Tasarı/teklif madde 1
→ yürürlükteki madde 1- Madde ile, Kanunun amacı belirlenmiştir.
Kaynak: TBMM 21. Dönem S. Sayısı 833 (Esas No: 1/893) · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Borçlanma, makroekonomik dengenin çok önemli bir unsurudur. Borç yönetimi gerek proje, gerekse bütçe ve program finansmanı için kalkınma perspektifi ile yapılmalıdır. Ayrıca, borç yönetilirken borcun maliyetini düşürmenin yanı sıra piyasa risklerini ve operasyonel riskleri de kontrol altında tutmak, bunu yaparken de bütçenin genel amaçları ve para politikası ile uyum içerisinde bulunmak gerekmektedir.
Borçlanma ve borç yönetimi politikası için esnek, kararların hızla alınıp uygulanmasına imkân veren bir altyapıya sahip olunmalıdır. Günümüzde İrlanda, İsveç, Macaristan, Belçika ve Yeni Zelanda gibi pek çok ülke borç portföylerini aynı bir menkul kıymet portföyü yönetir gibi yönetmekte, bu şekilde borçlarının miktarını ve maliyetlerini azaltabilmekte, risklerini sayısal olarak ifade edip, bunu kontrol altında tutabilmektedirler.
Ancak, bunun gerçekleşebilmesi için öncelikle sağlam ve bütünselleşmiş bir hukuksal yapıya ihtiyaç bulunmaktadır.
Türkiye’de borçlanmayı ilgilendiren mevzuat dağınık bir yapıda bulunmaktadır. Halihazırda, gerek iç ve dış borçlanma, gerekse Hazine garantilerine ilişkin her türlü hazırlık, temas ve müzakere 4059 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde Hazine Müsteşarlığı tarafından yürütülmektedir.
Müsteşarlık bu görevlerini yerine getirirken birden çok kanunu dikkate almaktadır. Esas itibarıyla, yabancı ülkeler ve üyesi olduğumuz uluslararası kuruluşlardan alınacak borçlar için 244 sayılı Kanun, diğer kuruluşlardan sağlanacak dış borçlarla yurt içi piyasalardan yapılan borçlanmalar için yıllık bütçe kanunları hükümleri uygulanmaktadır.
Her iki kanunun kendi içerisinde farklı usul ve esaslar öngörmesi ve yeknesak kurallar bulunmaması ve ayrıca borçlanma ve borç yönetiminin bir şart kanun niteliğinde olan bütçe kanunu ile düzenlenmesi uygulamada sorunlarla karşılaşılmasına neden olmaktadır.
Bu durum, günümüz uluslararası malî piyasalarında aktif ve dinamik bir yapı içinde hareket eden diğer aktörler karşısında ülkemizi dezavantajlı bir pozisyona sokmakta ve gelişen yeni finansman enstrümanlarının kullanılmasını, dolayısıyla borç yönetimini zorlaştırmaktadır. Ekonominin önemli unsurları olan iç ve dış borçlanmanın ve buna bağlı olarak sağlanmakta olan garantilerle bu kapsamda ortaya çıkan alacakların yönetiminin tek bir kanunla yürütülmesi globalleşen uluslararası finans piyasalarında etkin olabilmek için zorunlu bir adımdır. Bu düzenleme ile borçlanmaya malî bir disiplin getirilmesi ve yeni finansal enstrümanlar ile tekniklerin kullanılması amaçlanmaktadır. Ayrıca bu Tasarıda ülkemizin borç ve hibe vermesine ilişkin düzenlemeler de yer almaktadır.
- Madde ile, Kanunun amacı belirlenmiştir.
- Madde ile, Kanunun kapsamında yer alan kurum ve kuruluşlar belirlenmiştir.
- Madde ile, Kanunda yer alan başlıca kavramlar tanımlanmıştır.
