dolaşıma girmiş ise, başvurunun gümrük idaresince kabul edilmesi, sözkonusu eşyanın gereğince muayene edilmeden ithaline izin verildiği gerekçesiyle hak sahibine tazminat hakkı doğurmayacaktır.

Böylece, tazminat talebi ile karşı karşıya kalınacağı endişesi ile tüm ithal eşyasının gümrüklerde gereksiz yere muayeneye tabi tutulması önlenmiş olmaktadır. Durdurma kararının hak sahibine tebliğinden itibaren on gün içinde esas hakkında yetkili mahkemede dava açılmaz veya mahkemeden tedbir niteliğinde karar alınmazsa, eşya hakkında beyan sahibinin talepte bulunduğu gümrük rejimi hükümlerine göre işlem yapılacaktır. Maddenin devamında, sözkonusu eşyanın nasıl imha edileceği belirtilmekte ve yolcu eşyası ile posta kolileriyle gönderilen ticarî mahiyette olmayan eşyanın bu madde hükümlerine tabi tutulmayacağı belirtilmektedir.

—Gümrük Kanununun 23 üncü maddesinin 2 nci fıkrasına göre, yerli mamul ve mahsullerimizde kullanılmak üzere ve bunların yabancı menşeli olduğunu gösterecek veya sandıracak, üzerleri yabancı dille basılı veya yazılı her türlü boş zarf, şerit, etiket, damga ve benzeri eşyanın (ihracatta kullanılacak olanlar hariç) Türkiye’ye ithali yasaktır. Ancak, Türk sanayisinde meydana gelen gelişmelerin bir sonucu olarak, Türk firmaları ile yabancı firmalar arasında işbirliği olanakları artmakta; bu firmalar arasında lisans, royalti veya patent anlaşmaları imzalanmaktadır. Sözkonusu anlaşmalar kapsamında yurt dışından gönderilen etiket veya damgaların sahteliği ileri sürülemeyeceğinden, bu kapsamda gönderilen eşyanın yurda sokulabilmesi amacıyla, 23 üncü maddeye 7 nci maddede yeralan ibare eklenmiştir.

Çağdaş devlet anlayışında, ekonominin kendi kurallarına göre işlemesi ve devletin mümkün olduğu kadar ekonomiye müdahale etmemesi ilkesi benimsenmiştir. Bu yaklaşım, devletlerin sahip oldukları ekonomik kuruluşları özelleştirmeleri ve bunların verimlilik ilkesine göre ekonomiye entegre olmaları yönünde gelişmektedir. Dünyada bir hayli yaygın olan özelleştirme politikası ülkemiz tarafından da benimsenmiş ve uygulamaya konulmuştur.

Diğer taraftan, tekelci piyasa ekonomilerinden serbest piyasa ekonomilerine doğru hızlı bir geçiş yaşanmakta ve tekelciliği önlemeyi amaçlayan anti-tekel ve anti-tröst yasaları bütün gelişmiş sanayi ülkeleri tarafından benimsenmektedir.

1615 sayılı Gümrük Kanununun 51 inci maddesinde, yabancı memleketlerden getirilen eşyanın orada sundurma ve antrepoculuk hizmetleri kanunen tekeline verilmiş bir işletme var ise o işletmelerin sorumluluğu altındaki yerlere konulacağı belirtilmekte idi.

Maddenin yeni düzenlenmiş halinde, serbest dolaşımda olmayan eşyanın geçici depolama yerlerine veya gümrükçe uygun görülecek yerlere konulacağı belirtilmiş;

geçici depolama yerlerinin şekil ve niteliklerini belirlemeye, buraların açılması ve işletilmesi konusunda izin vermeye ve gerektiğinde buralara konulacak eşya için teminat istemeye müsteşarlığın yetkili olduğu ifade edilmiş; böylece, tekelci yaklaşımlar sonucu oluşan sundurma işletme tekeline sahip kuruluşların bu statülerine son verilmiştir.

Maddenin ikinci fıkrasında, geçici depo işleticilerinin en çok 3 gün içinde geçici depoya alınan eşyanın manifesto veya manifesto yerine geçen belgelerdeki bilgilere uygun olarak düzenleyecekleri Geçici Depo Giriş Listesini ilgili gümrüğe verecekleri belirtilmekte; yolcu beraberinde getirilen eşya ile gümrüğe sunulmaksızın bir gümrük rejimine tabi tutulacak eşya veya hacimleri, ağırlıkları ve cinsleri itibariyle geçici depolama yerlerine konulmaksızın geldiği taşıt üstünde işleme tabi tutulacak eşya hakkında düzenlemeler yapmaya Müsteşarlığın yetkili olduğu ifade edilmektedir.

Keza, aynı maddenin üçüncü fıkrasında geçici depolanan eşya ile ilgili bir işlem veya kullanım tayin edilmesi için bağlayıcı süreler belirlenmiştir. Buna göre, eşyanın geçici depolama yerlerine konuluş tarihinden itibaren iki ay içinde gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilmesi ve gümrük işlemlerinin tamamlanması gerekli görülmüştür. Koşulların gerektirmesi halinde bu süreler uzatılabilecek veya kısaltılabilecektir. Paragrafın devamında yolcu beraberinde getirilip gümrüğe sunulan eşyanın gümrük ambarlarına konulmasından sonra buralarda 3 ay süreyle muhafaza edilebileceği; bu süre içinde eşyaya gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilmemesi halinde ve eşyanın herhangi bir adlî veya idarî takibata konu olmaması halinde tasfiye olacağı belirtilmiştir.

Bu maddede yapılan düzenleme ile 1615 sayılı Kanunda Giriş Rejimi olarak yer alan ayırım bir önceki maddenin başına alınarak ayırım başlığı “Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi” olarak değiştirilmiş ve ayrıma 53 üncü madde yerine 52 nci maddeden başlanılmıştır.

Bir eşyanın serbest dolaşıma girebilmesi için ticaret politikası önlemlerinin uygulanması, eşyanın ithali için öngörülen diğer işlemlerin tamamlanması ve kanunen ödenmesi gereken vergilerin tahakkuk ve tahsili veya muafiyet hükümlerinin uygulanması ile mümkün bulunduğu hususu, madde metninde yer almaktadır.

