Tasarı/teklif madde 1
→ yürürlükteki madde 1- Madde ile, Kanunun amaç ve kapsamı belirlenmiştir.
Kaynak: TBMM 22. Dönem S. Sayısı 651 (Esas No: 1/854) · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Demokratik ülkelerde sivil toplum örgütlerinin varlığı kaçınılmazdır. Günümüzde demokratik siyasal sistemlerin kurumlaştırılmasında sivil toplum kuruluşlarının rolleri giderek artmaktadır. Yönetimler ve siyasal örgütler, örgütlenmenin bu yöndeki gelişmesine değer vermek ve dikkate almak zorundadır.
Bilindiği üzere çağdaş yönetim biliminin temel kavramlarından biri yönetişimdir. Yönetişim, kamu kurum ve kuruluşları ile sivil toplum kuruluşları arasında ilişkinin çok yönlü ve sürekli olduğu bir yapıyı tanımlar. Sivil toplum kuruluşlarının yönetimle ilgili kararların alınmasına, bu kararların uygulanmasına ve uygulanan kararların denetimine katılması çağımızın egemen düşüncesidir.
Avrupa Birliği genişleme sürecinde, Türkiye ve diğer aday ülkelerdeki sivil toplum kuruluşları ile işbirliğini artırmıştır. Aday ülkelerde sivil toplumun gelişmesine önem verilmektedir.
Aralık 2004'de yapılan değerlendirmede, Türkiye'nin Kopenhag siyasî kriterlerini yerine getirmiş olduğuna karar verilmesi halinde, Türkiye ile katılım müzakerelerinin gecikmeksizin başlatılacağı taahhüdünde bulunulmuştur. Güncelleştirilmiş 2003 Ulusal Programında da, siyasî kriterlere uyuma yönelik kanunî düzenlemelerin Türkiye Büyük Millet Meclisinin 22 nci Yasama Dönemi 1 inci Yasama Yılı içinde tamamlanacağı taahhüt edilmiştir. Siyasî kriterlere ilişkin eksikliklerin değerlendirilmesinde Katılım Ortaklığı Belgesi, Yıllık İlerleme Raporları, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları, taraf olduğumuz uluslararası insan hakları sözleşmeleri ile üye olduğumuz kuruluşlar tarafından geliştirilen normlar ve Avrupa Birliği Komisyonu raporları dikkate alınmaktadır. Tasarı, örgütlenme hakkının ve derneklerle ilgili düzenlemelerin Anayasa değişikliklerine ve Ulusal Programa uyumlaştırılması amacıyla hazırlanmıştır.
Tasarıyla, Avrupa Birliğine aday ülke olarak dernek kurma ve üyelik konusundaki kısıtlamaların azaltılması, dernek faaliyetlerine serbestlik sağlanması, derneklere uygulanan yaptırımların ve bürokrasinin azaltılması amaçlanmıştır.
2908 sayılı Dernekler Kanunu genelde örgütlenme özgürlüğüne, özelde ise dernek kurma hakkına bir güvenlik sorunu olarak yaklaştığı için devlet ile sivil toplum kuruluşları arasında derin bir güven bunalımına yol açmıştır.
Bu Tasarıyla, demokratik meşruiyetin bir gereği olarak, devlet ile sivil toplum kuruluşları arasındaki güven ortamının tesisi ve işbirliğinin geliştirilmesi amacıyla, bu kuruluşlarla kamu kurum ve kuruluşlarının işbirliği yapmasına ve bu kuruluşlara destek sağlanmasına imkan verilmektedir.
Bu amaçla;
- Yardım toplama işlemlerinin kolluk kuvvetlerinden alınarak sivil birimlere devredilmesi, - Uluslararası Çocuk Haklarına Dair Sözleşme gereğince çocukların dernek kurabilmesine imkan tanınması, - Dernek kurma hakkının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 11 inci maddesi paralelinde düzenlenmesi, - Yargı mensuplarının derneklere üye olmasındaki izin esasının kaldırılması, - Derneklerin işlemlerinin basitleştirmesi ve devletle ilişkilerinde bürokrasinin azaltılması, - Sivil toplum anlayışına uygun olarak kendilerini kontrol etmesi amacıyla iç denetimin güçlendirilmesi, - Yurt dışına temsilci gönderilmesi veya yurt dışından temsilci davet edilmesinde tamamen serbestleşmeye gidilmesi, - Derneklerin taşınmaz mal edinmesindeki sınırlamanın kaldırılması, - Derneklerin temsilcilik açabilmesine imkan tanınması, - Derneklerin diğer sivil toplum kuruluşları ile birlikte geçici olarak platform adı altında birliktelikler oluşturabilmesine imkan tanınması, - Kolluk kuvvetlerinin dernekler üzerindeki yetkisinin kısıtlanması, - Derneklerin denetiminde çok başlılığın kaldırılarak yeknesaklığın sağlanması, - Dernekler ile kamu kurum ve kuruluşları arasında ortak proje uygulamalarının ve kaynak aktarımının düzenlenmesi, - Yurt dışından yardım alınmasındaki izin esasının kaldırılması, Konularında düzenlemeler yapılmıştır.
