Sosyal Güvenlik Kurumu Teşkilatı Kanunu

– Kurum personeli esas olarak 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tâbi olmakla beraber, yapılacak işte özel bilgi, ihtisas gerektiren alanlarda, idareye sözleşmeli personel çalıştırma imkânı verilmiştir.

Kurumun personeline yapılacak her türlü ödemeler ile diğer harcamaların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bütçesinden karşılanacağı öngörülmüştür.

– Kurumun Başkan, Başkan Yardımcıları, Daire Başkanı ve diğer personelin atanma usul ve esasları belirlenmiştir. Kurumun Kanunda yazılı görevleri yapmak amacıyla, sosyal güvenlik uzmanı istihdam etmek için ilgili alanlardan yüksek okul mezunu kişilerin sınavla yardımcı olarak alınıp, üç yıllık eğitim sonucu düzenlenen yeterlik sınavıyla uzmanlığa atanmaları düzenlenmiştir.

– Kurumun ilgili kuruluşları sayılmıştır.

İlgili kuruluşlar Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı, Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğü ve Türkiye İş Kurumu GenelMüdürlüğü olarak belirtilmiştir.

– Sosyal Güvenlik Kuruluşları Genel Müdürlüğünde mevcut ilgili dosyaların, bilgi ve belgelerin Kuruma intikalini sağlamak amacıyla düzenleme yapılmıştır.

– Bakanlık ve ilgili kuruluşlarda, gerekli şartları taşıyan personelin sınav sonucu uzman yardımcısı olarak Kurumda çalıştırılması amaçlanmıştır.

– Bu madde ile 3146 sayılı Kanunun uzun olan adının kısaltılması amaçlanmıştır.

– Amaç başlığını taşıyan 1 inci maddeye “İş sağlığı ve güvenliğini düzenlemek ve denetlemek” ibaresi eklenmiştir. Böylece çalışma hayatının ayrılmaz bir parçası olan ve çalışanlar için yaşamsal önem arz eden “iş sağlığı ve güvenliğinin düzenlenmesi ve denetlenmesi”nin, anılan Kanunun amaçları arasına katılması öngörülmüştür.

– Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görevlerini düzenleyen 3146 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin (e) bendinde “işçilerin” ibaresi “çalışanların”, (g) bendinde ise “işçi sağlığı ve iş güvenliği” ibaresi “ iş sağlığı ve güvenliği” olarak değiştirilmiştir.

Bakanlığın görevleri arasında, (e) bendinde belirtilen “işçilerin meslekî eğitimi” ibaresinin, tüm çalışanları kapsaması bakımından “ çalışanların meslekî eğitimi” olarak değiştirilmiştir.

Bakanlığın görevleri arasında sayılan “işçi sağlığı ve güvenliğini sağlayacak tedbirleri almak” ibaresi sadece işçilerin değil tüm çalışanların işyerinin olumsuz etkilerinden korunması, sağlıklı ve güvenli bir ortamda çalışmalarının ve iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı korunmalarının sağlanması amacıyla “ iş sağlığı ve güvenliğini sağlayıcı tedbirler almak” şeklinde değiştirilmiştir.

– Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı teşkilâtında yapılan değişikliklerde Bakanlık teşkilâtında “bağlı kuruluşlar” ve “bağlı kuruluşların ilgili kuruluşları” oluşturulduğundan mevcut görevlere gerekli ilaveler yapılmıştır.

– Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görevleri arasında bulunan iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması konusunda günün koşullarına uygun olarak hizmet verilmesi için 3146 sayılı Kanunda “ İşçi Sağlığı Daire Başkanlığı” şeklinde ana hizmet birimleri arasında sayılan ünitenin adı “ İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü” olarak değiştirilmiştir.

– (f) bendi Günümüzde Avrupa Birliği ülkeleri başta olmak üzere tüm dünyada sosyal politika alanında çok hızlı ve dinamik bir değişim yaşanmaktadır. Yurt dışı İşçi Hizmetleri Genel Müdürlüğü 13 ülkedeki teşkilâtı aracılığıyla Bakanlığımız ve ilgili kurum ve kuruluşlarının bu alanda ihtiyaç duyduğu bilgi, mevzuat ve istatistiki veriler ile sosyal politika alanındaki gelişmeleri çok güncel ve hızlı bir şekilde takip edebilmektedir. Esasen halen bu teşkilât tarafından yürütülmekte olan bu görev Genel Müdürlüğün görevleri arasında sayılarak düzenli ve zorunlu bir yapıya kavuşturulmuştur.