- Madde ile, Türkiye Cumhuriyeti adına iç ve dış borçlanma yapma, Hazine geri ödeme garantisi ile Hazine karşı garantisi verme, hibe alma, devir, ikraz ve tahsis yoluyla dış kredi kullandırma, ikraz yoluyla kullandırılan dış finansman imkânlarının koşullarını belirleme ve yeni malî yükümlülük yaratma, bu borç ve yükümlülüklerle, bundan kaynaklanan Hazine alacaklarını yönetme, uluslararası ve bölgesel kuruluşlar ile yapılan ekonomik ve malî anlaşmalardan doğan hak ve yetkileri kullanma yetkisi Bakana verilmektedir. Ayrıca, madde ile yapılması öngörülen işlemlerin dayandığı yetki düzeyi ile Türkiye Cumhuriyetini malî yükümlülük altına sokacak işlemlerden hangilerinin Bakanın, hangilerinin Bakanlar Kurulunun yetkisi altında olduğu belirtilmektedir. İlgili bütçe yılında geçerli olmak üzere Bakan bu yetkisini ve Kanun ile kendisine verilen görevlerin yerine getirilmesine ilişkin yetkilerinden uygun gördüklerini gerektiğinde Müsteşarlığa devredebilir. Madde ile Kanun kapsamındaki kuruluşların, Hazinenin ilgili anlaşmalara taraf olmaksızın yaptığı borçlanmalardan sorumlu olmayacağı da hükme bağlanmıştır.
- Malî yıl içerisinde yapılacak net borçlanma tutarı bütçe kanunlarına göre belirlenir. Madde ile, bütçe kanunlarında belirtilen ödenekler toplamı ile tahmin edilen gelirler arasındaki fark tutarı kadar net borçlanma limitinin yıl içerisinde en fazla % 5 oranında artırılabileceği ve malî yıl içerisinde ortaya çıkabilecek ihtiyaçlar çerçevesinde ek ödenek alınması koşuluyla özel tertip Devlet iç borçlanma senedi ihracı hariç, bu limitin ek bütçe kanunlarıyla değiştirilemeyeceği hükme bağlanmıştır. Ancak, özel tertip Devlet iç borçlanma senedi ihracı için ek ödenek alınması ve doğal afetler ile ağır ekonomik kriz halinde borçlanma limiti ek bütçe kanunuyla artırılabilecektir.
Öte yandan, malî yıl içerisinde, ikrazen özel tertip Devlet iç borçlanma senedi ihracı, ilgili yıl bütçe kanunlarında belirlenecek limitle sınırlandırılmış olup bu ihraçlar net borçlanma limitinin dışında tutulmuştur.
- Madde ile, Hazine garantileri ile sağlanacak dış finansman miktarının her yıl bütçe kanunlarıyla belirleneceği hükme bağlanmıştır.
- Madde ile, halihazırda ilgili yıl bütçe kanunları ile düzenlenen, ihraç edilecek Devlet iç borçlanma senetlerinin şekil ve şartlarına ilişkin hususlar hükme bağlanmıştır.
Bu madde ile, ödenek ihtiyacı doğuran tüm harcamalar için yapılacak borçlanmalar “net iç borç kullanımı”na dahil edilmektedir. Malî yıl için belirlenen borçlanmalar haricinde önceden öngörülemeyen gelişmeler sonucu doğacak ihraçların ise ödenek kalemleri arasında aktarma yapılarak veya yıl içerisinde Türkiye Büyük Millet Meclisinden ek ödenek alınmak suretiyle gerçekleştirilmesi hükme bağlanmıştır.
İkrazen özel tertip Devlet iç borçlanma senetleri ihraç edilmesi durumunda ise ikraz anlaşmasına ilişkin şartların düzenlenmesinde Bakanın yetkili kılınması hükme bağlanmıştır. Ayrıca, söz konusu ikraz anlaşmasından kaynaklanan Hazine alacaklarının ilgili mevzuat çerçevesinde silinmesi halinde bu tutarların bütçeye gider kaydedilmesi hükme bağlanmıştır.
