Milletlerarası Tahkim Kanunu

– Tahkim anlaşmasının tanımı yapılmış; bu anlaşmanın tahkim yargılamasına dayanak olması nedeniyle yazılı şekilde yapılması, anlaşmanın geçerlik şartı olarak düzenlenmiştir. Ayrıca, hangi hallerde yazılı şekil şartının yerine getirilmiş sayılacağı da belirtilmiştir.

Tahkim anlaşmasının, tarafların tahkim anlaşmasına uygulanmak üzere seçtikleri hukuka veya böyle bir hukuk seçimi yoksa Türk hukukuna uygun ise geçerli olduğu açıklanmıştır.

Maddenin son fıkrasında da, tahkim anlaşmasına karşı asıl sözleşmenin geçersiz olduğu ve tahkim anlaşmasının henüz doğmamış bir uyuşmazlığa ilişkin olduğu itirazında bulunulamayacağına yer verilmiştir.

– Tahkim anlaşmasının konusunu oluşturan bir uyuşmazlıkta, dava mahkemede açılmışsa, tahkim itirazında bulunulabileceği;

tahkim itirazının ileri sürülmesi ve tahkim anlaşmasının geçerliliğine ilişkin uyuşmazlıkların çözülmesinde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun ilk itirazlara ilişkin hükümlerinin uygulanacağı;mahkemenin, tahkim itirazını kabulü durumunda davayı usulden reddedeceği düzenlenmiştir.

Yargılama sırasında tarafların, tahkim yoluna başvurma konusunda anlaşmaları durumunda mahkemenin, davadan el çekerek dosyayı ilgili hakem veya hakem kuruluna göndermesi öngörülmüştür.

– Tahkim yargılamasından önce ya da tahkim yargılaması sırasında, tarafların, mahkemeden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı istemesi ve mahkemece böyle bir tedbire veya hacze karar verilmesinin, tahkim anlaşmasına aykırılık oluşturmayacağı; tahkim yargılamasının kurallarını tahkim anlaşmasında belirleme yetkisine sahip olan taraflar, aksini kararlaştırmadıkları ve birinin istemi üzerine hakem veya hakem kurulunca ihtiyati tedbir ya da ihtiyati haciz kararı verilebileceği;böyle bir karar verilmesinin uygun bir güvenceye bağlanabileceği düzenlenmiştir. Ancak, tahkim yargılamasının niteliği dikkate alınarak, hakem veya hakem kurulunun, cebrî icra organlarınca icrası ya da diğer resmî makamlarca yerine getirilmesi gereken veya tahkim anlaşmasının tarafları dışında üçüncü kişileri bağlayan ihtiyatî tedbir ya da ihtiyati haciz kararı veremeyeceği açıktır.

Tahkim yargılamasının, tarafların serbest iradeleriyle yaptıkları bir tahkim anlaşmasına dayandığı dikkate alındığında, hakem veya hakem kurulunca verilen ihtiyati tedbir ya da ihtiyati haciz kararının yerine getirilmemesi durumunda yaptırım öngörülmemekle birlikte;ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararının yerine getirilmemesi halinde diğer tarafın tedbir kararı verilmesi istemiyle mahkemeden yardım isteyebileceği gibi, tarafların Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile İcra İflas Kanununa göre istemde bulunma haklarının da saklı olduğu belirtilmiştir.

Tahkim yargılaması öncesinde veya tahkim yargılaması sırasında mahkemece verilen ihtiyati tedbir ya da ihtiyati haciz kararı, hakem veya hakem kurulunun kararıyla ortadan kaldırılamayacaktır. O nedenle tahkim davasının hakem veya hakem kurulunca reddedilmesi ya da hakem kararının icra edilebilir hale gelmesiyle ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararının kendiliğinden ortadan kalkacağı kuralına yer verilmiştir.

– A) Hakemlerin sayılarının belirlenmesi yöntemi gösterilmiştir.

B) Hakemlerin seçilmesi yöntemi açıklanmış, tarafların hakemlerin seçimi usulünü belirlemelerine karşın, hakem seçiminin yapılamaması durumunda taraflardan birinin istemi üzerine hakem veya hakem kurulunun seçiminin asliye hukuk mahkemesi tarafından yapılabileceği belirtilmiş ve bu seçimde esas alınacak hususlara yer verilmiştir.

