Tasarı/teklif madde 1
→ yürürlükteki madde 1- Madde ile; Kanunun amacı belirtilmiştir.
Kaynak: TBMM 22. Dönem S. Sayısı 701 (Esas No: 1/821) · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
2699 sayılı Umumî Mağazalar Kanunu 1982 yılından beridir yürürlükte olmasına rağmen; geleneksel standart dışı depolama alışkanlığından vazgeçilememesi, malları kolayca ve masrafsız devretme imkânı veren makbuz senedi ve varant kullanımının yaygınlaştırılamaması gibi nedenlerle anılan Kanunun amacına ulaşılamamış, dolayısıyla da dünya ekonomisindeki gelişmelere paralel olarak lisanslı depoculuk sistemi bugüne kadar kurulamamıştır.
Başta ABD olmak üzere birçok gelişmiş ülkede uzun süreçlerden sonra lisanslı depoculuk sistemi sağlam şekilde oluşturulabilmiştir. Ancak sistemin başarılmasından sonra, o ülkenin tarımsal üretim ve ticaretinde, istihdamında, dünya ticaretinde rekabet edebilirliğinde, millî gelire katkısında ve buna bağlı olarak vergi hasılatında çok büyük artışlar sağlanmıştır. Zaten günümüzde bu sistemi kuramayan ülkeler, içinde bulunduğumuz küresel ekonomik düzende, bu sistemi kuran gelişmiş ülkelerin bağımlı ve ikincil pazarı haline gelmekte, tarım ürünlerinin üretim ve ticaretinden aldığı pay gittikçe azalmaktadır. Bu nedenlerle Ülkemizde de en kısa sürede tarım ürünleri lisanslı depoculuk sisteminin kurulması hayati önem taşımaktadır.
Tüm bu ihtiyaçlardan hareketle; Dünya Bankası desteği ile yürütülen Ürün Borsalarını Geliştirme Projesi ele alınmıştır. Ülkemizdeki ticaret borsalarının modernizasyonu ve yürürlüğe girmesi için hazırlık yapılan Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununun bu boşluğu doldurarak Ülkemiz tarımı, ticareti ve ekonomisi açısından ciddi faydalar getirmesi hedeflenmiştir.
Tasarı ile;
1- Hasat dönemlerinde tarım ürünlerindeki arz yığılması nedeniyle oluşan fiyat düşüşlerinin önlenmesinde ve piyasanın dengelenmesinde, 2- Özellikle finansman sıkıntısı çeken küçük çiftçiler ile ürün sahiplerinin, lisanslı depolara verdikleri ürünleri karşılığında aldıkları senetler aracılığıyla bankalardan kredi ve finansman sağlamalarında, 3- Tarım ürünleri ticaretinin herkesçe kabul gören standartları belirlenmiş ürünler üzerinden yapılmasında, kaliteli üretime yönelmede, güvenli bir piyasa oluşturulmasında, 4- Tarım ürünleri ticaretinin kayıt altına alınmasında, 5- Ülkemizde halihazırda uygulanmakta olan tarım reformunun başarılmasında ve tarım ürünleri ticaretinde özel sektör katılımının artırılmasında, 6- Devlet müdahaleleri ile Devlet destekleme alımları yoluyla yapılan yüksek harcamalardan önemli tasarruf sağlanmasında, serbest piyasa ve fiyat oluşumunu bozan müdahalelerden uzaklaşılmasında, 7- Tarım ürünleri üreticileri açısından kolay pazarlanabilen, iyi muhafaza edilen ve nakliye masrafları en aza indirilmiş bir sistemle istikrarlı ve daha yüksek bir gelir seviyesi elde edilmesinde, 8- Yatırımcılar için dövize, altına, hisse senedine, faize ve benzerlerine alternatif yeni bir yatırım aracı sağlanmasında, 9- Ürün ticareti ile uğraşan tacir ve sanayicilerimizce, kalitesi bilimsel kriterlere göre belirlenmiş ve fiyat istikrarı sağlanmış ürünlerin kolayca temininde, 10- Tarım ürünlerinin, fizikî mal ve numune gösterilmesine ve teslimine gerek olmaksızın makbuz senetleri ve elektronik makbuz senetleri aracılığıyla elektronik ticaretinin yapılmasında, 11- Standardı belirlenmiş ürün ve lisanslı depo sistemiyle tarım ürünlerinde vadeli ve opsiyon piyasalarına geçişte, 12- Ürün depolanması, bankacılık ve sigorta sektörü açısından yeni iş alanları yaratılmasında, 13- Ülkemizin içinde veya yakınında bulunduğu Orta Doğu, Balkanlar, Türkî Cumhuriyetler ve Asya coğrafyasındaki tarım ürünleri ticaretinde çok önemli rol üstlenmesinde ve pay sahibi olmasında, katkı sağlanması ve yasal zemin oluşturulması amaçlanmıştır.