- Madde ile, Türkiye Cumhuriyeti adına yapılacak dış borçlanma ile ilgili işlemlerin ve anlaşmaların yapılmasına, anlaşmalarda yapılacak değişikliklere ve bu anlaşmaların yürürlüğüne ilişkin hususlar düzenlenmektedir. Bu çerçevede, Kanunun amacına uygun olarak, kredi sağlanan kuruluş ayırımı yapılmaksızın, borçlanma ile ilgili anlaşmalar ile taahhütte bulunmaya Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkili kılınmıştır. Borçlanma ile ilgili her türlü hazırlık, temas ve müzakereler Hazine Müsteşarlığının uhdesinde bulunmaktadır. Tahvil ihracı hariç olmak üzere borçlanma anlaşmalarının, anlaşma ile daha sonraki bir tarih kararlaştırılmamışsa, imzalandıkları tarih itibarıyla Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe girmeleri öngörülmüştür. Tahvil ihracına ilişkin anlaşmalar ise imza tarihinden itibaren yürürlüğe girecektir. Ayrıca, Türkiye Cumhuriyeti adına borçlu sıfatıyla imzalanmış bulunan anlaşmalarda değişiklik yapılmasına ilişkin anlaşmalar da imzalandıkları tarihte yürürlüğe girecektir. Bu çerçevede söz konusu anlaşmalarda değişiklik yapma yetkisi Bakana ait olup, Bakan anlaşmaların malî şartları dışındaki değişikliklerin yapılmasına dair yetkisini Müsteşarlığa devredebilir. Dış borçlar, sadece kamu kurum ve kuruluşları ve kalkınma ve yatırım bankalarına ikraz edilebilecektir. Bu kapsamda, ikraz edilen tutar üzerinden bir defaya mahsus olmak üzere binde 5 oranında ikraz ücreti alınması hüküm altına alınmakta, bu oranı artırmaya Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkili kılınmaktadır.
- Madde ile, Hazine garantilerine ilişkin her türlü hazırlık, temas ve müzakerelerin Müsteşarlık tarafından yürütüleceği hükme bağlanmaktadır. Doğrudan borçlanma anlaşmalarında olduğu gibi, Hazine garantileri altında sağlanan dış finansman imkânına ilişkin anlaşmalar ile söz konusu anlaşmaların şartlarında değişiklik yapılmasına ilişkin anlaşmalar da imzalandıkları tarihte yürürlüğe girecektir. Madde kapsamında düzenlenen başka bir husus da alınacak garanti ücretidir. Müsteşarlık tarafından verilecek Hazine garantileri, sağlanacak finansman imkânının tamamını veya bir kısmını kapsayabilecektir. Hazine garantileri kapsamında sağlanan garanti tutarı üzerinden azamî yüzde 1 oranında alınacak olan söz konusu ücret defaten lehine garanti verilen kuruluştan tahsil edilecek ve risk hesabına gelir kaydedilecektir.
Garanti ücretinin belirlenmesi ile Hazine geri ödeme garantisi ve Hazine yatırım garantisi verilmesine, değerlendirilmesi, bütçeleştirilmesi, riskin sınırlandırılması ve paylaşımı ile kamunun bilgisine sunulmasına ilişkin esas ve usuller çıkarılacak bir yönetmelik ile belirlenecektir.
Ayrıca, Hazinenin, kamu ve/veya özel sektör kurum ve kuruluşlarının yurt içi piyasalardan yapacakları borçlanmalarda garanti ve/veya kefalet vermemesi öngörülmektedir.
- Maddede yer alan kurum ve kuruluşlar, Hazine garantisi talep etmeksizin, doğrudan kendilerinin sağlayacakları dış kredilerde herhangi bir yükümlülük altına girmeden önce Müsteşarlığın ön iznini almak zorundadırlar. Ön izin verilmesi söz konusu yükümlülüklerin Hazine garantisi altında olduğu sonucunu doğurmayacaktır. Bu madde ile malî disiplinin sağlanması ve ülkenin olumsuz şartlar altında yükümlülük altına sokulmasının engellenmesi amaçlanmaktadır.
