Kaynak: TBMM 22. Dönem S. Sayısı 416 (Esas No: 1/695) · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Ülkemizin; sınaî mülkiyet hakları içerisinde önemli bir yer tutan entegre devre topoğrafyalarının korunması hakkında, 1/95 sayılı Türkiye-AB Ortaklık Konseyi Kararının 8 no.'lu ekinin 7 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Gümrük Birliğinin gerçekleşme tarihi olan 1.1.1996 tarihinden itibaren üç yıl içerisinde AB mevzuatına uygun düzenleme yapılması, ayrıca, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Kuruluş Anlaşmasına üyeliğimiz nedeniyle söz konusu anlaşmanın eki Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması (TRIPS) yükümlülüklerine uyum sağlanması gerekliliğinden kaynaklanan ve ülkemiz ekonomisi, sanayi ve ticarî hayatını yakından ilgilendiren sorumlulukları bulunmaktadır.
Entegre devre topoğrafyalarına koruma sağlanmasının nedeni, yalnızca Avrupa Birliği ve DTÖ nezdindeki yükümlülüklerimiz veya bu sistem ve teknolojileri geliştiren kişilerin ödüllendirilmesinin temini olmayıp, aynı zamanda, bireysel yaratıcılığın, keşif ve buluşları teşvik işlevini ya da diğer türlü yeni teknolojik çözümler ile genel kamu yararına orijinal, tamamen yeni ürünlerin üretilmesi amacıyla insanî, malî ve teknolojik kaynaklara yeterli miktarda yatırımın özendirilmesidir. Bu şekilde, dış teknoloji yurt içine çekilerek kalkınma ve gelişmenin daha geniş bir kitleye yayılması ve teknolojik ilerleme kaydedilmesi mümkün olabilecektir. Teknoloji üreticisi veya buluş sahibi, meydana getirdiği mamulün korunacağı konusunda teminat bulursa, daha çok yaratıcı faaliyet yapma istek ve arzusu içerisine girecek ve böylece ücret ya da uygun bir bedel karşılığında ürününü seri biçimde üretebilecek veya diğer şekillerde kullanabilecektir.
Bu Tasarının yasalaşması ile ülkemizin sınaî mülkiyet hakları alanında çok önemli bir adım daha atılarak DTÖ, Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilâtı (WIPO) ve Avrupa Patent Ofisi (EPO) gibi üyesi bulunduğumuz uluslararası kuruluşlar ile ilgili yükümlülüklerimizden bir tanesi daha yerine getirilmiş ve ülkemiz sanayi ve ticarî sistemi dünya ticaret sistemine daha uyumlu hale gelmiş olacaktır.
Tasarı ile öngörülen hususları yürütmek üzere, 544 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kurulan Türk Patent Enstitüsü (TPE) görevlendirilmiştir. Böylece TPE'nin, patent, faydalı model, ticaret ve hizmet markaları, coğrafî işaret ve endüstriyel tasarımlardan sonra bir diğer önemli sınaî mülkiyet hakkı olan entegre devre topoğrafyalarından da sorumlu olması öngörülmektedir.
Entegre devre topoğrafyalarının korunmasına yönelik sistemler, sınaî haklar alanında yeni bir gelişmedir. Dolayısıyla bu Tasarı küresel gelişmelerin takip edilerek uluslararası yükümlülüklerimizin yerine getirilmesi, ulusal ekonomimizin sağlıklı gelişimi ve sınaî mülkiyet hakları koruması ile ilgili yeknesaklığın sağlanabilmesi açısından önem arzetmektedir.
- Madde ile; bir sınaî mülkiyet hakkı olan entegre devre topoğrafyası hakkının korunması, entegre devre topoğrafyası tasarlayıcılarının teşvik edilmesi ve dürüst bir rekabet ortamının kurallarının konulması Kanunun amacı olarak belirlenmektedir.
- Madde ile; Kanun metninde geçen ve açıklanmasına ihtiyaç duyulan ibareler tanımlanmaktadır.
