Harçlar Kanunu

GİRÎŞ Vergi sistemimizin bir bütün olarak gözden geçirildiği ve kamu oyunda, sistemin memleketin, sosyal ve ekonomik şatlanna intibak ettirilmesi zaruretinin anlaşıldığı şu sırada, Devlet gelir sistemi içinde mahiyet ve genişliği ile önemli bir yer işgal eden harçlar konusunda da gerekli ça lışmalar Jyapılmış ve hazırlanan yeni «harçlar kanunu tasarısı» ilişikte sunulmuştur.

Her ne kadar yakın bir tarihte, 1952 yılında yeni bir harçlar Kanunu tedvin edilmişse de, bir taraftan vergi sistemimizde yapılan reform çalışmalarına paralel olarak bu sahada da zama nımızın görüşüne uygun köklü bir reform yapılması ihtiyacının belirmesi, diğer taraftan on yıllık tatbikat sonucunda ortaya çıkan aksaklıkların giderilmesinin gerekmesi, sunulan tasarının ha zırlanmasını zaruri kılmıştır.

İlerde, harçlar mevzuunda yapılan reform çalışmalarının mahiyeti belirtilirken daha tafsilâtlı olarak açıklanacağı üzere adı geçen tasarının hazırlanmasında; tatbik kabiliyeti bulunmıyan çok dağınık ve çeşitli hare konularının bellibaşlı ve harca mütehammil önemli konulara inhisar ettirilmesine ,çalışılmış, yürürlükteki kanunda mevcut, adedleri pek fazla ve varidatları düşük olan ve mükellefleri sıkan harçların, tasfiyesi yoluna gidilmiştir.

BİRİNCİ BÖLÜM Genel görüşler İ. - Harçların mahiyeti :

Harçlar, teorik bakımdan vergi karekteri taşınviyan, diğer bir deyimle, vergi dışı kalan bir kamu alacağı kategorisi teşkil ederler.

Teoriye göre harcı doğuran olay, yapılan bir kamu hizmetidir. \Vıv hizmetin hare konusu ola bilmesi için,

a) Ferdin bir kamu müessesesinden faydalanması,

b) Ferde kamu eliyle özel bir menfaat sağlanması,

e) Kamu idaresinin ferdin bir işiyle uğraşması, gerekir.

Bu esaslara göre «Hare, fertlerin, özel menfaatlerine ilişkin olarak, kamu müesseseleri ve hizmetlerinde faydalanmaları karşılığında yaptıkları ödemelerdir.

Bu tarife nazaran, harç mükellefiyeti, yine teoride «masrafı karşılama» ve «faydalanma» prensiplerine dayandırılmaktadır.

Masrafı karşılama prensibine göre, hare, yapılan hizmetin gerektirdiği masrafların tutan, di ğer bir deyimle maliyeti ile ölçülür. Faydalanma prensibine göre ise, hizmetin maliyeti ile değil, mükellefi için taşıdığı değerle orantılı olur.

Her iki halde de, harcın tesbitinde hare mükelleflerinin ödeme güçlüklerinin göz önünde tutulması gerekir.

Ancak şu noktayı belirtelim ki, hare tatbikatında yukarda temas edilen teorik prensiplere göre hareket edilmesi mümkün olmamış ve olamamaktadır.

Masrafı karşılama tedrisinde, harcın masrafı taumnıiyle karşılaması icabetmemekle beraber, masrafı hiçbir surette aşmaması gerekir. Aksi takdirde hare ya doğrudan doğruya vergi veya mikst karekterli bir mükellefiyet mahiyetini «lir, faydalanma teorisinde ise, hare mükellefleri için, yapılan hizmetin değerini tesbit etmek tamamen imkânsız bulunur.

Bu sebepledir ki tatbikatta hare mükellefiyeti, teorik prensip ve görüşlerden çok uzaklaşmış ve kendisine mahsus bir «Hare fiskalizmi* şeklini almıştır.

Maliye tarihinde harçların vergilere tekaddüm ettiği söylenir. Eski Roma'dan başlıyarak ve asırlardan geçerek zamanımıza kadar gelmiş olan harçların, zamanla, mâna ve maksadının dışına çıkarak, çeşitli muaflık ve istisnalarla sonsuz bir sahaya teşmil edilmek suretiyle dejenere edil diği müşahade olunur.

İlk harçlar daha ziyade mülkiyet intikallerinden alınmış, bilâhara Devletin (hükümdarın) halk mcnfaatma yaptığı bâzı hizmetler karşılığında ücret alınması usulüne geçilerek, harelarm kısmen veya tamamen hizmeti gören memurlara bırakılması yoluna gidilmiştir.

Son yıllarda memleketlere göre değişik bir seyir takibetmekle beraber, hare tatbikatının git tikçe gerilemekte olduğu müşahede edilmektedir. Bu netice üzerinde etkili olan faktörleri şu nok talarda toplamak mümkündür :

a) Harçlardan önemli olanlar münferit vergi mahiyetini almakta veya umumi vergiler içine girmektedirler.

b) Harçlardan büyük bir kısmı, modern vergi sistemlerinin gelişmesi neticesinde fişkal kaynak olarak önemlerini tamamen kaybetmişlerdir.

c) Gerek liberal gerek sosyal devlette takib edilen malî politikaya intibak kabiliyeti göstere memişlerdir.

II - Yabancı memleketlerdeki tatbikat :

Yabancı memleketlerde, Damga Resmi ile Harçlar çoğu hallerde birbirine karışmakta, bu se beple aralarında kesin bir ayırma yapmak mümkün olamamaktadır.

Bu itibarla aşağıda verilen izahat her ilki mevzuu kavrıyacak şekilde tertiplenmiş bulunmak tadır.

Ya'bancı memleketlerde uygulanan Hare ve Damga Resmi sistemlerini Fransız, İngiliz ve Al man usulleri olmak üzere üç esas tipe irca etmek mümkündür.

1. Fransa'da;

Fransa'da Hare ve Damıga Resmi tatbikatının mihverini kayıt ve tescil resmî diyebileceğimiz «Droit d'enregistrement» teşkil eder. Eskiden beri meveudolup önemini kaybetmiş bulunan bu mü kellefiyet, büyük ihtilâl sırasında yeniden düzenlenmiş ve bütün genişliği ile uygulanmaya baş lamıştır.

Enregistremeırt, hukuki bir muamelenin malî sicile (refistre fiscal) kaydedilmesi ve bu mü nasebetle bir resim (Kayıt ve Tescil Resmi) alınmasını ifade eder. Bu mükellefiyette hakim olan unsur fişkal menfaattir. Gerçekten alınan resmi hukukî muamelelere sağlanan teminatın 'bir karşılığı, ne de ifa edilen hizmetin bedeli olarak mütalâa etmek mümkündür. Maddi formalite ile resmin miktarı arasında hiçbir münasebet mevcut değildir. Bu sebeple Enregistrement'ı bâzı müellifler mikst karekterli bir mükellefiyet, diğerleri doğ mıdan doğruya özel bir vıergi olarak kabul eder ler.

Droit d'enregistrement'ı sistematik bir tasnife tâbi tutmak istersek şu kısımlara ayırabiliriz :

A) IServet intikallerinden alınan resimler.

1. İvazsız iktisaplarda (Veraset, Hibe) 2. İvazlı i&tisaplarda (ıgayrimenkul iktisabı, bâzı menkul eşya iktisabı) B) Mülkiyet intikali ile ilgili olmıyan muamelelerden alınan resimler.

1. Hususi hukuk muameleleri (aetes eMles) 2. İdari muameleler, . ' .

3. Adlî muameleler" 4. Hâkimin huzuru veya iştiraki djşında cereyan eden muameleler (zabıtlar, ekspertizler v. s.) 5. Noter muameleleri O) Enregistrement'a bağlı resimler 1. Damga Resmi 2. (Borsa muameleleri resmi, 3. Şirketler resmi, 4. Sigorta muameleleri resmi 5. İpotek resmi 6. Motorlu Vasıtalar Resmi.

Oörüiüyor ki, Fransa'da Droit d'enregîstreme nt tatbikatı çok geniş bir sahayı kaplamakta, bu nizama Damga Resmi bağlanmış olduğu gibi, vergi hukuku ve tatbikatında bağımsız bir mükel lefiyet mahiyeti almış olan Veraset Vergisi de dâhil bulunmaktadır.

Fransa'da Droit d'enregistrement usulünün özelliklerini belirtmek için şu noktalara da temas edelim :

a) Droit d'enregistrement'nın mevzuuna giren muamelelerin bir çoğu aynı zamanda Damga Resmine de tabidir.

b) Bâzı hallerde Damga Resmi daha ziyade Hare karakterini taşır.

c) Resmî taahhüt muameleleri (Marchâ administratîf) diğer bir deyimle kamu idare ve mües seseleri ile yapılan inşaat, tamirat ve emtia teslimatına mütaallik mukaveleler % 1 nispî resme tabi idi. Bu resmin tatbikatta fiyata ilâve edildiği, buna mukabil birtakım formalitelere sebebiyet ver diği göz önünde tutularak 1941 de kaldırılması cihetine gidilmiştir.

d) -Jürisprüdanda göre, hususi muamelelerde tek mukavele (Acte unique) şeklinde olmıyan, yani testi edilen mektuplara göre tekemmül eden muameleler vergiye tabi değildir.

Fransa'da Droir d'engeristrement tatbikatı ile Maliye Bakanlığına bağlı, fakat hususi biv idare heyeti olan, bütün memlekete yayılmış bir teşkilât (Regie d'enregistrement) meşgul olur. Bu teş kilât 1948 de yapılan idari bir reformla Vergiler Genel Müdürlüğüne bağlanmıştır.

Yukarıki açıklamadan anlaşılacağı üzere, hare ve vergi karışımı olan Droit d'enregistrement'i bütün genişliği ve karışıklığı ile uygulayan memleketlerin başında Fransa gelmektedir. Bu nıükel- M. Meclisi (S. Sayın: 282) lefiyetin tatbikatı o derece vuzuhsuz ve içinden çıkılmaz bir hal almıştır ki, hususi eksperlere ihtiyaç gösteren bu konuda ayrı bir «Science d'enregistrement» dan bahsedilmektedir.

Fransa'da Damga Resmi dâhil Droit d'e;)registrement'in 1958 yılı yekûn fişkal hâsılatı içindeki payı % 6,65 den ibarettir.

Bu nisbetin dağılışı şöyledir :

Servet intikali resimleri % 2,60 Damga Resmi % 1,20 Diğerleri % 2,85 % 6,65 2. İngiltere'de :

İngiltere'de devlet plânında damga resmi ile harçlar arasında prensip itibariyle bir ayrılık gö zetilmemiş, bunlar vergi unsuru galip bulunan «Siamp duties» grupu altında toplanmıştır.

Bu resimlerden bir kısmı sermaye vergisi (menkul "kıymetlerin emisyonu veya transferi üzerin den almanlar gibi), diğerleri masraf vergileri (Ticari senetler, borsa muameleleri, istikrazlar, ipo tekler, sigorta, muameleleri ve benzerleri üzerinden almanlar) olarak mütalâa edilmektedir.

İngiltere'de Damga Resmi ve harçlar konusunda iki gelişme kayda değer bulunmaktadır :

a) Mevzuun karışıklığı ve vuzuhsuzluğu göz önünde tutularak, teessüs etmiş kazai içtihatlara göre, resmin uygulanmasında düşülen' tereddüt ve anlaşmazlıklardan mükellefin lehine karar veril mesi kaide halini almıştır.

b) Esasen uygulama sahası nisbeten dar olan Damga Resminin 1949 Finance Act ile daha da basitleştirilmesi yoluna gidilmiş ve resme tabi birçok muameleler vergi dışı bırakılmıştır. Bu suret le, en tipik hare ve damga resimlerinden pasaport ve medeni hal ile ilgili hare ve resimler kaldırıl mıştır.

Diğer taraftan, mahallî plânda da geniş bir sahayı kaplıyaıı ve büyük bir karışıklık içinde bulu nan harçlar belli birkaç mevzua inhisar ettirilerek basitleştirilmiştir.

3. Almanj^a'da :

Almanya'da Damga Resmi ve harçlar konusunda kabul edilmiş ve uygulanmakta bulunan usul, diğer Batılı memleketlere nazaran en rasyonel ve ileri bir sistem olarak görülür. Bu sistemin özeL- liklerini şu noktalarda toplamak mümkündür :

a) Almanya'da halen Damga Resmi mevcut değildir. Evvelce eyaletlere göre değişik şekiller de ve geniş ölçüde uygulanmış olan Damga Resmi 1936 da belli esaslara göre Reich Vergisi olarak yeniden düzenlenmiş, 1941 yılında ise tamamen terk edilmiştir.

b) Almanya'da Devlet plânında ve fişkal sistemin dışında organize edilmiş olan harçlar, muay yen ve mahdut mevzulara inhisar etmektedir. (Mahkeme harçları, noter harçları, pasaport harçları gibi). Bunlardan mahkeme harçları özel bir kanunla ayrı bir nizama bağlanmıştır.

c) Almanya'da Fransa ve diğer Batı devletlerinin karışık, dağınık ve sistemsiz kayıt ve tescil resimleri, harçlar ve damga resmi usulü yerine bunların sahasına giren belli başlı konular hakkın da, münferit tedavül vergileri ihdas olunmuştur.

Yukarda ana hatları ile izahına çalışılan Alman sisteminin karakteristiğini, fiskalitenin dışında kalan mahdut harçlar bir yana bırakılırsa, sözü edilen tedavül vergileri teşkil eder. Bu vergileri şu suretle tasnif edebiliriz :

A) Sermaye Tedavülü vergileri :

1. Şirketler Vergisi (sermaye şirketlerinin tesisinde konulan veya sonradan artırılan sermaye ile, özsermaye yerine geçen istikrazlar üzerinden alman vergi) 2. Menkul Kıymetler Vergisi (opligasyon emisyonları ve belli şartlarla yabancı menkul kıymetler üzerinden alman vergi) 3. Borsa Muameleleri Vergisi.

M, Meclisi < S. Sayısı: 282) B) Gayrimenkul İktisabı Vergisi :

Fransa'da Enregistrement mevzuuna giren, bizde tapu harcına tabi olan bu vergi, Alman vergi sisteminde bağımsız ve önemli bir mükellefiyet düzenlenmiştir.

C) Diğer Tedavül vergileri :

1. Ticari Senetler Vergisi, 2. Sigorta Vergisi (nakden korunma vergisi) „ 3. Nakliyat Vergisi, 4. Motorlu Taşıtlar Vergisi, 5. Bahsi Müşterek ve Piyango Vergisi.

Almanya'da 1958 yılında yukarda saydığımız Tedavül vergilerinin yekûn fiskal hasılat içindeki paylan şöyledir :

D. M.

Milyon •% Sermaye Tedavülü Vergileri 139 0,32 Gayrimenkul iktisabı Vergisi 120 0,27 Ticari Senetler Vergisi 104 0,24 Sigorta Vergisi 246 0,57 Nakliyat Vergisi 544 1,26 Motorlu Taşıtlar Vergisi 1 082 2,51 Bahsi Müşterek ve Piyango Vergisi 243 0,56 Toplam 2 478 5,73 Yekûn fiskal hasılatı 43 Milyar.

4. Diğer memleketlerde :

Amerika Birleşik Devletlerinde Damga Reâmi ve Harçların federal gelir sistemindeki yeri, Av rupa devletleri ile kıyaslanamıyacak derecede önemsizdir. Noter muameleleri, aksiyon ve obligşsyon emisyon ve transferleri, sigorta muameleleri, oyun kâğıtları ve gümüş külçe satışı üzerinden alı nan bu resimlerin tutarı fiskal hasılat içinde ancak binde ile ifade edilen bir nisbettedir. Ancak üye devletlerle büyük şehirlerde bu mükellefiyetin tatbikatı nisbeten daha geniş ve önemlidir.

