Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun

- Madde ile istihdamı artırmak amacıyla işverenlere sigorta prim desteği sağlanmaktadır.

Yapılan düzenleme ile gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin kapsama dahil illerdeki işyerlerinde yeni işe aldıkları işçiler için 506 sayılı Kanunun 72 ve 73 üncü maddeleri uyarınca prime esas kazançları üzerinden tahakkuk ettirilecek primlerin işveren hissesinin bir kısmının veya tamamının Hazinece karşılanması öngörülmektedir.

Hazinece karşılanacak tutar, organize sanayi ve endüstri bölgelerinde 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 78 inci maddesi uyarınca belirlenen kazanç alt sınırına göre hesaplanan prim tutarını aşmayacaktır. Dolayısıyla bu tutarı aşan kazanç üzerinden hesaplanacak primler işverenler tarafından ödenecektir.

Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlıkça belirlenecektir.

- Kanunun 2 nci maddesinin (b) bendi kapsamındaki illerde en az 10 kişilik istihdam öngören yatırımlar için gerçek veya tüzel kişilere, Hazineye, katma bütçeli kuruluşlara, belediyelere veya il özel idarelerine ait arazi veya arsaların yatırımcılara bedelsiz olarak devri öngörülmektedir. Madde ile ayrıca organize sanayi veya endüstri bölgelerindeki arazilerin de yatırımcılara bedelsiz tahsisi öngörülmüştür.

Belirlenecek yerlerde arazi veya arsalarının yatırımcılara bedelsiz olarak verilmesinde temel amaç, bu yörelerde kalkınmanın sağlanması ve istihdamı artırmaktır. İstihdamın artırılması ve böylece kalkınmanın sağlanması, bölgeler arası dengesizliği de ortadan kaldıracaktır.

Devredilen arazi veya arsaların el değiştirmesinin yatırımı etkilememesine özel önem verilmektedir.

Bunun sağlanması için de tapu kaydına şerh konulması öngörülmüştür.

Belirlenecek sürenin dolması ile şerh kaldırılacak ve hak sahibi söz konusu taşınmaz üzerinde her türlü tasarrufunda serbest olacaktır.

Yatırımcının üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirebilmesi için müeyyide konulmuştur. Taşınmaz mal, yatırımcıya hiçbir bedel alınmaksızın verilmektedir. Yatırım taahhüdünü gerçekleştirmeyen ve uygulanan teşviki kötüye kullananlardan taşınmazın başkaca bir işleme gerek olmaksızın geri alınmasına imkân sağlanmaktadır.

Maddenin uygulanması ile ilgili istihdam, yatırıma başlama ve tamamlama süresi, devredilen taşınmazın teminat olarak gösterilmesi, miktar ve devir veya satış koşulları ile diğer usul ve esaslar, bir yönetmelikle belirlenecektir.

- Madde enerji desteğini düzenlemektedir.

Madde ile 31.12.2008 tarihine kadar, bazı yörelerde ve seçilmiş bazı sektörlerde faaliyete geçen, fiilen ve sürekli olarak asgarî 10 işçi çalıştıran ve bu istihdamı enerji desteğinden yararlanılan süre boyunca muhafaza edecek işletmelerin elektrik enerjisi giderlerinin, çalıştırılan işçi sayısı ve faaliyet gösterilen yer ile bağlantılı olarak % 20 ila % 50'sinin Hazinece karşılanması öngörülmektedir.

Daha önce faaliyete başlamış olan işletmelere de koşullu olarak enerji desteği sağlanması öngörülmüş olup, Maliye Bakanlığı, Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığının bağlı bulunduğu Bakanlıkça müştereken uygulamanın usul ve esaslarını belirleme yetkisi verilmiştir.

- Çeşitli hükümleri içeren madde ile yapılan düzenlemeler aşağıda açıklanmaktadır.

(a) bendi ile yapılan düzenleme ile 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tâbi olan hizmet ve yapım işlerinin gerçekleştirilmesine yönelik faaliyetler ile ilgili olarak bu Kanunun 3, 4, ve 6 ncı maddeleri hükümleri ile getirilen teşviklerin uygulanmaması öngörülmektedir.

