Kaynak: TBMM 21. Dönem S. Sayısı 503 (Esas No: 1/640) · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Ülkemiz bulunduğu bölge itibariyle zengin doğalgaz ve petrol kaynaklarına sahip ülkelere komşu olmasının yanında bu enerjiye talebi olan Avrupa ülkelerine de yakın konumdadır. Bu durum, Türkiye’nin bir petrol ve doğalgaz transit ülkesi olmasını sağlamasının yanında bunun getireceği yeni ticarî imkânlara ek olarak Türkiye’yi enerji ticareti yapan bir petrol ve doğalgaz terminali durumuna getirecektir.
Türkiye, bir enerji köprüsü olma imkânını sağlayan ve coğrafî konumundan kaynaklanan bu avantajı kullanmak amacıyla; konu ile ilgili olarak gerekli tüm tedbirleri almak ve düzenlemeleri yapmak zorundadır. Bu itibarla, kapsamlı, açık ve yatırımcıları özendirecek hukukî bir düzenlemeye ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu çerçevede, 6326 sayılı Petrol Kanununun 83 üncü maddesinin ihtiyaca cevap vermemesi nedeniyle yeni bir kanunî düzenleme yapılması ihtiyacı doğmuştur. Gerçekten, 1992 yılında başlayıp 18 Kasım 1999 tarihinde sona eren Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı müzakereleri ile Türkmenistan doğalgaz projelerine ait müzakereler, kanunî düzenlemelere olan ihtiyacı açık bir şekilde ortaya koymuş bulunmaktadır.
Tasarı ile, farklı kamu kuruluşlarının yetki alanına giren ve sorunları giderebilecek bir kanunun çıkarılmasına duyulan ihtiyaç nedeniyle petrolün boru hatlarıyla transit geçişine ilişkin hukukî statü belirlenmektedir.
– Madde ile, petrolün boru hatları ile transit geçişinde uygulanacak usul ve esasları belirlemek ve transit petrol boru hatları projeleri ile ilgili Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası andlaşma hükümlerinin uygulanmasının temini amaçlanmaktadır.
– Madde ile, petrolün Türkiye üzerinden boru hatları ile transit geçişinde; etüt ve güzergâh tayini, mühendisliği, finansmanı, kamulaştırma işlemleri, inşaatı, işletilmeye alınması, işletimi, bakımı, onarımı, terminallerden yüklenmesi, depolanması, sevkiyatı, yönetimi, terk işlemleri ve terk sonrası çevresel rehabilitasyonu ile ilgili hususlar düzenlenmektedir.
– Madde ile, Bu Kanunda geçen ifadeler açıklanmaktadır.
– Madde ile, transit petrol boru hatları projesine ait proje anlaşmalarında yer alan hükümler çerçevesinde Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı ile Çevre Bakanlığına düzenleme yapma yetkisi verilmektedir.
– Madde ile, transit petrol boru hatları projesi ile ilgili olarak yapılacak mühendislik, inşaat işleri ile işletme safhalarında ve projeye ait diğer uygulamalarda; mal, can ve çevre güvenliğinin temini için uluslararası düzeyde kabul görmüş standartların esas alınması hükme bağlanmaktadır.
– Madde ile, uluslararası yatırım ve yatırımcıları özendirmek amacıyla; ülkeden transit geçecek olan boru hattı ve tesislerin güvenliğinin Devlet tarafından sağlanacağı hususu düzenlenmektedir.
– Madde ile, proje faaliyetlerinin yürütülmesi esnasında çevreye zarar verilmemesi amacıyla düzenlemeler yapılmaktadır.
– Madde ile, transit petrol boru hatları projesi ile ilgili olarak;
(a) bendi ile, boru hatları güzergâhları ve diğer tesislerle ilgili olarak araziye ait yapılması gereken etüt, izin, kamulaştırma ve diğer işlemleri tek elden ve kontrollü olarak yürütmek amacıyla Bakanlar Kuruluna bir kamu kurum veya kuruluşunu görevlendirme yetkisi verilmektedir.
(b) bendi ile, kamulaştırma ile görevlendirilen kamu kurum veya kuruluşunun kamulaştırma kapsamına giren arazi ile ilgili her türlü eylem ve işlemlerde çıkabilecek hukukî ihtilafların da muhatabı olacağı hükme bağlanmaktadır.
(c) bendi ile, Kamulaştırma ile görevlendirilen kamu kurum veya kuruluşunca, kamulaştırılacak arazilerin tespiti sırasında yapılacak masraflar ile üçüncü şahıslara verilebilecek maddî zararların kamulaştırma bedeli olarak kabul edilmesi öngörülmektedir.
(d) bendi ile, petrol boru hatlarını geçeceği yerlerde ve proje için gerekli arazi için yapılacak kamulaştırma ve diğer iktisaplarda yatırımcı tarafından ödenecek arazi bedelinin ilgili proje anlaşması kapsamında sabit bir fiyat olarak belirlendiği durumlarda, fiilî ödemeler neticesinde doğacak farklar ile açılacak bedele itiraz davalarında belirlenecek farkların, proje anlaşmasında belirlenen sabit bedeli aştığı takdirde bu farkın genel bütçeye konulacak ödenekten karşılanması öngörülmektedir.
(e) bendi ile, görevlendirilen kamu kurum veya kuruluşuna kamulaştırma veya diğer iktisapları, gayrimenkuller üzerinde mülkiyet edinme veya irtifak hakkı tesisi şeklinde yapabilme imkânı sağlanmaktadır.