(g) bendi Yurt dışında yaşayan veya bir süre yurt dışında çalışmış olmakla birlikte kendisi ya da hak sahipleri ülkemizde yaşayan vatandaşlarımızın yabancı ülke mevzuatları ile, ikili ya da çok taraflı sosyal güvenlik sözleşmelerinden kaynaklanan haklarının takibi, korunması ve hak sahiplerine iadesinin sağlanması hususunda etkinliğin artırılabilmesi, işlemlerin hızlandırılabilmesi amacıyla Bakanlık yurt dışı teşkilâtının gerekli görüldüğü hallerde diğer görevlerinin yanı sıra Sosyal Güvenlik Kuruluşlarımızın irtibat bürosu şeklinde de hizmet vermeleri sağlanmıştır.

(h) bendi Yabancı ülkelerle yapılacak sosyal güvenlik sözleşmeleri ve bu sözleşmelerin tadilinde Bakanlığımız bağlı kuruluşu Sosyal Güvenlik Kurumunun ilgili kuruluşları olan sosyal güvenlik kuruluşları taraf bulunmaktadır. Bu Kurumlar arasındaki koordinasyon görevi Sosyal Güvenlik Kuruluşları Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmekte iken bu Genel Müdürlüğün lağvedilmesi ile birlikte, sözleşmelerin yapılması, uygulanması ve bu sözleşmeler çerçevesinde vatandaşlarımızın haklarının takibi ve sözleşmelerin uygulanmasından doğan sorunların giderilmesinde, 1967 yılından bu yana faaliyet göstermekte olan Yurt Dışı İşçi Hizmetleri Genel Müdürlüğünün görevleri arasında yabancı ülkelerle yapılacak sosyal güvenlik sözleşmeleri ve bu sözleşmelerin tadilinde koordinasyon görevine de yer verilmiştir.

– Yeni kurulan “ İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü”nün görevleri, İşçi Sağlığı Daire Başkanlığı ve İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Merkezi”nin görevleri ile ülke koşulları dikkate alınarak, gereksinim duyulan yeni görevlerle birlikte yeniden düzenlenmiştir.

– Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı teşkilâtında yapılan değişikliklerde, Bakanlık teşkilâtında “bağlı kuruluşlar” ve “bağlı kuruluşların ilgili kuruluşları” oluşturulduğundan Bakanlık Teftiş Kurulu Başkanlığının görevlerinde; “Bakanlık teşkilâtı ile Bakanlığa bağlı ve bağlı kuruluşların ilgili kuruluşlarının her türlü faaliyet ve işlemleriyle ilgili olarak teftiş, inceleme ve soruşturma işlerini yürütmek” şeklinde düzenleme yapılmıştır.

– Çalışma mevzuatının denetimi görevini yürütmekte olan İş Teftiş Kurulu Başkanlığının, Bakanlık teşkilâtlanması içindeki konumunun, gerek millî mevzuata (3046 sayılı Kanun) ve gerekse Uluslararası 81 sayılı Sözleşmede belirlenen ilkelere uygun hale getirilmesi bu madde değişikliğinin ana gerekçesidir.

5690 sayılı Kanunla onaylanan Sanayi ve Ticarette İş Teftişi hakkındaki 81 numaralı Milletlerarası Çalışma Sözleşmesinin 4 üncü maddesi “çalışma teftişi, üye memleketin idarî usulleri ile kabili-telif olduğu nispette merkezi bir makamın nezaret ve murakabesine tâbi bulunacaktır” hükmü ile iş teftişinin merkezi bir makama bağlı ve aynı sözleşmenin 6 ncı maddesi ile de iş teftişi personelinin her türlü etkiden uzak tutulması gerektiği belirtilmiştir.

Maddede İş Teftiş Kurulunun görevlerini Bakanın adına yapacağı belirtilmiştir.

İş Teftiş Kurulu Başkanlığının görevleri bu maddede günün şartlarına göre yeniden düzenlenmiştir.