(c) bendi ile yapılan düzenleme ile mevcut ve faaliyette bulunan işletmelerin devredilmesi, birleşmesi, bölünmesi veya nev'i değiştirmesi gibi durumların yeni işe başlama olarak değerlendirilmemesi, devir, birleşme ve bölünme hallerinde devralan veya birleşilen kurumun işçi sayısında meydana gelen artışın bu Kanunun 3, 4 ve 6 ncı maddeleri hükümlerinin uygulanmasında dikkate alınmaması öngörülmektedir.

4 aylık sigorta prim bordrolarında, bordronun ilgili olduğu dönem içinde istihdama yönelik değişiklikler olmuş olması halinde hangi sayının esas alınacağına ilişkin belirleme (d) bendinde yapılan düzenlemede yer almaktadır. Ayrıca, teşviklerin amacına ulaşabilmesi için teşviklerin gerçekten istihdam artışı yaratan işletmelere (mükelleflere) sağlanması gerekmektedir. Bu nedenle gerçek istihdam artışına yol açmayacak işlemlerin teşviklerden yararlanmak için yeterli olmamasına yönelik düzenleme de bu bentte yer almaktadır.

(f) bendi ile Hazinece karşılanacak prim tutarları gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gider veya maliyet unsuru olarak vergiye tâbi olacak kazancın tespitinde dikkate alınmaması sağlanmıştır.

Mükelleflerce ilgili oldukları dönemlerde gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınacak enerji giderleri, iadenin gerçekleştirildiği dönemde matrahın tespitinde gelir olarak dikkate alınacaktır.

(g) bendi ile kamu işletmelerinin 4 ve 6 ncı maddeler ile getirilen teşviklerden yararlanmayacağı belirtilmektedir.

- Türkiye'de uygulanmakta olan serbest bölge rejiminin en belirgin özelliği bölgede faaliyette bulunan kullanıcılara (mükelleflere) hiçbir koşula bağlı olmaksızın tanınan, sınırsız ve süresiz vergisel teşviklerdir. Bu teşvikler 6.6.1985 tarihli ve 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun 6 ncı maddesinde yer alan, bölgede vergi resim ve harç mükellefiyetlerine dair hükümlerin uygulanamayacağı ve bölgede elde edilen kazançların Türkiye'nin diğer yerlerine getirilmesi halinde gelir ve kurumlar vergisinden muaf olacağına ilişkin düzenlemelerde ifadesini bulmaktadır.

Bölgede faaliyet gösteren mükelleflerin elde ettikleri kazançları üzerinden vergiye tâbi olmamaları ve aynı zamanda bu mükelleflerin bölgeden Türkiye'ye doğru herhangi bir sınırlama olmaksızın faaliyette bulunabilmeleri, aynı alanlarda serbest bölge dışında çalışan mükellefler açısından haksız rekabete neden olmaktadır.

Serbest bölgede dolaysız vergi yükümlülüğünün olmaması transfer fiyatlandırması yoluyla vergiye tâbi olacak kazançların bölgeye kaydırılmasına neden olmaktadır. Bölgede yer alan mükelleflerin incelemeye tâbi olmaması ve bu mükelleflerden Türkiye'deki mükelleflerle ilişkileri konusunda bilgi alınamaması bu durumun önlenmesini de engellemiştir.

Yapılan değişiklikle bölgede Türk vergi kanunlarının geçerli olması sağlanmaktadır. Ancak, serbest bölgelerde faaliyet gösteren mükelleflerin uluslararası açılımları dikkate alınarak kayıt ve belge düzeni konusunda esneklik sağlanması amacıyla Maliye Bakanlığına bölgede yer alacak firmalar ile ilgili özel düzenlemeler yapılabilmesi konusunda yetki verilmiştir.

Yapılan düzenleme sonrasında, katma değer vergisi ve benzeri dolaylı vergiler açısından bugüne kadar geçerli olan uygulama devam edecektir.

- Madde ile, 3218 sayılı Kanuna bir geçici madde eklenmektedir. Bu geçici maddeyle, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla faaliyet ruhsatı bulunan mükelleflerin bu ruhsatlar üzerinde yazılı olan süre boyunca dolaysız vergilere yönelik haklarının korunması amaçlanmıştır.

