17.8.1999 ve 12.11.1999 Tarihlerinde Marmara Bölgesi ve Civarında Meydana Gelen Depremin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpları Gidermek Amacıyla Bazı Mükellefiyetler İhdası ve Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun

– Bu madde ile ek gelir ve ek kurumlar vergisinin mükellefleri tanımlanmaktadır.

Buna göre;

– 1998 yılı kazanç ve iratlarını yıllık beyanname ile beyan eden gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri, – 1998 yılı ticarî ve meslekî kazançları götürü usulde tespit edilen gelir vergisi mükellefleri, – Kanunun yayımı tarihinde ücret geliri elde eden ve 1998 yılında elde ettikleri ücretlerin vergi matrahı toplamı 12 milyar lirayı aşan ücretliler, ek gelir ve ek kurumlar vergisinin mükellefidir.

– Bu madde ile ek gelir ve ek kurumlar vergisinin konusu, matrahı ve oranı düzenlenmektedir.

Ek gelir vergisinin matrahı 1998 yılına ait yıllık gelir vergisi beyannamesinde hesaplanan gelir vergisi matrahı, ek kurumlar vergisinin matrahı ise istisnalar düşülmeden önceki 1998 yılı kurum kazancıdır.

Bu vergi yukarıda belirtilen matrahlar üzerinden % 10 oranında hesaplanacaktır.

1998 yılında ticarî ve meslekî kazançları götürü usulde tespit edilen mükelleflerin ödeyecekleri ek gelir vergisi, 1998 yılı götürü matrahları üzerinden % 5 oranında tarh edilecektir.

Öte yandan Kanunun yayımlandığı tarihte ücret geliri elde eden ve 1998 yılında elde ettikleri ücret gelirlerinin matrahı 12 milyar lirayı aşan ücretlilerin ek gelir vergisi matrahı, 1998 yılında elde ettikleri ücretlerin vergi matrahından 12 milyar liralık tutarın indirilmesinden sonra kalan tutar olacaktır. Bu vergi, matraha % 10 oranı uygulanmak suretiyle hesaplanacaktır. Dolayısıyla vergi matrahı 12 milyar liraya kadar olan ücret gelirleri ek gelir vergisinden istisna edilmiş olmaktadır.

Daha önce ücretli olarak çalışmakla birlikte, bu Kanunun yayımı tarihinde ücretli olarak çalışmayanlar ücret gelirleri nedeniyle ek gelir vergisi ödemeyeceklerdir.

– Bu madde ile ek gelir ve ek kurumlar vergisinde muaflıklar düzenlenmektedir.

a) 17.8.1999 tarihi itibariyle Kocaeli, Sakarya ve Yalova illerinin merkez ve ilçeleri ile Bolu İlinin Düzce, Gümüşova, Gölkaya, Cumayeri ve Çilimli ilçelerinde gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyet kaydı bulunanlar (Depremde zarar görmeyenler hariç) ile bu illerdeki işyerlerinde anılan tarihte ücretli olarak fiilen çalışmakta olanlar ek gelir veya kurumlar vergisinden muaf olacaktır.

b) 17.8.1999 tarihinde meydana gelen depremde varlıklarının en az yüzde onunu kaybettiğini tevsik edenler ek gelir veya kurumlar vergisinden veya birinci derece kan hısımlarından birini (eş dahil) kaybedenler ek gelir vergisinden muaf olacaklardır.

Bu muaflığın uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleme konusunda Maliye Bakanlığına yetki verilmiştir.

– Bu madde ile ek gelir ve ek kurumlar vergisine getirilen istisnalar düzenlenmektedir.

1998 yılında elde edilen ve vergi matrahının tutarı 12 milyar liraya kadar olan ücret gelirleri ek gelir vergisinden istisna edilmektedir. Yıllık gelir vergisi beyannamesine, ücret dışında kalan kazanç ve iratların da dahil olması halinde, toplam matrah içindeki ücret gelirine isabet eden matrah hesaplanacak, bu tutarın 12 milyar lirayı aşması halinde aşan kısım ek gelir vergisine tabi olacaktır. Ücret gelirine isabet eden vergi matrahının 12 milyar lirası ise ek gelir vergisinden istisna edilecektir.