– Bu maddede Çalışma Meclisinde bulunan İşçi Sağlığı Daire Başkanı, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü olarak değiştirilmiş ayrıca İş Teftiş Kurulu Başkanı, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanı, Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanı, Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürü ile Türkiye İş Kurumu Genel Müdürü ilave edilmiştir.

– 3146 sayılı Kanunun “Yurt Dışı Teşkilâtı” başlıklı 29 uncu maddesine 2 nci fıkra eklenmiştir.

Bakanlık yurt dışı teşkilâtına atanacakların nitelikleri bu fıkrada düzenlenmiştir. 189 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Yurt Dışı Teşkilâtı Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 11 inci maddesinin 2 nci fıkrasında Başbakanlıkça yurt dışı görevlere atanacaklara ilişkin bir çerçeve yönetmelik çıkarılması öngörülmüştür. Bu hükme göre Başbakanlıkça 1988 yılında çıkarılan ve daha sonra bazı değişiklikler yapılan Yurt Dışında Görevlendirilecek Memurların Seçim Esaslarına Dair Yönetmelikte yurt dışında görevlendirilecek personelin nitelikleri hakkında tanımlamalar yapılmıştır. Bakanlıkça yurt dışında görevlendirilecek personelin yurt dışında bulunduğu sırada yapacağı hizmetler ile bu personelin yurt içinde bulunacağı hizmetler nitelikleri itibariyle uzmanlık ile çok iyi derecede lisan bilgisi gerektirmektedir. Yurt dışı teşkilâtında görevli personel yurt dışı görevi süresince bulunulan ülkenin çalışma, istihdam, sosyal güvenlik, yabancılar mevzuatının uygulanması ve vatandaşlarımızın sosyal güvenlik ve çalışma hayatı ile ilgili mevzuatlardan kaynaklanan haklarının korunması amacıyla ilgili yabancı makamlarla işbirliği halinde çalışmakta, gerekli hallerde mahkemelerde bilirkişi olarak görüş bildirme, Avrupa Birliği mevzuatını izlemek gibi görevleri yürütürken, yurt içinde bulundukları sırada, vatandaş sorunlarının yanı sıra, Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Avrupa Konseyi ve İktisadî İşbirliği ve Gelişme Teşkilâtı (OECD) başta olmak üzere uluslararası kuruluşlara raporlar sunulması, bunların uluslararası toplantılarda savunulması gibi görevleri yürütmektedirler. Bu görevleri yürütebilecek personelin istihdamının sağlanması amacı ile yurt dışı teşkilâtına atanacak personelin statüsü kariyer uzmanlığına dönüştürülmüştür. Düzenleme ile Ataşe Yardımcılığı ve Ataşelik unvanlarıyla yurt dışına atanmak üzere yapılan yarışma ve yeterlik sınavları yerine yurt dışı işçi hizmetleri uzman yardımcılığı ve yurt dışı işçi hizmetleri uzmanlığı sınavları getirilmiştir.

Yukarıda görevleri sıralanan ve yurt içinde yurt dışı işçi hizmetleri uzmanlığına sahip personelin, yurt dışı göreve atanırken Ataşe, Müşavir Yardımcısı ve Müşavir unvanlarıyla atanması öngörülmüştür. Diplomatik Temsilciliklerde Diplomatik Statüyü, Konsolosluklarda Konsolosluk Memuru Statüsünü Haiz Personel ile İlgili Protokol Esasları Hakkında Yönetmelikte Protokol sıralamasında Ataşe Yardımcıları en alt düzeyde tanımlanmıştır. Yine diğer yabancı diplomatik misyonlarda Ataşe Yardımcılığı unvanı ya hiç kullanılmamakta ya da çok az sayıda düşük statüde personel için kullanılmaktadır. Aynı müktesebe sahip kişilerin Ataşe Yardımcısı veya Ataşe unvanı ile yurt dışı sürekli görevlere atanmaları halinde malî haklarında hiçbir farklılık bulunmamaktadır. Düzenleme ile Bakanlığımıza herhangi bir malî yük getirilmemektedir. Bu nedenle yurt dışı teşkilâtına sürekli görevlendirilecek personelin Ataşe ve daha üst unvanlar ile atanması öngörülmüştür.