- Madde ile, Türkiye Cumhuriyeti adına dış finansman kaynağından sağlanacak ayni ve nakdi hibeler ile Türkiye Cumhuriyeti tarafından yabancı ülkelere, yabancı ülkelerin kuruluşları, uluslararası kuruluşlar ve uluslararası yardım konsorsiyumlarına verilecek nakdi hibelerle ilgili anlaşmaların yapılmasına ve yürürlüğe ilişkin yetki konusu düzenlenmektedir. Bu çerçevede, Türkiye Cumhuriyeti adına alınacak hibeler için Hazine Müsteşarlığının bağlı bulunduğu Bakanın, verilecek hibeler için ise Müsteşarlığın görüşü ve Bakanın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.
Hibe alınmasına ve verilmesine ilişkin anlaşmalar kural olarak imza tarihinden itibaren yürürlüğe girecektir.
Türkiye Cumhuriyeti adına hibe alınması ve nakdi hibe verilmesi ile ilgili her türlü hazırlık, temas ve müzakereler Hazine Müsteşarlığı tarafından yürütülecektir.
- Madde ile, Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı ülkeler, yabancı ülkelerin kuruluşları, uluslararası kuruluşlar ve oluşturulacak uluslararası yardım konsorsiyumlarına borç verilmesi, borçların esas ve şartlarının belirlenmesi ve bu borçların yeniden yapılandırılmasına ilişkin hususlar düzenlenmektedir.Söz konusu borçlarla ilgili yetki Bakanlar Kuruluna aittir. Verilecek borçlarla ilgili anlaşmaların onaylanmasına ilişkin Bakanlar Kurulu kararı Resmî Gazete’de yayımlanacak ve anlaşma aksine bir hüküm bulunmadıkça imza tarihinden itibaren yürürlüğe girecektir.
Türkiye Cumhuriyeti adına borç verilmesi ile ilgili her türlü hazırlık, temas ve müzakereler Hazine Müsteşarlığı tarafından yürütülecektir.
Bu tür krediler bu amaçla Müsteşarlık bütçesine konulacak ödeneklerden karşılanacaktır.
- İkraz, borç verme ve garantilerden kaynaklanan Hazine alacaklarının tahsil, takip ve idaresine Bakan yetkilidir.
Söz konusu alacakların kamu alacaklarının bir bütün olarak disiplin altında tahsilini teminen 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri kapsamında tahsil edilmesi gerekmektedir. Vadesinde ödenmeyen Hazine alacaklarına aynı Kanuna istinaden gecikme zammı tahakkuk ettirilecektir.
Maddede, ayrıca genel bütçeden genel ve katma bütçe dışı kuruluşlara yapılacak aktarmalarda, Hazine alacaklarının kaynakta tahsiline Bakan ya da Maliye Bakanının yetkili olacağı hüküm altına alınmaktadır.
Türkiye İhracat Kredi Bankasının vereceği kredilerde Müsteşarlığın uygun görüşü ve Bakanın teklifi ile Bakanlar Kurulunun onayı gerekmektedir. Bu kredilerin Hazine alacağı kapsamında takip edilmeyeceği hükmü yer almaktadır.
- Giderek gelişen, çeşitlenen ve hızlanan sermaye piyasalarında sadece geleneksel yöntemlerle borçlanmak ve borcun yapısını borcun vadesi boyunca değiştirmeden muhafaza etmenin bir maliyeti olduğu artık bilinmektedir. Borç yönetimi artık vadesi geldiğinde anapara, faiz ve komisyonların ödenmesi anlamına gelmekten çıkmış, borcun pasif olarak izlenmesi değil, aktif olarak bir menkul kıymet portföyü yönetir gibi yönetilmesine yönelik çalışmalar dünyada hız kazanmıştır. Ancak, mevzuat ile bu yeterince etkin olarak yapılamamaktadır. Halihazırda bu konu yıllık olarak hazırlanan bütçe kanunlarıyla düzenlenmektedir. Piyasalarda anlık değişen imkânları avantaja çevirebilmek için çok dinamik bir yapı gerekmektedir.