C)Hakemin reddi sebepleri belirtilmiş;tahkim yargılamasının özelliği gözetilerek, hakemlik önerilen kimsenin, tarafsızlık ve bağımsızlığından şüphe edilmesini haklı gösterecek durum ve şartları açıklaması yükümlülüğüne yer verilmiştir.

D) Tahkim anlaşmasında tarafların, hakemin reddi usulünü serbestçe kararlaştırabilecekleri belirtilmiş; ret istemi kabul edilmeyen tarafın asliye hukuk mahkemesinden bu kararın kaldırılmasını isteyebileceği;ayrıca tahkim yargılaması için bir hakem tayin edilmiş ise onun reddi veya hakem kurulunun tümünün ya da karar çoğunluğunu ortadan kaldıracak sayıda hakemin reddi için ancak asliye hukuk mahkemesine başvurulabileceği;asliye hukuk mahkemesinin bu konuda vereceği kararların kesin olduğu;tahkim anlaşmasında hakem veya hakemlerin isimlerinin belirlenmemiş olması halinde yeniden hakem seçimi yoluna gidilerek tahkim yargılamasının devam edeceği belirtilmiştir.

E)Görevi kabul eden hakemin haklı bir neden olmaksızın görevini yerine getirmekten kaçındığı hallerde tarafların uğradığı zararı ödemekle yükümlü olduğu belirtilmiştir.

F) Bir hakem hukukî veya fiilî sebeplerle görevini hiç ya da zamanında yerine getiremediği takdirde, o hakemin yetkisinin, bizzat kendisinin çekilmesi veya tarafların bu yönde anlaşmaları ile sona ereceği, tarafların bu konuda anlaşamamaları halinde asliye hukuk mahkemesine başvurabilecekleri belirtilmiş;hakemin yetkisinin diğer tarafın muvafakati ile sona ermesi halinin, hakemin reddi sebeplerinin varlığının kabulü anlamına gelmediği açıklanmıştır.

G) Tahkim yargılaması sırasında hakemlerden birinin herhangi bir nedenle görevinin sona ermesi halinde, seçiminde uygulanan usulle yerine yenisinin seçileceği, hakemlerin değişmesi nedeniyle tahkim süresinin durmayacağı;tahkim anlaşmasında hakem veya hakemlerin isimlerinin açıkça belirlenmiş olması halinde hakemin, hakem kurulunun veya kurulun karar çoğunluğunu ortadan kaldıracak sayıda hakemin görevinin herhangi bir sebeple sona ermesi durumunda, tahkimin de sona ereceği belirtilmiştir.

H) Hakem veya hakem kurulunun kendi yetkisi hakkında karar verebileceği, bu kararı verirken sözleşmede yer alan tahkim şartının sözleşmenin diğer hükümlerinden bağımsız olarak değerlendirileceği, hakem ya da hakem kurulunca asıl sözleşmenin hükümsüzlüğüne karar verilmiş olmasının, kendiliğinden tahkim anlaşmasının hükümsüzlüğü sonucunu doğurmayacağı belirtilmiş;taraflarca hakem veya hakem kurulunun yetkisizliğine ilişkin itirazların ileri sürülme ve sonuçlandırılma usulü gösterilmiştir.

– A) Tarafların, hakem veya hakem kurulunca tahkim yargılamasında uygulanacakları yargılama kurallarını serbestçe belirleyebilecekleri; bu belirlemede, bir kanuna, milletlerarası veya kurumsal tahkim kurallarına yollama yapabilecekleri ve bu konuda bir anlaşma yapmamaları halinde tahkim yargılamasının bu Kanuna göre yürütüleceği öngörülmüştür.

B) Tarafların, tahkim yargılamasında eşit hak ve yetkiye sahip oldukları ve yabancı gerçek veya tüzel kişiler tarafından da temsil olunabilecekleri gösterilmiştir.

– Tahkim yerinin taraflarca serbestçe kararlaştırılacağı veya onların seçtiği bir tahkim kurumunca belirleneceği, bu hallerin anlaşmada gösterilmemiş olması durumunda tahkim yerinin hakem ya da hakem kurulunca olayın özellikleri göz önünde bulundurularak belirleneceği, hakem veya hakem kurulunun tahkim yargılamasının gerektirdiği durumlarda taraflara önceden bildirmek kaydıyla başka bir yerde de toplanabileceği belirtilmiştir.