Kanunda eşyanın beyan edildiği gümrük rejimine ilişkin tüm hükümlerin uygulanmasında esas alınacak tarihin, beyannamenin gümrük idarelerince tescil edildiği tarih olduğu esasa bağlanmıştır. Bunun bir istisnası olarak, gümrük vergilerinin serbest dolaşıma giriş beyanının kabul tarihinden sonra, fakat eşyaya ilişkin gümrük vergilerinin ödenmesinden önce indirilmesi halinde, beyan sahibinin lehine olan oranın uygulanmasına bu madde ile imkân tanınmaktadır. Ancak, beyan sahibinin kendi iradesi ile gecikmesinden dolayı gümrük işlemlerinin tamamlanmaması halinde bu hüküm uygulanmayacaktır.

Bazı durumlarda bir konişmento içeriği eşya yüzlerce gümrük tarife pozisyonuna girmekte; ancak, eşyanın değer olarak toplam miktarları önemsiz olabilmektedir. Yurt dışından numune olarak gönderilen oto yedek parçaları bu konuda örnek olarak gösterilebilir. Bu durumda, çok küçük değerde olan tarife pozisyonu farklı her eşyanın ayrı ayrı beyan edilmesi, zaman ve belge israfına neden olabilmektedir. Bu gibi hallerde beyan sahibinin istemi üzerine, eşyanın tamamına en yüksek gümrük vergi oranı uygulanan gümrük tarife pozisyonu üzerinden beyanda bulunulması ve vergilerin bu oran üzerinden hesaplanması imkânı da bu madde ile sağlanmaktadır.

Bazı ürünlerin nihaî tüketiciler tarafından kullanılması özendirilebilmekte ve bu amaçla sözkonusu ürünlerin ithalleri halinde indirimli veya sıfır vergi oranının uygulanması tercih edilebilmektedir. Bu şekilde serbest dolaşıma giren eşya üzerindeki gümrük denetimi devam etmektedir. İndirimli veya sıfır vergi uygulaması için konulmuş koşulların sona ermesi; eşyanın ihraç veya imha edilmesi veya eşyanın belirlenen amaçlar dışında kullanılması durumunda vergilerinin ödendiği hallerde, gümrük denetiminin sona ereceği hususu, madde metninde yer almıştır.

—Maddede, süresi içinde işlemleri bitirilemeyen eşya ile ilgili olarak yapılacak işlemler belirtilmiştir.

Buna göre, kabul edilmiş beyanname kapsamı eşyanın muayenesine başlanamamış olması veya devam edilememesi; ilgili rejime tabi tutulması için verilmesi gereken belgelerin verilmemiş olması; ödenmesi veya teminat altına alınması gereken vergilerin ödenmemesi veya teminatın verilmemesi hallerinde, 51 inci maddede belirtilen süreler sonunda eşya muayene edilerek tasfiye hükümlerine tabi tutulacaktır. Antrepolarda bekleme süreleri sınırsız olarak belirlenmiş olmakla birlikte, buralarda bulunan eşya ile ilgili olarak serbest dolaşıma giriş rejimi için beyanname verilmesi halinde, gümrük işlemlerinin beyanname tescil tarihinden itibaren 30 gün içinde tamamlanmaması halinde de eşya tasfiye edilecektir.

Uluslararası ticaretin yaygınlaşması ve dünya ticaret hacminin artması için GATT nezdinde harcanan çabalar sonucunda, uluslararası transit taşımacılığına ilişkin bürokratik işlemler azaltılmış ve basitleştirilmiştir. Bununla beraber, işlemler basitleştirilirken transiter ülkelerin bu taşımacılıktan zarar görmemesi için gerekli garantileri sağlama hakları saklı tutulmuştur. Bu Kanunda transit taşımacılığına ilişkin olarak yer alan düzenlemelerde de yukarıda değinilen ilkelere bağlı kalınmıştır.

Yeniden düzenlenen 90 ıncı maddede transit rejimine tabi tutulabilecek taşımaların neler olduğu belirtilmektedir.

Buna göre; Türkiye Gümrük Bölgesi içinde yabancı bir ülkeden yabancı bir ülkeye, yabancı bir ülkeden Türkiye’ye veya Türkiye’den yabancı bir ülkeye, Türkiye’deki bir iç gümrükten diğer bir iç gümrüğe yapılan taşımalar transit rejimi hükümlerine tabi tutulacaktır. Transit olarak geçen yolcu, taşıt ve serbest dolaşıma girmemiş eşyalar, transit taşımalar dolayısıyla yapılan denetlemelerin gerektirdiği masraflar ile verilen hizmetlerin karşılığı ücretler hariç gümrük vergilerine tabi olmayacaktır. Boru hattı ile yapılan taşımalar ile yabancı bir ülkeden deniz, hava demiryolu veya karayolu ile bir Türk limanına çıkarılan serbest dolaşıma girmemiş eşyanın, o limanda gümrük vergileri ödenmeksizin veya muaflık işlemleri yapılmaksızın denizden yabancı veya bir Türk limanına gönderilmesi de transit sayılacaktır.

1615 sayılı Kanunun 95 inci maddesi yeniden düzenlenerek, madde metninde dahilde işleme rejiminin tanımına ve rejimde geçen deyimlere yer verilmiştir. Ekonomik etkili gümrük rejimlerinden olan dahilde işleme rejimi ile gümrük mevzuatına yeni düzenlemeler getirilmiştir.

Bu rejim kapsamında gümrük bölgesine getirilen ve işlendikten sonra tekrar ihraç edilecek eşyadan, gümrük vergileri aranmayacak ve sözkonusu eşya ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmayacaktır.Aynı şekilde, bir işleme faaliyeti sonucunda karşılık ürün olarak ihraç edildiği takdirde, kendilerine uygulanan gümrük vergilerinin geri verilmesi veya kaldırılması suretiyle serbest dolaşıma giren eşya, dahilde bir veya daha fazla işleme tabi tutulabilecektir.

Maddenin devamında, rejimde geçen “işleme faaliyetleri”, “işlem görmüş ürün”, “verimlilik oranı” ve “eşdeğer eşya” deyimlerinin tanımları yer almıştır.

Maddede, işlem görmüş ürünlerin eşdeğer eşyadan elde edilmesi veya ithal eşyasının ithalinden önce eşdeğer eşyadan elde edilen işlem görmüş ürünlerin Türkiye gümrük bölgesi dışına ihracı mümkün kılınmaktadır.Örneğin, dahilde işleme rejimi çerçevesinde renkli televizyon yapımında kullanılan entegre devrelerin gümrük vergilerine tabi tutulmaksızın ithali ve montaj tamamlandıktan sonra ihracı mümkündür. Ancak, ulaşım güçlükleri ve sipariş sürelerinin kısalığı gibi nedenlerle, daha önceden serbest dolaşıma girmiş veya Türkiye’de üretilmiş entegre devrelerin kullanımı ile üretilen renkli televizyonların ihracından sonra, bu televizyonların imalinde kullanılan miktarda entegre devrenin üçüncü ülkelerden gümrük vergileri ödenmeksizin ithali, dahilde işleme rejimi kapsamında mümkün olabilecektir.