Ayrıca, borç portföyünün etkin bir şekilde yönetilebilmesi için öncelikle portföyün incelenmesi, risklerin ölçülmesi, analiz edilmesi ve raporlanarak yöneticilerin bilgisine sunulması gerekmektedir. Bunun için bilgi birikimi, eğitim, yazılım gibi gereksinimlerin yanı sıra Hazinenin kaynak ayırması zorunludur. Pek çok gelişmiş ülkede bu konuda önemli kaynaklar ayrılmaktadır.
Bu kapsamda, nakit, borç ve risk yönetiminin idarî/teknik alt yapısının güçlendirilmesinde Türkiye Cumhuriyeti adına Bakanın verdiği yetki çerçevesinde iç ve dış borçlanmadan sorumlu kurum olan Hazine Müsteşarlığının yetkili kılınmasının uygun olacağı düşünülmektedir. Nakit, borç ve risk yönetiminin gerektirdiği her türlü ödemenin Müsteşarlık bütçesine konulan ödenekten karşılanması, olabilecek giderlerin bütçe çerçevesi ve disiplini altında izlenmesi amacıyladır. Risk yönetimi kapsamında, örneğin takas işlemi yapıldığında buna ilişkin anapara ve faiz ödeme yükümlülüğü aynen devam etmektedir. Bunun dışında doğabilecek diğer komisyon, piyasaya değerleme, teminat ve benzeri unsurlar risk yönetimi altında ödeneklendirilir.
Daha önce ihraç olunan senetlerin işlemiş faizlerinin ödenerek ya da piyasa koşullarından geri alınması, başka senetlerle değiştirilmesi, takas, türev ürün gibi finansal araçlar kullanılması borç ve risk yönetiminin temel araçları olarak kabul edildiğinden madde kapsamına alınmışlardır.
Müsteşarlığın piyasa yapıcılığı sistemini kurmaya, sistemin işleyiş esaslarını belirlemeye, düzgün işleyişi ile ilgili her türlü tedbiri almaya veya sistemi kaldırmaya yetkili olmasını içeren düzenlemeler, Müsteşarlığın Devlet iç borçlanma senetlerini ihraç eden kurum olması kapsamında söz konusu senetlerin ikinci el piyasasının etkin ve yeterli derinlikte işleyebilmesi için her türlü düzenlemeyi yapmasını teminen yer almıştır.
Madde ile, nakit ve borç yönetimi kapsamında para piyasalarından kısa dönemli nakit ihtiyacının karşılanması ile Hazine hesaplarında oluşacak nakit fazlalıklarının para piyasalarında nemalandırılması ile para piyasalarında doğrudan doğruya işlem yapmaya ve/veya görevlendirilecek banka ve/veya malî kuruluşa yaptırmaya Bakanın yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.
Risk yönetimi kapsamında borcun herhangi bir unsurunun (vade, döviz birimi, faiz oranı ve benzeri) yapısının değiştirilmesi sermaye piyasalarında son derece dinamik bir süreçtir. Bu nedenle Devlet dış borcuna ilişkin kredi anlaşmalarından doğan borçların borç ve risk yönetimi araçları kullanılarak aktif olarak yönetilebilmesine ilişkin bütün finansal işlemlerin süresinin kısa tutulması gerekmektedir. Zira, gelişen uluslararası sermaye piyasalarında bu işlemlerin bir kısmı elektronik ortamda dahi yapılmakta olup günümüzde, Bakanlar Kurulu kararı gibi bir onay süreci ile piyasalarda anlık olarak ele geçebilecek avantajların kullanılmasına imkân yoktur. Bu nedenle her türlü yetki Bakana tanınmıştır.