- Madde ile, Kanunun amaç ve kapsamı belirlenmiştir.
- Maddede, derneğin tanımı Türk Medenî Kanununa uygun olarak yapılmış ve Kanunda geçen terimlere açıklık getirilmiştir.
- Madde ile, dernek kurma hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 11 inci maddesi doğrultusunda düzenlenmiş ve onbeş ile onsekiz yaşlar arasındaki ayırt etme gücüne sahip küçüklerin Uluslararası Çocuk Haklarına Dair Sözleşme gereğince dernek kurmalarına olanak tanınmıştır.
- Madde ile, dernek tüzüklerinde yer alması gereken hususlar düzenlenmiştir.
- Madde ile, Türkiye'deki derneklerin uluslararası faaliyetleri ile yabancı derneklerin ülkemizdeki faaliyetleri düzenlenmiştir.
- Madde ile, tüzel kişilerin derneklere üye olması halinde nasıl temsil edilecekleri düzenlenmiştir.
- Madde ile, şube genel kurullarının merkez genel kurulu toplantısından önce yapılması ilkesi düzenlenmiştir.
- Madde ile, federasyon ve konfederasyonların üye sayısının asgarî sayının altına düşmesi halinde uygulanacak kural belirlenmiş ve federasyon ve konfederasyonların merkezleri dışında faaliyet gösterecek örgüt kuramamaları veya temsilcilik açamamaları kuralı getirilmiştir.
- Madde ile, dernekler için öncelikli olarak iç denetimin geçerli olduğu benimsenmiş ve iç denetim boyutu güçlendirilmiştir.
- Madde ile, derneklerin, benzer amaçlı dernekler, siyasî partiler, işçi ve işveren sendikaları ile meslekî kuruluşlardan yardım alması veya bu kuruluşlara yardımda bulunması düzenlenmiştir. Ayrıca, maddenin ikinci fıkrası ile merkezî ve yerel yönetimlerin derneklerle ortak proje yürütmesi ve proje maliyetlerine ne ölçüde katılacağı belirlenmiştir.
- Madde ile, derneklerin gelir ve giderlerinde uymak zorunda oldukları usuller ile derneklerin tutmak zorunda oldukları defterlerle ilgili esaslar belirlenmiştir.
Bu kapsamda derneklerin defterlerini noter yerine dernekler biriminden onaylanması usulü getirilmiştir.
- Madde ile, derneklerin üyelerine yardım sağlamak ve ihtiyaçlarını karşılamak üzere sandık kurabilmeleri öngörülmüştür.
- Madde ile, dernek yönetim veya denetim kurulu üyelerine ücret alabilme imkanı tanınmış ve dernek hizmetlerinin gönüllüler eliyle yürütülebilmesine açıklık getirilmiştir.
- Madde ile, gençliğin boş zamanlarını değerlendirmek ve spor yapmasını sağlamak üzere kurulan derneklere ilişkin esaslar belirlenmiş ve bu tür derneklere kulüp adı verilerek bunların Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünce de denetlenmesi ve tescili öngörülmektedir.
- Madde ile, derneklerin tasfiyesine ilişkin esas ve usuller belirlenmiştir. Yapılan düzenleme ile tüzükte tasfiyenin ne şekilde yapılacağının genel kurul kararına bırakıldığı hallerde, genel kurul tarafından bir karar alınmamış veya genel kurul toplanamamışsa, derneğin bütün para, mal ve haklarının mülkî idare amirinin kararıyla derneğin amacına en yakın ve kapatıldığı tarihte en fazla üyeye sahip derneğe devredilmesi esası getirilmiştir.
- Madde ile, derneklerin gelirlerini toplamada kullanacakları alındı belgelerini basan basımevlerinin yükümlülüğü belirlenmiştir.
- Madde ile, konusu suç teşkil etmeyen hata ve noksanlıkları bulunan derneklere ceza verilmesi yerine belirlenen süre içerisinde bu eksikliklerini giderme imkanı getirilmiştir. Verilen süre içerisinde eksikliklerin yerine getirilmemesi halinde cezaî müeyyide uygulanacaktır.
- Madde ile, bu Kanunla ilgili olarak bakılacak davalardaki muhakeme usulü belirtilmiştir.
- Madde ile, derneklerin faaliyet, gelir ve gider işlemlerini belirlenen süre içinde beyan etmeleri kuralı getirilmiş ve derneklerin denetimlerine ilişkin esas ve usuller belirlenmiştir.
- Madde ile, dernekler üzerinde kolluk kuvvetlerinin yetkileri ile ilgili esas ve usuller Anayasa hükümleri çerçevesinde düzenlenmiştir.
- Madde ile, derneklerin yurt dışından yardım almasına ilişkin sınırlamalar kaldırılarak bildirim esası getirilmiştir.
- Madde ile, derneklerin taşınmaz mal edinmesindeki sınırlamalar kaldırılmış ve derneklerin bu konuda serbestçe tasarrufta bulunmalarına imkan tanınmıştır.