Bu şekilde bir dahilde işleme faaliyetinde kullanılacak eşdeğer eşyanın ithal eşyası ile aynı kalitede olması ve aynı nitelikleri taşıması gerektiği belirtilen maddede, eşdeğer eşyanın ihracat vergilerine tabi olduğu hallerde ve yukarıda belirtilen şekilde bir dahilde işleme faaliyeti sırasında, ithal eşyasının süresi içinde ithal edilmemesine karşılık olarak, izin hak sahibinden ihracat vergileri kadar teminat alınması da hükme bağlanmıştır.

Maddenin ikinci fıkrasında dahilde işleme izni verilecek haller belirlenmiştir. Buna göre, dahilde işleme izni talebinde bulunan kişilerin Türkiye gümrük bölgesinde yerleşik olması;

ithal eşyasının işlem görmüş ürünler içinde bulunduğunun veya eşdeğer eşya için belirlenen koşullara uyulduğunun saptanabilmesi; Türkiye gümrük bölgesindeki üreticilerin temel ekonomik çıkarlarının olumsuz etkilenmemesi koşuluyla söz konusu izin verilebilecektir.Ancak, ticarî nitelikte olmayan dahilde işleme amaçlı ithalat için Türkiye gümrük bölgesi dışında yerleşik kişilere de izin verilmesi mümkün olabilecektir. Dahilde işleme rejimine tabi eşya gümrüğe beyan edilecek veya muayeneye tabi tutulacaktır. İşlem görmüş ürünlerin ihracı veya gümrükçe onaylanmış başka bir işleme tabi tutulması için gerekli süreler belirlenecek; bu süre dahilde işleme rejimine ilişkin beyannamenin tescil edildiği tarihten itibaren işlemeye başlayacak; ithal eşyasının ithalinden önce eşdeğer eşyadan elde edilen işlem görmüş ürünlerin Türkiye gümrük bölgesi dışına ihracı halinde, serbest dolaşımda olmayan eşyanın rejim beyanı için gereken süre Müsteşarlıkça belirlenecek; bu süre, ilgili eşdeğer eşyadan elde edilen işlem görmüş ürünler için çıkış beyannamesinin tescil tarihinden itibaren işlemeye başlayacaktır.Verimlilik oranı ile bu oranın belirlenme yöntemi, işleme faaliyetinin gerçekleştiği veya gerçekleşeceği koşullar da göz önünde bulundurularak belirlenecektir.

Keza, aynı maddede eşyanın yeniden ithalinde vergi mükellefiyeti doğduğu takdirde, söz konusu vergilerin hangi esaslar çerçevesinde hesaplanacağı da hükme bağlanmış; dahilde işleme rejiminde vergi mükellefiyetinin doğuşu ve geri ödeme sisteminin esasları belirlenmiştir.

Buna göre, işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma girmeleri durumunda gümrük vergileri, işleme faaliyeti sonucunda elde edilen diğer ürünlerin ihraç edilen kısmı ile orantılı olarak hesaplanacaktır. Dahilde işleme rejimine tabi eşya için vergi mükellefiyeti doğması halinde Kanunun 3 üncü maddesi hükmünce işlem yapılacaktır. Aynı ithal eşyası için özel amaca yönelik nihaî kullanım nedeniyle indirimli veya sıfır gümrük vergisi oranının uygulanmasının gerektiği hallerde, bu uygulamadan işlem görmüş ürünler de yararlandırılacaktır.

Tüm eşyaya geri ödeme sistemi uygulanabilmekle birlikte, serbest dolaşıma giriş beyanının kabulü sırasında ithalat miktar kısıtlamalarına tabi olan, tercihli bir tarife veya bir şartlı muafiyet önleminden kotalar dahilinde yararlanabilen veya tarım politikası gereği tarım ürünlerinin işlenmesi sonucunda elde edilen bazı eşyaya uygulanan özel düzenlemeler çerçevesinde, tarımsal malî yüklere veya ithalattan alınan başka ek malî yüklere tabi olan eşya, geri ödeme sisteminden yararlanamayacaktır.

Keza, geri ödeme sistemi uygulama izni ancak, ithal eşyasının serbest dolaşıma giriş beyanının kabulü sırasında, işlem görmüş ürünlerin herhangi bir ihracat iadesinden yararlanmadığı veya tarımsal malî yükler ve diğer malî yüklere tabi bulunmadığı ve işlem görmüş ürünlerin herhangi bir ihracat iadesinden yararlanmadığı hallerde verilecektir. İzin hak sahibi, geri ödeme sistemi çerçevesinde serbest dolaşıma giren ithal eşyasından elde edilmiş işlem görmüş ürünlerin ihraç edildiğini veya daha sonra yeniden ihraç edilmek üzere transit, antrepo, geçici ithalat ve dahilde işleme rejimi suretiyle bir şartlı muafiyet düzenlemesine tabi tutulduğunu veya serbest bölgeye konulduğunu kanıtlaması ve rejime ilişkin tüm koşullara uyması kaydıyla gümrük vergilerinin geri verilmesini veya kaldırılmasını isteyebilecektir.

Geri ödeme başvurusunun yapılması için gereken süre Müsteşarlıkça belirlenecektir.

—1615 sayılı Kanunun 100 üncü maddesinin (1) nolu bendi değiştirilerek, antrepo tanımına yeni bir boyut getirilmiştir. Böyece, gümrük vergilerine ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmamış ve serbest dolaşıma girmemiş eşya ile serbest dolaşımda bulunmakla birlikte yalnızca dahilde işleme ve gümrük kontrolü altında işleme rejimlerine ilişkin uygulamalara tabi tutulacak eşya ve Türkiye gümrük bölgesine girmesi veya transit geçirilmesi yasak olmayan eşyanın konulduğu yerler antrepo sayılacaktır.

Gümrük Kanununun 101 inci maddesi değiştirilerek, genel ve özel antrepo kavramlarına açıklık getirilmiştir.