Bakanlık merkez teşkilâtında Genel Müdür ve daha üst görevlerde bulunanların da, bu görevlerde yurt dışına atanma tarihinden itibaren geriye doğru en az iki tam yıl görev yapmış olmak şartıyla yurt dışı teşkilâtına sürekli görevle atanabilmeleri imkânı sağlanmıştır.

Yurt dışına atanacak personelin atanma tarihinde geçerli, Yönetmelikte belirtilen dillerden birini Kamu Personeli Dil Sınavında en az (B) (son beş yıl içinde B veya son on yıl içinde A düzeyi) düzeyinde başarmış olduğunu belgeleme şartı getirilmiştir.

Türkçenin genel kabul gördüğü ve kullanıldığı ülkelere yapılacak atamalarda bu koşul aranmayacaktır.

– Bakanlığa bağlı sosyal güvenlik kuruluşları yeni kurulan Sosyal Güvenlik Kurumunun ilgili kuruluşu olarak ve Sosyal Güvenlik Kurumu ise Bakanlığa bağlı kuruluş olarak düzenlenmiştir. 3046 sayılı Bakanlıkların Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunda Bakanlık bağlı kuruluşunun ilgili kuruluşları için açık düzenleme bulunmaması nedeniyle, madde metninde Bakanlık bağlı kuruluşları ile, bağlı kuruluşlardan Sosyal Güvenlik Kurumunun ilgili kuruluşları ayrıntılı olarak belirtilmiştir.

– Bakan atama yetkisini devrederken, yeni kurulan ilgili kuruluşlar nedeniyle, bağlı kuruluşlar yanında bağlı kuruluşların ilgili kuruluşlarında atamaya ilişkin hükümleri saklı tutulmuştur.

– Bu maddede bazı görevlere atamalarda aranacak şartlar düzenlenmiştir. Bakanlıkta, çalışma hayatı, uluslararası ilişkiler ve yurt dışı işçi sorunları, iş sağlığı ve güvenliği konularının uzmanlaşmış kişiler tarafından yürütülmesi amacıyla ihdas edilen Çalışma Uzmanlığı, Yurt Dışı İşçi Hizmetleri Uzmanlığı ve İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanlığı kadrolarına atanacakların özel yarışma sınavlarıyla uzman yardımcısı olarak alınıp, üç yıllık yetiştirme sonucu yeterlik sınavlarıyla uzmanlığa atanmalarına ilişkin temel esaslar düzenlenmiştir.

– Bu maddeler ile İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünde ve Yakın ve Orta Doğu Çalışma Eğitim Merkezi Müdürlüğünde Döner Sermaye İşletmeleri kurulması amaçlanmıştır.

– İş ve hizmetin gerektirdiği hallerde bağlı kuruluşların ve bağlı kuruluşların ilgili kuruluşlarının personelinin Bakanlıkta çalıştırılabilmesine imkân sağlayan düzenleme yapılmıştır.

– Geçici maddeler

– Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce yapılan yarışma ve yeterlik sınavlarında başarılı olan personele Yurt Dışı İşçi Hizmetleri Uzmanı unvanı verilmiştir.

Madde kapsamında bulunan personelin tamamı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Yurt Dışı Teşkilâtında Görevlendirilecek Personel Yönetmeliği uyarınca her biri yazılı ve sözlü olmak üzere yabancı dil ve meslekî ehliyet sınavları şeklinde yapılan yarışma sınavlarında başarılı olmuş, yine yazılı ve sözlü olarak yapılan yabancı dil ve meslekî ehliyet (Ataşe Yardımcılığı ve Ataşelik Sınavları) yeterlilik sınavlarına girip bu sınavlarda da başarılı olmuş personelden oluşmaktadır.

Yurt dışına atanacak personelin statüsü, Bakanlık merkez teşkilâtında Genel Müdür ve üst görevlerde bulunanlara tanınan istisna dışında kariyer mesleğine dönüştürülerek Yurt Dışı İşçi Hizmetleri Uzmanlığı olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle yukarıda belirtilen nitelikleri haiz personel Yurt Dışı İşçi Hizmetleri Uzmanlığı unvanından yararlandırılmıştır.

– Bu Kanunda öngörülen Yönetmeliklerin en geç iki yıl içinde çıkarılması amacıyla düzenleme yapılmıştır.