- Madde ile; Kanunun amacı belirtilmiştir.
- Madde ile; Kanunun kapsamı gösterilmiştir.
- Madde ile; Ülkemizde ilk kez uygulamaya konulacak olan lisanslı depoculuk sistemi ile ilgili olarak "Bakanlık", "ilgili bakanlık", "Fon", "tarım ürünleri", "lisanslı depo", "lisanslı depo işletmesi veya lisanslı depo işleticisi", "lisanslı depo teminatı", "lisans", "ürün senedi", "depolama hizmetleri", "mudi", "yetkili sınıflandırıcı" ve "borsa" kavramlarının bu Kanunun uygulaması bakımından ne anlama geldiği açıklanmıştır.
- Madde ile; lisanslı depo işleticiliği yapmak üzere başvuranlara kuruluş ve faaliyet izni verilmesinin şartları düzenlenmiştir.
Bakanlığa, kuruluş izni verirken ekonomik ihtiyaç ve etkinlik şartlarını da değerlendirme yetkisi tanınmıştır. Böylece bir bölgede ihtiyacın üzerinde lisanslı depo kurulmasının ve lisanslı depo işleticiliğinin kârlılığının düşüp sistemin çökmesinin önüne geçilmek istenmiştir.
Ana sözleşme, ortaklık ve pay değişiklikleri de Bakanlığın iznine bağlı kılınmış; kuruluş ve lisans vermede Bakanlığın incelemesine esas konuların Bakanlığın sürekli gözetiminde olması amaçlanmıştır.
Kuruluş izni, işletici anonim şirkete verilecektir. Lisanslı depo işleticileri için anonim şirket olarak kurulma zorunluluğu ve sermaye şartının ağırlaştırılması, sistemin güvenilirliğinin sağlanması ve mudilerin haklarının korunmasında yaşanacak olumsuzlukların en aza indirilmesi amacıyla öngörülmüştür.
- Madde ile; sistemin güvenilirliğinin devamı ve mudinin oluşacak her türlü zarardan en az düzeyde etkilenmesini teminen, mudinin ürününün lisanslı depo işletmesinin kusuru nedeniyle zarar görmesi durumunda, zararın karşılanması aşamasında gerektiğinde başvurmak üzere, en az % 15 oranında teminat şartı getirilmiş ve Bakanlığa gerektiğinde bunu artırma yetkisi tanınmıştır. Bu yetki ile Bakanlık, sistemin güvenilirliğini ve değişen ekonomik koşulları gözeterek lisanslı depo teminatını belirleyecektir. Ayrıca ürün rayiç bedelindeki sürekli değişimler takip olunarak belirlenen orandaki teminat tutarında azalma olursa teminat tutarları Bakanlıkça tamamlatılacaktır.
- Madde ile; lisanslı depo tesislerinin ve depodaki ürünün olası rizikolara karşı sigortalanması ve ürün için düzenlenen sigorta poliçesi lehdarının mudi olması öngörülmüştür. Böylece, depoya konulan ürünlerin başta doğal afetler olmak üzere ilgili yönetmeliğinde gösterilecek tehlikelere karşı korunması ve ürün karşılığı bankadan kredi temininin kolaylaştırılması amaçlanmıştır.
Sigorta kapsamında hasar oluşması durumunda, mudinin zararının ne şekilde karşılanacağına ilişkin bazı usul ve esaslar belirtilmiştir. Hamilin korunması amacıyla; zararın hesaplanmasında ürünün hasar gördüğü tarihte ilgili borsada oluşan ortalama fiyatın baz alınması, belge ve bilgilerin sigorta şirketine tesliminde ve ödemede azamî süre sınırı, poliçenin feshini doğuracak bir nedenin ortaya çıkması durumunda derhal Bakanlığa bilgi verilmesi öngörülmüştür. Yine aynı amaçla, Hazine Müsteşarlığına bu Kanun kapsamında sigorta yapacak sigorta şirketlerinin taşıması gereken nitelikleri belirleme yetkisi verilmiştir.