İstihdam edilen personelin ücretlerine yönelik gelir vergisi istisnasından yararlanma hakları, faaliyet ruhsatlarında maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla kalan süre 5 yıldan uzun olsa dahi, 5 yıllık süre ile sınırlı tutulmuştur.

Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla faaliyet ruhsatı bulunan mükelleflerin içerisinde bölgede yaptıkları faaliyetlerine ilişkin işlemler 31.12.2008 tarihine kadar damga vergisi, harç veya başka bir işlem vergisine tâbi olmayacaktır.

Ayrıca, genel olarak ekonomik kalkınmaya katkıda bulunmak ve serbest bölgelerin istihdam yaratan alanlar olmasını teşvik edebilmek için serbest bölgelerde imalat faaliyetinde bulunan mükelleflerin bu faaliyetleri kapsamında elde ettikleri kazançları Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği tarihi içeren yıllık vergileme döneminin sonuna kadar vergiden istisna edilmiştir. Bu istisnadan bölgede yeni faaliyete geçen mükellefler ile faaliyet ruhsatlarında yer alan sürenin dolmasıyla normal vergileme rejimine tâbi olacak mükellefler yararlanabilecektir. Elde edilen kazancın istisna edilmesinde, imal edilen ürünün yurt dışına ya da yurt içine satılmasının bir önemi bulunmamaktadır.

Maddede istisnanın Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesi gereği yapılacak tevkifata etkisi olmayacağı belirtilmiştir. Esasen 4842 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinde yapılan değişiklik sonrası özel bir düzenleme yapılmadıkça diğer kanunlarda yer alan istisna hükümlerinin kâr dağıtımına bağlı gelir vergisi tevkifatı üzerinde etkisi olmayacaktır. Tekrar olsa da bu husus bir kez daha maddede vurgulanmıştır.

- Madde ile;

4562 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin son fıkrasında yer alan "Fert başına GSYİH miktarı 3500 dolar ve aşağıdaki gelir miktarını bulan OSB bulunan yerler, 4325 sayılı Olağanüstü Hal Bölgesinde ve Kalkınmada Öncelikli Yörelerde İstihdam Yaratılması ve Yatırımların Teşvik Edilmesi ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanundan faydalanırlar." hükmü ve Hazineye ait arazi ve arsaların bedelsiz olarak tahsisine yönelik 4325 sayılı Kanunun 8 inci maddesi yürürlükten kaldırılmaktadır.

Geçici Madde l. - Madde ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı kredisi kullanan organize sanayi bölgelerindeki tahsis edilmemiş parsellerin, gerçek veya tüzel kişilere, bedeli Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından organize sanayi bölgesine verilen krediden mahsup edilmek üzere bedelsiz olarak tahsis edilebilmesi öngörülmektedir.

Madde ile ayrıca, daha önce bedelli olarak tahsis edilmiş parseller için ödemelerin durdurulması ve henüz ödenmemiş bedelin kredilerden mahsup edilmesi, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı kredisi kullanmamış ya da kredi borcunu ödemiş olan organize sanayi bölgelerinden de parsel tahsisi yapılabilmesi hükme bağlanmıştır.

- Yürürlük maddesidir.

- Yürütme maddesidir.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 21 inci dönemde verilmiş olan 2/992 Esas Numaralı “Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Dahilindeki İllerde İstihdam Yaratılması ve Yatırımların Teşvik Edilmesi Hakkında Kanun Teklifi”ni İçtüzüğün 77 nci maddesi uyarınca yeniliyorum.

Gereğini arz ederim.

Saygılarımla.

Yahya Akman Şanlıurfa TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Dahilindeki İllerde İstihdam Yaratılması ve Yatırımların Teşvik Edilmesi Hakkında Kanun ve gerekçesi ilişikte sunulmuştur.

Gereğini arz ederim.

Saygılarımla.