Batı Avrupa'nın diğer devletlerinde (Belçika, italya, isviçre, Halânda gibi) daha ziyade, Fran sız Enregistreman usulünün, daha daraltümış ve bâzılarında bir dereceye kadar ıslah edilmiş şeküleri ile uygulandığı görülür.

isviçre'de federal plânda tatbik edilen Damga Resmi, mevzularına göre 6 kategoriye ayrılmıştır:

1. Menkul kıymet emisyonları, 2. Menkul kıymet alım satımları, 3. Menkul kıymet koponları, 4. Ticari senetler ve çekler, 5. Sigorta primleri, 6. Nakliyat belgeleri.

Kanton ve belediyelerde ayrıca tescil ve Damga resimleri uygulanır. Şu var ki, gerek konfede rasyon gerek kanton ve belediyelerin bu kaynaktan sağladıkları hasılat gayet cüzi bulunmaktadır.

italya'da Fransa'dakine benziyen bir usul uygulanmakta olup 1953 te çıkarılan bir kanunla Damga Resmi mevzuunda bir koordinasyon ve birleştirme yoluna gidilmiştir.

III - Türkiye'deki tatbikat :

Türkiye'de de genel seyri takibeden harçlar, Osmanlı imparatorluğunun son devirlerinde Fran sız usulünün etkisi altında karışık bir hal almış ve bu durura 1949 da başlıyan vergi reform ha reketine kadar devam etmiştir. Bu hareketin tesiri ile, harclarin da sistem ve vuzuh bakımından değilse bile, tasnif ve tertip bakımından yeni bir nizama bağlanması yoluna gidilmiş ve böylece 1952 yılında yürürlüğe giren 5887 sayılı Harçlar Kanunu vücuda getirilmiştir.

Şeklen de olsa ileri bir adım teşkil eden bu kanunlarda, harca tabi muameleler ayrı ayrı ve tasnifli olarak mevzu, mükellefiyet ve isnatları ile 10 kısımda toplanmış, 11 nci kısımda da müşte rek hükümler gösterilmiştir, tik 10 kısımda toplanan adlî muamelelerle, noter ve konsolosluk mu ameleleri gibi klâsik hare konulandır. Harca tabi gayrimenkul iktisapları tapu ve kadastro mua meleleri kısmında yer almıştır.

Kanuna, kısımlardan her birine ait olmak üzere, 10 tarife eklenmiştir. Yalnız ve tarifelerde yer alan pozisyonların tutarı 288 dir. 5887 sayılı kanun dışındaki hayvan sağlık zabıtasıı ve Sefineler Resmiyle mahallî idareler tarafından alınmakta olan harçlar ve aynı mahiyette resimlerin bunların dışında kaldığını belirtmek gerekir. Harçların 1961 bütçemize göre Devlet fiskal gelirleri içindeki payı şöyledir :

Milyon Nisbct Lira % Tapu harçları 85 48,5 Mahkeme harçları 43 24,5 Noter harçları 13 7,4 Pasaport harçları 31 17,6 Diğer harçlar 3,5 2,- 175,5 100,.- Harcların aynı yıla ait 7,4 milyar T. L. tutarındaki yekûn fiskal hasılata nisbeti % 2,3 ten ibarettir. Bunun yarısını tapu harçları teşkil etmektedir.

IV - Türkiye'deki hare rejiminin tenkidi :

Bizde hare tatbikatı, yukarda genel olarak izahına çalışıldığı üzere, sistem bakımından gerilik ve vuzuhsuzluğunu bütün genişliği ile .muhafaza etmektedir. Bu tarihî mükellefiyet, vergi sistemi ve hukukumuzda meydana gelen gelişmeyi takip etmekten uzak kalmıştır.

Türk Vergi Sistemi; Gelir, Kurumlar ve Gider Vergileriyle prensip bakımından ileri bir nizam olarak kurulmuş olup, bu hareket olumlu bir gelişme halinde bulunmakla beraber 1952 yılında ka bul edilen Harçlar Kanununun, şekil bakımından ifade ettiği ilerleme bir yana bırakılırsa, sözü edilen mükellefiyetlerin teori ve tatbikat bakımlarından, Türk vergi reform hareketinin tamamen dışında kaldıkları görülür.

Yukarda belirtilen düşünceler dışında, bizdeki harçlar tatbikatı özel olarak şu noktalardan ten kide değer bulunur :

a) Türkiye'de harca tabi konular, hattâ Fransız usulünü tatbik eden Batı devletlerine nazaran son derecede geniş ve teferruatlı tutulmuştur. Bu sebeple iktisadi hayat, hukuki işlemler ve fertle rin Devletle olan münasebetleri, bu mükellefiyet formalitelerinin sıkıcı etkisi altında bulunmakta dır.

b) Harçların en önemlisi ve verimlisi olan ve modem vergicilikte bağımsız bir vergi karekterini almış bulunan emlâk alımları ile ilgili tapu harçları, hâlâ eski hüviyetini muhafaza etmek tedir.

e) Harca tabi işlemlerin bütünü, bu arada Tapu Harcına tabi işlemler, adlî işlemler, pasaport ve konsolosluk işlemleri ve ruhsatnameler aynı zamanda Damga Resmine de tabi bulunmaktadır.

d) Harçların büyük bir kısmını modern vergi politikasına hâkim olan ekonomik ve sosyal görüş ve icaplarla bağdaştırma mümkün değildir.

ÎKÎNCÎ BÖLÜM Harçlar Reformu t - Reformun ana çizgileri :

1. Radikal reform ihtiyacı Yukarıda yapılan açıklamalardan anlaşılacağı üzere harçlar konusunda köklü bir reform kaçı* nılmaz bir hal almıştır. Bu reformun en radikal ve rasyonel şekli, harçları basitleştirmek suretiy le mahdut konulara inhisar ettirmek, Tapu Harcının emlâk alımlan ile ilgili kısımlarını münferit Tedavül Vergisi haline getirmek, diğer hardan da toptan kaldırmaktır.

Şu var ki, bizde şimdilik bu yoldan gitmeğe bütçe mülâhazaları müsait bulunmamaktadır.

Evvelce belirttiğimiz gibi 1961 Bütçesinde harçların hâsılat tutan ve yekûn fiskal hasılata nisbeti şöyledir.

Tutan Nfcbeti Lira % Harçlar 175,5 milyon 2,3 Başka kaynaklar bulunmadan, daha doğrusu, ekonomik kalkınma ile birlikte ilmî vergi refor munun ve tatbikatının geliştirilmesi suretiyle kamu gelirlerinin artması sağlanmadan harçlar da önemli bir fedakârlık yapılması vâridolamaz.

Diğer taraftan harçlar mükellefiyetini bugünkü durumu ile muhafaza etmeye de imkân bulunmamaktadır.

İzlenen Genel Vergi Reformu hareketi içinde, fiskal sistemimizin bu en geri kalmış, dağınık ve sıkıcı mükellefiyetlerini de mutlaka ele alarak mümkün olduğu kadar derli toplu ve rasyo nel bir hale getirmeye mecburuz. Bu görüşten hareketle, harçlar konusunda yapılacak re formun esaslarını şu noktalarda toplıyabiliriz :

1. Harca tabi bâzı Önemli konulan münferit vergiler haline getirmek, 2. Aynı zamanda harca ve resme tabi konulan bunlardan birinde toplamak birleştirmek, 3. Verimi pek düşük, sosyal ve ekonomik bakımlardan pek mahzurlu veya tatbiki mü.-}kül handan kaldırmak, 4. Muhafaza edilecek harçları bugünün para rayicine göre ayarlamak suretiyle,bu fi&hada önemli bir azalmaya mahal vermemek, 5. Harçlarda bünyevi değişiklikleri gerektiren bahis konusu reformun sonucu olarak, bu mükellefiyetlerle ilgili yeni kanunlar düzenlemek, Yukarda yazılı konular mütaakıp paragraflarda sırasiyle açıklanmıştır.

2. Müfenrit vergiler ihdası :

Harçlardan münferit vergi haline getirilebilecek olanlarda şu şartlann mevcudolması gere kir :

a) Uygulama sahasının geniş, olması,

b). Fiskal randımanının yütesek bulunması, Münferit vergiler ihdasına gidilirken bunların sosyal ve ekonomik düşünceler veya teknik sebepler ileride kaldımlmalan varid olmamalıdır.

Bugün Harçlar Kanunu içinde, tanzim edilmiş olan emlâk alımlan ile ilgili hare mükellefi yetlerini, yabancı memleketlerdeki tatbikatı ve gelişmeleri de göz önünde tutarak müstakil «Em lâk Alım Vergisij» adı altında tanzim etmek zararı görülmüştür.

3. Bâzı resimlerin harçlarla birleştirilmesi :

Evvelce belirtildiği gibi, aynı mevzular birçok hallerde hem Harç hem de Damga Resmine ta bidirler. Bu şekildeki tatbikat bizde de geniş ölçüde caridir. Bu cümleden olmak üzere adlî mua meleler, pasaport ve konsolosluk muameleleri ve ru asatnameler hem Harca hem Damga Resmine tabi bulunurlar. Modern fiskalitenin anlayışı ve tekniği bakımından tamamen gayrimantikî, külfetli ve usandırıcı olan bu usulü terk ederek mümkün mertebe hare ve resmi birleştirmek suretiyle bunları ya sadece harca ya da resme tabi tutmak yoluna gidilmiştir.

4. Bâzı harçların kaldırılması :

Yapılacak reformda, verimi pek düşük veya uygulanmaları sosyal ve ekonomik bakımlardan mahzurlu olan bâzı harçların kaldırılması zaruri bulunmuştur.

5. Hare nisb etlerinin ayarlanması :

Muhafaza edilecek olan harçların bugünün rayicine göre yeniden tesbit edilmesi de reformun bir icabıdır.

Bilindiği gibi hare mevzuunda, 201 sayılı Kanunla Konsolosluk ve Pasaport harçlarında 1961 de yapılan artırmalar huric, para değerinde vukua gelen düşüşü nazara alarak her hangi bir ayarlama yapılmamıştır. Bu sebeple tarifelerde hare miktarları mevzuların mahiyetine göre yeniden tâyin ve tesbit edilmiştir.

6. Yeni bir kanun tedvin edilmesi :

Harçların yukarda arz edilen esaslar, dairesinde, yeni nizama tabi tutulması, bu mükellefiyet lerle ilgili kanunların modern fiskal anlayışa ve vergi hukukunun prensiplerine göre yeni bas ton tedvin edilmesini gerektirmektedir.

Bu suretle hare konuları daraltılmış, çağdaş tedvin tekniğine göre vuzühlu ve açık bir 'kanun yaratılmış olacaktır.

II - Yeni Harçlar Kanunu tasarısının genel izahı :

Yeni harç sisteminin kuruluşundaki ana maksadı, bu mükellefiyetin de genel vergi reformu plânı içinde diğer reform hareketleriyle uyumlu foir ünite olaruk yerini ve mevkiini almasını sağlamaktadır.

Gerçekten geniş bir alana yayılı bulunan hardan, yukarda yaptığımız açıklama ve tenkidlerin ışığı altında, dağınık, karışık ve sıkıcı olmaktan kurtarmak lâzımdır.

Halkın devletle münasebetlerinin birçok safhalarında kendini göstermesi itibariyle, demokratik bir anlayış içinde harçlara yön vermek de üzerinde durulması gereken hususlardan biridir.

Konuyu sadeleştirmek, vuzuhlu kılmak, bürokratik işlemleri azaltmak, sistem mevzu ve tarife ba kımlarından harçları .daha rasyonel hale getirmek de başlıca hedefler olarak düşünülmüştür.

Yeni sistemin kuruluşunda ayrıca çeşitli merciler, teşekküller ve şahıslardan intikal eden müta lâa ve şikâyetler de göz önünde bulundurulmuştur.

1. Harçlar Kanununun mevzuu :

Harca tabi konular yürürlükteki kanunda olduğu gibi yine tarifeler şeklinde tesbit edilmiştir :

Bu iş yapılırken yeni bir sınıflama ve tertibe gidilmiş, tarifelerin bâzıları birleştirilmiş, aynı ta rifede yer alan pozisyonların birbiri ile ilgili ve bağlantılı olanları yeniden gruplandırılmıştır.

Aşağıdaki paragraflarda işaret olunacağı üzere bir kısım hare tarifeleri bütün olarak, bir kısmı nın da bâzı parça ve pozisyonları hare mevzuu dışına çıkarılmış, münferit bâzı resim ve harçlar yeni bir tarifeye bağlanmak veya mevcut tarifelere eklenmek suretiyle mevzuun içine alınarak harçlar ile "birleştirilmiştir.

Harç mevzularının bir tarife maddesi ve pozisyonu halinde tâyin ve tesbitinde ise şu esaslar hâ kim olmuştur.

Dağınık ve seyrek işlemler bir tarafa bırakılmış, teferuat ayıklanmış, konunun ve işin kesafet gös teren ve işlemi temsil eden belirli, esaslı muamele ve safhaları ele alınmış ve harçların, açık ve top lu olan bu safhalar üzerinde oturtulmasına çalışılmıştır.

Sosyal ve ekonomik mülâhazalara ve mevzuun fiskal değerine de tarife pozisyonlarının tesbitinde ön plânda yer verilmiştir.

Adliye harçları arasında yer alan iflâs harçları konusunda, iflâs işlerinin arızî olduğu,'fiskal bir portresi bulunmadığı ve esasen harem alacaklı tarafından ödeneceği gerekçesiyle bu işlemlerden alı nan harçların kaldırılması yolunda bir teklif ileri sürülmüş ise de, bu teklif iflâsın kolektif bir ic- -ira mahiyetinde olması ve idareye daha ağır bir yük yüklemesi ve yabancı memleketlerin tümünde bu konuda daha ağır bir mükellefiyetin cari bulunması sebepleriyle çoğunlukla kabul edilmemiştir.

îşte bu ana hareket noktalarından gidilerek yeni Harçlar Kanununun mevzuu ekli tarifelerde te ferruatlı olarak gösterildiği üzere şu şekilde tâyin ve tesbit olunmuştur.

(1) Sayılı Tarife - Adliye harçları A) Mahkeme harçları I - Dâva ve başvurma harcı II - Celse harcı III - Karar ve ilâm harcı.

B) İcra ve iflâs harçları :

I - îcra harçları II - îflâs harçları C) Ticaret sieili harçları :

I - Kayıt ve temsil harçları II - Kayıt suretiyle ve tasdikname harçları D) Diğer adlî harçlar :

I - Suret harçları II - Depozito harçları [II - Defter tutma harçları P7 - Miras işlerine ait harçlar (2) sayılı tarife - Noter harçları I - Değer üzerinden nispî harçlar II - Maktu harçlar (3) Sayılı Tarife - Vergi itiraz h a r d an I - Başvurma harcı II - Nispî harçlar III - Maktu harçlar (4) Sayılı Tarife - Tapu ve kadastro harçları I - Tapu işlemleri II - Kadastro işlemleri (5) Sayılı Tarife - Konsolosluk harçları I - Değer üzerinden nispî harçlar II - Gemicilik işlerinden ton üzerinden nispî harçlar I II - Maktu harçlar (6) Sayılı Tarife - Pasaport, ikamet tezkeresi ve tasdik harçları I - Pasaport harçları II - Vize harçları I II - ikamet tezkeresi ve tasdik harçları (7) Sayılı Tarife - Gemi ve liman harçlan I - Gemi sicil işlemi harçları II - Liman işlemi harçları (8) Sayılı Tarife - îmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçları I - imalât ruhsatları II - İhracatçı ruhsatnemeleri I II - Maden arama ruhsatnameleri, işletme ruhsatnameleri ve işletme imtiyazları IV - Petrol işlemleri V - Satış ruhsatları VI - Meslek erbabına verilecek tezkere vesika ve ruhsatnamelerden alınacak harçlar VII - Okul diplomaları _ id _ (9) Sayılı Tarife - Trafik harçları I - Kayıt ve tescil harçları Jİ - Ehliyetname ve şoför adayı belgeleri harçları III - imtihan harçları IV - Ehliyetname vizesi harçları V - Fennî muayene hardan VT - Ruhsat harçları 2. Harçların niebetleri :

Hare konularının toplu safhalara bağlanmasının tabiî sonucu olarak hare miktar ve nisbetleri de yeniden tayin ve tesbit edilmiştir. Bu yapılırken aynı zamanda yürürlükteki nisbetlerden yük sek ve ağır olanlar hafifletilmiş, para rayicinin değişmesinden ileri gelen bâzı nisbet ve miktar düşüklükleri de bir dereceye kadar düzeltilmiştir.