Buna göre, genel antrepolar herkes tarafından kullanılabilen, özel antrepolar ise münhasıran antrepo işleticisine ait eşyanın konulması için kurulan gümrük antrepolarıdır. Serbest dolaşımda olmayan eşyanın sergilendiği fuar ve sergiler de özel antrepodur . Parlayıcı ve patlayıcı veya bir arada bulundukları eşya için tehlikeli olan veya korunmaları özel tertip ve yapılara gerek gösteren Müsteşarlıkça belirlenmiş eşya, ancak bu niteliklerine uygun genel veya özel antrepolara konulabilecektir. Öte yandan, genel antrepolar içinde özel kabinler açılmasına, yıkama, temizleme, elleçleme işlemleri yapılmasına Müsteşarlıkça izin verilebilecektir. Genel antrepolar içinde özel kabinler kurulması halinde, bu kabinlerin anahtarları kullanıcılarda bulunacağından, buraların kullanımından kaynaklanan sorumluluk kullanıcıya ait olacaktır.

—102 nci maddenin yeniden düzenlenmesiyle, gümrük idareleri antrepo işletebilecektir. Ancak, başkalarının antrepo işletmesi, işletici kuruluşun kamu veya özel kuruluşlardan olup olmadığına bakılmaksızın, Gümrük Müsteşarlığının izniyle mümkün olabilecektir.

Müsteşarlıkça ancak Türkiye’de yerleşik kişilere işletme izni verilebilecek ve verilen izinde antrepo işletilmesine ilişkin koşullar gösterilecektir.

Antrepo işleticisinin hak ve yükümlülükleri Müsteşarlığın izni ile başka bir kişiye devredilebilecektir.

Yeniden düzenlenen 103 üncü maddede, ekonomik yönden ihtiyaç duyulması ve gümrük denetiminin olumsuz etkilenmemesi koşuluyla, serbest dolaşımda olmayan eşyanın antrepolarda dahilde işleme rejimi veya gümrük kontrolü altında işleme rejimi çerçevesinde ve gerektiğinde serbest dolaşımda bulunan eşya ile de karıştırılarak işçiliğe tabi tutulmasına, Müsteşarlıkça izin verilebileceği ifade edilmektedir.

Gümrük antrepo rejimi ile getirilen diğer bir yenilik eşyanın buralarda kalma süresi ile ilgilidir.

Buna göre, eşyanın antrepo rejimi altında kalma süresi sınırlandırılmamıştır.

Ancak maddede, istisnaî hallerde, gümrük idarelerine eşyaya gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilmesi için bir süre saptayabilmeleri imkânı tanınmıştır. Keza, ihracata bağlı önlemlerden yararlanabilecek tarım ürünleri için özel süreler saptayabilmesi konusunda, bu madde ile Müsteşarlığa yetki verilmiştir.

Genel antrepo sayılan posta idaresinin sorumluluğu altındaki mahallerde bulunan eşyanın bekleme süresi bağlı bulunduğumuz milletlerarası anlaşma hükümlerine tabi olacak; yolcu beraberi sayılan eşya ise antrepolarda ve gümrük denetimi altındaki yerlerde üç ay süreyle muhafaza edilecektir.

Gümrük Kanununun 118 inci maddesinden önceki alt başlığı “Gümrük kontrolu altında işleme rejimi” şeklinde değiştirilmiş ve 118 inci madde “Tanım, izin, beyan ve rejimin işleyişi” başlığı altında yeniden düzenlenmiştir.

Halen yürürlükte bulunan Gümrük Kanununda yer almayan bu yeni rejim sayesinde, bazı eşyanın gümrük vergilerine veya dış ticaret önlemlerine tabi olmaksızın yurda girişine izin verilecek ve bu eşyanın girdi olarak kullanıldığı işleme faaliyeti sonucunda elde edilen ürünler, tabi oldukları gümrük vergileri ödenerek serbest dolaşıma girebilecektir.Gümrük kontrolü altında işleme rejiminin uygulanabileceği durumlar, Müsteşarlıkça ilgili kuruluşların görüşleri alınarak bir liste halinde belirlenecektir.

Maddenin ilk paragrafında, gümrük kontrolü altında işleme rejiminin tanımı yapılarak, bu şekilde elde edilen ürünlerin, işlenmiş ürün olarak adlandırılacağı kaydedilmektedir.

Maddenin devamında, gümrük kontrolü altında işleme izninin verileceği haller belirtilmiştir. Buna göre, işleme işini yapan veya yaptıran kişinin talebi üzerine izin, sadece Türkiye Gümrük Bölgesinde yerleşik kişilere ve işlenmiş ürünler içinde ithal eşyasının teşhisinin mümkün olduğu, işlenmiş ürünün rejime tabi tutulduğu sıradaki niteliğine dönüştürülmesinin ekonomik olarak mümkün olmadığı, rejimin uygulanmasının eşyaya uygulanabilir menşe ve miktar kısıtlaması kurallarının etkilerini saptırmayacağı ve benzer eşyanın üreticilerinin temel ekonomik çıkarlarının olumsuz etkilenmeyecek şekilde bir işletme faaliyeti yaratılacağı hallerde verilebilecektir.Gümrük kontrolü altında işleme rejimi çerçevesinde süre belirlenmesinde ve verimlilik oranının saptanmasında, dahilde işleme rejiminde belirtilen hükümler göz önünde bulundurulacaktır.

Bu rejim kapsamında ithal edilecek eşyanın vergi ödeme mükellefiyetinin başlayacağı tarihin de belirlenmesi önem arzetmektedir. Değişmemiş eşyanın veya izinde öngörülen işlemin ara aşamalarının herhangi birinde bulunan eşyanın vergi ödeme mükellefiyetinin başlangıcının ithal eşyasının beyannamesinin tescil tarihi olduğu belirtilmiştir.

Gümrük kontrolü altında işleme rejimine tabi tutulan ithal eşyası, tercihli bir tarife uygulamasından yararlanabilecek bir eşya olabilmektedir. Bu durumda, işlenmiş ürünlerin tabi olduğu ithalat vergileri, söz konusu tercihli tarife çerçevesinde belirlenen vergi oranına göre hesaplanacaktır. Ayrıca, söz konusu eşya için tarife kotası veya tarife tavanları uygulanıyor ise işlenmiş ürünlerin imalatında kullanılan ithal eşyası miktar kota ve tarife tavanları hesabına katılacak; böylece, gümrük kontrolü altında işleme rejiminin getirdiği kolaylıklardan yararlanarak, miktar kotalarının ve tarife tavanlarının delinmesi yönündeki girişimler önlenmiş olacaktır. Maddenin devamında bu hususlar düzenlenmiştir.