- Müsteşarlığın idaresinden sorumlu olduğu borç ve alacak portföyünün iktisadî ve siyasî gelişmelere bağlı olarak karşı karşıya olduğu risklerin yönetimi çerçevesinde etkin ve hızlı bir şekilde izlenmesi ve kontrol altında tutulabilmesi amacıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasında Müsteşarlığa ait bir risk hesabı oluşturulması hususu düzenlenmiştir. Hesap, Hazine garantileri altındaki yükümlülüklerin Hazinenin ödeme riskine dönüşmesiyle beklenmedik nakit çıkışlarının nakit ve borç yönetimi üzerindeki olumsuz etkilerini ve bu etkilerin borçlanma programı üzerinde baskı yaratmak suretiyle malî piyasalarda yarattığı istikrarını bozucu yansımalarını asgari seviyede tutmayı amaçlamaktadır. Bu hesap ayrıca, Hazine garantilerinden doğacak malî yükümlülükler ile risk yönetimine ilişkin olarak önceden öngörülemeyen bazı ödemelerin karşılanması amacıyla kullanılacaktır.
Günlük bazda nemalandırılacak olan risk hesabında yılı bütçesine bu amaçla konulan ödenek bir başka tertibe aktarılamaz. Bu hesaba bütçeden aktarılan miktar dışındaki kaynaklardan yapılan ödemeler Müsteşarlığın teklifi ile Maliye Bakanlığınca bütçeye gelir, ödenek ve gider kaydedilir.
Hesabın gelirleri ile bütçede yer alan ödeneklerin hesaptan yapılan ödemeleri karşılamaması halinde ilgili tertibe ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir.
- Madde ile, Devlet borcu anapara ödemeleri ile borçlanma tutarlarını bütçe dışında özel hesaplarda izletmeye Bakanın yetkili olduğu, kısa vadeli nakit ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla para piyasalarından yapılacak işlemlerin ve borç faizlerinin bu amaçla bütçeye yeterli miktarda konulacak ödeneklerle karşılanacağı ve söz konusu ödeneklerden bütçenin diğer kalemlerine aktarma yapılamayacağı hüküm altına alınmaktadır.
Diğer taraftan, Müsteşarlıkça uluslararası sermaye piyasalarında gerçekleştirilen tahvil ihraçlarına ilişkin komisyon ve masraflar ise yılı bütçe ödenekleriyle ilişkilendirilmek suretiyle tahvil ihracına ilişkin anlaşma hükümleri çerçevesinde ihraç tutarından mahsup edilerek peşin olarak ödenebilir.
Maddede borç anlaşmalarında öngörülen bütün ödeme ve işlemler ile Müsteşarlık tarafından sağlanan hibelerden karşılanmak üzere ithal edilen malzeme ve ekipman için yılı bütçesinde iç para ve vergi karşılıkları olarak yeterli ödenek konulacağı ve bu ödeneklerden bütçenin diğer kalemlerine hiçbir şekilde aktarma yapılamayacağı düzenlenmiştir.
Maddede ayrıca, kullanıcı ve borçlu bütün kamu kurum ve kuruluşlarının, Müsteşarlığın sahip olduğu iç ve dış yükümlülüklerin muhasebe hesaplarına doğru ve zamanında aktarılmasını teminen, ikraz ve tahsis edilen kredilere ve sağlanan garantilere ilişkin gerçekleşme bilgilerinin Müsteşarlığa gönderilmesi düzenlenmektedir. Buna ilaveten, Devlet borçları, Hazine garantileri ve şarta bağlı yükümlülüklerin uygulama sonuçları Müsteşarlıkça hazırlanarak ilgili yıl kesin hesap cetveli ile birlikte Hazine Genel Hesabına dahil edilmek üzere Maliye Bakanlığına gönderilmesi ve Müsteşarlık tarafından, her üç ayda bir, “Kamu Borç Yönetimi Raporu” adı altında bir rapor düzenlenerek Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına, Plan ve Bütçe Komisyonuna, Bakanlar Kuruluna sunulmak üzere Başbakanlığa ve Maliye Bakanlığı ile Devlet Planlama Teşkilâtı Müsteşarlığına gönderilmesi hüküm altına alınmıştır.