3. Harçlar dışına çıkarılan mevzular :

a) Münferit vergi haMne getirilen mevzular :

Yeni barclar sistemi kurulurken münferit vergi haline getirilebilecek -mevzular incelenmiş ve bugün harçlar mevzuu içinde en önemli yeri1 tutan gayrimenkul iktisaplarının münferit, bağım sız bir vergi olarak ihdas edilebilme şartlanın tamamen taşıdığı neticesinle varılmıştır.

Bu düşüncelerle, bugünkü Tapu ve Kadastro Iharçl'arı içinde yer almış bulunan, ivaz mukabili gayrimenkul iktisabiyle ilgili harçlar, bu tarifeden çıkarılarak ayrı bir vergi kanunu mevzuu ya pılmış ve buna mütedair hazırlanan «Emlâk Abm Vergisi kanunu tasarısı» ayrıca sunulmuştur.

Bu suretle Türkiye'de gayrimenkullerin ve gayrimenkul üzerindeki irtifak haklarının karşılığın da. iktisabı, gayrimenkul!erin ve irtifak haklarının sermaye şirketlerine sermaye olarak konulma sı, gayrimenkullerin ölünceye kadar bakma akdi ile temliki, verginin mevzuuna ithal olunmuştur.

îvazlı gayrimenkul iktisabı ile ilgili olmıyan işlemler ve diğer bâzı tapu ve kadastro işlemleri yine harçlar içinde bırakılmışlardır.

b) Kaldırılacak harçlar :

Harçların yeni kuruluşunda, fiskal bakımdan önemini kaybetmiş, ekonomik ve sosyal bakım lardan savunul amıyacak durumda bulunan mükellefiyetlerin tasfiye edilmesi başlıca hedeflerden biri olmuştur. Bu münasebetle, hayvan, sağlık zabıtam resmi' ele alınmış ve tasfiye edilmesinin lüzumlu olduğu neticesine vanlmıştır.

405 sayılı eski bir kanuna dayanan ve hayvanların ve hayvani maddelerin muayenesi münase betiyle alınan bu resmin 1961 yılı bütçesinde tahmin olunan miktarı 125 bin liradır. Bu itibarla fiskal bir değeri yoktur. Mevzu işlense de, önemli bir gelir kaynağı olmak niteliğinden mahrum dur.

Kadı ki, hayvanların sağlık ve sağlamlığına hayvan maddelerinin bozuk olmamasını ve dolayıaiyle insan »sağlığını korumaya varan ve Devletçe yapılan bir murakabe ve kontrol işlemi' üzerin den resim alma genel sıhhat ve tarım politikasiyle bağdaştırılamaz.

Diğer taraftan resmî umumileştirmeye ve iskele ve istasyonlardaki veteriner muayenelerine bağlı kalan bugünkü tatbikatı tam ve işler hale getirmeğe de imkân ıgörülememektedir. Bu se bepledir ki, Hayvan Sağlık Zabıta Besmînin tamamen kaldırılması uygun bulunmaktadır.

e) Harçlar dışına çıkarılacak işlemler ;

Yeni hare tarifelerinde tutulan ve uygulanan metodun icabı olarak hare mevzuu dışında kalmış işlemleri yürürlükteki tarife ile yapılacak kıyaslamada derhal görmek mümkündür. Burada işa ret etmek istediğimiz husus bu münferit işlemler değil bir bütün olarak harçlar dışına çıkarılan konulardır. Bunları şöylece özetlemek mümkündür.

1. Yürürlükteki (16) sayılı tarifenin mevzuunu teşkil eden nüfus işlemleri, (9) sayılı tarife nin mevzuunu teşkil eden vatandaşlık işlemleri hare mevzuu olmaktan çıkarılmış ve bu tarifeler bütün ihalin.de tasfiye edilmiştir.

Nüfus işlemlerinin değersiz bir hare mevzuu olması ve artınlmasına maMyetinin elverişli bu- M. Meclisi ( S. Sayı» : 282) - 1 1- Ummaması ve işlemin esasının; da harca tabi tutulmamış olması arızî birkaç işleme taallûk eden bu günkü harcın tamamen tasfiyesini haklı gösterecek sebeplerdir.

Vatandaşlık işlemlerine gelince, bunlar da esas itibariyle arızî işlemlerdir. Göçmen ve mül-, teciler ve bunlara kıyaslanacak durumda olanlar kayıtsız şekilde hare mevzuu dışında bırakılınca vatandaşlık işlemlerinin bir hare temeli olanak önemli olduğu ileri sürülemez. Nüfus işlemlerine benziyen mahiyeti de nazara alınınca vatandaşlık işleminin bir vergi konusu olarak muhafaza edk lemiyeoeği düşünülmüştür.

2. Ceza dâvalarından alınacak harçlar (şahsi haklarla ilgili dâvalar Ihariiç) ile avukatlık işlerine mütaallik harçlar bütün olarak hare mevzuu dışına çıkarılmıştır.

Gerçekten ceza dâvalarının bir hare mevzuu ve sebebi yapılması harçların dayandığı prensip ile bağdaştırılamamış, Devletin âmme menfaatine kullandığı ceza, tedip ve ıslah hakkının suçlu lara yönelen bir hare mükellefiyeti meydana getiremiyeceği neticesine vanlmıştır. Diğer taraftan ceza dâvası harçlarının gerçek bir fiskal değeri de bulunmamaktadır. Maliye idaresini fuzuli ola rak işgal etmekte, küçük miktarlardan terekkübetmesine karşılık binlerce mükellefe taallûk et mektedir. Bunlardan harcın takip ve tahsili ıgüç, verimsiz ve çek düşük nisbetlidir. Bütün bu se bepler ile ceza dâvalarından alınacak harçların mevzu dışına çıkarılmasının uygun olacağı düşü nülmüştür.

Avukatlık işlerine gelince, adliye harçları içinde yer alan işlemler esas itibariyle avukatlık mes lekinin disiplin muamelelerine taallûk etmektedir. Bu sebeplere dayanarak avukatlık işlemleri de adliye harçları mevzuunun dışına çı'kanlarak tasfiye olunmuştur.

3. Yabancı memleketilerde oturan Türk vatandaşlarının ahvali şahsiyelerine mütaallik işlem lerde konsolosluk harçları mevzuu dışına çıkarılmışlardır.

Gerçekten ahvali şahsiye işlemleri Türk vatandaşlarının yabancı memleketlerde kaydolunup hüviyetlerinin tesbit ve ifade olunmasından ibarettir. Bu işlem vatandaş ilmühaberleri verilmesi yoliyle sağlanmaktadır. Nüfus işlemlerine kıyaslanabilecek bu evraktan hare alınması, adedleri za ten mahdudolan ve mütekâsif bulundukları memleketlerde ise zayıf durumda bulunan TürT* vatan daşlarını sıkıcı ve malî bakımdan da ezici olmaktadır.

Türkiye'de nüfus ve hüviyet işlemleri tamamen hare mevzuu dışına çıkarılırken bunlara benze yen ve hattâ daha da kolaylaştırılması icabeden ahvali şahsiye sicil mvıamelelerinin de harca tabi tutulması doğru ve uygun bulunmuştur.

4. Konsolosluk hardan içinde yer alan menşe şahadetnameleri Iharcı üzerine yapılan incele meler sonunda GATT çerçevesi dâihilinde varılan anlaşmalara uyularak bu harelann kaldınlması, prensip itibariyle uygum bulunmuştur.

4. Birleştirilen hare ve resimler Yeni harçlar sistemi kurulurken önemli konulardan birini de münferit haldeki bâzı resim ye harçların birleştirilmesi, resim ve ıharclardaki özellikle Damga Resmi ve harclarda'ki tedahüllerin giderilmesi teşkil etmiştir. (Bununla ilgili olarak

a) Sefineler Resmi,

b) Tayyare Resmi,

c) Gümrük kâğıtlanndan alman Savunma Vergisi,

d) Trafik Resmi ve hardan, üzerinde durulmuştur.

Sayılan resim ve harçlardan, Tayyare Resmi ile Savunma Vergisi hakkındaki düşüncelerimiz, teklif olunan yeni Damga Vergisinin izah!an içinde ifade olunmuştur. Trafik Resmi ile teklif olu nan yeni Motorlu Nakil Vasıtaları Vergisi mevzuu içinde açıklanmıştır.

Karayollan Trafik Kanunu ve Tüzüğünde nizamlanmış olan Trafik Harçlarının, adı geçen kanun ve tüzük içinden çıkartılmış ve teklif edilen yeni Harçlar kanun tasamı içine alınaratk, tasannın (9) sayılı tarifesi içinde düzenlenmiştir.

M. Meclisi ( S. Sayımı 282) Sefineler Besimi, merakibi ba'hriyeden alınarak rüsum hakkındaki 216 sayılı eski bir kanuna da yanmaktadır. Kavradığı muameleler tipik hare mevzuları olmakla beraber, kanunun terim, iş lemleri ifade ve çerçeveleme ve tarife bakımlarından çok eskimiş bulunması, gemi ve gemi işlem lerine dair hukukî muamelelerin Devletle olan münasebet ve 'bağlantılarının değişmiş olması, kanu nun yeniden ele alınarak incelenmesini icabettirmiştir. Bu çalışma ve inceleme neticesinde Sefine ler Resmi münferit bir hare olmaktan çıkarılmış «ö-emi ve Liman Harçları» adiyle yeni barolar sistemimize katılarak buna mahsus 'bir tarife ihdas olunmuştur.

Damga Resmi ile harçlar arasındaki tedavüllere gelince, yeni Damga Resmi sistemimizin izahı sırasında daha geniş olarak temas olunduğu gibi Damga Resmine tabi bulunan bâzı evrak, dayan dığı muamelelerin hare mevzuu olması itibariyle, bu resmin dışına çıkarılmıştır. İmtiyazlar, ruhsat nameler, ihtira beratları, alâmeti farikalar, vekâletnameler mahkeme işlerine ait evrak, pasa portlar, diplomalar, konkordatolar ilâh. gibi.

Bu işlemlerin hare tarifelerinde pozisyonları mevcut ise onunla birlikte ve Iharc miktarı da dü zeltilerek birleştirilmiş, hare mevzuu yapılmak değerinden mahrum olanlar veya mahallî plânda mütalâası icabedenler tasfiye edilerek hare mükellefiyeti dışı bırakılmıştır.

5. Teklif edilen tasarının sistemi :

Yukarıki kısımlarda tafsilâtiyle belirtildiği üüzere, çok çeşitli ve dağınık olan hare mevzuları 1952 yılında tedvin edilen Harçlar Kanunu ile bir araya toplanmış ve bunlara bir sistem ve vuzuh verilmeğe çalışılmıştır. Ancak adıgeçen kanun dahi, sistem itibariyle bugünkü vergi tek niğine uygun bulunmamakta, harçların mevzuu, mükellefiyet, muafiyet, tarh, tahakkuk, ödeme ile ilgili hükümleri sarih olarak her kısımda belirtilmediği gibi, hare mevzuları ile ilgili kısımlar arasında bâzı tedahüller de mevcut bulunmakta, keza Vergi Usul Kanununda yer 'alması icabeden usule ve cezaya müteallik hükümler dahi kanunun muhtelif maddelerine biribiriyle irtibatları temin edemiyecek şekilde konulmuş bulunmaktadır.

Bu unsurları gidermek maksadiyle tasarı bir sistem ve aşağıda yazılı esaslar dairesinde ha zırlanmıştır.

Evvelce tasarıyı teşkil eden hare mevzuları başlıca (9) kısma ayrılmış ve her kısım kabul edilen sisteme uygun olarak, mevzu,mükellefiyet, muafiyet, hare alma ölçüsü ve nisbetleri, har em ödenmesi başlıkları altında bölümler halinde tanzim edilmiştir.

Tasarının «kısımlar arasında müşterek hükümlere i ihtiva eden 10 ucu kısmın, mümkün oldu ğu kadar mahdut hükümleri ihtiva etmesine ve bu suretle diğer kısımların müstakil hüviyetle rinin bozulmamasma çalışılmıştır.

Gerçekten yürürlükteki kanunda müşterek hükümleri ihtiva eden kısımda, kanunun çeşitli mevzulariyle ilgili ve birbirleriyle alâkasız hükümleri ihtiva eden birçok maddeleri mevcuttur.

Tasarı hazırlanırken çeşitli mevzularla ilgili hükümleri ihtiva eden maddeler ayıklanmış ve her hüküm aidolduğu mevzuu ile ilgili kısma intikal ettirilmigftdr.

Diğer taraftan 213 sayılı yeni Vergi Usul Kanunu ile harçlarda, bu kanun hükümlerine tabi tutulduğu cihetle, yürürlükteki Harçlar Kanununda mevcut ceza ve usule müteallik hükümler yeni tasarıya alınmamış ve bu gibi hükümlerin Vergi Usul Kanunu içine konulması hususu uygun mütalâa edilmiştir.

ÜÇÜNOÜ BÖLÜM Tasan maddelerinin ve kanun tasarısına bağlı tarifelerin izahı ilişik olarak sunulan, «Harçlar kanunu tasarısı» ihtiva ettiği' mevzuların nevi ve mahiyetleri ne göre (9) kısma ayrılmış bulunmaktadır. Bu kısımlar şunlardan ibarettir.

:1. Adliye (harçları, 2. Noter harçları, 3. Vergi İtiraz harçları, 4. Tapu ve kadostro hardan, 5. Konsolosluk nardan, 6. Pasaport, ikamet tezkeresi ve tasdik hardan, 7. Gemi ve liman hardan, 8. îmtiyazname, ruhsatname ve diploma hardan, 9. Trafik Hardan.

Kanun tasansı, bu (9) kısım arasında müşterek mahiyette olan hükümleri kavnyan bir 10 ncu kısmı da ihtiva etmektedir.

Yukarda (9) kısımda yazılı hare mevzulanna ıgiren işleraıleri ve tabi oldukları hare nisbetlerini gösteren (9) aded tarife, aynı başlıklar altında kanun tasarısına eklenmiş bulunmaktadır.

(Bu (9) kısım ve her kısma elkli hare tarifelerinin mahiyetleri aşağıda sırasiyle izah olunmuş tur.

I - Adliye hardan :

Adliye hardan, mükellefiyet, istisna ve muaflıklar, Hare alma ölçüleri ve nisbetleri, harcın ödenmesi, çeşitli hükümler adlan altında (5) bölüme ayrılmış ve 37 madde içerisinde tanzim edil miştir.

BÎRÎNÖÎ BÖLÜM Mükellefiyet Onbir maddeden ibaret bu bölümde, harcın mevzuu ve mükellefine ait hüküm yer almaktadır.

Tasarının mevzu ile ilgili 1 maddesine göre, «Adliye işlemlerinden tasarıya bağlı (1) sayılı ta rifede yazılı olanları» Adliye harelanna tabi tutulmaktadır.

(1) Sayılı tarifeye göre alınacak harçlar, A) mahkeme hardan, B) îcra ve îflâs hardan, O) Ticaret sicil harçları, D) Diğer Adliye hardan (müşterek kısım) olmak üzere (4) ana konu içeri sinde toplanmıştır.

A) Mahkeme hardan :

Mahkeme hardan, Hukuk ve Ticaret davalariyle, ihtilafsız yargı konularında ve îcra tetkik mer cilerinde tatbik edilmek üzere;

1. Dâva ve başvurma harcı, 2. Celse harcı, 3. Karar ve ilâm harcı, İsimleri altında üç çeşit harçtan müteşekkildir.

Yukarıda adları geçen üç çeşit mahkeme hare lan, sadece hukuk ve ticaret davalariyle, konunun hususiyetine göre mahkemede taraf teşkiline imkân bulunmyan ihtilafsız yargı konularında ve icra tetkik mercilerinde tatbik edilecek olup umumi kısımda açıklandığı üzere ceza mahkemelerinde gö rülen davalar sebebiyle, bundan böyle hare alınmayacaktır.