– A)Tahkim davasının açıldığı tarihi tarafların kararlaştırabileceği, kararlaştırmamışlarsa ve hakem seçimi başka bir kişi, kurum veya kuruluş tarafından yapılacak ise bunlara başvurulduğu, hakem seçimi taraflarca yapılacak ise davacının hakemini seçip kendi hakemini seçmesini diğer tarafa bildirdiği;hakem veya hakem kurulunu oluşturan hakemlerin ad ve soyadlarının anlaşmada belirtildiği durumlarda, uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesi talebinin karşı tarafça alındığı tarihte davanın açılmış sayılacağı belirtilmiş;mahkemeden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı almış olan tarafın otuz gün içinde davasını açmak zorunda olduğu, aksi halde ihtiyati tedbir ya da ihtiyati haczin kendiliğinden ortadan kalkacağı belirtilmiştir.

B) Aksi kararlaştırılmadıkça hakem kararının, hakemin seçiminden veya hakem kurulunun ilk toplantı tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde verileceği, tahkim süresinin, tarafların anlaşmasıyla ya da bu konuda anlaşmaya varılamaması halinde asliye hukuk mahkemesince uzatılabileceği, mahkemenin kararının kesin olduğu, talebin mahkemece reddedilmesi sonrası, tahkim süresi sonunda tahkim yargılamasının sona ereceği gösterilmiştir.

C) Tahkim yargılamasının Türkçe veya Türkiye Cumhuriyeti tarafından tanınan devletlerden birinin resmî dilinde yapılabileceği, taraflarca bu dillerin serbestçe kararlaştırılacağı, kararlaştırılmamışsa hakem veya hakem kurulu tarafından belirleneceği, belirlenen bu dil veya dillerin tarafların bütün yazılı beyanlarında, duruşmalarda, hakem veya hakem kurulunun ara kararlarında, nihaî kararında ve tüm yazılı bildirimlerde kullanılacağı, hakem veya hakem kurulunca tarafların dayandığı belgelerin tahkim yargılamasında kullanılan dillerdeki çevirisi ile birlikte sunulmasına karar verilebileceği açıklanmıştır.

D) Taraflarca kararlaştırılan ya da hakem veya hakem kurulunca belirlenen süre içinde verilecek olan dava ve cevap dilekçelerindeki bulunması gerekli hususlar açıklanmış ve taraflarca, bu ilkenin aksi kararlaştırabilmekle birlikte tahkim yargılaması sırasında tarafların iddia veya savunmalarını değiştirip genişletebilecekleri kural olarak benimsenmiştir.

Ancak, hakem veya hakem kurulu bu işlemin gecikerek yapılmış olduğunu ya da diğer taraf için haksız bir şekilde büyük zorluk yarattığını ve diğer hal ve şartları dikkate alarak iddia veya savunmanın değiştirilmesi ya da genişletilmesine izin vermeyebileceği bu kuralın istisnası olarak gösterilmiştir.

E)Hakem veya hakem kurulunun dava ve cevap dilekçesi verildikten sonra görev belgesi hazırlayabileceği ve bu belgede hangi hususların bulunacağı, ayrıca bu görev belgesinin hakemler ve taraflarca imza edileceği belirtilmiştir.

– A)Tahkim yargılamasında hakem veya hakem kurulunun delillerin sunulması, sözlü beyanlarda bulunulması ve bilirkişiden açıklama istenmesi gibi sebeplerle duruşma yapılmasına ya da yargılamanın dosya üzerinden yürütülmesine karar verebileceği, ayrıca taraflardan birinin istemi üzerine yargılamanın uygun aşamasında da aksi taraflarca kararlaştırılmadıkça duruşma yapılabileceği belirtilmiştir. Hakem veya hakem kurulunun, davayla ilgili yapacağı her türlü keşif tarihini ya da bilirkişi incelemesini veya diğer delillerin incelenmesi için yapacağı toplantı ve duruşmaları ve tarafların gelmemeleri halinde bunun sonuçlarını taraflara yeterli bir süre önceden bildirimde bulunacağı ve ayrıca yine hakem ya da hakem kuruluna sunulan dilekçeler, bilgiler ve diğer belgeleri taraflara bildireceği hususları düzenlenmiştir.