- Maddede Devlet iç ve dış borçlarına ilişkin vergi, resim, harç ve fonlardan istisnalar düzenlenmiştir.
Madde ile, Müsteşarlıkça ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin faiz ve anapara ödemeleri ile 7 nci maddenin son fıkrasında yer alan malî servis anlaşmasında yer alacak ödemeler ve bunların dışında kalan diğer Devlet iç borçları ile ilgili gider ve işlemler 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun ve 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun hükümleri saklı olmak koşulu ile her türlü vergi, resim, harç ve fondan istisna tutulmaktadır.
Dış borçlanma ile ilgili olarak, Hazine tarafından veya Hazine garantisi ile dış finansman sağlanmasına, ikrazına, devrine, tadili veya uzatılmasına ilişkin işlemler ile uluslararası sermaye piyasalarında ihraç edilen menkul kıymetler de her türlü vergi, resim, harç ve fondan istisna edilmektedir.
Müsteşarlıkça uluslararası sermaye piyasalarında tahvil ihracı yoluyla yapılan borçlanmalar karşılığında yapılan ödemeler herhangi bir tevkifata tâbi tutulmamaktadır. Tahvil ihracı suretiyle yapılan dış borçlanmalar karşılığında yapılacak ödemelerin herhangi bir tevkifata tâbi tutulması durumunda, tahvil anlaşmalarında yer alan hükümler çerçevesinde, tevkifat miktarı Müsteşarlık tarafından ödenecek, dolayısı ile yatırımcıların herhangi bir gelir kaybı olmayacaktır. Ancak bu tür bir kesinti, borçlanma maliyetlerimizi yükseltecek ve yabancı yatırımcıların tahvillerimize olan talebini olumsuz yönde etkileyecektir.
Madde ile devlet dış borçlarının her türlü finansal araç vasıtasıyla yönetilmesi ya da yeniden yapılandırılmasına ilişkin anlaşmalarda öngörülen işlemlerin de her türlü vergi resim ve harçtan istisna tutulduğu hükme bağlanmıştır.
- Madde ile, 2 nci maddede yer alan kamu kurum ve kuruluşlarına, proje kredisi ile finanse edilerek gerçekleştirilmesini istedikleri projeleri için ihaleye çıkmadan önce Hazine Müsteşarlığına başvurarak uluslararası kredili ihale izni almak zorunluluğu getirilmiştir.
Madde ayrıca, uluslararası kredili ihale izni verilmesinin söz konusu proje için Hazine tarafından mutlaka kredi sağlanması ya da garanti verilmesi sonucunu doğurmayacağını hükme bağlamaktadır.
- Madde ile, muhtelif finansal araçlar vasıtasıyla yapılacak borçlanmalar ile alacak, borç, nakit ve risk yönetimi işlemleri çerçevesinde Müsteşarlık tarafından alınması gereken avukatlık ve benzeri hukuk hizmetleri de dahil, her türlü danışmanlık hizmetleri ile nakit, borç ve risk yönetimine yönelik olarak yabancı ülkelere, bu ülkelerdeki kurum ve kuruluşlara, uluslararası kuruluşlara bir ücret karşılığı veya ücret alınmaksızın sağlanabilecek danışmanlık hizmetleri düzenlenmiştir.
- Kanun kapsamında düzenlenen hususların uygulanmasına açıklık getirmek amacıyla yönetmelik çıkarılabileceği hüküm altına alınmıştır.