Yahya Akman Şanlıurfa GEREKÇE GAP, Güneydoğu Anadolu Bölgesi halkının gelir düzeyi ve hayat standardını yükselterek, bu bölge ile diğer bölgeler arasındaki gelişmişlik farkını ortadan kaldırmak, kırsal alandaki verimliliği ve istihdam imkânlarını artırarak, sosyal istikrar, ekonomik büyüme gibi millî kalkınma hedeflerine katkıda bulunmayı temel olarak hedeflemektedir. Proje alanı Fırat ve Dicle Havzaları ile yukarı Mezopotamya ovalarında yer alan 9 ili kapsamaktadır.

Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak illerinin kapsadığı alan "GAP Bölgesi" olarak tanımlanmaktadır. Güneyde Suriye, güneydoğuda Irak'la sınırı bulunan bu bölgenin yüzölçümü 75 358 kilometrekare olup ülkemizin toplam yüzölçümünün yüzde 9.7'sini oluşturmaktadır. Türkiye'de sulanabilir 8.5 milyon hektar arazinin yüzde 20'si, Aşağı Fırat ve Dicle Havzalarındaki geniş ovalardan oluşan GAP Bölgesinde yer almaktadır. Kalkınmada adalet, katılımcılık, çevre korunması, istihdam, mekânsal planlama ve altyapı geliştirilmesi GAP'ın temel stratejileridir.

GAP'ın meydana getireceği yüksek tarım ve sanayi potansiyeli bölgede gelir düzeyini 5 kat arttıracak, 2005 yılında 9 milyonu aşması beklenen bölge nüfusunun yaklaşık 3.5 milyonuna iş imkânı yaratacaktır. GAP Master Planında yer alan temel kalkınma senaryosu, bölgenin tarıma dayalı sanayi merkezi haline getirilmesidir.

GAP Master Planı Bölgenin "Tarıma Dayalı İhracat Merkezi" olmasını öngörmektedir. Bu doğrultuda sınaî gelişmenin sağlanması için gerçekleştirilecek yatırımlarla, ortaya çıkacak potansiyelin, sanayi ve hizmet sektöründe etkin bir şekilde değerlendirilmesi ve özel sektör yatınmlarının yanı sıra GAP kapsamında özel sektörün katkısının sağlanmasına yönelik projeler uygulamaktadır.

Proje bölgesi ile Türkiye'nin daha gelişmiş bölgeleri arasındaki gelişmişlik farkını ortadan kaldırmayı amaçlayan GAP'ın başarısı, büyük ölçüde uygulandığı alandaki halkın projeye katılım ve desteğine bağlıdır. Bu katılımın sağlanabilmesi ve en ileri düzeye taşınabilmesi için her türlü desteğin verilmesi bir zorunluluk arz etmektedir. Bölgede ülke ortalamalarının üstünde olan işsizlik oranını azaltmak ve bölgeden daha önce göç etmiş olanlar başta olmak üzere sermaye sahibi ve nitelikli işgücünün bölgeye gelmesini özendirecek tedbirlerin alınması hem bölge hem de ülke ekonomisi açısından faydalı olacaktır.

Güneydoğu Anadolu Bölgesinin kalkınmasıyla ilgili bütün çalışma ve faaliyetlerin, tüm sosyal ve ekonomik sektörleri içine alacak "geniş kapsamlı bir bölgesel planlama yaklaşımı" içinde, kalkınmanın amaç, hedef ve stratejileriyle uyumlu bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir. Bunun da birinci koşulu, bürokratik engellerin ortadan kaldırılarak bütün yasal kolaylıkların sağlanması bir zorunluluktur.

GAP sadece Türkiye'nin değil dünyanın önemli projelerinden biridir. Toplam yatırım tutarı yaklaşık 32 milyar dolar olan GAP'a şu ana kadar 14 milyar dolar harcanmıştır ve bu da projenin yüzde 40'ına tekabül eder. Projenin 2010 yılında bitirilmesi öngörüldüğü halde son yıllarda yürütülen projelerin gerekli kaynak aktarılamadığı için istenilen düzeyde yürütülemediği görülmektedir.

GAP Bölgesinde işçi maliyetleri de diğer büyük şehirlere göre daha ucuz olduğu için bu bölgeye yapılacak yatırımlar Türkiye'yi ihracatta çok daha avantajlı bir konuma getirecektir.