B)Tahkim yargılamasını taraflarından birisinin taraf niteliğini kaybetmesi halinde uygulanacak usul gösterilmiştir.

C)Taraflardan birinin yargılamaya katılmama hallerinin sonuçları bentler halinde ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

– A) Hakem veya hakem kurulunca belirlenen konular hakkında bir ya da birden çok bilirkişi atanmasına, tarafların bilirkişiye gerekli açıklamaları yapmalarına, ilgili belge ve bilgileri vermelerine, dava ile ilgili keşif yapılmasına karar verilebileceği düzenlenmiştir. Tahkim yargılamasında taraflarca aksi kararlaştırılmadığı takdirde taraflardan birinin istemi veya hakem ya da hakem kurulunun gerekli gördüğü durumlarda bilirkişilerin yazılı ve sözlü raporlarını vermelerinden sonra çağrılacakları, duruşmaya katılabilecekleri ve bu duruşmada tarafların bilirkişilere soru sorabilecekleri ve uyuşmazlık konusunda kendi seçtikleri özel bilirkişilerini de dinletebilecekleri belirtilmiştir.

B)Tahkim yargılamasında delillerin hakem veya hakem kurulunca belirlenen süre içinde verileceği ve bu delillerin toplanmasında asliye hukuk mahkemesinden yardım istenebileceği, bu durumda da mahkemenin kendi hukukunu uygulayacağı öngörülmüştür.

C)Tahkim yargılamasında, hakem ve hakem kurulunca uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukukun tespitinde taraflar arasındaki sözleşme hükümlerine ve onların uyuşmazlığın esasına uygulanmak üzere seçtikleri hukuk kurallarına göre karar verileceği; sözleşme hükümlerinin yorumunda ve tamamlanmasında ticarî örf ve adetler ile ticarî teammüllerin de göz önüne alınacağı;ayrıca aksi belirtilmedikçe belirli bir devletin hukukunun seçilmiş olmasının, o devletin kanunlar ihtilafı kurallarının veya usul kurallarının değil, doğrudan doğruya maddî hukukunun seçilmiş olduğu anlamına geleceği gösterilmiştir. Tarafların uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukuk kurallarını kararlaştırmamış olmaları halinde, hakem veya hakem kurulunca uyuşmazlıkla en yakın bağlantı içinde olduğu sonucuna varılan devletin maddî hukuk kurallarının esas alınacağı ve ayrıca yine hakem veya hakem kurulunca ancak tarafların açıkça yetkili kılmış olmaları halinde hakkaniyet ve nasafet kurallarına göre veya dostane aracı olarak karar verilebileceği düzenlenmiştir.

D) Tahkim yargılaması sırasında, tarafların uyuşmazlık konusunda sulh olmaları halinde yargılamaya son verileceği; ayrıca tarafların isteminin hakem veya hakem kurulunca uygun bulunması halinde sulhün hakem kararı olarak tespit edileceği öngörülmüştür.

– A)Tarafların aksini kararlaştırmadıkları hallerde hakem kurulunun oy çokluğu ile karar verebileceği, ayrıca taraflar veya hakem kurulunun diğer üyelerinin yetki vermeleri durumunda hakem kurulu başkanının yargılama usulü ile ilgili belirli konularda tek başına karar verebileceği belirtilmiştir.

B)Tahkim yargılamasını sona erdiren haller ayrıntılı olarak düzenlenmiş ve bu Kanunun 14 üncü maddesinin (B)fıkrası hükümlerinin saklı tutulduğu ifade edilmiştir.

– A)Hakem kararlarında nelerin bulunması gerektiği, aksi kararlaştırılmadıkça kısmî karar verilebileceği, kararın hakem veya hakem kurulu başkanı tarafından taraflara bildirileceği, tarafların giderini ödemek koşuluyla hakem kararının asliye hukuk mahkemesine gönderilmesini isteyebileceği, bu şekilde gelen dosya ve kararın asliye hukuk mahkemesi kaleminde saklanacağı belirtilmiştir.