1615 sayılı Kanunun 119 uncu maddesinden önce gelmek üzere “Geçici ithalat rejimi” alt başlığı konularak, 119 uncu madde “Tanım, izin, beyan ve rejimin işleyişi” başlığı altında yeniden düzenlenmiştir.

Kullanılmaları nedeniyle olağan yıpranma dışında herhangi bir değişikliğe uğramaksızın tekrar ihraç edilecek serbest dolaşımda olmayan eşyanın gümrük vergilerinden tamamen veya kısmen muaf olarak ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın, Türkiye gümrük bölgesi içinde kullanılması, geçici ithalat rejimi kapsamında mümkün olacaktır.

Geçici ithalat rejimi, bu değişiklikten önceki haliyle Gümrük Kanununda Geçici Muaflık Rejimi adı altında yer almakta idi. Rejimin yeni uygulamasında ilkinden farklı olarak kısmî muafiyet uygulaması getirilmektedir. Bu şekilde, geçici ithalat rejiminden yararlanarak eşya ithal edilmesi halinde belli miktarda vergi ödeneceğinden, rejimden yararlanmanın maliyeti artacak ve hakkın kötüye kullanılması önlenecektir.

Geçici ithalat izni eşyayı kullanan veya kullandıran kişinin talebi üzerine gümrük idarelerince verilecek;

ithal edilecek eşyanın ayniyetinin tespit edilebilir olması gerekecektir.

Aksi takdirde eşyanın bu rejimden yararlanarak ithaline izin verilmeyecektir.

Eşyanın geçici ithalat rejimi altında kalma süresi en çok 24 ay olarak belirlenecektir. Maddenin devamında, gümrük vergilerinden tam muafiyet suretiyle geçici ithalat rejiminin uygulanabileceği durumlar ile özel koşulların belirlenmesi konusunda Bakanlar Kuruluna yetki verilmektedir.

Gümrük vergilerinden kısmî muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine tabi tutulan eşyadan alınacak gümrük vergileri tutarı eşyanın geçici ithalat rejimine tabi tutulduğu tarihte serbest dolaşıma girmiş olması halinde alınacak vergiler tutarının, kısmî muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine tabi tutulduğu her ay veya ayın küsürleri için %3’ü olarak tespit edilecektir. Ancak, ithalat vergileri tutarı, uygulanacak faizler hariç olmak üzere, söz konusu eşyanın geçici ithalat rejimine tabi tutulduğu tarihte serbest dolaşıma girmesi halinde alınacak vergileri aşamayacaktır. Rejimden kaynaklanan hak ve yükümlülüklerin devri, muafiyet düzenlemelerinde yer alan sürelerin her bir hak sahibine ayrı ayrı uygulanmasına imkan tanımayacak; Devir işleminin aynı ay içinde yapılması halinde, ilk hak sahibi söz konusu ayın tamamı için tahakkuk eden ithalat vergilerini ödeyecektir.

—1615 sayılı Kanunun 120 nci maddesinden önce gelmek üzere “Altıncı Bölüm” üst başlığı ve “Hariçte işleme rejimi” alt başlığı konularak, 120 nci madde “Hariçte işleme rejiminin işleyişi” başlığı altında yeniden düzenlenmiştir.

Getirilen düzenlemeyle, ekonomik ve teknolojik koşullar göz önünde bulundurularak rasyonel üretim yapılması amacıyla, serbest dolaşımdaki eşyanın Türkiye gümrük bölgesi dışına çıkarılarak, buralarda işleme ve üretim faaliyetlerinde kullanılmasına; bu sayede elde olunan işlenmiş veya yarı işlenmiş ürünlerin gümrük vergilerinden tam veya kısmî muafiyet sağlanmak suretiyle serbest dolaşıma sokulmasına imkân tanınmış;

ayrıca, “geçici ihracat eşyası”, “işleme faaliyetleri”, “işlem görmüş ürün” ve “verimlilik oranı” deyimlerine bu madde ile açıklık getirilmiştir. Maddenin devamında, ihracı, gümrük vergilerinin geri verilmesine veya kaldırılmasına yol açan, ihracından önce nihaî kullanımı için gümrük vergilerinden muaf olarak serbest dolaşıma giren ve bu muafiyetle ilgili koşulları devam eden veya ihracı, ihracat vergi iadesini gerektiren serbest dolaşımdaki eşyaya hariçte işleme rejimi hükümleri uygulanmayacaktır. Hariçte işleme rejimine tabi tutulacak eşya gümrüğe beyan olunacak; izin Türkiye gümrük bölgesinde yerleşik kişilere verilecektir. Hariçte işleme rejimine ilişkin koşullar veya mükellefiyetlerden birine uyulmadığı takdirde, gümrük vergilerinden tam veya kısmî muafiyet uygulaması yapılmayacaktır. Gümrük vergileri, işlem görmüş ürünlere ait gümrük vergileri tutarından, geçici ihracat eşyasına en son işleme faaliyetine tabi tutulduğu ülkeden aynı tarihte ithal edildiğinde uygulanacak olan gümrük vergilerinin düşülmesi suretiyle hesaplanacaktır.

Maddenin devamında, hariçte işleme rejimi kapsamında yeniden ithal edilen eşyaya uygulanacak ithalat vergilerinin hesaplanmasına ilişkin hükümler yer almaktadır. Hariçte işleme rejimine tabi tutulacak eşya serbest dolaşımda bulunan eşya olduğundan, bunun işlendikten sonra yeniden ithali sırasında nihaî ürün değeri üzerinden değil, Türkiye gümrük bölgesi dışında yaratılan katma değer göz önünde bulundurularak ithalat vergilerine tabi tutulması gerekmektedir. Maddede, bu hususlar açıklığa kavuşturulmuştur. Buna göre, gümrük vergilerinden tam veya kısmî muafiyet suretiyle serbest dolaşıma giren işlem görmüş ürünlere ait gümrük vergileri tutarından, aynı tarihte geçici ihracat eşyasına en son işleme faaliyetinde bulunduğu ülkeden Türkiye gümrük bölgesine ithal edilmesi halinde uygulanacak olan gümrük vergilerinin düşülmesi suretiyle hesaplanacağı;

düşümü yapılacak tutarın, eşyanın serbest dolaşıma girişi sırasında hesaplanan gerçek gümrük vergileri tutarı olacağı; geçici ihracat eşyasının, nihaî kullanım amacıyla serbest dolaşıma girişi sırasında indirimli veya sıfır vergi oranından yararlanabildiği hallerde, bu eşyaya en son işleme faaliyetinin gerçekleştiği ülkede de nihaî kullanıma uygun işlem görmesi koşuluyla indirimli veya sıfır vergi uygunacağı; eşyanın tercihli bir tarife uygulamasından yararlanması ve bunun rejim kapsamındaki eşya içinde geçerli olması halinde, düşümü yapılacak tutarın hesaplanmasında dikkate alınacak vergi oranının, tercihli tarifenin uygulanabilmesi için gerekli koşullara uygun geçici ihracat eşyasına uygulanması gereken oran olduğu, yönünde hükümler yer almaktadır.