– Kurulacak olan İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesine İşçi Sağlığı ve Güvenliği Merkezi Döner Sermaye İşletmesinin aynî ve nakdî mal varlığının intikal etmesi ve İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Merkezi Döner Sermaye İşletmesinin hukukî varlığına son verilmesi amaçlanmıştır.

– Bu madde ile bu Kanunda öngörülen Yönetmelikler yürürlüğe girinceye kadar uygulamada sorun çıkmaması amacı ile mevcut Tüzük ve Yönetmeliklerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerin uygulanmasına devam edilmesi öngörülmüştür.

– İşçi Sağlığı Daire Başkanlığının mevcut kadrolarının İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğüne intikali, Sosyal Güvenlik Kuruluşları Genel Müdürlüğünde görevli bulunan personelin özlük haklarının korunması amaçlanmıştır.

– Bu madde ile, Bakanlık merkez ve taşra birimlerinde en az üç yıl hizmeti bulunan ve eğitim durumları ile diğer koşullara sahip personele, yaş şartı aranmaksızın bir defaya mahsus olmak üzere açılacak ilk uzman yardımcılığı sınavına girebilme imkânı sağlanmıştır. Böylece, hem alanlarında uzmanlaşmış personelin hak ve menfaatleri korunmuş, hem de yeni ihdas edilen uzmanlıklar nedeniyle istihdam edilecek personelde sınırlamaya gidilmiştir.

– Bu Kanunla yeni ihdas edilen uzmanlık kadrolarına atanacak personelin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre ek gösterge, zam ve tazminatlardan yararlanmaları için madde düzenlenmiştir.

Madde 27 ve 28. – Bu Kanunla kurulan Sosyal Güvenlik Kurumu primli rejim uygulayan sosyal güvenlik kurumlarını tek çatı altında toplayacak, aralarında koordinasyonu, norm ve standart birliğini sağlayacak, aktüeryal ve malî durumlarını izleyecek, ortak veri tabanı kuracak şekilde yapılandırılmıştır. Bu yapıda bir Kurumun Bakanlık ana hizmet birimi olarak örgütlenmesinin imkân dahilinde bulunmaması nedeniyle Bakanlık bağlı kuruluşu olarak yapılandırılması öngörülmüş, primli rejim uygulayan sosyal güvenlik kurumları bu çatı altında toplanmıştır. Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkında 3046 sayılı Kanunun bu yapıya imkân vermemesi nedeniyle 29 ve 30 uncu maddeler düzenlenerek Sosyal Güvenlik Kurumu için bir istisna sağlanmıştır.

–Bu Kanunla iptali ve ihdası istenen kadroların Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede yer alması için madde düzenlenmiştir.

– 506 sayılı Kanunda 4447 sayılı Kanunla emeklilik yaşının yükseltilmesi sonucu sigorta prim ödeme gün sayısı ve süresini doldurdukları halde emeklilik yaşına ulaşmadan işinden ayrılan kişilerin kıdem tazminatından yararlanmaları amacıyla 4447 sayılı Kanunla 1475 sayılı İş Kanununda düzenleme yapılmasına rağmen, Deniz İş Kanununda paralel bir düzenleme yapılmamıştır. Bu madde ile bu ihtiyaç giderilmektedir.

– 1475 sayılı İş Kanunu ile 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlar ile Çalıştıranlar Arasında Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanuna tâbi olanların fazla çalışma ücretlerinde artırım oranı % 50 iken, 854 sayılı Deniz İş Kanununda bu artırma % 25 olarak bırakıldığından, bu eksiklik giderilmiştir.

– Bakanlığın ana hizmet birimleri arasında yer alan Sosyal Güvenlik Kuruluşları Genel Müdürlüğü, gerek hiyerarşik yapısı, gerekse kadrosu itibariyle, sosyal güvenlik kuruluşlarını bir çatı altında toplayıp, norm ve standart birliğini ve koordinasyonu sağlamak, aktüeryal ve malî durumlarını izlemek gibi görevleri gereğince yerine getiremediğinden kaldırılarak, yerine Bakanlığın bağlı kuruluşu şeklinde Sosyal Güvenlik Kurumu kurulmuştur.

– Yürürlük maddesidir.

– Yürütme maddesidir.