- Madde ile; hangi kişilerin bu Kanunun tanıdığı korumadan yararlanacağı düzenlenmektedir. Bu koruma öncelikle Türkiye Cumhuriyeti uyruğundaki gerçek ve tüzel kişilere tanınmıştır. Ayrıca Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalara üye olan ülke vatandaşlarının da eşit işlem görme ilkesi uyarınca millî korumadan aynı şekilde yararlanmaları sağlanmaktadır.
Yabancılar ile ilgili diğer bir husus da karşılıklılık ilkesidir.
Birinci fıkrada belirtilen uluslararası anlaşmaların dışında kalan ülke vatandaşları da karşılıklılık ilkesi gözetilerek Türkiye’de bu haktan yararlanma olanağına sahip olacaktır.
- Madde ile; entegre devre topoğrafyasına ilişkin korumanın konusu düzenlenmektedir.
- Madde ile; korumanın temel kriteri olan orijinallik hususu düzenlenmiştir. Orijinal olma niteliğine sahip olmak için iki şartın yerine getirilmesi öngörülmekte olup, bunlar entegre devre topoğrafyasının tasarlayıcısının kendi fikrî çabasının ürünü olması ve söz konusu topoğrafyanın oluşumu anında bunun entegre devre üreticileri ya da tasarlayıcıları arasında bilinmiyor olmasıdır.
Bir entegre devre topoğrafyasının kendi bünyesinde bilinen bir grup devre elemanı bulundurması halinde, bu devre elemanları grubu bütün olarak ele alındığında, orijinallik koşulunu taşıyorsa bu Kanunla sağlanan korumadan yararlanması öngörülmüştür.
- Madde ile; tescil başvurusunun kanunî süre içerisinde yapılmış olması kaydıyla, koruma süresinin başlangıcı ile tescile bağlanan haklarla ilgili olarak korumanın ne kadar süreceği düzenlenmiştir. Korumanın süresi uluslararası anlaşmalarda belirtilen sürelere paralel olarak belirlenmiştir.
- Madde ile; entegre devre topoğrafyasını koruma hakkının tasarlayıcısına ait olduğu temel ilke olarak belirlenmektedir. Koruma hakkı, başvuru işleme konulmadan önce devir veya temlik edilebilir. Söz konusu entegre devre topoğrafyasının birden çok şahıs tarafından tasarlanması halinde, koruma hakkının bu şahıslara müştereken ait olacağı yolunda düzenleme yapılmıştır.
- Madde ile; memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken tasarladıkları entegre devre topoğrafyasının koruma hakkının, sözleşmede aksine hüküm bulunmaması halinde işverenlere ait olacağı düzenlenmiştir.
Ayrıca; memur, hizmetli veya işçinin sözleşmesi gerektirmediği halde gerçekleştirdiği korunmaya değer entegre devre topoğrafyası karşılığı olarak bir bedelin kendilerine ödenmesi hüküm altına alınmıştır.
- Madde ile; esas itibariyle Anayasanın 130 uncu maddesinde belirtilen üniversite öğretim üyeleri ile yardımcılarına serbestçe her türlü bilimsel araştırma ve yayında bulunabilme özgürlüğü tanınması amaçlanmaktadır.
Bu ilke gereği hizmet ilişkisine bağlı entegre devre topoğrafyalarına ilişkin genel hükümler burada farklı değerlendirilmiş ve koruma hakkı öğretim elemanlarına verilmiştir.
Ayrıca, öğretim kurumunun, entegre devre topoğrafyasıyla sonuçlanan araştırmalar için özel olarak belli araç ve gereçleri sağlamak suretiyle harcamalarda bulunması halinde sahip olduğu haklar düzenlenmiştir.
- Madde ile; hizmet sözleşmesi dışında kalan iş görme sözleşmelerinde aksine hüküm olmadıkça hak sahibinin işveren olacağı hükme bağlanmaktadır.
- Madde ile; entegre devre topoğrafyası hak sahibine, izni olmaksızın yapılan fiilleri önleme hakkı tanınmaktadır.