Uluslararası ticarette yoğun rekabet koşulları geçerli olduğundan, firmalar ürettikleri malların talebini arttımak amacıyla, sattıkları mal için servis güvencesi veya belirli bir süre içerisinde bozulmaya karşı değiştirme veya tamir garantisi vermektedirler. Bu suretle, Türkiye gümrük bölgesi dışına tamir amacıyla gönderilen eşyanın böyle bir garanti nedeniyle tamirinin bedelsiz olarak yapıldığının gümrük idarelerine kanıtlanması halinde, bunun ithalat vergilerinden tam muafiyet suretiyle serbest dolaşıma sokulmasına da bu madde ile imkân tanınmıştır. Ancak, eşyanın tamir amacıyla geçici ihraç edilmesi ve bu tamiratın bir garanti nedeniyle sözleşmeye bağlı olarak veya imalat hatası veya kanunî bir yükümlülüğe dayanılarak bedelsiz yapılmasının söz konusu olmadığı ve karşılığında bir tamir bedeli ödendiği durumlarda, eşyaya ithalat vergilerinden kısmî muafiyet uygulanması ve sadece yapılan tamir masraflarının vergilendirme kapsamında tutulması ile mümkün olabilecektir.

Hariçte işleme rejiminde ikame ürün olarak adlandırılan ithal eşyasının işlem görmüş bir ürün ile değiştirilmesi, standart değişim sistemi kapsamında mümkün olacak; tarım politikasına veya tarım ürünlerinin işlenmesi sonucu elde edilen ve özel düzenlemelere tabi eşya dışında kalan eşyanın tamiri için gümrük idareleri standart değişim sisteminin uygulanmasına izin vereceklerdir.Gümrük vergileri tutarını karşılayan bir teminat verildiği hallerde ikame ürünlerin geçici ihracat eşyasının ihracından önce ithal edilmelerine izin verilecektir. İkame ürünlerin tamirata konu olan geçici ihracat eşyası ile aynı tarife sınıflandırmasına girmesi ve aynı ticarî, teknik niteliklere ve özelliklere sahip olması gerekecektir.Geçici ihraç eşyasının ihracattan önce kullanılmış olması halinde, ikame ürünlerin de kullanılmış olmaları ve yeni olmamaları gerekecektir.

Maddenin devamında, önceden ithalat durumunda, geçici ihraç eşyasının, ikame ürünlerinin serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil tarihinden itibaren iki aylık süre içinde ihraç edilmesi hükme bağlanmış; böylece her iki eşyanın da uzun süre Türkiye gümrük bölgesi içinde kullanılması kısıtlanmak istenmiştir. Ancak, istisnaî hallerde bu sürenin gümrük idareleri tarafından uzatılabilmesine imkân tanınmıştır.

Gümrük Kanununun 131 inci maddesinden önce gelen alt başlığı “Yeniden ihracat ve geri gelen eşya” olarak düzenlenmiş ve 131 inci maddesi “Yeniden ihracat” başlığı altında yeniden düzenlenmiştir.

Maddede, serbest dolaşımda olmayan eşyanın Türkiye gümrük bölgesinden yeniden ihracının mümkün olduğu; ticaret politikası önlemleri dahil olmak üzere, eşyanın ihracı için öngörülen işlemlerin gerektiğinde yeniden ihracata konu olan eşyaya da uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

Bu durumdaki eşyaya uygulanacak özel haller Müsteşarlıkça belirlenebilecektir.

Bu işlemler önceden gümrük idaresine bilgi verilmesiyle yapılabilecektir.Ancak, ticaret politikası önlemleri dahil olmak üzere eşyanın ihracı veya yeniden ihracına ilişkin işlemlerin veya önlemlerin gerektirdiği hallerde, Gümrük Müsteşarlığı, eşyanın yeniden ihracını yasaklayabilecektir.

1615 sayılı Kanunun 132 nci maddesi yeniden düzenlenmiştir. Buna göre, ihracını müteakip üç yıllık bir süre içerisinde geri getirilerek yeniden ithal edilen eşya gümrük vergilerine tabi tutulmayacak; söz konusu eşyanın Türkiye gümrük bölgesinden ihraç edilmeden önce, özel amaçlı nihaî kullanımı nedeniyle indirilmiş veya sıfır vergiden yararlanarak serbest dolaşıma sokulduğu takdirde muafiyet tanınabilecektir.

Hariçte işleme rejimi çerçevesinde Türkiye gümrük bölgesinden ihraç edilen eşya ile ihracı bir dış ticaret önlemine konu olan eşyaya gümrük vergilerinden muafiyet hakkı tanınmayacak; böylece bu rejimden yararlanarak dış ticaret önleminin etkisinin azaltılmasına imkân verilmeyecektir.

Bu madde hükümleri, dahilde işleme rejiminin uygulanmasından sonra ihraç edilen ve daha sonra geri gelen işlem görmüş ürünlere de uygulanacak; aynı hüküm yeniden ihraç edilen işlem görmüş ürünler için de geçerli olacak; bu gibi hallerde, eşyanın en son ihraç tarihinin, serbest dolaşıma giriş tarihi olarak kabul edilecek ve kanunen alınması gereken gümrük vergileri tutarı, dahilde işleme rejimi hükümlerine göre belirlenecektir.

140 ıncı madde yeniden düzenlenerek, hangi eşyanın tasfiye edileceği kanun maddeleri zikredilerek sayılmıştır.