Ancak ceza mahkemelerinde şahsi hukuka ait hakların da hüküm altına alınması halinde, bunlar hukuk"^nahkemelerinde görülen davalardan mahiyet itibariyle farklı bulunmadıklarından mükellefi yette eşitlik • sağlamak maksadiyle, bu nev'i davalardan da celse hardan hariç olmak üz,ere (1) sa yılı tarife gereğinde hare alınacağı 1. maddenin 2. fıkrasiyle hükme bağlanmıştır.

Yukandaki izahattan ve (1) sayılı tarifenin tetkikinden anlaşılacağı üzere, yürürlükteki Harçlar Kanununa göre harca tabi tutulmuş bulunan avukatlık işlemleri de hare mevzuu dışında bırakılmış bulunmaktadır.

Bu açıklamalardan sonra yukarıda adı geçen yazıda üç çeşit mahkeme harçlannın mahiyetleri aşağıda gösterilmiştir. * M. Medisi ( S. Sayısı': 282) - u — 1. Dâva ve Başvurma hmrvı Dâva ve Başvurma harcı, bu kanun tasarısı ile, harçlar mevzuunda teklif edilen yeni bir deyimi ifade etmektedir.

Bu hare çeşidi, Hukuk ve Ticaret Mahkemeleri ile icra tetkik mercilerinde ve Yargıtayda, dilekçe ile veya tutanakla dava açılması veya taraf teşkiline imkân bulunmayan hallerde bu mercilere baş vurulması sebebiyle ödenecek bir maktu harcı ifade etmektedir.

Şüphesiz davaya müdahale edilmesi halinde de bu durum bir nevi yeni dava teşkil ettiğinden mü dahale eden tarafta dava ve başvurma harcı Ödeyecektir.

Hazırlanan tarifeye göre, dâva ve başvurma hancı, Yargıtay* başvurmada 40 lira, sulfh mahke melerinde ise 30 lira olarak tasbit edilmiştir.

Teklif edilen dâva »ve başvurma harcı, yürüdükteki Harçlar Kanununda yer almış ulan, kay diye, tebliğ, tezkere zabıt harçları gabi bu çok çeşitli, müteferrik, (her muamele ve evrakta alınmaları sebebiyle mükellefleri sıkan barolar yerine kaim almakta, ve bir 'defa dâva ve başvurma harcını ödiyen mükellefler için artık, bu işler sebebiyle hare ödemek mecburiyeti kalmamaktadır.

Yürürlükteki Harçlar Kanunuma göre, her nev'i dilekçelerin, dâva arzuhaMerinin, cevap lâyi halarının ve bunlara bağlı olarak verilecek ve 'her hangi bir husus (için ibraz 'olunacak evrakın her birinin 00 kuruşluk kaydiye (harcına, keza dilekçelerin dâva iarzulhallerinin, lâyihaların, -celp name ve sair dâva evrakının, tebliğinde her nüsha için ,20 kuruşluk tebliğ /harcına tabi olduğu dü şünülürse, adliyede cereyan fiiâeıı bu işlemler sebebiyle aılınan dağınık müteferrik bu gibil harç ların mükellefleri ne dereceye kadar ime 'ettikleri İzahtan varestedir.

(Bütün bu harçlar yerine, dâvanın açılması veya -adlî mercilere başvurulması htalinde bir defa ya mahsus olmak üzere 20, 80 veya 40 liralık dâva ve başvurma Iharcı ile yetinfileceği göz önünde bulundurulduğu takdirde, teklilf edilen yeni sistemin mükelleflere sağlıyacağı kolaylığı ve rahat lığı tahmin .etmek mümkündür.

Ayrıca şu husus belirtımek lâzımjgelijr (ki teklif olunan maktu dâva ve başvuruna (harcı, aynı ko nu ille itLgM olarak İhalen dağınık ve perakende bir surette toplanmaikta olan Ihare varidatını fazlasdyle karşılıyacaik bir ölçüdedir.

2. Celse harcı :

(Bilindiği üzere, yiiriirlükteiki kanuna göre hukuk ve ticaret mahkemelerinde 'celse harcı, mu hakeme tarafların talep ve .muvafakatleri üzerine talik .edilmiş ise, taraflardan ve evvelce yapıl ması mümkün oılan bir keyfiyetin yapılmamış olmaisıııdan dolayı talik edilmişse, talike sebebiyet veren (tarafından alınır.

Her iki halde talike vekiller sebebiyet veraıişse celse harcı vekillere tahmil olunur.

Celse harçlarına taallûk .eden ve yukarda mahiyeti belirtilen bu hane nevrinin tatbikatının awr olması, celse harcının ödenmedikçe muhakemeye davam olıtnmaıması iadMyede işleri olan vatandaş ları çok sıkması bu usulün kaldırılmasını ve daha kolay ve basit bir usulün kabul edilmesi neti cesini ântacetmiştir.

Teklif edilen tarifede yazılı olduğu üzere celce Umrcları, sulih hukuk mahkemeleri ile icra tet- •kik mercilerinde 5, asliye mahkemelerinde ise 10 lira olarak rtesbit edilmiştir. * Hemen ilâve (etmek 'gerekirki, celse ıharcları münhasıran hukuk dâvalariyle ilgili mahkeme 'cel seleri için varidolup, tasarının 1 nci maddesinin '2 nci fıkrası gereğince ceza hamkenıelerihde gö rülen ve şahsi hukuka alt hakların (hüküm altına alınması sebebiyle cereyan edecek celseler için hare alınması bahis konusu olmamaktadır.

3. Karar ve ilâm harcı :

Mahkeme 'harçlarının 3 aıcü çeşidini «karar ve ilâm» harcı, teşkil etmektedir. IBu harçlar nispî ve maktu 'Oİımak üzere iki ;kısm<a (ayrılmıştır.

M. Meclim ( 8. Sayın: 282) _ 15 —

a) (Nispî harçlar :

Nispî harçlar, konusu belli bir değerle ilgili bulunan dâvalarda esas halkknıda karar verilmesi halinde hüküm .altına alınan anlaşmazlık konusu değer üzerinden mütedenni bir tarife .gereğince alma-caıktır.

Yeni teklif edilmiş olan «anlaşmazlık konusu değer» deyim yürüıılülktelki kamun ve tarifelerde yer almış bulunan «hüküm ailftma alınmış olan miktar ve kıymet» tabirine tekabül etmektedij'.

«Anlaşmazlık konulu değer» deyiminin adlî hukukumuzda 'kasdedilen ımalksadı daha iyi ifade (idebileceği .ve ihtilâflara yer veraiiyoceği mütalâa edilmiştir.

Karar ve ilâm harçlarının yukarda ifade edildiği gibi mütedenni (bir tarife (gereğince 'binde 30 dan bağlayıp (binde 25 şe 'kadar ,azalan bir nisbefcc (göre alınması derpiş edilmektedir.

Adliye harelannıaı demeli .kabul olunan anlaşmazlık değeri üzerinden bulgun binde 40 nisbetinde alınmakta olan ilâm harcında temaslı bir indirme yapılimıştır. Gerçekten Devletin kendisine ! arz edilen bir İhtilâfın avukatlık tarilfesdndekd ücretlere yakın bir. seviyeye ulaşan yüksek bir hare miktarı karşılığında görmesi, adaletin pahalıya mal olduğu yolundaki iddialara kısmen hak verdîrnıekfcedir.

Teklif edilen tarifedeki nisbetlerie kısmen haklı görülen bu mahzurlar gideriilmiş olacaktır.

Meselâ halen yürürlükteki kamuna göre 100 000 liralık bir dâva için binde 40 hesabiyle 4 000 li ralık karar ve ilâm harcı ödemek l'âzımgeldiği 'halde, yeni tarife gereğince aşağıda ıhesabedildiğa üzere •;•--'• 50 000 lira için binde 3 hesabiyle 1 500 lira, sonra »gelen 50 000 lira için binde ,25 hesabiyle 1 2&0 (lira.

Yekûn 2 760 2 750 lira yani binde 27,5 nisbetinde hare ödenmesi gerekmektedir M, binde 12,5 nisbetinde bir indirim yapılımış olmaktadır. Şüphe yok ki anlaşmazlık konusu değer 100 000 liradan fazla olduğu takdirde bu nisbet daJha azalmaktadır.

Konunun hususiyeti nazara alınarak, bir gayri menkulün hissedarlar arasında şuyuun izalesi sure tiyle taksimine dair olan hükümlerde hare nisbeti binde ö, gayrimea^kulün ihissedarlar arasında taksimine dair olan hükümlerde ise hare nisbeti binde 2 olarak tesbit (edilmiştir.

Yukarda birinci (fıkrada yazılı olan işlemlerden halen binde 10 ınisbetinde hare alınmaktadır.

Nispî hareüavda yapılan umumi indirimler meyanmda, ibu mevzudan da alman hare nisbeti fazla görülerek, nisbet ıbinde 5 e indirülımiiş bulunmak badır.

Ancak anlaşmazlık konusu değer cok cüzi bi r rakamı ihtiva etse dahi, asgari olarak 15 lira olarak tesbit edilmiştir.

b) Maktu hare :

Konusu belli Ibir değerle tesbit edilmemiş, dolayısiyle anilaşanazlık konusu değeri buhınanjyan dâvalardan, nispî harcın alınmasına imkân bulunmadığı cihetle, bu nevi dâvalar maktu harca ;tabi tutulmuşlardır.

(1) sayılı tarifede yazılı olduğu üzere maktu harca tabi tutulan işlemler şunlardır.

Nispî harca tabi tutulması imkânı olmıyan, yani tarifenin 1 ned fıkrası dışında kalan dâva larla taraf teşkiline imkân buiunmıyan dâvalarda dâvanın ret karariariyle icra tetkik 'mercilerinin 1 nel fıkra dışında kalan kararlan 15 lira, 1 nci fıkra dışında kalan Yargıtay kararları 30 jlira, Yargılayın icranın tehiri kararları 16 lira maktu harca tabi »tutuluşlardır.

Bu mevzuda mer'i hükümlere nazaran yapılan en önemli değişiklik şundan ibarettir.

Bilindiği üzere meri hükümlere göre Yargıtaym icranın tehiri kararları icrası tehir olunan miktar ve kıymet belli ise binde 3 nisbetinde, muayyen kıymet takdiri mümkün olmıyan haller de de 10 lira maktu harca tabi bulunmaktadır.

Teklif edilen tasarıya göre, bundan böyle Yargıtayın icranın tehiri kararları münhasıran 15 liralık maktu harca tabi tutulacak, bunlardan artık nispî hare almmıyacaktır.

M. Meclisi (S. Sayın: 282) Bu yola gidilmesinin sebebi şudur:

Bilindiği gibi bugün, anlaşmazlık konusu değer üzerinden, dâvanın görüldüğü mahkemede nispî karar ve ilâm harcı alınmaktadır. Hüküm temyizi halinde, Yargıtaym tasdik veya işin esasını karar altına alması, keza tarife mucibince nispî harcın ödenmesini icabettirmektedir.

Bu durumda Yargıtaym aynı mevzuda vereceği icranın tehiri kararlarının da nispî harca tabi tutulması, mükerrerlik yönünden muhik görülmemiştir. Bu düşüncelerle bu nevi kararlar mün hasıran 15 liralık maktu harca tabi tutulmuştur.

B) İcra ve iflâs harçları:

Bilindiği gibi yürürlükteki kanunda, îcra ve îflâş harçları müstakil bir kısım teşkil ettiği gibi bu harçlara ait (2) sayılı özel bir tarife bulunmakta iken, teklif edilen tasarıda, icra ve iflâs harçları, adiyle harçları içinde mütalâa edilmiş ve tamamı yeni (1) numaralı tarifede toplanmıştır. • »*«-...• Bu sebeple, icra ve iflâs harçları da mahkeme harçlarında olduğu gibi ana işlemlerde temer küz ettirilmiş ve icra harçları ile iflâs harçları olmak üzere iki kısımda mütalâa edilmiştir.

1. — icra harçları:

icra harçları, icraya başvurma, tahsil ve idare harçları olmak üzere 3 önemli noktada top lanmıştır.

a) Başvurma harcı:

Bunlardan 10 liralık icraya başvurma harcı, yürürlükteki kanunda, yer almış bulunan kayıt ve tebliğ harçları yarine kaim olmaktadır. Bu suretle mahkeme harçlarında olduğu gibi dağı nık ve müteferrik işlemlerden hare alınmasından vazgeçilmiş olacaktır.

b) Tahsil harcı :

Değeri belli olmıyan icra takiplerinde icranın yerine getirilmesi harcı maktu olmak üzere 20 liradır.

Halen bu nevi takiplerde işin mahiyetine göre 4, 5, 6, liralık maktu hare alınmaktadır. Bu nevi harçların tasarıda seyyanen 20 liralık harca tabi tutulmasının sebebini, bir taraftan para .rayiçindeki değişiklik, diğer taraftan Adliye harçlarında umumi hare reformunun intacedeceği gelir kay bının kısmen telâfisi düşüncesi teşkil etmektedir.

Değeri belli olan icra takiplerinde tahsil harcı, değer üzerinden nispî olarak alınacaktır.

Bu nisbetler, ödeme veya icra emrinin tebliği üzerine hacizden evvel ödenen paralarda % 2 ola rak tesbit edilmiştir.

Halen aynı işlemlerden % 3 nisbetinde hare alınmaktadır, ödeme ve icra emrinin tebliği üzerine, kendiliğinden, haciz yapılmadan borcun ödenmesi halinde, icra dairesinin büyük bir külfete katlan madığı düşünülerek, bu işlemde % 1 nisbetinde bir indirim yapılmasının muvafık olacağı mütalâa edilmiştir.

Hacizden sonra ve satıştan önce ödenen paralarda % 4, haczedilen malların satılıp paraya çev rilmesi suretiyle tahsil olunan paralarda % 5 nisbetinde tahsil harcı alınması teklif olunmaktadır ki, bu nisbetler mer'i kanundakilerin aynıdır.

Tahsil harçlarından olup farklı bir nisbete tabi tutulan bir diğer konu da şudur.

Resmî ve özel müesseseler memur ve hizmetlilerinin maaş, ücret, gündelik ve sair hizmet gelirle rinin haczi suretiyle tahsil olunan paralardan % 2 nisbetinde hare alınması teklif edilmiştir.

Yürürlükteki kanunun tarifesine göre her ne kadar bu işlemler % 3 harca tabi bulunmakta ise de, işlemin mahiyeti itibariyle, bu nevi icra yoliyle tahsil pek kolay ve icra dairelerine önemli bir külfet tahmil eder mahiyette görülmemiş ve bu sebeple harem nisbeti % 2 ye indirilmiştir.

c) idare harçları :

icra dairelerinde alınacak olanlardan bir diğeri de idare harcıdır ve bu hare maktu olmak üzere 10 liradır.

2. îflâs harçları :

iflâs dairelerinde alınacak harçlar da iki nevi olup, birincisi maktu 20 liralık iflâsın açılması veya konkordato isteği ve masaya katılma harcı, diğeri ise iflâsta paylaşılan para üzerinden veya konkordato halinde alacaklara verilmesi kararlaştırılan para üzerinden hesaplanan % 5 ve % 2 nisbetli olan nispî harçlardır.

iflâs harçlarına ait yürürlükteki kanımda mevcut diğer harçların kaldırılması uygun görülmüş tür.

C) Ticaret sicili harçları :

Teklif edilen (1) sayılı tarifenin tetkikinden de anlaşılacağı üzere, ticaret sicili harçlarında yapılan en önemli değişiklikler şunlardır.

Bilindiği gibi halen ticaret unvanının tescil ve ilânından 10 lira maktu hare alınmakta, ticaret şir ketlerinin tescil ve ilânı da sermayeleri üzerinden binde 1 nisbetinde harca tabi bulunmaktadır.

Bu durumun bir taraftan, teşvik edilmeleri istenilen sermaye şirketlerinin kuruluşlarını engel lediği, diğer taraftan harçtan kaçabilmek için şirketlerin, kuruluş sermayelerini azvgösterip bilâjhara sermaye artırılmasını başka yollarla tenlin yoluna gittikleri müşahede edildiğinden, her iki mah zuru da ortadan kaldırmak maksadiyle, ticaret sicili harçlarından nispî hare alma usulü kaldırıla rak, tarifedeki maktu harçlar teklif edilmiştir.