Portföyünün en az % 25’i hisse senetlerinden oluşan (A) tipi menkul kıymetler yatırım fonları ve aynı nitelikteki yatırım ortaklıklarının kazançları ile gayrimenkul ve risk sermayesi yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarının kazançları da ek kurumlar vergisinden istisna edilecektir.

– Bu madde ile ek gelir vergisi ve ek kurumlar vergisinin beyanı ve ödeme zamanı düzenlenmektedir.

a) 1998 yılı kazanç ve iratlarını yıllık beyanname ile beyan eden gelir ve kurumlar vergisi beyannameleri ile beyan edilmesi gereken matrahlar ile bu matrahlar üzerinden hesaplanan ek gelir vergisi ve ek kurumlar vergisi, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içinde bir beyanname ile beyan edilecektir. Bu vergiler ilki beyanname verme süresi içinde diğerleri de 1999 yılının Kasım ve 2000 yılının Ocak ayı içinde olmak üzere üç eşit taksitte ödenecektir. Özel hesap dönemine tabi olan kurumlar vergisi mükellefleri de bu vergiyi aynı süreler içinde ödeyeceklerdir.

b) 1998 yılı ticarî ve meslekî kazançları götürü usulde vergilendirilen mükelleflerin ödeyecekleri ek gelir vergisi, bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren bir ay içinde idarece tarh ve tahakkuk ettirilecektir. Bu vergi; ilki tarh süresi, diğerleri de 1999 yılı Kasım ve 2000 yılının Ocak ayı içinde olmak üzere üç eşit taksitte ödenecektir.

Götürü mükelleflerin ödeyecekleri vergi, vergi dairelerince idarece tarhiyat esaslarına göre tarh ve tahakkuk ettirilecektir.

c) 1998 yılı ücretlerinin vergi matrahı 12 milyar lirayı aşan ücretlilerin ek gelir vergilerinin ödenmesinde öncelikle bu Kanunun yayımı tarihinde kendilerine ücret ödemesinde bulunan işverene, 1998 yılında elde ettikleri ücretlerin gelir vergisi matrahını bildirmeleri gerekmektedir. Bu ücretlilerin ek gelir vergisi işverenlerce bu Kanunun yayımı tarihinden sonra yapılan ücret ödemelerinden olmak üzere, birincisi ilk aya ait ücretten, ikincisi üçüncü aya ait ücretten, üçüncüsü beşinci aya ait ücretten tevkif suretiyle üç eşit taksitte ödenecektir. Tevkif edilen bu ek gelir vergisi, işverence muhtasar beyanname verme süreleri içinde beyan edilip ödenecektir.

Bu verginin tarh süresi geçtikten sonra, mükellefler hakkında ikmalen, re’sen ve idarece bir tarhiyat yapılması halinde, bu tarhiyatlara konu olan matrahlar üzerinde de ek gelir veya ek kurumlar vergisi aynı usulle tarh edilecektir.

– Bu madde ile bir defaya mahsus olmak üzere, bina, arsa ve arazilerin 1999 yılı emlak vergisi matrahları üzerinden ek emlak vergisi alınması öngörülmektedir.

Bu vergi için, mükellefler ayrıca beyanname vermeyeceklerdir. Belediyeler, mükelleflerin 1999 yılı matrahları üzerinden bina ve arazi vergisi nispetinde ayrıca ek emlak vergisi tarh edeceklerdir.

Hesaplanan vergi, başka bir işleme gerek olmaksızın tahakkuk etmiş sayılacaktır.

Sosyal adaletin sağlanması amacıyla tüm Türkiye sınırları içinde sahip olunan konutlardan vergi değeri ne olursa olsun bir tanesi için bu vergi hesaplanmayacak, vergiden istisna tutulacaktır.