Buna göre, geçici depolama yerlerinde veya gümrükçe uygun görülen yerlerde bulunup da süresi içinde gümrük işlemlerine başlanamayan veya beyannameleri tescil edilmekle birlikte süreleri içinde işlemleri tamamlanamayan eşya tasfiye edilecektir. Ayrıca, tahlilden arta kalan numuneler, antrepolarda yapılan yoklamalarda fazla çıkan eşya, yolcu eşyası da kanunî süreleri içinde bir işlem veya kullanıma tabi tutulmadıkları takdirde tasfiyeye tabi tutulacaktır. Keza, gümrüğe terk edilen veya 1918 sayılı Kanun hükümlerine göre tasfiye edilebilecek duruma gelen veya süresi içinde işlemleri bitirilmeyen transit eşyası hakkında da tasfiye rejimi hükümleri uygulanacaktır.

1615 sayılı Kanunun 149 uncu maddesi “Dahilde işleme, gümrük kontrolü altında işleme ve geçici ithalat hükümlerinin ihlali” başlığı altında yeniden düzenlenmiştir. Buna göre, Kanunun 95, 118 ve 119 uncu maddelerinde öngörülen rejimlerin amacına aykırı hareket edenlerden, amaca aykırı davranışlarından dolayı bir vergi mükellefiyeti doğduğunda, eşyaya isabet eden gümrük vergileri bu maddeler hükmünce alınmakla beraber, beyan sahip veya temsilcileri hakkında ayrıca 156 ncı madde hükmü uygulanacaktır. Bu şekilde, söz konusu rejimlerin uygulanmasında karşılaşılabilecek ihlallerin önlenmesi için cezaî yaptırım öngörülmüştür.

Bu madde ile Gümrük Kanununa yeni bir madde eklenmiş ve tasfiyelik hale gelen eşyanın satışına ilişkin kararın alındığı tarihe kadar beyan sahibinin gümrük idaresine müracaat ederek, söz konusu eşyayı serbest dolaşıma tabi tutmak istemesi halinde, eşyanın CIF değerinin yüzde üçü oranında para cezası alınmasına imkân tanınmıştır.

Böylece, eşyanın geçici depolama yerlerinde keyfi olarak bekletilmesinin önüne geçilmek istenilmiştir.

Gümrük Kanununun 156 ncı maddesi “Usulsüzlükler” başlığı altında yeniden düzenlenmiştir.

Maddenin birinci fıkrasında, bu Kanunda ayrı bir ceza tayin edilmiş haller saklı kalmak üzere, bu Kanuna uygun olarak veya bu Kanunla tanınmış yetkilere dayanılarak çıkarılan tüzük ve yönetmeliklere veya ilan edilen emirlere ya da yapılan tebliğlere aykırı hareket edenlere 5 000 000 TL. para cezası uygulanması öngörülmüştür. Bu şekilde kanunda açıkça cezası bulunmayan usulsüzlükler ve riayetsizliklerin ceza uygulanamaz durumdan çıkarılması amaçlanmıştır.

Maddenin, ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarında diğer usulsüzlüklere ilişkin cezalar yer almış;

usulsüzlüğün ağırlığı göz önünde bulundurularak belirlenen cezalar birinci fıkrada belirtilen meblağ baz alınarak katlanmış; cezalar takdire yer vermeyecek şekilde tek bir meblağ olarak belirlenmiştir. Fıkralar itibariyle uygulanacak cezalar, birinci fıkrada öngörülen miktarın 2, 4, 6 ve 8 katının alınması şeklinde belirlenmiştir.

Gümrük Kanununun 161 inci maddesine (5) nolu bent eklenerek, Kanunun 146 ncı maddesine göre alınan para cezalarının diğer bentlerde belirtilen personel dışında Müsteşarlık merkez ve taşra teşkilatlarının ihtiyaçlarına sarfedilmek üzere dağıtımı öngörülmüş; böylece bu kaynaktan merkez ve taşra teşkilatının bütçe kalemlerinde ödeneği olmayan acil ihtiyaçlarının karşılanması amaçlanmıştır.

Kanunun 165 inci maddesine bir fıkra eklenmiş ve gümrüklerde yapılan fazla çalışma karşılığında alınan ücretlerden, merkeze gönderilen meblağın bir kısmının, Müsteşarlığın merkez ve taşra teşkilatında hizmetlerin daha etkin şekilde görülmesini sağlayacak olanakların yaratılmasında kullanılması öngörülmüştür.

Dış ticaret işlemleri giderek daha karmaşık bir hale gelmiş; tarife önlemleri dışında, tarife dışı önlemler ve teknik engeller yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanılmıştır. Bu bakımdan, gümrüklerde iş takip edecek temsilcilerin de niteliklerinin arttırılması amaçlanmış; gümrük müşaviri olabilecek kişilerin lisans düzeyinde yüksekokul mezunu olmaları koşulu 167 nci maddenin birinci fıkrasının (3) nolu bendine kaydedilerek, bu konuda hüküm istihsal edilmiştir.

—Gümrük Müşavir Yardımcılarının da müşavirler gibi yüksekokul mezunu olmaları öngörülmüş ve 168 inci maddenin ikinci fıkrasında bu yönde düzenleme yapılmıştır.

Kanunun faizlere ilişkin 176 ncı maddesi yeniden düzenlenerek, haksız yere ihtilaf yaratan ve bu şekilde idarî yargı mercilerine başvurarak amme alacağını bir çeşit finansman kaynağı olarak kullananların bu davranışlarına son vermeleri için, yargı kararlarının gümrük idaresi lehine kesinleşmesi durumunda, ihtilaf yaratılarak yargı mercilerine müracaat edilen tarih ile amme alacağının kesinleştiği tarih arasında geçen süre için de AATUHK hükümlerine göre gecikme zammı oranında gecikme faizi alınması öngörülmüştür. Maddenin diğer fıkralarında esaslı bir değişiklik yapılmamıştır.

Bu Kanunun öngördüğü düzenlemeler nedeniyle 1615 sayılı Kanunun bazı maddelerinin veya ibarelerinin yürürlükten kaldırılması zorunluluğu doğmuştur. Diğer taraftan, bu Kanunla 1615 sayılı Gümrük Kanununun bazı maddeleri değiştirilirken, bir kısım atıfların ve deyimlerin de değiştirilmesi gereği ortaya çıkmıştır. Madde bu amaçla düzenlenmiştir.