Meselâ halen 5 000 000 liralık bir anonim şirketin ticaret siciline tescil ve ilânında binde 1 he sabiyle 5 000 lira hare alınması lâzımgelirken, tasarıya göre sadece 300 lira hare alınmakla yetinilecektir.

Bu yeni sistemin ticaret şirketlerinin kuruluşlarında ne kadar kolaylık ve gelişme sağlıyacağı aşikârdır.

Ancak, ticaret sicili harçlarında, sermaye şirketlerinin kuruluşlarının tescil ve ilânında alına cak harçların geniş ölçüde indirilmesine mukabil, diğer bâzı maktu harçlara gelir kaybını önlemek maksadiyle, cüzi zamlar yapmak zarureti hâsıl olmuştur.

D) Diğer aldliye harçları (Müşterek 'kısım) :

Adliye îıarcları tarifesinin tahsisen muayyen bir bölümüne (girmesi imkânı bulunmıyan ve bü tün aidliye (harçlarında müşterek mahiyette görülen 'harçlar :bu ibölümde toplanmıştır.

Tarifenin tetkikinden de anlaşılacağı üzere buradaki harçlarda, 'bâzı ayarlamalar yapılmış ve günün rayicine intibak ettirilmiştir.

Yukarda verilen izahattan anlaşıldığı gibi adliye harcılarının mevzuu (1) sayılı tarifede yazılı işlemlerden ibarettir. Ancak bu tarifede yazılı işlemlere girmiyen ve aidliye harçlarına tabi tutul muş dan, mevzular kanun imetninde ayrıca zikredilmiştir.

Adliye harçlarının ımevzuu ile ilgili bulunan hakem kararları tasarının 2 nci, yalbancı mahke me ilâmları 3 ncü, Danıştay işlemleri 4 ncü, karşılıklı dâvalar ve dâvaya müdahale '5 nci maddeler de hükme bağ'lanımış .bulunmaktadır.

Yeniden hare alınması gere'ken hallerde, hükmün bozulması, tashihi karar ve iadei muhakeme hallerimde ne yolda hare allmacağı da sırasiyle 6, 7. 8, 9 ncu maddelerde nizamlanmıştır.

Adliye harçlarının .mükellefi tasarının 10 ncu maddesinde tâyin ve tesbit edilmiştir. Bu madde hükmüne göre, mükellef dâvayı açan ve harca mevzu olan işlemin yapılmasını istiyen kişilerdir.

Celse harcılarının mükellefi ise, yürürlükteki kanunun, aksine ertelemeye ister taraflar ister • vekiller sebebiyet versin, ileride haksız çıkan taraf olacaktır.

İKİNCİ BÖLÜM İstisna ve muaflıklar Adliye harcılarından muaf olan kişilerle, müstesna tutulan işlemler, esas itibariyle yürürlükteki kanun hükümlerine sadık kalınmak suretiyle tesbit olunmuştur. Bu sebeple huraida izahat verilme sine lüzum görülmemiştir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM • Hare alma ölçüleri ve nisbetleri Bilindiği üzere yürürlükteki kanunda hare ölçüsü (matrahı) açıkça belirtilmemiş bulunmak tadır. Tasanda ise, hare alma ölçüleri ve nisbetleri özel bir bölümde tâyin ve tesbit edilmiş, mer'i kanundaki bu hususla ilgili dağınık hükümler, bu özel bölümldie toplanmış bulunmaktadır.

A) Hare alma ölçüleri :

Adliye harçları tasarının (1) sayılı tarifesinde yazılı değerlere göre, nispî^esas, değer bulunmıyan hallerde ise işlemin nev'i ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınacaktır.

Değer «sasının mahiyeti tasarının 15 nci, tahliye dâvalarında değerin ne suretle bulunacağı 16 ncı,'gayrimenkul veya gemilerin tesliminde hare ölçüsünün ne olacağı 17 nci, menkullerin tesli minde keza ıharc ölçüsünün nasıl hesabedileceği 18 nci maddelerde açıkça belirtilmiş bulunmak tadır. ,»..„ ., ,.. ..,,..., „ JVV B) Harcın nisbeti : ;^ >a?^ ^ ,^ .;

v Adliye harcılarının nisbetleri (1) sayılı (tarifede tesbit edilmiştir..

Dâvadan feragat, dâvayı kabul veya sulh hallerinde, icra takibinden vazgeçmede, gayrimenkul veya gemilerin tahliye ve tesliminde hare mabetlerinin ne olacağı sırasiyle 21, 22 ve 23 ncü madde lerde nizamlanmış olup, bu Jhususta konan hükümlerde mer'i kanuna nazaran her hangi bir deği şiklik getirilmemiştir, DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Harem ödenmesi Harem ödenmesine ait bu (bölümde, harcın ödenmesi usulü, yeri ve zamanı sarih olarak belir tilmiştir.

Tasarının 24 ncü malddesinde, adliye harçlarının esas itibariyle ilgili kâğıt ve belgelere hare pulu yapıştırılmak sureitiyle ödeneceği hükme bağlanmışsa da, müşterek kısımdaki 131 nci madde ile, harçların makbuz karşılığı veya sair bir şekilde tahsili için Maliye Bakanlığının ilgili daireye yetki verebileceği nizamlanmış bulunduğu cihetle, öıdeme usulüne tam bir elastikiyet verilmek is- "tenmiştir.

ödeme yeri, tasarının 25 nci maddesine 'göre harca konu olan işlemi yapan mahkeme ve daire lerdir. Ancak hemen ilâve etmek ıgerekir ki, her hangi Ibir sebeple tahsil edilmemiş adliye harçları 130 ucu madde mucibince ilgili mercilerin 15 gün içinde bir müzekkere ile bildirmeleri üzerine doğ rudan doğruya vergi daireleri' tarafından da tahsil edilebilecektir.

ödeme zamanına gelince, tasarıda teklif edilen usule göre, adliye harçlarının ödeme zamanını, harçların nispî veya maktu oluşlarına göre iki kısımda mütalâa etmek mümkündür.

Maktu harçlar, genel olarak ilgili bulunduğu işlemin yapılmasından önce peşin olarak ödene cektir. Ancak mahiyetleri icabı işin sonunda hesap edilip alınması gereken maktu harçlar hare alacağının doğması tarihinden itibaren 15 gün içinde ödenecektir.

Maktu harçlardan olan celse harçlarında ise hare, halen mer'i olan kanundaki tatbikatın aksi ne, muhakemenin nihayete ermesinden sonra, karar ve îlâm Harcı ile birlikte ödenecektir.

Nispî harçların ödenmesi usulünde, yürürlükte olan kanundaki esaslara nazaran her hangi bir değişiklik yapılmamıştır. Bu itibarla bu harçların 1/4 yine peşin ödenecek, geri kalanı kararın verilmesinden itibaren 2 ay içinde tahsil edilecektir, BEŞİNCİ BÖLÜM Çeşitli hükümler Bu bölümde, harcı ödenmiyen işlemler, işçi dâvaları, tebliğ giderleri, yol giderleri ve tazminatı gibi hükümler yer almakta olup, yürürlükteki kanunla bu mevzua ait sevk edilmiş hükümler ile ta sarıda mevcut hükümler arasında bir aykırılık bulunmamaktadır.

Ancak bu bölümde yer alan hükümlerin bir kısmı halen 5887 sayılı Kanunun müşterek hüküm lerine ait 11 nci kısmında .yer almış olduğu halde, bu kere mevzu ile sıkı irtibatı sebebiyle adliye harçları içine ithal edilmişlerdir.

Tasarının adliye harçları ile ilgili maddelerinin ve tarifesinin yukarda yazılı izahından sonra, bu konuda getirilen sistem ve yapılan değişiklikler neticesinde yürürlükteki kanunun adliye ve icra harclariyle ilgili tarifesinde 35 başlık altında yazılı 124 pozisyonun, yeni tasarıda sadece 4 başlık altında 46 pozisyona indirildiğini belirtmek, fikir vermek bakımından faydalı görülmüş tür.

II - Noter harçları :

Noter harçları, mükellefiyet ve muaflık, hare alma ölçüleri ve nisbetleri, harcın ödenmesi ve çeşitli hükümler adları altında (4) bölüm ve 38 - 51 nci maddeler içerisinde tanzim edilmiş bulun maktadır.

Tasarının mevzu ile ilgili 38 nci maddesine göre «Noter işlemlerinden bu kanuna bağlı (2) sayı lı tarifede yazılı olanları» Noter Harçlarına tabi tutulmaktadır.

(2) sayılı tarifeye göre alınacak Noter Harçları, değer üzerinden nispî harçlar ve işlemin nev'i V\e mahiyetine göre maktu harçlar olmak üzere iki kısımdır.

A) Değer üzerinden alman nispî harçlar :

Mer'i kanuna bağlı olup noter işlemlerinden alınacak harçları gösteren (3) sayılı tarifede nispî ve maktu harca tabi olan işlemler, birbirleriyle karışık, tasnifsiz bir durumda iken, tasarıda mak tu ve nispî harçlar birbirlerinden ayrılarak tasarının (2) numaralı tarifinde nispî ve maktu harçlar başlıkları altında tasnif edilmişlerdir.

Nispî harca tabi işlemler şunlardan ibarettir:

1. Muayyen bir meblâğı ihtiva eden her nevi senet, mukavelename, ve kâğıtların tanzimi, 2. Emanet işlemleri, > 3. Gayrimenkul ve menkullerin idaresi işlemleri, 4. Konşimentoların yazılması.

Hare nisbetlerinden yürürlükteki kanun esaslarına bağlı kalınmakla, beraber, 1 ve 2 numaralı •işlemler için tasanda basit, tatbiki kolay bir nisbet esası tesbit edilmiş bulunmaktadır.

B) Maktu harçlar :

Maktu harçlara tabi işlemler tarifede 11 pozisyon halinde düzenlenmiştir. Bu arada yeni bâzı işlemlerden alman Damga Vergisi resimleri yeni Damga Resmi kanun tasarısında kaldırılmış ye kaldırılan resimlerin sebep olacağı gelir kaybının Harçlar Kanunu tarifesinde yapılacak zamla te lâfi edilmesi derpiş edilmiş bulunduğundan maktu harçların bâzılarına, para rayicindeki düşük lüğü de nazara alarak uygun zamlar yapmak yoluna gidilmiştir.

Noter harçlarında mükellef, harca mevzu ola işlemin yapılmasını istiyen kişilerdir ve hare pe şin olarak ödenmedikçe, işlemler yapılamıyacaktır.

Harcın ödemesi, işle ilgili kâğıt ve belgelere noterde kalacak nüshalara pul yapıştırılmak suretiy le olacaktır.

Tasarının 51 nci maddesiyle noterlerin maktu harelardaki alacakları ücretler ve hare pulların dan dolayı kendilerine ödenecek beyiye aidatı % 15 ten % 5 e indirilmiştir.

Yeni tasarı ile noterlerin yapacakları işlemlerden alacakları maktu harçlar takriben % 100 ilâ % 400 oranında artırılmış bulunduğundan maktu harçlar üzerinden alınması lâzımgelen ücret ve beyiye aidatının da indirilmesi zaruri görülmelidir. Diğer taraftan bugün damga pulu satışı se bebiyle bayilere verilen. beyiye aidatı da % 4 ten ibarettir.

Yukada arz edilen sebeplerle noterlerin yürürlükteki kanuna nazaran % 15 nisbetinde ücret ve beyiye aidatı olarak alacakları paralar tasarıda teklif edilen maktu hare miktarları nazara alınırsa, bugünkünden daha aşağı düşmiyecek, muhtemelen artmış da olacaktır.

İ li - Vergi İtiraz Harçları :

Vergi itiraz harçları mükellefiyeti, harem ölçüsü, ödenmesi ve geri verilmesi ile ilgili olmak üzere iki bölümü ihtiva etmektedir.

Bu kısım ile ilgili hükümler 52 ilâ 56 ncı maddeler içerisinde yev almış bulunmaktadır.

A) Ilar,cın mevzuu ve tarife :

Harcın mevzuu 52 nci maddede belirtildiği gibi, (3) sayılı tarifede yazılı olan vergi itiraz işlem leridir.

Vergi itiraz harçları adı altında toplanan harçlar, Vergi İtiraz Komisyonlarında, Vergi Temyiz Komisyonlarında ve Oanıştayda, vergi, resim, hare ve vergi cezaiariyle ilgili bütün anlaşmazlık ları şümulü içine almaktadır.

Tasarıya ekli (3) sayılı tarifede bu harçlar 1. Başvurma harcı, 2. Nispî harçlar, 3. Maktu harçlar* olmak üzere üç kısma ayrılmıştır.

1. Başvurma harcı :

Vergi İtiraz Komisyonlarına başvurmada 2,5 lira, Vergi Temyiz. Komisyonlarına başvurmada 10 üıa, Daıuştaya başvurmada 15 lira, olarak tesbit edilen bu harçlar, adliye harçlarında olduğu gibi, yürürlükteki kanunun kaydiye ve talep harçlarına tekabül etmektedir.

Tevkif edilen sistemin neticesi olarak, yürürlükteki kanun hükümleri gereğince komisyonlara verilen her nevi dilekçelerin, bunların eklerinin tabi bulunduğu bütün harçlarla, mükelleflerin mühlet, tadilâl, tashih ve incelemenin iadesine mütaalJik taleplerinin tabi bulunduğu bütün çe şitli harçlar tasfiye edilmiş ve bunların yerine sadece yukarda belirtilen başvurma harçları ihdas edilmiştir.

Başvurma harçlarının adliyedckilere göre daha ,'üşük hadlerde tutulmuş olmasının sebebi, an laşmazlık konularının münhasıran idari tasarruflar neticesi doğmuş olması ve çoğu hallerde de kü çük meblâğlara taallûk etmesidir.

2. Nispî harçlar :

Nispî harçlar mevzuunda yürürlükteki kanuna nazaran yapılan başlıca değişiklik şundan iba rettir.

Bugün için tahrire dayanan ihtilâflardan maktu hare alınmaktadır. Tasarıda bu esastan ayrılmmış ve tahrire dayanan tarhiyatlardan daanlaşnıazlık konusu değer üzerinden nispî hare alınması teklif olunmuştur', itiraz işlemlerinde de nispî harçlar anlaşmazlık konusu değere istinadetınektedir. Anlaşmazlık konusu değer ist1 genel olarak vergi, resim,.hare ve ceza olarak tesbit edilen meblâğlardır.

Nispî harchırın, ttiraz Komisyonu kararlarından, alınacak harçlarda 10, Temyiz Komisyonu kararlarından alınacak olanlarda 15, Danıştay .kartlılarından alınacak harclard 20 liradan az olamıyaeağı hükme bağlanmış, bu suretle çok cüzi miktarlarda, ve küsuratlı olarak hare tahak kuk ve tahsil edilmesi önlenmiş bulunmaktadır.

3. Maktu harçlar :

Anlaşmazlık konusu değer bulunımyan tar.hiyatta tarifede gösterilen maktu harçların alın ması ile yetinilecektir.

B) Mükellef :

Tasarının 53 ncü maddecinde belirtildiği üzere, vergi_ itiraz harçları harca mevzu olan işlem den dolayı îtiraz ve Temyiz komisyonlariyle, Danıştaya, başvuran mükellefler tarafından ödene cektir. Binnetiee, vergi dairelerinin kendilerine tanınmış olan itiraz mevzularında, malî kaza mercilerine vâki itirazlardan hare alınması mevzuubahsolımyacak'tır.

C) Hare alma ölçüsü, harcın ödenmesi ve geri verilim esi :

Vergi itiraz harçları (3) sayılı tarifede yazılı işlemlerden değer ölçüsüne göre nispî esas üzerinden, işlemin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınacaktır.

Vergi itiraz harçlarından başvurma harcı işle ilgili başvurma dilekçesine pul yapıştırılmak suretiyle peşin olarak ödenecek ve her hangi hir şekilde, mükelleflere iade edilmesi bahis ko nusu olmıyacaktır.

Buna mukabil, nispî ve maktu harçlar, İtiraz ve Temyiz komisyonları kararlariyle, Danış tay kararlarının ilgiliye tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde, keza itiraz komisyonları nın temyiz edilmiyerek kesinleşen kararlarından alınacak harçlar kesinleşme tarihinden itibaren bir ay içinde vergi dairelerine ödenecektir.