Sahip olunan konutlardan hangisinin ek emlak vergisinden istisna edileceği mükellefçe belirlenecektir. Ayrıca;

– Kocaeli, Sakarya, Yalova illerinin merkez ve ilçeleri ile Bolu İlinin Düzce, Gümüşova, Gölyaka, Cumayeri ve Çilimli ilçelerinde bulunan bina, arsa ve araziler, – 17.8.1999 tarihinde meydana gelen depremde varlıklarının en az yüzde onunu (tevsik edilmek kaydıyla) veya birinci derece kan hısımlarından birini (eş dahil) kaybedenlerin bina, arsa ve arazileri, bu vergiden müstesna tutulacaktır.

Yukarıda belirtilen bölgelerde yer alan arsa ve arazilerin değerleri de depremde olumsuz etkilenmiş bulunduğundan, bu bölgelerdeki arsa ve araziler bu verginin dışında tutulmuştur.

Emlak Vergisi Kanununda yer alan daimi ve geçici muaflıklarla istisnalar, bu vergi bakımından da geçerli bulunmaktadır.

Bu vergi, 1999 yılının Kasım ve Aralık ayı içinde ilgili belediyelere ödenecektir. Belediyeler ise tahsil ettikleri bu vergileri tahsilatı takip eden ayın 20 nci günü akşamına kadar bağlı bulundukları maliye vergi dairesine muhtasar beyanname ile beyan ederek ödeyeceklerdir.

Tahsil edilen bu vergilerin belediyelerce ilgili vergi dairesine zamanında ödenmemesi halinde, bu vergilerin gecikme zammı ile birlikte ödenmesi gerekmektedir.

– Bu madde ile ek motorlu taşıtlar vergisi düzenlenmektedir.

Buna göre 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun 5 inci ve 6 ncı maddelerinde yer alan (I), (II), (III) ve (IV) sayılı tarifelere göre vergiye tabi olan ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte ilgili olduğu sicilde kayıt ve tescilli bulunan taşıtlar üzerinden bir defaya mahsus olmak üzere ek motorlu taşıtlar vergisi alınacaktır.

Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra sicile kayıt ve tescil edilen taşıtların ise bu vergiye tabi tutulmaları söz konusu değildir.

Ek Motorlu Taşıtlar Vergisinin tutarı, 1999 yılı için tahakkuk ettirilen Motorlu Taşıtlar Vergisinin tutarı kadar olacaktır.

Bu Kanunun 3 üncü maddesiyle ek gelir vergisi ve ek kurumlar vergisinden muaf olanlar ile depremde birinci derece kan hısımlarından birini (eş dahil) kaybedenlere ait taşıtlar ve depremde hasar gördüğü tevsik edilen taşıtlar ek motorlu taşıtlar vergisine tabi olmayacaktır.

1999 yılı için tahakkuk ettirilen Motorlu Taşıtlar Vergisinin tutarı kadar ek motorlu taşıtlar vergisi tahakkuk ettirilecektir.

Bu vergi, birincisi bu Kanunun yayımını izleyen ayın sonuna kadar, ikincisi ise 30 Kasım 1999 tarihine kadar olmak üzere taşıtın kayıt ve tescilin yapıldığı yerin vergi dairesine veya Maliye Bakanlığınca tahsil yetkisi verilen banka şubelerine iki eşit taksitte ödenecektir.

– Bu madde ile Özel İletişim Vergisi düzenlenmektedir.

Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar adlarına GSM aboneliği tesis ettirmiş olanlar ile 30.6.2000 tarihine kadar abonelik tesis ettirecek olanlardan bir defaya mahsus olmak üzere 50 milyon lira alınması öngörülmektedir.