1615 sayılı Kanuna eklenen geçici 9 uncu madde ile geçiş dönemi hükümlerine yer verilmiştir. Kazanılmış hakların korunması amacıyla, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Gümrük Müsteşarlığının merkez ve taşra teşkilatında çalışanlar ile istifa ve emeklilik suretiyle ayrılanlar için 167 ve 168 inci madde hükümlerinin uygulanmasında tahsil şartı aranmayacağı belirtilmiştir. Maddenin devamında, Kanunun değişmeden önceki hükümlerine göre yürütülen işlemlerin nasıl sonuçlandırılacağı ve gümrük komisyoncuları ile yardımcılarının karnelerinin nasıl değiştirileceği hükme bağlanmıştır. Buna göre 1.1.1996 tarihinden önce bekleme yerlerine konulan veya başlamış işlemleri henüz sonuçlandırılmamış olan eşya hakkında süreler ve işlemler yönünden mükellef lehine olan hükümler uygulanacaktır.

Diğer taraftan, 1.1.1996 tarihinden başlamak üzere gümrük komisyoncusu ve gümrük komisyoncu yardımcısı karneleri gümrük müşaviri ve gümrük müşavir yardımcısı karneleri ile değiştirilecektir.

Yürürlük maddesidir.

—Yürütme maddesidir.

T.C.

Başbakanlık Kanunlar ve Kararlar 26.7.1995 Genel Müdürlüğü Sayı : B.02.0.KKG/101-1/319/3601 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA “Gümrük Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” bugünkü Resmî Gazetede yayımlanmış ve Anayasanın 91 inci maddesi uyarınca bir sureti ekli olarak gönderilmiştir.

Gereğini arz ederim.

Prof. Dr. Tansu Çiller Başbakan GENEL GEREKÇE Bilindiği üzere, Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu Arasında Bir Ortaklık Yaratan Ankara Anlaşması 12 Eylül 1963 tarihinde imzalanmış, 4.2.1964 tarih ve 397 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunmuş ve 22.10.1964 tarih ve 6/3820 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanarak 1 Aralık 1964 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Sözkonusu anlaşmanın 2 nci maddesinin 2 ve 3 üncü fıkralarında; anlaşmanın amaçlarına ulaşmak için 3,4 ve 5 inci maddeler uyarınca zaman içerisinde bir Gümrük Birliği kurulacağı ve ortaklığın, hazırlık dönemi, geçiş dönemi ve son dönem adı verilen safhadan sonra sağlanacağı belirtilmektedir.

Anlaşmanın 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrası; Tarafların geçiş dönemi içerisinde karşılıklı ve dengeli yükümlülüklere dayalı olarak, aşamalı bir şekilde Gümrük Birliği kuracakları ve ortaklığın iyi işlemesi, bunun gerektirdiği ortak tedbirlerin geliştirilmesi için ekonomik politikalarını uyumlaştıracaklarını hükme bağlamıştır.

Yukarıda sözü edilen geçiş döneminin gerçekleşme şartları, usulleri, sıra ve süreleri ile ilgili hükümlerini tespit etmek üzere 23 Kasım 1970 tarihinde Brüksel’de imzalanmış bulunan Katma Protokol ise, 22.7.1971 tarih ve 1448 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunmuş ve 21.12.1972 tarih ve 7/5476 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanarak 1 Ocak 1973 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sözkonusu Protokolün 10 ve 11 inci maddeleri ile geçiş döneminin, Protokolün yürürlüğe giriş tarihinden itibaren 22 yıl sürmesi öngörülmüştür. Buna göre, Toplulukta serbest dolaşım halinde olan ve Protokol kapsamında bulunan ürünlerin Türkiye’ye ithalinde alınan gümrük vergilerinin belli bir süre içinde sıfırlanması, bazı ürünlerin 12 yıl, bazı ürünlerin ise 22 yıl içinde gümrük vergilerinin sıfırlanması hedeflenmiştir. Topluluk ise, Türk sanayi ürünlerinin ithalatından geçiş döneminin başladığı tarihten itibaren gümrük vergisi almamaktadır.

Bahse konu geçiş dönemi 1995 yılının sonunda tamamlanacaktır.

Katma Protokolün 6 ncı maddesi; geçiş dönemi içerisinde Tarafların gümrük konusundaki kanun, yönetmelik ve idarî tasarruflarını, birbirine yakınlaştıracaklarını hükme bağlamıştır. Son olarak, Avrupa Birliği - Türkiye Ortaklık Konseyi tarafından 6.3.1995 tarihinde kabul edilen, Taraflar arasında sağlanacak Gümrük Birliğinin esaslarını içeren Kararın 26 ncı maddesinde aşağıdaki husus hükme bağlanmıştır.

“Bu Kararın yürürlüğe giriş tarihinde, Türkiye, Topluluk Gümrük Kodunu oluşturan (EEC) 2913/92 sayılı ve 12 Ekim 1992 tarihli Konsey Yönetmeliği ile onun uygulama hükümlerini belirleyen (EEC) 2454/93 sayılı ve 2 Temmuz 1993 tarihli Komisyon Yönetmeliğini temel alan aşağıdaki konulara ait hükümleri benimseyecektir :

a) Eşyanın menşei

b) Eşyanın gümrük kıymeti

c) Gümrük Birliği Bölgesine gelen eşyanın gümrüğe sunulması

d) Gümrük beyanı

e) Serbest dolaşıma giriş

f) Askıya alma düzenlemeleri ve ekonomik etkili gümrük işlemleri

g) Eşyanın dolaşımı

h) Gümrük yükümlülüğü

i) Başvuru hakkı.

Bu bakımdan, kısaca Topluluk Gümrük Kodu diye adlandırılan Konsey Yönetmeliğinin ana müesseselerinin millî mevzuatımıza yansıtılması zorunluluğu doğmuştur. Esasen, temel müesseseleri uluslararası gümrük sözleşmelerine dayanılarak hazırlanan Topluluk Gümrük Kodunun getirdiği düzenlemelerin büyük bir kısmı, halen Türk Gümrük Kanununda yer almakta ve yıllardır uygulanmaktadır. Diğer taraftan, Türk Gümrük Kanununda bulunmamakla birlikte, Topluluk Gümrük Kodunda bulunan bazı hususlar ekonomik faaliyetlerin olumlu yönde gelişimini sağlayan ve bürokratik işlemleri azaltan düzenlemeler olarak değerlendirilmektedir.

Bu Kanun Hükmünde Kararname Tasarısı, Topluluk Gümrük Kodunda yer alan ve 6.3.1995 tarihli 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı gereğince gümrük mevzuatına yansıtılması zorunlu olan hükümlerin 1615 sayılı Gümrük Kanununa dahil edilmesi amacıyla hazırlanmıştır.

MADDE GEREKÇELERİ