Tasarının harcın geriverilmesiyle ilgili 56 neı maddesi hükmü, esas itibariyle yürürlükteki kanu nun 59 ncu maddesine te'ka'bül etmektedir. Ancak harcın geriverilmesi mükelleflerin isteğine bağlanmıştır, istek bahis konusu olmadığı müddetçe, hare re'sen geri veril miyecektir.

IV - Tapu ve Kadastro harçları :

Tapu ve Kadastro harçları, mükellefiyet, istisnalar, hare, alma ölçüleri ve, mabetleri, harcın ödenmesi ve çeşitli hükümler adları altında beş bölüme ayrılmış ve 57 ilâ 71 nci maddeler içinde tanzim edilmiş bulunmaktadır.

A) Mükellefiyet :

Bu bölümde harem mevzuu ve mükellefine ait hükümler yer almaktadır.

Tasarının mevzu ile ilgili 57 nci maddesind / tapu ve kadastro işlemlerinden tasarıya 'bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanlarının harca tabi.'olacağı belirtilmiştir.

(4) sayılı tarifeye göre alınacak harçlar genel olarak tapu işlemleri ve kadastro işlemleri olmak üzere iki kışıma ayrılmıştır.

1. Tarifenin tetkikinden de anlaşılacağı tize e tapu işlemleri başlığı altında toplanmış olan harçlar, gayrimenikullerle' ilgili tescil, şerh gı >i muameleleri kavramaktadır.

Gayrimenkııllere taallûk eden ivaz mukabil gayrimenkul iktisapları ise, ayrıca tanzim edilip sunulan «Emlâk Alım Vergisi Kanun ta arısı» içinde niaamlanmış bulunmaktadır.

(4) sayılı tarifede tapu işlemleri adı altın d ı harca tabi işlemler 16 pozisyonda toplanmıştır, Bu tarifenin düzenlenmesi esnasında yapılan b .ş'ıca. değişiklikler şunlardır.

a) Müterakki nisbetlerim kaldırılması :

Bilindiği gibi yürüdükteki kanuna bağlı (5) s:yılı tarifede harca tabi işlemler gene! olarak müterakki 'bir niöbete tabi tutulmuş bulunmakta lir.

Bu usulün tatbikatta harcın hesabında yarışlıklara, sebebolduğu, mükelleflerden bazan. faz la bazan eksik miktarda hare alındığı ve bunla'-in her zaman düzeltilmesine, imkân da bulunma dığı müşahede edilerek, tarifede yazılı işlemler t k nishette harca tabi tutulmuştur.

b) Yeniden harca tabi tutulan işlemler :

Halen harca ta'bi bulunmıyan aşağıda yazılı işlemler de yeniden harca tabi tutulmuştur.

—•. Yapı kooperatiflerinin ortaklarına dağıta ağı gayrimenkııllerin ortaklar adına tescilleri, —• Teferruatın tapu siciline kaydı, —• Satış vaadi sözleşmelerinin tapu kütüğün s şerhleri.

Yukarda belirtilen tapu işlemlerinin de hale harca tabi işlemler kadar önemli ve aynı dere :

cede külfetli oldukları nazara alınırsa, bu işlem: -rin de harca, tabi tutulmalarının sebep ve zaru reti kendiliğinden ortaya çıkmaktadır.

e) Nisbetlerde yapılan değişiklikler :

Yürürlükteki kanuna nazaran, harca tabi' isimlerden bâzıları tasarıda daha düşük nispet te harca tabi tutulmuştur.

Bunlar şu konulardan ibarettir.

— Âdi ve 'hasılat kira mukavelelerinin tapu si.-iline şerhi halen binde 5 nisbetinde harca tabi iken nisbet binde 1 e indirilmiştir.

- n - — İfraz veya taksim veya birleştirme işlemleri binde 2 nisbetinde harca tabi iken, nisbet yine binde 1 e indirilmiştir.

d) Mevzudan çıkarılan işlemler :

Tatbikatı olmıyan veya gelir de sağlamıyan bâzı işlemler de mevzu dışına çıkarılmışlar dır.

Bunlar şunlardır.

.— ipotekli borç senedi, irat senedi ve gayrimenkul karşılık gösterilerek ihracolunacak senet lerin ciroları, — İpotekli borç ve irat senetlerinde vâde temdidi, — İhbarname gönderilmesi;

2. Kadastro işlemleri :

Kadastro harçlarında yapılan yegane değişiklik nisbetlerde yapılan küçümsenmiyecek indirim ler olmuştur.

Gerçekten bugünkü tarifeye göre kadastro neticesinde tescil edilen gayrimen'kullerde, kadast roca namına tescil yapılan şahıs adına tapu kaydı veya tapu senedi gösterilmemişse harcın nisbeti binde 6 iken bu nisbet binde 5 e -indirilmiştir.

Keza kadastro neticesinde, tescil edilen gayrimenkullerin evvelce tapuya tescil edilmediği ve kayıt harici olduğu anlaşılmışsa bunlardan binde 25 nisbetinde alman hare tasarıda binde 5 e indi rilmiştir.

Bu indirmeler, kadastro işleminin önemi ve hare mükelleflerinin malî kudretleri nazara alı narak zaruri görülmüştür.

B) Hare alma ölçüleri ve nisbetleri :

Tapu ve kadastro harçları (4) sayılı tarifede yazılı işlemlerden işlemlerin nevi ve maliyetine göre, değer esası üzerinden nispî veya maktu olarak alınır.

Değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde (4) sayılı tarifede yazılı değerler esas tutulmuştur.

Bu değerlerden aşağıdakilerin izahında fayda mülâhaza edilmiştir.

a) Kayıtlı değer :

Yürürlükteki kanunda yazılı «Mukayyet değer» yerine kullanılmış bulunan «Kayıtlı değerin» tarifi tasarısının 62 nci maddesinde yapılmıştır. Buna göre «Kayıtlı değer» Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre tesbit edilen vergi değerlerini ifade etmektedir. Ancak burada, tasarının ge çici 1 nci maddesine göre, muhtelif zamlar yapılacağının göz önünde bulundurulması icabeder.

b) Takdir edilecek değer :

Tarifede bahis konusu olan «Takdir edilecek değer» ise, takdir komisyonlarınca takdir ve tesbit olunacak değerleri ifade etmektedir.

Haraların nisbetlerine gelince bu konuda tarifenin izahı sırasında gerekli açıklamalar yapılmış bulunduğundan tekrarına lüzum görülmemiştir.

C) Harcın ödenmesi :

Harçların ödenınıesi bahsinde tasarıda yürürlükteki kanuna nazaran farklı bir 'hüküm sevk edilmiş değildir.

V - Konsolosluk harçları :

Konsolosluk harçları, tasarıda 5 bolüm ve 71 den 83 ncü maddeye 'kadar devam eden 12 mad de içinde düzenlenmiş olup tasarıya bu harçları kavrıyan (5) sayılı tarife eklenmiştir.

( A) Mevzu ve tarife :

'Tasarının konsolosluk harçları mevzuu ile ilgili 71 nci maddesinde 'belirtildiği üzere, 'Türt'iye Cumhuriyetü muvazzaf ve fahrî konsoıloslukları ile, icabında Türkiye menfaatlerini deruhde eden yabancı Devlet muvazzaf ve fahrî konsoloslukları tarafından yapılacak ''konsolosluk işlemlerinden, tasarıya ibağlı (5) sayılı tarifede yazılı olanları harca talbi'bulunmaktadır.

Tarifenin tetkikinden de anlaşılacağı üzere konsolosluk Iharcları :

1. Değer üzerinden alınacak harçlar, '2. Gemicilik işlerinde ton üzerinden alınacak harçlar, M, Meclisi ( S, Sayısı; 282 ) 3. Maktu Iharclar, olmak /üzere üç ana grup içinde toplanmış Ibulunm'aktadır. , Değer (üzerinden alınacak harcılar, tereke işlerinden ve sulhnameİerden alınacak hartalardan ibarettir. Halen taıtbik edilen kanunda harca tabi tutulmuş olan «nense şahadetnameleri, GATT Anlaşması mucibince ha.rc ımevzuundan çıkarılmış bulunmaktadır. , Değer üzerinden alınacak nispî (harçlarda yapılan" önemli Ibir değişiklik, yürürlükteki (kanuna g-öre binde 25 nisbetinde .alınan harcın binde .10 .a, binde 15 nisbetinde <a:lman ımurakalbe harcının da, binde 5 <e indirilmiş bulunmasıdır.

Gemicilik işlerinde ton üzerinden alınacak harçlar halen mer'i kanunda kademeli ve muğlak bir taraf ey e tabi tutulmuşken tasarının (5) payı'lı tarifesinde daha basit ıbir sisteme irca edilmiştir.

IMaktu harçlar ise hazırlanan tarifeye göre 10 pozisyondan ibarettir. 'Bu ıharc nevilerinde ya pılan başlıca değişikliMerden en önemlisini, vatandaşlık /ilmühaberlerinin Iharc ımevzuundan çı karılması teşkil etmiştir.

[Bunun dışında maktu harca tabi işlemlerin malhliyetleri, para rayicinin ®on durumu ve (konso losluk harçlarına 2 . 1 . 1961 -tarattı ve 201 sayılı Kanunla yapılan zamlar nazara almanak, harç larda bâzı .zamlar ve indirimler yapılmış bulunmaktadır.

B)! istisnalar, hare alma .ölçüleri ve nispetleri (harem ödenmesi :

(Konsolosluk harçlarında istisnalara, hare alma ölçü ve nislbetlerine ve harcın ödenmesine nıütaallik 'olarak, tasamda yer verilen hükümler esas itibariyle yünürlüktekli kanunda mevcut esas lara sadık kalınarak hazırlanmıştır.

VI - Pasaport, dkaımet tezkeresi ve tasdik harçları : .

Pasaport, ikamet tezkeresi ve tasdik harçları, mükellefiyet, istisna ve muaflıklar hasra alma ölçül eri .ve nisbetlera ve Iharcjn ödenmesi ile llişiK hükümleri ihtiva eden (4) bölüm açinde top lanmıştır.

A)' Mevzu ve tarife :

Tasarının ımevzu ile ilgili 83 ncü maddesi gereğince, pasaport, ikamet tezkeresi ve tasdik iş lemlerinden, tasarıya (bağlı (6) sayılı tarifede yazılı olanları 'harca tabi tutulmuştur.

'('6) ısayı'Tı tarifenin tetkikinden ide anlaşılacağı veçhile, bu baırclar :

1. Pasaport harçları, 2. Vîze harçları, 8. Yabancılara /verilecek ikamet tezkeresi ve Dışişleri Bakanlığı tasdik İnançları, olmak üzere (3) grupa ayri!İımıştn\ Pasaport (harçlarında yeni tasarı ile yapılan 'başlıca değişiklik, 2 . 1,. 1901 tarih ve 201 sayılı.

Kanunla teshit edilen pasaport karolarına, pasaportların Damga Resmi mevzuundan çıkarılmaları sebelbiyle yapılan cüzi zamlardan ibarettir.

Vize (harçları esas itibariyle yürürlükteki kanun hükümlerine uygun şekilde tesbit edilmiş .an cak hare miktarları yuvarlak rakamlar haline getirilmiştir.

Yabancılara verilecek ikamet, tezkeresi ve Dışişleri Bakanlığı tasdik harçlarına »gelince bu kısma igiren, pasaport ve vize harçlarında olduğu gibi, ikamet tezkeresi harclarıda bâzı cüzi deği şikliğe talbi tutulmuştur.

B)' istisna ve muaflıklar, hane alma ölçüleri ve nisbetleri, harem ödenmesi :

Pasaport, İkamet tezkeresi ve tasdik harçlarının, ıbu bölümlerinde yapılan başlıca değişiklik ler şunlardan ibarettir.

ıMevcııt kanunda muaflıklar pasaport ve vize harçları, ikamet tezkeresi 'harçları, tasdik (harç ları olmak üzere (3) kısımda .mütalâa edilmiş bulundukları Ihalde, tasarının bu (B) kısım ile il gili istisnalara 85 nci ımaddede ve muaflıklar da 86 ncı maddede toplanıp teVhidedilmiş bulun maktadır.

Muafiyetler ,bah'skıde ıtasarı ite getirile ti yeni ihük'üm, çalışmak üzere yabancı memleketlere gi den işçilerin alacalkları pasaportların harca tai'bi 'olmıyaıcağı (hususundaki hükmüdür.

Hare alma ölçüleri ve .nislb elti eri 'bölümünde, 'mevcut .kanuna nazaran yapılan değişiklik, kay bolan ikamet tezıkerelerinin yenilenmesi 'halinde tam (hare yerine, yarı har*c alınması esasıdır.

VII -» Oemi ve liman (harçları A) Mevzuu ıtariıfe :

;

Tasarıni'n .'lumumi gerekçesinde ifade edildiği gibi, gemi 've liman 'harçları, bu tasariyle kal dırılması 'teklif edilen «S'efineler Reisimi»1 yerine kaim olmak üzere, yeniden ilhdas edilen yeni bir hare mükellefiyetidir.

Tasarının 95 nci maddesinde 'belirtildiği iizeı'e, geımi ve liman işlemlerinden (7) sayılı tari fede yazılı olanları, gemi ve liman harçlarına tabi tutulmaktadır.

Tarife, 1. — Gemi ,sidil işlemleri, 2. — Liman işlemleri olmak 'üzere iki ikıısımdaın mıüteşekkıi'ldir.

1. Gemi ısiei'l işlemleri :

Gemi sicil-işlemlerinden alınacak harçlar pozL'ıayoaı içinde ıteslbit 'edilmiştir.

Harca tabi işlemler, kısmen 216 sayılı Meraldin Bahriyeden Alınacak Rüsum hakkındaki Ka nunda yer alınış bulunan işlemlerden, kısmen de harca tabi buîunmıyan ve bu tasarı ile yeniden barca tabi tutulan gemi sicil işlemlerinden ibarettir.

Gerçekten aynı mahiyetteki gayrimenkul tapu sicil işlemleri tapu harcına tabi tutulurlarken ay niyet gösteren gemi sicil işlemlerinin, hare mevzuu yapılmamış olması, Öteden beri teklif adaletini bozan ve İm sebeple nazarı dikkati çeken bir boşluk olarak mütalâa edilmektedir.

Bu tasarı ile bir boşluk giderilmiş ve gemi sicil işlemleri tarifede yazılı harçlara tabi tutulmuş tur. Fakat şu noktanın hemen belirtilmesi gerekir ki, gemi sicil işlemlerinde alınacak harçlar, ben zerlik/ gösteren gayrimenkul sicil işlemlerine nazaran daha mutedil bir tarifeye tabi tutulmuştur.

Bunun sebebini, bugüne kadar hare mevzuu olan işlemlerin birden bire ağır bir şekilde teklif altına alınmasının doğru olanııyacağı düşüncesi teşkil etmiştir.

Diğer bir sebebi de, gemilerin gayrimenkullere benzemelerine ve aynı şekilde sicile kaydedilme lerine rağmen, bunların daha ziyade ticari J'aaliyeîte kullanılmaları ve deniz ticaretinin inkişafı üze rinde menfi etkileri olacağı düşüncesidir.

2. Liman işlemleri :

Tarifenin İT grupunu teşkil eden liman işlemleri, (7) pozisyondan ibarettir. Bunlar denize el verişlilik belgesi, ölçme belgesi, yola elverişlilik belgesi, Ulaştırma Bakanlığınca verilen bayrak şahadetnameleri, gemi jurnalları tasdiki, yeterlik belgesi ve Türk Denizci Kütüğü kayıt stıretleri harçlarından ibarettir.

Yukarda yazılı işlemlerin bir kısmı, «216 sayılı Merakibi Bahriyeden Alınacak Rüsum hakkın daki Kanun» da mevcut, müruriye resmine, vize resmine, tayfa tezkeresi, mesaha resmi ve gemi kaptanları ile çarkçılarına verilen şahadetnameler len alınacak harçlara tekabül etmekte, bir kısmı ise mahiyetleri ve benzerlikleri itibariyle harca tabi tutulması gereken yeni hare konularından iba ret bulunmaktadır.