(1) numaralı alt bent ile, devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler ile tapulama veya kadastro sırasında tespit veya tescil dışı bırakılmış yerler ve tahdit görmemiş ormanların, hazine adına tapu siciline tescil edilebileceği öngörülmektedir.
(2) numaralı alt bent ile, (1) numaralı alt bent uyarınca tescil edilmiş bu yerler ile diğer kamu kurum veya kuruluşları ve Hazine adına tapu siciline ormanlar dahil tescil edilmiş olan gayrimenkuller üzerinde kamulaştırma ile görevlendirilen kuruluşun ilgili kuruma vereceği bilgiye dayanılarak, kamulaştırma ile görevlendirilen kuruluş lehine müstakil ve daimî hak dahil irtifak hakkı tesis edilebileceği hususu düzenlenmektedir.
(f) bendi ile, mera, çayır, yaylak ve kışlaklar üzerinde, kamulaştırma ile görevlendirilen kamu kurum veya kuruluşunun yaptığı müracaat üzerine, ilgili bakanlığın tahsis amacı değişikliğini müteakip müstakil ve daimî hak tesis edileceği öngörülmektedir.
(g) bendi ile, orman sayılan yerlerden geçecek projelere ilişkin boru hatları ve tesisler için 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine göre irtifak hakkı tesis edileceği belirtilmektedir.
Madde ile, transit petrol boru hatları projelerinin uluslararası nitelik taşıması nedeniyle transit petrol boru hatları projelerinin her aşamasında ve sözleşme görüşmelerinde hukukî, teknik, idarî ve malî konularda hizmet almak amacıyla Bakanlık ve/veya kamu kurum ve kuruluşlarınca gerekli yeterlik ve niteliği haiz olanlar arasından yabancı veya yerli kişi veya kuruluşlarla hizmet sözleşmeleri yapabilme imkânı sağlanmakta ve bu hizmet satın alımlarında işin aciliyeti de dikkate alınarak, 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu ile, 832 sayılı Sayıştay Kanununun vize ve tescile ilişkin hükümlerine ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tâbi olmayacakları öngörülmektedir.
Madde ile, transit petrol boru hattı projelerinin geçtiği yerlerde can, mal ve çevre emniyetinin temini ve bunlara verilecek zararların süratle tazmininin sağlanması amaçlanmaktadır.
—Yatırımcıların çok sayıda vergi ve vergi benzeri ödemelerin miktarı konusunda belirsizliklerle karşılaşmamalarını ve yatırım hesaplarını daha kolay yapabilmelerini sağlamak amacıyla, bu mükellefiyetlerden kurtulmayı amaçlayarak sistemden geçen ham petrol veya doğalgazın birim hacim başına, tek bir ad altında ödeme yapılması öngörülmektedir.
Bu amaçla madde ile, transit petrol boru hattı projelerine ait işlemlerle ilgili olarak, damga vergisi, gümrük vergisi, banka ve sigorta muameleleri vergisi ve diğer tüm vergi, resim, harç ve transit geçiş ücreti de dahil fonların uygulanıp şeklinin ilgili transit petrol boru hattı projesine ait usulüne göre yürürlüğe girmiş milletlerarası andlaşmalarda yer alan hükümlere göre belirleneceği hususu düzenlenmektedir.
Ayrıca, transit petrol boru hatları projesine ait boru hattı ile ilgili tesislerin petrol sicili ve tapu siciline tescilinden harç alınmayacağı hükmü getirilmektedir.
Madde ile, bu Kanun kapsamında bulunan hususlarla ilgili olarak imzalanmış veya daha sonra imzalanacak proje anlaşmalarında yer alan hususlarda sınırlayıcı hükümlerinin uygulanmaması hükme bağlanmaktadır.
Madde ile, transit petrol boru hatları projeleri ile ilgili olarak devletlerarası ihtilaflar ve Devlet mercileri ile yatırımcılar arasında çıkabilecek ihtilafların, ilgili proje anlaşmalarında başka bir hüküm bulunmuyor ise, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası andlaşmalarda yer alan çözüm sistemine ve/veya milletlerarası tahkim usullerine göre çözümlenmesi öngörülmektedir.
—Madde ile, emlâk vergisinde muafiyet sağlanarak yatırımcıyı teşvik etmek ve kamulaştırmaya konu olan arazilerin çoğunun boru hattı güzergâhı boyunca dar bir şerit halinde binlerce parselden oluşması nedeniyle; hem yatırımcı hem de kamulaştırma ile görevlendirilen kuruluşa her yıl beyanname verme ve benzeri bürokratik işlemleri ortadan kaldırmak amacıyla Maliye Bakanlığının görüşlerinin de dikkate alınması suretiyle söz konusu muafiyetin getirilmesi amaçlanmaktadır.
— Yürürlük maddesidir.
—Yürütme maddesidir.
(h) bendi ile, tesis edilen müstakil ve daimî hakkın, Türk Medenî Kanununa göre devredilebilir olması nedeni ile proje kapsamında petrol hakkı sahiplerine devir ve tahsis edilebileceği hususu düzenlenmektedir.
(ı) bendi ile, transit petrol boru hattı projelerinin bütünlüğü dikkate alınarak Genel Müdürlüğün izni olmadan boru hattı ve tesislerin belgeden ayrı olarak herhangi bir tasarrufa konu olamayacakları şeklinde düzenleme yapılarak petrol sicili ile tapu sicili arasında bir irtibat öngörülmektedir.