Söz konusu vergi; GSM işletmecileri tarafından birincisi bu Kanunun yayımını izleyen ayda, ikincisi ise 1999 yılının Kasım ayında olmak üzere iki eşit taksitte, Kanunun yayımından sonra adlarına abonelik tesis edileceklerden ise abonelik tesis sırasında tahsil edilecektir. Bu vergi, tahsili izleyen ayın 20 nci günü akşamına kadar işletmeci kuruluş tarafından muhtasar beyanname ile beyan edilip aynı süre içinde ödenecektir. Bu vergi katma değer vergisi matrahına dahil edilmeyecektir.

– Bu madde ile önceki maddelerde düzenlenen vergilerin uygulanmasında dikkate alınması gereken ortak hükümler düzenlenmektedir.

Buna göre;

– Bu Kanun gereğince tarh ve tahakkuk ettirilen vergiler hakkında bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde; 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu, 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun ilgili hükümleri uygulanacaktır.

– Dar mükellefiyet esasına göre vergilendirilen mükelleflerin Türkiye’de birden fazla daimi temsilcisinin bulunması halinde, mükellefin tayin edeceği daimi temsilci, daimi temsilcinin olmaması halinde, kazanç ve iratları dar mükelleflere sağlayanlar, bu Kanunla getirilen vergiler ile ilgili ödevleri yerine getirmekle sorumlu olacaklardır.

– Bu Kanun gereğince ödenen vergiler, gelir ve kurumlar vergisi uygulamasında gider olarak dikkate alınmayacak ve bu vergiler hiçbir vergiden mahsup edilmeyecektir.

– Bu Kanunla düzenlenen vergiler ile ilgili olarak tarh dönemi geçtikten sonra bulunan matrah farkları üzerinden de ikmalen, re’sen veya idarece tarhiyat yapılacaktır.

– Bu Kanuna göre tahsil edilen vergiler üzerinden 2380 ve 3030 sayılı Kanuna göre Mahallî İdarelere pay verilmesi söz konusu değildir.

– Bu madde ile yöneticilerin sorumluluğu düzenlenmektedir.

Marmara Bölgesinde 17.8.1999 tarihinde meydana gelen depremin yol açtığı ekonomik kayıpları gidermek amacıyla yeni vergiler ihdas edilmektedir. Bu vergilerin zamanında ve tam olarak ödenmesi Kanun ile öngörülen hedeflere ulaşılabilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.

Buradan hareketle 233 sayılı Kamu İktisadî Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamında bulunan iktisadî devlet teşekkülleri, kamu iktisadî kuruluşları, bunların müesseseleri, bağlı ortaklıkları ve iştirakleri, belediyeler ile bunlara bağlı işletmelerin mükellef veya sorumlu sıfatıyla bu Kanun uyarınca tahsil ettikleri vergiler ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi izleyen ayın başından itibaren 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 60 ıncı maddesine göre tahsil ettikleri ek verginin ilgili tahsil dairesine zamanında ve tam olarak ödenmesini sağlamakla bu Kuruluşların yönetim kurulu veya yönetim komitesi başkan ve üyeleri ile belediye başkanları sorumlu tutulmaktadır. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen kişiler adına zamanında ödenmeyen vergi, pay ve fonların % 10’u tutarında ceza kesilmesi ve kesilen bu cezanın 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uyarınca müşterek ve müteselsilen sorumluluk esasına göre tahsil edilmesi öngörülmektedir.

– Bu madde ile 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanununun üçüncü maddesinin sonuna ve 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanununa Bağlı Değerli Kâğıtlar Tablosunun sonuna iki hüküm eklenmektedir.

Eklenen hükümlerle; çeklerin ilgili bankalarca bastırılıp satılması ve satılan bu çeklerin değerli kâğıt bedellerinin bankalarca her ayın yedinci günü akşamına kadar ilgili mal sandıklarına ödenmesi, banka çeklerinin her bir yaprağının bedelinin 600 000 lira olarak uygulanması öngörülmektedir.

– Bu madde ile; Bakanlar Kuruluna akaryakıt tüketim vergisi oranını % 500’e kadar artırma yetkisi verilmektedir.

– Yürürlük maddesidir.

– Yürütme maddesidir.