1. Tarifenin liman işlemlerine ait kısmının 1 nci sırasında yer alan, denize elverişlilik belgesi harcı, ilk defa olarak ortaya çıkmaktadır.

4922 sayılı Denizde can ve mal emniyetinin korunması hakkındaki Kanunun 3 ncü maddesine göre, ticaret gemilerinin tahsis edildikleri işleme ve yapacakları yolculuklara göre teknik, makina, kazan, genel donanım, can kurtarma, yangından korunma ve yangın söndürme ve sair araç ve te ferruatının, kanunun tüzüğü gereğince haiz olma!arı lâzımgelen durumları, yılda en az bir defa denetlenmektedir.

Hizmeti gerektiren bu denetlemede, gemi sahibi ve alâkadarlarının menfaatleri aşikâr bulundu ğundan, ticaret gemilerinin rüsum tonilâtolarına göre değişen bir hare konusu yapılması uygun görülmüştür.

Tarifedeki ibare aynen Türk Ticaret Kanununun 817 nci -maddesinden alınmıştır.

M. Meclisi ( S. Sayışı: 282) - 2 5- 2. ölçme belgesine gelince, 216 sayılı Kanunda mevcut mesaha resminin yerine kaim olun ölç me belgesi harcı, ticaret gemilerinin 4922 sayılı Kanunun 7 ııci maddesine müsteniden, hususi tüzü ğüne göre, liman idarelerinee ölçülmeleri karşılığında alınacak bir hare nev'idir.

3. Yola elverişlilik belgesi ise, ismini Ticaret Kanununun 817 nci maddesinin 2 nci fıkrasından aynen almaktadır. 4922 sayılı Kanunun 6 nci maddesi gereğince yapılan denetlemeler karşılığı alı nacak olan bu hare, aynı zamanda 216 sayılı Kanundaki müruriye ve vize resimlerinin yerine geç/r mektedir.

4. Tarifenin liman işletmeleri kısmının 4 ncü sırasında yer alan ve Ulaştırma Bakanlığınca ver rilen bayrak şahadetnamelerinin, hare konusu yapılmasını gerektiren işlem, Türk Ticaret Kanunu nun 824 ncü maddesine müstenit bulunmaktadır. Ve yeni bir hare mevzuunu teşkil etmektedir.

5. Tarifenin 5 nci sırasında yer alan gemi jurnallarınm liman idarelerince tasdikli yeni bir hare mevzuu olarak teklif edilmiştir.

6. Yeterlik belgesi harçlarına gelince, hare olarak 216 sayılı Kanundaki deniz ticaret kaptan ları ile çarkçılarına verilen şahadetnamelerden alman harçlara tekabül etmekte, işlem olarak da ge mi adamlarının yeterliği ve sayısı hakkındaki tüzüğe müstenit bulunmaktadır.

Tarifenin son fıkrasını teşkil eden Türk Denizci Kütüğü kayıt suretlerinden alınacak 5 liralık maktu hare yeniden, emsali muameleler nazara alınarak ihdas olunan bir hare konusudur.

Tasarının mevzu ile ilgili diğer bir hükmü inşa halindeki gemilerden bahseden 96 nci maddesi hük müdür.

Ticaret Kanunumuz, bir ipotek tesisi veya ihtiyati veya icrai haciz bahis konusu olan hallerde, inşa halindeki bir geminin hususi siciline tescil olunacağını 858 nci maddesinde kabul etmiştir. Bu bakım dan inşa halindeki bir geminin muayyen menfaatler sebebiyle sicile kaydettirilerek durumunun alenileştirilmesi harca tabi bir muamele olarak kabul edilmesini zaruri kılmaktadır.

Tasarının 96 nci maddesiyle inşa halindeki gemiler sicile kaydolundukları takdirde, şayet (7) sa yılı tarifede yazılı işlemlerden her hangi biri, inşa halindeki gemiler için vârid olacak ise, bu işlemler den de hare alınacaktır.

Ancak gemi asıl sicile geçirildiği zaman, asıl sicile geçirilme sebebiyle bir defa daha hare alınmıyacaktır.

B) Mükellef :

Gemi ve liman harçları mahiyeti ve benzerliği itibariyle yukarda belirtildiği gibi tapu harçları na zarı itibara alınarak hazırlandığından, mükellefin tesbitinde sözü geçen harçların esasları kabul edil miştir. Buna göre gemi ve liman harçları taraflarca aksi karalattırıl mamı şsa, Mülkiyet hakkını iktisabedenler, ipoteklerde ipoteği tesis edenler, bunlar dışında kalan işlemlerde de lehine işlem yapılmış olanlar tarafından ödenecektir.

Tasanmn gemi ve liman harçları ile ilgili diğer maddelerinde açıklamaya değer bir husus görül mediğinden, bu maddeler hakkında izahat verilmememiştir.

VIII - lmtiyazname, ruhsatname e diploma harçları :

V Tasarının 108 nci maddesine göre imtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan tasarıya bağlı (S) sayılı tarifede, yazılı olanları harca tabi tutulmuşlardır.

Tarifenin tetkikinden de anlaşılacağı üzere harca konu olan işlemler :

1. îmalât ruhsatları, 2. İhracatçı ruhsatnameleri, 3. l^adenjerle ilgili ruhsat ve imtiyazlar, 4. Petrol işlemleri, 5. Satış ruhsatnameleri, 6. Meslek ruhsatnameleri, 7. ÇJkul diplomaları, olmak üzere (7) grupta toplanmıştır.

JmUyazname, ruhsatname ve diploma harçları, yukarda ilgili kısımda belirtildiği üzere yapılan re formun bir neticesi olarak yürürlükteki kanuna nazaran konu itibariyle, kısmen daraltılmış bulunmak- M. Meclisi (S. Sayısı: 2g2) tadır. Bir taraftan bu halin husule getireceği gelir kaybının telâfisi, diğer taraftan harçların para rayicine göre yeniden ayarlanması zarureti karşısında hare mevzun için de kalan işlemlere hazan zam yapmak mecburiyeti hâsıl olmuştur. Bu mecburiyet kısmen de hare konusu işlemlerden evvelce alınmakta bulunan Damga resimlerinin kaldırılmasından ileri -gelmiştir.

yürürlükteki kanuna nazaran bu kısma ait hare tarifesinde yapılan önemli bâzı değişiklikler şun lardan ibarettir : .

Bilindiği gibi Harçlar Kanununa bağlı (10) sayılı tarifede Tekel harçları;

1. Tütün tekeli harçları, 2. Barut ve patlayıcı maddeler tekeli harçları, 3. İspirto ve ispirtolu içkiler tekeli harçları, adları altında (3) grupta ve (10) pozisyonda toplanmış bulunmaktadır.

Halbuki tasarıya ekli (8) sayılı Tarifede bir Tekel harçları (4) sayılı satış ruhsatnameleri grupunda (2) pozisyon halinde derlenmiştir.

Bir diğer değişiklik de, mevzu içinde bırakılan ihtira beratleri harçlarında yapılmıştır.

Halen ihtira beratlerinin tescilinde birinci yıl için (1.0) lira hare alınmakta, mütaakıp bir yıl için ise bir evvelki yılın harcına ilâve olarak (5) lira daha harç ödenmektedir.

Bu durum, ihtira beratleri için her yıl hare ödenmesi sebebiyle sıkıcı olduğu müşahede edilmiş, bunun yerine ihtira beratlerinin tescilinde bir defaya mahsus olmak üzere 150 T. L. maktu harca tabi tutulmuştur.

Bu konuda yapılan son bir değişiklik, yürürlükteki kanuna göre, harca tabi bulunan ihtira berat leri dosyaları ile marka dosyalarından, sicil defterlerinden çıkarılacak suretlerle, unvan ve adres de ğişiklerinin harca tabi olmıyacağı hususudur.

IX - Trafik harçları:

Bilindiği üzere bugün «Trafik harçları, adı altında alınmakta olan harçlar, 6085 sayılı Kara yolları Trafik Kanunu ile bu kanunu değiştiren 232 sayılı Kanun ve kanunlara dayanılarak çı karılan 5/1102 sayılı Karayolları Trafik Tüzüğü hükümleri dairesinde tahsil olunmaktadır.

Açıkça anlaşıldığı üzere, Trafik harçları 5887 sayılı Harçlar Kanunudışında, hususi kanunlar ile tanzim edilmiş bulunmaktadır.

Teklif olunan tasarı, çeşitli kanunlar içinde bulunan harçları bir kanun halinde toplamak gayesini de güttüğünden, yapılan reform açısından da incelenerek yukarda adıgeçen kanunlar daki hükümlerin kaldırılması teklif edilmiş ve bunlar yerine kaim olmak üzere, tasarının (9) numaralı tarifesi ihdas olunmuştur.

Teklif olunan tarifenin tetkikinden de anlaşılacağı üzere bu hare tarifesinin hazırlanmasın da, genel olarak yürürlükteki kanunların esaslarına sadık kalınmış ve harçlar ufak değişiklik lerle aynen alınmıştır.

Yapılan ufak değişiklikleri iki kısımda müttabâa etmek mümkündür:

1. Hare mevzuu dışına çıkarılan işlemler:

a) Yürürlükteki kanuna göre şoför adayı belgelerinden (5) liralık maktu hare alınmaktadır.

Tasarı ile bu hare mevzuu dışına çıkarılmıştır.

Bu gibi kimselerin ileride şoför ehliyetnamesi alması halinde buna mahsus harcı Ödiyeceği nazara alınarak, şoför adayı belgelerinin harca tabi tutulması muvafık görülmemiştir.

b) Yürürlükteki kanuna istinaden her türlü tasdik işlemlerinden 5 lira maktu hare alınmak tadır. Bu tasdik harcı da tasarı ile kaldırılmıştır.

c) Karayolları Trafik Tüzüğünün 19 ncu maddesinin 4, 6, 8, 9 ncu fıkralariyle 23 ve 24 neü maddelerine göre verilecek ruhsatlar hare mevzuu dışında bırakılmıştır.

Yukarda 19 ncu maddenin muhtelif fıkralariyle 23 ve 74 ncü maddeler mucibince hare konusu yapılan işlemlerin mahiyetleri şunlardan ibarettir.

Bu maddelere göre, Karayolları kenarında mesken, dükkân ve sair tesislerin, çitler ve ihata du varlarının, su arklarının, kesif ağaçlıkların tesisleri ıbir ruhsata tabi tutulmuştur.

- 2 7- Keza belediye sınırları içindeki karayolları kenarında kurulacak akar yakıt deporları, umumi garaj, servis istasyonları da bir müsaadeye talbidir.

il veya illerin karayollarında yapılacak her türlü koşu ve yarışlar için de aynı şekilde bir izin alınması icabetmektedir.

Halen bu izin ve -müsaadeler ımuhtelif miktarlarda maktu harca tabi bulunmaktadır ki, yeni tasarıda :bu işlemlerin mahiyetleri icabı hare konusu yapılmamaları uygun görülmüştür.

d) Bilindiği gibi Karayolları Trafik Tüzüğünün 12 nci maddesinin (F) ıbendinin 15 nci sıra sında tüzükte harca tabi bulundukları açıkça yazılı ruhsatların dışında, tüzüğün diğer maddeleri mucibince verilecek ruhsatlar da seyyanen 25 liralık maktu harca tabi tutulmuş bulunmaktadır.

Yeni tasarı ile hu madde gereğince verilecek ruhsatlardan da hare alınmaması prensip itiba riyle muvafık mütalâa edilmiştir.

2. Hare miktarlarında yapılan değişiklikler :

Tasarıya bağlanan (9) sayılı tarife mucibince mevzu içinde bırakılan bâzı harçların miktarların da bir kısım artırma veya eksiltmeler yapılmıştır.

Bunlar şunlardan ibarettir :

Eski Yeni miktar miktar Lira Lira 1. Amatör ehliyetnameleri 15 20 2. Profesyonel ehliyetnameleri 20 15 3. Ağır vasıta ehliyetnameleri 20 25 4. Sürücü ehliyetname vizesi 10 5 5. Amatör ehliyetname vizesi 20 10 6. Profesyonel ehliyetname vizesi 20 10 7. Traktör ehliyetname vizesi 20- 5 X - Kısımlar arasında müşterek hükümler :

Yukardan beri yeri geldikçe ifade edildiği üzere tasarının birbirinden müstakil (9) ayrı kısmı nın hepsine şâmil olabilecek umumi hükümler «kısımlar arasında müşterek hükümler» adı altında 10 ncu kısım olarak tasarıda yer almıştır.

Bilindiği 'gibi yürürlükteki kanunda aynı şekilde müşterek hükümleri muhtevi bir kısım mevcut tur. Ancak bu kısımdaki hükümler kısmen 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile kaldırılmış bulundu ğundan, kısmen de müşterek hükümlerden (birçoğu aidiyeti cihetiyle mevzu ile ilgili kısımların içine sokulmuş olduğundan, yeni tasarının müşterek hükümleri çok daha basit, sade ve vazıh ola rak düzenlenmiştir.

Bu kısmın tetkikinden de anlaşılacağı üzere 1 nci .bölümü genel muaflıklar ve istisnalar teşkil etmektedir.

Her ne kadar tasarının ilk (9) kısmında mevzu ile ilgili muafiyet ve istisna hükümleri müstakillen konulmuş ise de, bu kısımdaki muaflık ve istisnalar bütün kısımlara teşmil edilebilecek ma hiyettedir.

Tasarının 123 ncü maddesiyle özel kanunlarla harçtan muaf tutulan kişilerden ve istisna edilen işlemlerden hare aılmmıyacağı hükme bağlanmış, dolayısiyle özel kanun hükümleri mahfuz tutul muştur.

124 ncü maddede ise, bütün vergi kanunlarımızda yer almış bulunan diplomat muaflığına mütaallik esaslar konulmuştur.

İkinci holüm ise mükellefiyetle ilgili genel hükümleri ihtiva etmektedir.

125 noi maddede, tasarının ilgili kısımlarında mükellefiyet hakkında konulmuş hükümlerin aksine, özel kanunlarda hüküm ımeveudolduğu takjdirlde özel kanun hükümlerine itibar edileceği esası kabul edilmiştir.

Bu konuda bir diğer hüküm ıher hangi bir istek olma'ksızın re'sen yapılacak işlemin harcının, lehine işlem yapılan kişilerden alınacağı Ihususundaki 126 nci madde hükmüdür.

Üçüncü bölümde de ödeme dle ilgili genel hükümler yer almıştır.

Her ne kadar ödemenin zamanı, yeri ve şekli hakkında a id olduğu kısımlarda. hükümler sevk edilmişse de, bu bölümde de ödeıme ile ilgili şu önemli maddeler yer almış ibul un maktadır.

Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça harçların tamamı peşin olarak ödenmeden işlem yapılamıyaeağı, gerekli harçları almadan işlem yapan m omurların mü'kellefle ibirlikte müteselsilen so rumlu olacakları 127 ve 128 nci maddelerde nizamlanmıştır.

Tasarınım (9) kısmında hususi bir ödeme zamanı teshit edilmemiş olup da, harem mahiyelti icabı işin sonunda ödenmesi lâzımgeldiği ta;kdirde, harcın doğması tarihinden itibaren 15 gün için de ödeneceği 129 ucu madde hükmü icabıdır.

Keza tasarıda ödeme için belli bir süre tesbit edilmiş, fakat çeşitli sebeplerle ödenmemiş olan harçlar, ilgili makam ve daireler tarafından sürenin sonundan itibaren 15 gün içinde Mr ımüzelckere ile o yerin vergi dairesine bildirilecek ve bundan sonra hare vergi daireleri tarafından takibolunup tahsil olunacaktır.

Harçların ıgenel ödeme şekli ise tasarının 131 nci maddesinde gösterilmiştir. Bu madde muci bince (harçlar aidoldu.kla.ri kısımlarda gösterilen şekillerde ödenecektir. Ancak maddenin 2 nci fı'krasiyle Maliye Bakanlığmâ bu şekillerle bağlı kalmıyarak harçların pu'l yapıştırılması, maklbuz kar şılığı, basılı damga vuridurulması ve sair şekilde "taJhsili için ilgili dairelere yetki verilebileceği hükme bağlanmıştır.