B)Hakem kararlarının otuz gün içinde, kendiliğinden veya tarafların istemi ile hesap, yazı ve benzeri maddî hatalar bakımından düzeltilebileceği, aynı sürede tarafların, hakem kararının yorumlanmasını da isteyebileceği;ayrıca bu süre içinde yargılama sırasında ileri sürülmüş olmasına rağmen karara bağlanmamış konularda tarafların tamamlayıcı hakem kararı verilmesini isteyebilecekleri, hakem ya da hakem kurulunun istemi haklı bulması halinde, tamamlayıcı hakem kararını altmış gün içinde verebileceği; bu şekilde verilen kararların hakem kararının bir parçasını oluşturacağı ifade edilmiştir.

C) Bu Kanunda geçen yazılı bildirimlerin alınması ayrıntılı olarak açıklanmış ve bu kuralların mahkemelerce yapılan tebligatta uygulanmayacağı belirtilmiştir.

– A)Hakem kararına karşı yetkili asliye hukuk mahkemesinde yalnızca iptal davası açılabileceği, bu davanın öncelikle ve ivedilikle görüşüleceği, iptal davasında bu Kanunda belirtilen nedenlerden en az birine dayanılabileceği, bu nedenler dışına çıkılamayacağı, iptal davasının, hakem kararının veya düzeltme, yorum ya da tamamlama kararının taraflara bildirildiği tarihten itibaren otuz gün içinde açılabileceği ve iptal davasının açılmasının kendiliğinden hakem kararının icrasını durduracağı, tarafların iptal davası açmaktan kısmen ya da tamamen feragat edebilecekleri;iptal davasının, kural olarak dosya üzerinden karara bağlanacağı, dava sonundaki karara karşı sadece temyiz yolunun mümkün olduğu ve temyiz incelemesinin bu maddede sayılan nedenlerle sınırlı olarak, öncelikle ve ivedilikle karara bağlanacağı belirtilmiştir.

B)Hakem kararına karşı açılan iptal davasının reddine ilişkin hükmün kesinleşmesi halinde talepte bulunan tarafa asliye hukuk mahkemesince hakem kararının icra edilebilir olduğuna ilişkin belgenin verileceği, iptal davası için öngörülen sürenin geçmesi veya tarafların iptal davası açmaktan feragat etmesi hallerinde de asliye hukuk mahkemesinin (A)fıkrasının 2 nci bendinin (a) ve (b) alt bent hükümlerine resen göz önüne alarak hakem kararının icra edilebilir olduğuna ilişkin belgeyi vereceği belirtilmiştir.

– A)Hakem ücretinin nasıl belirleneceği, hakem kararının düzeltilmesi, yorumlanması veya tamamlanması hallerinde ek ücret ödenmeyeceği belirtilmiştir.

B) Hakem veya hakem kurulu kararında tahkim yargılamasının giderlerinin gösterileceği, bu giderlerin neleri kapsayacağı ifade edilmiştir.

C) Hakem veya hakem kurulunun, davacı taraftan yargılama giderleri için avans yatırılmasını isteyebileceği, avansın süresinde ödenmemesinin sonuçları ve nihaî karardan sonra avansla ilgili yapılacak olan işlemler açıklanmıştır.

D) Aksi taraflarca kararlaştırılmadıkça, yargılama giderinin haksız çıkan tarafa yükleneceği, kısmen haklılık durumunda ise, yargılama giderinin haklılık ölçüsüne göre taraflar arasında paylaştırılacağı, hakem veya hakem kurulunun yargılamayı sona erdiren ya da taraflar arasındaki sulhün tespitine ilişkin kararda da yargılama giderlerinin gösterileceği ifade edilmiştir.

– Bu Kanunla düzenlenen konularda, açıkça yollama yapılması hallerinde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı öngörülmüştür.

Bu Kanunla hakem veya hakem kurulu kararlarına karşı iptal davası yolu öngörüldüğünden, uygulamada çelişkiye neden olunmaması için 4501 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin yürürlükten kaldırıldığı belirtilmiştir.

– Taraflarla, hakem veya hakem kurulu arasında, hakem ücreti konusunda anlaşma sağlanamazsa, Türkiye Hakem ve Bilirkişi Odaları Birliği kurulup, bir ücret tarifesi yapılıncaya kadar, hakem ücretinin yetkili asliye hukuk mahkemesince belirleneceği ifade edilmiştir.

– Yürürlükle ilgilidir.

– Yürütmeyle ilgilidir.