- Madde ile; koruma altındaki entegre devre topoğrafyaları üzerindeki hakların sınırlandırılması amaçlanmaktadır.
Maddenin (a) bendinde koruma altındaki bir entegre devre topoğrafyasının yalnızca özel amaçlar için veya değerlendirme, analiz, araştırma ya da eğitim amaçları için kullanılması, hakkın kapsamı dışında tutulmuştur.
Maddenin (b) bendinde, korsan mühendislik olarak tabir edilen uygulama konusunda hak sahibinin hakları ile ilgili olarak istisnaî bir durum tesis edilmiştir. Bu, hak sahibinden başka bir şahsın koruma altındaki bir entegre devre topoğrafyasını yalnızca değerlendirmek ya da analiz etmekle kalmayarak ilaveten koruma altındaki bir entegre devre topoğrafyasının bütünü ya da bir kısmını içerebilecek yeni bir entegre devre topoğrafyası tasarlaması durumudur.
Bu istisnaî şart yalnızca yeni entegre devre topoğrafyasının orijinallik tanımının gereklerini yerine getirdiği durumlarda söz konusu olabilecektir.
Maddenin (c) bendinde hak sahibinin izniyle ya da hak sahibi tarafından piyasaya sürülmüş olan koruma altındaki entegre devre topoğrafyasına ilişkin hakların bitimi düzenlenmektedir.
Maddenin (d) bendi, koruma altına alınmış bir entegre devre topoğrafyasını iyi niyetle iktisap eden kişinin lehine bir düzenleme öngörmektedir.
(e) bendi ile ise, benzer tipte bir orijinal entegre devre topoğrafyasını meydana getiren üçüncü kişi lehine istisnaî bir hal öngörülmekte ve bu durum da hakkın kapsamı dışında tutulmaktadır.
- Madde ile; entegre devre topoğrafyalarının tescil başvuruları ve diğer işlemlerin yapılması ile yetkili kuruluş olarak Türk Patent Enstitüsü belirlenmiştir.
- Madde ile; entegre devre topoğrafyalarının tescili için gerekli başvuru şartları düzenlenmiştir.
- Madde ile; Kanunun ilgili maddelerine göre yapılacak incelemeyi müteakip başvurunun kesinleşme tarihi hükme bağlanmakta olup, başvurudaki eksikliklerin verilen süre içerisinde giderilmemesi halinde başvurunun yapılmamış sayılacağı düzenlenmektedir.
- Madde ile; sicile kayıt ve yayımlamaya ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
- Madde ile; entegre devre topoğrafyası başvurusu ve tescilden doğan haklar üzerinde yapılabilecek sağlararası ve ölüme bağlı hukukî muamelelerin belirlenmesi öngörülmektedir.
- Madde ile; entegre devre topoğrafyası başvurusu ve tescilden doğan hakkın kullanımı ile ilgili lisans sözleşmeleri düzenlenmektedir.
Lisans sözleşmesi inhisari veya inhisari olmayan lisans şeklinde düzenlenebilir. Aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa kural olarak lisans inhisari değildir.
Maddede her iki türdeki lisans hakkına bağlanan hukukî sonuçlar ve lisans hakkı sahipleri ile entegre devre topoğrafyası hakkı sahibinin hukukî ilişkilerine yer verilmiştir.
- Madde ile; entegre devre topoğrafyası hakkının hükümsüz sayılmasına ilişkin haller belirtilerek, kimlerin hükümsüzlük talebinde bulunabileceğine ve hükümsüzlüğün yargı kararı ile olacağına ilişkin düzenleme yapılmaktadır.
- Madde ile; hükümsüzlük kararının etkileri düzenlenmekte olup, buna göre mahkemece verilecek hükümsüzlük kararı, geçmişe etkili sonuçlar doğurmaktadır.
Maddenin ikinci fıkrasında ise, bu durumun istisnaları düzenlenmektedir.
Ayrıca mahkemece verilecek hükümsüzlüğe ilişkin kesinleşmiş kararın herkese karşı hüküm doğuracağı da ifade edilmektedir.