Harçlar, kanunda aksi kararlaştırılmamışsa harca konu olanı daireler tahsil edecektir. Ancaik bu mevzuda da Maliye Bakanlığına yetki verilmiş İm suretle adı geçten Bakanlık lüzum ıgördüğü tak dirde, harçları doğrudan doğruya vergi dairelerince tahsil ettirmeyi mezun kılmıştır.

Tasarının 133 ve 134 ncü maddeleri hükümleri yürürlükteki kanunun 121 nci maddesinin 1 ve, 2 nci fıkralarına teka.bül eltmektedir.

Tasarının 135 ve 136 nci maddeleri de'Harçlar Kanununun 111 ve 117 nci maddelerinden aynen alınmıştır.

Beşinci bölümü kaldıran hükümler teşkil etmektedir.

137 nci ıinaddeniın tetkikinden de anlaşılacağı üzere, doğrudan doğruya kaldırılan 'kanunlar tarih ve numara belirtilmek 'suretiyle sarahaten belirtilmiş, yürürlükten kaldırılacak bu kanunla rın ek ve tadilleri teker teker sayılmayıp, tarih ve numaraları sayılan kanunların ek ve tadillleri şeklinde ifade olunmuştur. .

Altıncı bölüm ise geçici hükümleri ihtiva etmektedir.

Geçici 1 nci madde, yeniden bir tahrir yapılıncaya kadar tapu ve kadastro (harçlarında «kayıtlı değerlere» uygulanacak: emsaller gösterilmiştir.

Bu emsaller 1957 yılında Veraset ve İntikal Vergisinin tatbikinde kanun vâzıı tarafından ka bul edilmiş esaslara uygun bulunup, mukayyet değerlerle, rayiç değerler arasındaki nisbeti en ya kın tarihte ve gerçeğe en uygun olarak aksettirdiği düşüncesiyle kabul edilmiştir.

Geçici 2 nci maddeyle, ceza dâvaları sebebiyle 5887 sayılı Harçlar Kanunu gereğince tahakkuk etmiş olan fakat ihenüz tahsil edilmemiş .bulunan harçların, bu tasarının kanunlaşmasından sonra terkin olunacağı nizamlanmıştır.

Gerçekten bu .tasarı ile ceza dâvaları hare mevzuu dışına çıkarıldığından tasarının 'kanunlaşıHiası halinde, bu dâvalar sebebiyle tahakkuk edip de henüz tahsil edilmemiş harçların terkini zarureti dir. Oeçici madde bu selbe'be müsteniden sevk edilmiş bulunmaktadır.

Geçici 4 ncü madde ruhsatname, satış tezkeresi ve benzeri vesika!arın, tasarının kanunlaştığı se nenin malî yılı sonuna kadar muteber olacağını, geçici 5 nci madde ise, evvelce harca tabi olmaılığı halde bu tasarı ile yeniden harca tabi tutulmuş olan belgelerin sahiplerini, tasarının kanun halini, almasını anuta akıp 6 ay içinde, lıarea tabi belgeleri almaya -mıeebur etmek gayesiyle kon muştur.

Balıkesir Milletvekili Ahmet Aydın Bolak ve iki arkadaşının, 5887 sayıh Harçlar Kanununun 125 nci maddesini değiştiren 6765 sayılı Kanuna bir fıkra eklenmesine dair kanun teklifi. (2/305) Millet Meclisi Başkanlığına 5887 sayılı Harçlar Kanununun 125 nci maddesini değiştiren 6765 sayılı Kanuna bir fıkra ek- , leıımesine dair kanun teklifimiz, gerekçesiyle birlikte sunulmuştur.

Gereğini saygılarımızla arz ederiz. 26 . 9 . 1962 Balıkesir Milletvekili Balıkesir Milletvekili Balıkesir Milletvekili Ahmet Aydın Bolak Süreyya Koç Mehmet Tiritoğlu 5887 sayılı Harçlar Kanununun 125 nci maddesini değiştiren 6765 sayılı Kanuna bir fıkra ek lenmesine dair kanun gerekçesi 4 . 7. 1956 tarihinde ıner'iyete giren 6765 sayılı Kanun ile muaddel 5887 sayılı Harçlar Ka nununun 125 nci maddesi, Adalet daireleri mensuplarına daireleri dışında tebliğden başka yapa cakları muameleler dolayısile verilecek tazminat miktarını tesbit ederken, bir iş. yani bir dâva dos yası zumunda daire dışında muhtelif yerlerde yapılan keşif ve incelemeleri nazara almamış ve bu sebeple bir iş (dosya) zımnında bu suretle yapılan birden ziyade incelemelerin hepsi bir iş olarak kabul .edilmiş ve tazminat bir iş için tesbit olunmuştur.

Halbuki tescil ve izalei şüyu davaları gibi işlerde, dava mevzuu olan gayrimenkulleriıı birden zi yade oluşu ve ekseriya 10 veya 15 e baliğ olmasına rağm,en, bir tek dosyanın mevzuu olmaları se bebiyle bütün bu gayrimenkul lerde aynı günde yapılan d et kikat ve keşifler bir tek iş olarak kabul edilip buna göre bir işe ait tazminat tesbit olunmak suretiyle maddenin tatbikatında tenakuz do ğurmaktadır.

Çünkü : Madde, daire dışında yapılacak işlerin birden ziyade oluşunda, her bir iş için dışarıda yapılacak tetikikatın bir tane oluşunu kabul ederek bunları ayrı ayrı işler diye ifade etmiş ve bu iş lerin' mecmuuna. göre tazminat miktarını artırmış bulunmaktadır.

Buna mukabil daire dışında birden ziyade yerimde yapılan inceleme ve keşif bir dâva dosyası nın mevzuu okluğu takdirde, kanunun yazılış şekline göre yapılan bu muhtelif işlere rağmen sadece bir iş yapılmışcasma tazminat verilegelinektedir.

Bu sebeple mevcut olan iş bu boşluğu doldurmak ve tenakuzu gidermek için, bir iş (dosya) zım nında daire dışında yapılacak muhtelif keşif ve letkikatlarmda, her biri ayrı bir iş ve müstakil bir tetkika-t olarak kabul edilip buna göre tazmi'ial tahakkukunu temin eden ek ibarenin 125 .nci maddeye konması suretiyle tadilini arz ve teklif ederiz.

BALIKESİR MİLLETVEKİLİ A. AYDIN BOLAK VE İKİ ARKADAŞININ * TEKLİFİ 5887 sayılı Harçlar Kanununun 125 nci maddesini değiştiren 6765 sayılı Kanuna bir fıkra eklenme sine dair Kanun MADDE 1. — 6765 sayılı Kanunla değişik 5887 sayılı Harçlar Kanununun 125 nci maddesine bir fıkra ilâvesi suretiyle aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Tebliğden başka bir muamele yapmak için makamından uzaklaşmaya mecbur olan hâkimler, C.

Savcıları ve icra ve iflâs memurlariyle adlî tabiplere, adliye başkâtipleri, ile kâtiplere, mü başir ve müstahdemlere yol masraflarından başka aşağıdaki şekilde yol tazminatı verilir.

Daireden uzaklaşmayı icabettiren iş, mahkemenin bulunduğu belediye hudutları dâhilinde ise, beher iş için yedişer lira yol tazminatı verilir. Bu miktar bir günde yirmi lirayı geçmez. Daireden uzaklaşmayı icabettiren iş, mahkemenin bulunduğu belediye sınırları haricinde ise, beher iş için on lira yol tazminatı verilir. Bu miktar bir günde 28 (lirayı geçemez.

Daireden uzaklaşmayı icabettiren işlerin bir kısmı mahkemenin bulunduğu belediye hudutları dâhilinde, bir kısmı haricinde ise, belediye hudutları içinde olan beher iş için yedişer lira, bele diye hudutları dışında olan beher iş için on lira yol tazminatı verilir. Bu miktar bir gün için 28 lirayı geçemez.

Bir günde bir iş zımnında daire dışında muhtelif yerlerde keşif ve tetkikat icrası icabsttiği takdirde; aynı işe ait iş bu keşif ve tetkikatlar sebebiyle de, her bir keşif ve tetkikat ayn bir iş kabul edilerek bu madde hükümleri dairesinde tazminat ödenir.

Bu suretle ödenecek tazminat miktarları, bu maddede yazılı âzami tazminat miktarlarından fazla olamaz.

Daireden uzaklaşmayı icabettiren birden ziyade iş olursa, mümkün oldukça işler aynı günde yapılır.

Görülen işler birden ziyade ise, yol masrafı mesafe nazara alınarak mütenasiben; yol tazminatı da yukarıdaki fıkralarda gösterilen esaslar dairesinde mütenasiben taksim oİunur.

Adliye başkâtipleri ile kâtipler için bu miktarların üçte ikisi, mübaşir ve müstahdemler için ya rısı ödenir.

Yol masrafı ile tazminat, ilgili şahıslar tarafından işinin ifasından evvel emaneten makbuz mu kabilinde vezneye yatırılarak buna mahsus bir deftere kaydedilir, keşfi ve muameleyi mütaakıp yapılan sarfiyat bir zabıtla tevsik olunarak bakiyesi alâkalı şahsa iade olunur.

MADDE 2. — Bu kanun neşri tarihinden itibaren mer'idir.

MADDE 3. — Bu kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.

Artvin Milletvekili Saffet Eminağaoğlu'nun, 5887 Sayılı Harçlar Kanunun İnci maddesini de ğiştiren 6765 Sayılı Kanunun değiştirilmesine dair Kanun teklifi ve Adalet ve Maliye komisyonları raporları (2/321) Millet Meclisi Başkanlığına 5887 sayılı Harçlar Kanununun 1 nci maddesini değiştiren 6765 sayılı Kanunun değiştirilmesine dair kanun teklifi, gerekçesiyle birlikte sunulmuştur.

Gereğinin yapılmasını arz .vıe rica ederim, 12 . 10 . 1962 Artvin Milletvekili Saffet Emindğaoğlu GEREKÇE 5887 sayılı Harçlar Kanunun 125 nci maddesi 1956 tarihinde 6765 sayılı Kanunla değiştirilerek tazminat miktarları yükseltilmiştir. Ancak bu miktarlar o senenin iktisadi şartları göz önünde tutu larak tanzim edilmiş bulunmaktadır.

Aradan geçen 6 sene gibi uzun bir zaman içinde memleketimizin iktisadi şartlarında büyük değiş meler kaydedilmiş olup bu miktarlar şartlarında büyük değişmeler kaydedilmiş olup bu miktarlar sarf edilen mesainin karşılığı olmaktan uzak kalmıştır.

Adalet tevzi eden müesseselerin değeri üzerinde durmak ve işin önemini belirtmeye çalışmak da hi lüzumsuzdur kanaati iLe bu müessesede vazife görenlerin mesailerini kıymetlendirmenin lüzumu na işaret etmek yerinde olur.

Geceyi gündüze katarak çalışan insanların makamlarından uzak mesailerinde çektikleri meşak kat o derece çoktur ki bunu para ile telafi etmek dahi mümkün değildir. Kaldı ki verilmekte olan miktarlar da artık sarf edilen mesai ile kabili kıyas değildir. - Bu itibarla evvelce de aynı lüzuma binaen artırılan miktarların yeniden günün şartlarına uy gun olarak tanzimi icabetmekteidir.

Değiştirgede madde aynen alınmış sadece yedi lira on ve on lira da onbeş liraya çıkarılmış bulun maktadır. Ayrıca âzami hadler de 20 den 25 e ve 28 den 40 liraya yükseltilmiştir.

' Bu miktarların verilmesi halinde vazifelilerin az-çok tatmin edileceği ve işlerin daha ferahlık la görüleceği inancı île işbu teklif hazırlanmış bulunmaktadır.

Adalet Komisyonu raporu Millet Meclisi . ^^ --'-• Adalet Komisyonu ^ 15 . 2 . 1963 Esas No. 2/321 TO' -—^.-.- ••• - .„., ,.,,. _ _ • ^ ;

Karar No. 50 .^ """*"'''• -*" Yüksek Başkanlığa Artvin Milletvekili Saffet Enıinağaoğkı'nun 5887 sayılı Harçlar Kanununun birinci maddesini değiştiren 6765 sayılı Kanunun değiştirilmesine dair kanun teklifi Komisyonumuzca tetkik İve müzakere olundu :

Teklifin gerekçesi Komisyonumuzca da benimsenmiş olup, yalnız değiştirgedeki keşif tahdidi tatbikatta pratik mahzurlar doğurduğundan, teklifin! birinci maddesi değiştirilmiştir.

Teklifin iki ve üçüncü maddeleri aynen kabul edilmiştir.

Havalesi gereğince Maliye Komisyonuna tevdi olunmak üzere, Yüksek Başkanlığa sunulur.

Adalet Komisyonu Başkam Başkan V. Sözcü Denizli Erzurum Giresun Artvin //. Oral Söz hakîkim mahfuzdur A. Cüceoğlu S. Eminağaoğlu N. Diler Adıyaman Çanakkale Çorum İçel A. Atalay B. Arat Söz hakkım mahfuzdur M. Ankan A. Güler İstanbul İzmir Kayseri Kayseri Sürt /. H. Tekimi M. Uyar Söz 'hakikim mahfuz M. Göker C. Aydın A. Araş Maliye Komisyonu raporu Millet Meclisi Maliye Komisyon u 7 . 6. Î9C3 Esas No: 2/321 Karar No: 96 Yüksek Başkanlığa Artvin Milletvekili Saffet Eminağaoğlu'nun, 5887 sayılı Harçlar Kanununun 1 nei maddesini değiştiren 6765 sayılı Kanunun değiştirilmesine d ı ir Adalet Komisyonundan muhavvel kanun tek lifi, Maliye ve Adalet Bakanlığı temsilcileri ve tek'if sahibinin iştirakiyle komisyonumuzda tetkik ve müzakere edildi :

Müzakereye esas teşkil eden Adalet Komisyonu raporundaki hususlar komisyonumuzca, muva fık mütalâa edilmiş, ancak değiştirilmesi arzu edi'on birinci maddenin 2 nci, 3 ncü ve 4 ncü fıkrası nın daha vuzuha kavuşturulması ve tatbikatta vukuu muhtemel yanlış anlamlara meydan verme mesi için, belli bir meblâğla tahdidi uygun görül ıüş ve madde bu görüşün ışığı altında tedvin edil y miş, diğer maddeler ise aynen kabul edilmiştir.

Havalesi gereğince Plân Komisyonuna tevdi edilmek üzere Yüksek Başkanlığa arz olunur.

Maliye Komisyonu Başkanı Başkaııvekili Sözcü (lümüşane Çankırı Erzurum Kütahya N. Küeüker # Keskin G. Karaca .İ. Erbek k Adana Ordu Y. Aktimur O. N. Hazinedar imzada bulunamadı ARTVİN MİLLETVEKİLİ ADALET KOMİSYONUNUN MALİ YE KOMİSYON l TN |JN SAFFET EMİNAĞAOĞLU'- DEOİŞTİRİŞİ DEĞİŞTİRİŞİ NUN TEKLİFİ 5887 sayılı Harçlar Kanununun 5887 sayılı Harçlar Kanununun 5887 sayılı Harçlar Kanununun 1 nci maddesini değiştiren 6765 1 nci maddesini değiştiren 6765 l nci maddesini ,değiştire7i §765 sayılı Kanunun değiştirilmesi sayılı Kanunun değiştirilmesine sayılı Kanunun değiştirilmesine ne dair kanun teklifi dair Kanun dair Kanun MADDE'1. — 5887 sayilı MADDE 1. — 5887 sayılı MADDE 1. — 5887 sayılı Harçlar Kanununun 6765 sayılı Harçlar Kanunun 6765 sayılı Harçlar Kanunun 6765 sayılı Kanunla değiştirilen 1 nci mad Kanunla, değiştirilen 1 nci Kanunla 'değiştirilen 'biırinci desi aşağıdaki şekilde değişti maddesi aşağıdaki şekilde de maddesi aşağıdaki şekilde! de rilmiştir. ğiştirilmiştir : ğiştirilmiştir :