- Madde ile, dernek genel kurul toplantıları ve organlarına seçilenlerin idareye bildirilmesi kuralına ilişkin esaslar belirlenmiştir.
- Madde ile, derneklerin temsilcilik açabilmelerine imkan getirilmiş ve temsilciliklerle ilgili esaslar belirlenmiştir.
- Madde ile, derneklerin kendi aralarında veya diğer sivil toplum kuruluşları ile birlikte geçici olarak platformlar oluşturabilmelerine imkan getirilmiş ve platformlara ilişkin esaslar belirlenmiştir.
- Madde ile, derneklerin tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere kanunların dernekler tarafından yapılmasını yasaklamadığı eğitim ve öğretim faaliyetleri için yurt, pansiyon; sosyal yardım faaliyetleri için çocuk bakım yuvası, huzur evi ve aş evi; sportif faaliyetler için spor saha ve salonu ve meskûn yerler dışında kamp tesisleri kurmaları; üyeleri için lokal açmaları ve lokallerinde alkollü içki kullanılması ile ilgili esaslar belirlenmiştir.
- Madde ile, kamu yararına çalışma niteliğinin kazanılması, şartları, kaybedilmesi, denetimlerine ilişkin esaslar belirlenmiş ve kamuya yararlı derneklerin denetimi sonucu düzenlenecek raporlara istinaden, haklarında yargı kararı verilinceye kadar, organlarda bulunanların İçişleri Bakanınca görevden uzaklaştırılması düzenlenmiştir.
Ayrıca, Türk Kızılay Derneği ve Türk Hava Kurumunun tüzüklerinin, toplumumuzda atfedilen değere binaen Bakanlar Kurulu kararıyla onaylanması ve kamu yararına çalışan derneklerin mallarına karşı suç işleyenlerin Devlet malına karşı suç işlemiş gibi cezalandırılacağı ilkesi benimsenmiştir.
- Madde ile, dernek adlarında bazı kelimelerin izinle kullanılabilmesine ilişkin esaslar belirlenmiştir.
- Madde ile, derneklere konulması sakıncalı görülen ve yasaklanan adlar ile işaretler tespit edilmiştir.
- Madde ile, kurulması yasak olan dernekler ve yasak faaliyetler, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasındaki temel ilkelere ve Türk Ceza Kanunundaki yasaklara uygun olarak belirlenmiştir. Ayrıca, derneklerin tüzüklerinde belirtilen amaç dışında faaliyette bulunamayacakları ve askerliğe, millî savunma ve genel kolluk hizmetlerine yönelik çalışmalar yapamayacakları belirtilmiştir.
- Madde ile, Anayasamıza uygun olarak, derneklerin defter ve kayıtlarını Türkçe tutmaları ve resmî kurumlarla yapılan yazışmalarında Türkçe kullanmalarının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
- Madde ile, kanunlara ve tüzüğe aykırı faaliyetlere ilişkin ceza hükümleri günümüz şartlarına uygun olarak yeniden düzenlenmiştir.
- Madde ile, Kanunda öngörülen cezaların çocuk dernekleri için tekrar etmesi halinde uygulanması esası getirilmiş ve idarî para cezaları ile ilgili hususlar düzenlenmiştir.
- Madde ile, bir kısım kanunlarla 3512 sayılı Cemiyetler Kanununa, 1630 ve 2908 sayılı Dernekler Kanunları ile bunların ek ve değişikliklerine atıflar yapılmıştır. 3512, 1630 ve 2908 sayılı Kanunlar ek ve değişiklikleri ile yürürlükten kaldırıldığı için mevzuatta boşluk meydana gelmesini önlemek üzere bu madde düzenlenmiştir.
- Madde ile, genel denetimi sağlamak amacıyla özel kanunlarında hüküm bulunmayan hallerde bu Kanunun sayılan hükümlerinin kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile işçi ve işveren sendikaları ve üst kuruluşları için uygulanması öngörülmüştür.
- Madde ile, bu Kanunun uygulanmasında, yabancı dernekler ve merkezleri yurt dışında bulunan dernek ve vakıf dışındaki kâr amacı gütmeyen kuruluşların Türkiye'deki şube veya temsilcilikleri dernek olarak değerlendirilmiş ve bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun hükümlerinin uygulanacağı benimsenmiştir.
- Madde ile, bu Kanunun düzenlenmesini yönetmeliklere bıraktığı konuların tek bir yönetmelikte İçişleri Bakanlığınca, kulüp adını alan derneklerle ilgili yönetmeliğin ise ayrı olarak Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlıkça yürürlüğe konulmasına ilişkin usulleri düzenlenmiş ve anılan yönetmeliklerin çıkarılmasına kadar mevcut yönetmeliklerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına ilişkin esas belirlenmiştir.
- Madde ile, değiştirilen ve yürürlükten kaldırılan hükümler gösterilmiştir.
- Yürürlük maddesidir.
- Yürütme maddesidir.