- Madde ile; entegre devre topoğrafyası koruma hakkının sona erme sebepleri düzenlenmiştir.
Maddenin ikinci fıkrasında ise, korunması sona eren entegre devre topoğrafyasının, sona erme sebebinin gerçekleştiği andan itibaren, kamu malı sayılacağı hükme bağlanmıştır.
- Madde ile; entegre devre topoğrafyası hak sahibinin, bu hakkından vazgeçebileceği belirtilmekte, vazgeçmenin şekli unsurları ve istisnaları düzenlenmektedir.
- Madde ile; Enstitü nezdinde başvuru sahipleri adına entegre devre topoğrafyası başvurusu veya diğer işlemleri yapma yetkisi olan kişiler ile ilgili düzenleme yapılmaktadır.
544 sayılı Türk Patent Enstitüsü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 30 uncu maddesinde patent ve marka vekillerinin nitelikleri, yetkileri ve sınav şekli tanımlanmıştır. Entegre devre topoğrafyası işlemlerinde başvuru sahipleri adına patent vekillerinin yetkili olmaları bu madde ile öngörülmektedir. Entegre devre topoğrafyası konusunun patent gibi teknik ağırlıklı olması nedeni ile sadece patent vekillerinin bu konuda yetkili olmaları sağlanmaktadır.
- Madde ile; entegre devre topoğrafyası hak sahibine Kanunun 11 inci maddesinin (a) ve (b) bentlerinde sayılan fiillerin önlenmesi için dava açma hakkı tanınmaktadır. Kanunda benimsenen prensibe göre entegre devre topoğrafyası koruma hakkına tecavüz sayılan fiillerden söz edilebilmesi için başvurunun yayımlanmış olması gerekmektedir. 12 nci maddede koruma hakkının sınırlandırıldığı durumlara ilişkin düzenleme yapılmış olup, bu maddede sayılan fiiller hakka tecavüz kapsamı dışında tutulmuştur.
Maddede, başvuru sahibinin tecavüz olaylarına karşı önlem girişiminde bulunabilmesi için kural olarak başvurunun yayımlanmasının aranacağı belirtilmektedir. Bununla birlikte iki özel durumda yayımdan önce de tecavüzün varlığı kabul edilmiştir.
- Madde ile; başvuruya konu olan temel unsurun, diğer bir şahsın entegre devre topoğrafyasından izinsiz olarak alınmış olduğu durumlarda uygulanacak prosedür belirlenmektedir.
Entegre devre topoğrafyasının tescil edilmiş olduğu durumlarda, devir talebinde bulunma hakkının, tescilin yayımından itibaren üç yıl içerisinde kullanılması gerekmektedir.
- Madde ile; hakkı tecavüze uğrayan kişinin açacağı davada ileri sürebileceği talepler düzenlenmiştir. Ayrıca, hak sahibi tarafından üçüncü kişiler aleyhine açılacak hukuk davalarında yetkili mahkemeye ilişkin düzenleme yapılmıştır.
- Madde ile; zararın ve tazminat miktarının belirlenebilmesi için gerekli olan belgelerin, tazminat yükümlüsünce verilmesi zorunluluğu düzenlenmiştir.
- Maddenin birinci fıkrasında, entegre devre topoğrafyası hak sahibinin uğradığı zararın sadece tecavüz nedeni ile uğranılan fiilî zarardan ibaret olmayıp, yoksun kalınan kazancı da kapsadığı belirtilmiştir.
İkinci fıkrada, yoksun kalınan kazancı hesaplanmasına ilişkin seçenekler bentler halinde sayılmış ve yoksun kalınan kazancı bu seçeneklerden birisine göre belirleneceği belirtilmiştir.
Üçüncü ve dördüncü fıkralarda yoksun kalınan kazancın hesaplanması sırasında özellikle dikkate alınması gerekecek hususlar belirtilmektedir.