Ayrıca, uygulamada bütünlüğü sağlamak için Kanun kapsamında yer alan hususlara ilişkin yapılacak değişikliklerin bu Kanunda değişiklik yapılması suretiyle mümkün olması öngörülmüştür.
Diğer taraftan malî disiplinin sağlanmasını ve Türkiye Cumhuriyetini yükümlülük altına sokabilecek düzenlemelerin sağlıklı bir şekilde izlenmesini teminen bu Kanun hükümleri dışında olup da nakit ya da nakit dışı işlemler aracılığıyla Hazineyi yükümlülük altına sokabilecek her türlü düzenlemede Müsteşarlığın uygun görüşünün gerektiği hususu düzenlenmiştir.
- Kanunun başlıca amaçlarından birisi halen farklı kanunlarla yürütülen dış borçlanma faaliyetlerine ilişkin mevzuatın tek kanunda toplanması ve borçlanma faaliyetlerinin yeknesak hale getirilmesidir.
Bu çerçevede 1173 sayılı Kanun ile 244 sayılı Kanunun bu Kanuna aykırı maddelerinin bu Kanun kapsamına giren işlerde uygulanmaması öngörülmüştür.
- Borçlanma ile ilgili hususların tek kanunda toplanması amacıyla, 2.2.1981 tarihli ve 2380 sayılı Kanunun ek 4 üncü maddesinin (29) numaralı bendinde yer alan “ile Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanın onayı ile ülkenin dış kredi itibarı gözetilerek Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından alacaklısına ödenen diğer dış kredi ödemelerinden doğan borçları” ibaresi yürürlükten kaldırılmış ve aynı maddeye eklenen (6) numaralı bent ile, Hazine alacaklarının yerel yönetimlerden tahsilatına olanak sağlayan kesintilerin, söz konusu alacakların 6183 sayılı Kanun kapsamında tahsilatı durumunda yasal yollardan takip ve tahsilata engel teşkil etmeyeceği düzenlenmiştir.
- 6 ncı maddede belirtilen garanti limitine Hazine yatırım garantisinin dahil edilmesi ve 9 uncu maddenin dördüncü fıkrasında atıfta bulunulan yönetmelikle düzenlenecek hususların, Müsteşarlıkta teknik alt yapının kurulmasının sağlanması amacıyla 1.1.2003 tarihinden itibaren belirlenecek hüküm altına alınmıştır. Ayrıca, 14 üncü ve 15 inci maddelerde yer alan uygulamalar ile risk yönetimi kapsamındaki gerekli düzenlemelerin, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde Müsteşarlıkça tamamlanması öngörülmüştür.
- Madde ile, Kanunun yürürlüğe girmesinden önce kamu kurum ve kuruluşlarının yurt içi piyasalardan yaptığı Hazine garantisine ve/veya kefaletine haiz borçlanmaların üstlenilmesi durumunda doğan Hazine alacaklarının şartlarının belirlenmesine, tahsiline, takibine ve her türlü finansal tekniğin kullanılması suretiyle idaresine Bakan yetkili kılınmıştır.
- Madde ile, Hazine alacaklarına tahakkuk eden gecikme faiz ve cezalarının iktisadî, sosyal şartlara veya idare tarafından verilen görev çerçevesinde borç ödeme kabiliyetinin geçici veya sürekli olarak gerilemiş veya kaybolmuş olmasına bağlı olarak cezaya muhatap borçlularla uzlaşma sağlanabileceği, talebin borçludan geleceği ve geçerliliğini tespite Bakanın yetkili olduğu, temerrüt faiz ve cezasına muhatap ilgilinin uzlaşma talebinin Bakan tarafından görevlendirilen bir komisyon tarafından gerçekleştirileceği hüküm altına alınmıştır.
Maddede ayrıca, Hazine alacaklarının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uyarınca takip ve tahsiline geçilmeden önce borçluların uzlaşma yolunu seçmek istemeleri halinde tanınan geçiş süreci düzenlenmiştir.
- Yürürlük maddesidir.
- Yürütme maddesidir.