Bölgede atananlar, seçilenler ve müteşebbislerin ortak isteği, yasal düzenlemelerin yapılarak iç ve dış müteşebbisleri bölgeye çekebilmek, eski yatırımları bir an önce bitirmek, yeni yatırımların yolunu açmayı sağlamaktır.

Teklif ile Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak illerine yatırım yapılması özendirilmekte, vergi teşvikleri sağlanmaktadır.

Kısaca;

- İşverenlerin yanında çalıştırdıkları işçilerin ücretlerinden kesilen vergilerin ödenmesinin belirli bir süre ertelenerek bu süre içinde kendilerince finansman olarak kullanılması, - Bölgede faaliyette bulunan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerin kazançlarının belirli bir süre vergiye tâbi tutulmaması, - Yatırımlarda vergi, resim ve harç muafiyeti sağlanması, - Sosyal Sigortalar Kurumu primlerinin işverence ödenecek olan kısmının Hazinece karşılanması, - Söz konusu yörelerdeki istihdama yönelik yatırımlarda müteşebbislere hazine arazi ve arsalarının bedelsiz tahsis edilmesi, Öngörülmektedir.

Böylece getirilen teşvikler ve tedbirler ile GAP dahilindeki illerin gelişmesi mümkün olacaktır.

MADDE GEREKÇELERİ Madde l.- Bu madde ile Kanun teklifinin amacı düzenlenmektedir. Teklifin amacı Güneydoğu Anadolu kapsamındaki illerde vergi teşvikleri uygulamak, yatırımlara bedelsiz kamu arsa ve arazisi temin etmek, işverenlere sosyal sigortalar prim desteği sağlamak suretiyle yatırımları ve istihdam imkânını artırmaktır.

Bu madde ile Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamına giren iller belirlenmektedir.

Bu maddenin;

a) bendi ile GAP dahilinde sayılan illerde yeni işe başlayan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin bu illerdeki işyerlerinde fiilen ve sürekli olarak 15 ve daha fazla işçi çalıştırmaları halinde işe başlama tarihinden itibaren 5 vergilendirme döneminde bu işyerlerinden elde ettikleri kazançların, gelir ve kurumlar vergisine tâbi tutulmaması sağlanmaktadır.

b) bendi ile yukarıda belirtilen hükümden yararlanan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine 15 işçiden fazla işçi çalıştırmak kaydıyla istihdama paralel olarak artan oranlarda vergi indirimi sağlanmaktadır. Bu vergi indirimi 2011 yılına kadar uygulanacaktır.

Bu madde ile GAP dahilinde sayılan illerde 31.12.2006 tarihine kadar yapılacak teşvik belgeli yatırımlara vergi, resim ve harç muafiyeti getirilmektedir.

Bu madde ile GAP dahilinde sayılan illerde istihdamı artırmak amacıyla işverenlere sigorta prim desteği sağlanmaktadır. Yapılan düzenlemeyle bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren yeni işe başlayan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin söz konusu illerdeki işyerlerinde çalıştıracakları işçiler için 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun 72 ve 73 üncü maddeleri uyarınca prime esas kazançlar üzerinden tahakkuk ettirilecek primlerin işveren hissesinin Hazinece karşılanması öngörülmektedir. Böylece anılan illerde istihdam yaratan mükelleflere istihdam ettikleri işçiler için ödemeleri gereken primin işveren hissesi kadar finansman kaynağı sağlanmış olacaktır. Bu uygulama 31.12.2006 yılına kadar sürecektir.

GAP dahilindeki illerde yatırımlara hız vermek ve istihdamı artırmak için Hazineye ait arazi ve arsalardan devri mümkün olan mülkiyetinin en az 15 kişilik istihdam öngören teşvik belgeli yatırımcılara bedelsiz olarak devri öngörülmektedir.

4325 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmaktadır.

Yürürlük maddesidir.

Yürütme maddesidir.

ŞANLIURFA MİLLETVEKİLİ YAHYA AKMAN’IN TEKLİFİ (2/8) GÜNEYDOĞU ANADOLU PROJESİ (GAP) DAHİLİNDEKİ İLLERDE İSTİHDAM YARATILMASI VE YATIRIMLARIN