- Madde ile; entegre devre topoğrafyasından doğan haklara tecavüzden kaynaklanan özel hukuka ilişkin taleplerde zamanaşımı bakımından Borçlar Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
- Madde ile; başvuru sahibinin, Enstitü kararlarına karşı yapacağı itirazlara ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.
İkinci fıkrada Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulunun kararları aleyhine açılacak davaların, kararın tebliğinden itibaren altmış günlük süre içinde açılması öngörülmüştür.
- Madde ile; kanun ile düzenlenen hukukî ilişkiler nedeniyle açılabilecek davalarda, entegre devre topoğrafyasının konusunun özel ve teknik bir konu olması nedeniyle görevli mahkemenin ihtisas mahkemeleri olacağı öngörülmüştür.
- Madde ile; dava sonucunda haklı çıkan tarafın kesinleşmiş kararın ilan edilmesini talep edebileceği ve ilanın ilgilinin tercihi gereğince kararın tamamını veya özetini kapsayabileceği düzenlenmiştir.
- Madde ile; tecavüz teşkil edici fiilde bulunmadığını tespit ettirmek isteyen her menfaat sahibi kişinin talebi üzerine uygulanacak esaslar düzenlenmiştir.
- Madde ile; ihtiyatî tedbir talebine ilişkin düzenlemeler yapılmış olup, mahkemece verilecek ihtiyatî tedbir kararında bulunması gereken hususlar belirlenmiştir.
- Madde ile; tespit davaları ve ihtiyatî tedbirlerle ilgili olarak Kanunda düzenlenmeyen hususlarda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı öngörülmüştür.
- Madde ile; aynının üretilmesi nedeniyle hak sahibinin yetkilerine tecavüz oluşturması durumunda cezayı gerektiren taklit mallara ithalat sırasında hak sahibinin talebi üzerine gümrük idareleri tarafından ihtiyatî tedbir niteliğinde el konulması hükmü getirilmekte ve buna ilişkin esaslar düzenlenmektedir.
- Madde ile; genel kamu yararının veya rekabeti ortadan kaldırıcı herhangi bir fiilin varlığı halinde bu menfi durumun giderilmesi amacıyla, Bakanlar Kurulunca bir Devlet kuruluşunun veya üçüncü bir kişinin, hak sahibinin izni alınmaksızın kullanımına izin verilmesi ile ilgili prosedür düzenlenmiştir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle verilen kullanım izni nedeni ile, hak sahibine gerçek değere esas bir bedel ödenmesi hüküm altına alınmıştır.Bu tür bir karar ile verilecek kullanım hakkı, yalnızca ve öncelikle iç piyasanın talebini karşılama ile sınırlı olacaktır. Söz konusu hak münhasır olmadığından, hak sahibi koruma altındaki entegre devre topoğrafyasından kaynaklanan hakkını bizzat kullanabileceği gibi lisans sözleşmeleri de yapabilecektir.
Bu madde uyarınca verilen kullanım hakkının işletmenin tümü ya da sadece bu kullanımdan yararlanılan kısmı ile birlikte devri mümkündür.
- Madde ile; zorunlu lisansın, hak sahibinin talebi ile hangi hallerde iptal edilebileceği düzenlenmiştir.
- Kasti olarak gerçekleştirilen tecavüz fiillerine cezaî müeyyide uygulanmasının nedeni, kamu yararına entegre devre topoğrafyası hakkının ihlalinin önlenmesi gerçeğidir. Öngörülen cezaî müeyyideler hakkın etkin olarak korunmasının sağlanması amacına yönelik ve caydırıcı nitelikte düzenlenmiştir.
Madde ile getirilen cezalar, diğer sınaî mülkiyet haklarına ilişkin cezaî müeyyidelere pararlel olarak düzenlenmiştir.
- Madde ile; şikâyet hakkının kapsamı ile ilgili düzenlemelere yer verilmiştir.
- Madde ile; Kanunun uygulanması için çıkarılması gereken yönetmeliklerin, Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren altı ay içerisinde yürürlüğe konulması öngörülmektedir.
- Yürürlük maddesidir.
- Yürütme maddesidir.
Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabiî Kaynaklar,