- Madde ile; bazı suçlardan dolayı hüküm giyenlerin ve bizzat bu Kanuna aykırı davranışlarından dolayı para cezası dışında ceza alanların, lisanslı depo işletmesi, bunlara ortak olması, yönetiminde ve denetiminde görev alması yasaklanmıştır. Ayrıca kendi isteği ve iradesi dışında, kusurundan veya mevzuata aykırı davranışlarından dolayı lisansı iptal edilen ancak hüküm giymeyen kimselere de geçici yasak getirilmiştir. Söz konusu yasaklar, lisanslı depo işleticiliği yapacakların toplumun güven ve itibarını sarsmamış kişilerden olması hususuna verilen önem nedeniyle düzenlenmiştir.
- Madde ile; lisanslı depoların güvenilirliğinin korunması ve haksız rekabetin önüne geçilmesi, lisans belgesinin kullanımı, kapsamı, değiştirilmesini gerektiren haller, değiştirilme ve yenilenme usulü konularına açıklık getirme; işletmenin lisans koşullarını sürdürüp sürdürmediğinin periyodik olarak denetlenmesi ve herhangi bir depocunun usulsüz yollardan lisans sahibi olmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
- Madde ile; ilgili mevzuata göre yapılacak değerlendirme sonucunda, Bakanlığa başvuruları reddetme yetkisi verilerek; ürünlerin saklanacağı depolarının fiziki şartları uygun bulunmayan, ortakları, yönetici ve çalışanları güven verici kişilerden olmayan işletmelerin sisteme dahil edilmesinin önüne geçmek; böylece sistemin güvenilirliğini baştan korumaya almak amaçlanmıştır.
- Madde ile; lisanslı depo işleticisinin lisansının askıya alınması, iptal edilmesi ya da lisans süresinin dolması durumunda lisans belgesinin ne şekilde saklanacağı düzenlenmiştir.
Askıya alma, iptal ve lisans belgesinin ilgiliye geri verilmesi işlemlerinin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayınlanması öngörülerek aleniyet sağlanmak istenmiştir.
- Madde ile; lisans belgesinin kaybolması ya da herhangi bir şekilde zarar görmesi durumunda izlenecek usul düzenlenmiş; işleticinin lisans belgesi olmaksızın faaliyetine devam etmesinin neden olacağı sakıncaların önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
- Madde ile; lisanslı depolarda saklanan tarım ürünlerinin ticaretinde bu ürünlerin sınıf, derece ve standartlarının objektif ve bilimsel kriterlere göre belirlenmesi, bu ölçümleri yapacakların da Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikte belirlenecek bazı ölçütlere göre yeterlilik aranılarak yetkilendirilmesi ve böylece mudilerin çıkarlarının korunması ile tarım ürünleri ticaretindeki kalite güvencesinin sağlanması amaçlanmıştır.
Ayrıca, gerek duyduğu hallerde, Bakanlığa buralarda çalışacak personelin de lisanslı olmasını isteme yetkisi verilmiştir.
- Madde ile; bu Kanun uyarınca verilen lisansların iki yıllık süre için geçerli olması ve ilgili mevzuatta öngörülen kurallara uygunluğun tespiti sonrasında aynı süre ile uzatılması öngörülmüştür.
- Madde ile; lisanslı depoculuk sektörüne belli bir maliyetle Bakanlık tarafından sunulan kamu hizmeti karşılığı olarak ve Devlete gelir kaydetmek üzere verilen, değiştirilen, süresi uzatılan veya yeniden verilen her türlü lisans için bedel tahsil edileceği hüküm altına alınmıştır.
Bakanlığa, yine bu Kanun kapsamında yapacağı veya yaptıracağı denetimler ile verilen hizmetler karşılığında ilgililerden masrafları karşılamasını talep edebilmesi yetkisi verilmesi, bütçe kısıtlarıyla karşılaşıldığında, denetim ve hizmetlerde aksamalara yol açılmaması ve sistemin güvenilirliğinin zedelenmemesi için gerekli görülmüştür.
Ayrıca bu husus, başta ABD olmak üzere lisanslı depoculuk sistemi bulunan ülkelerde olduğu gibi hizmeti alanca masrafların karşılanması ve genel bütçeye yük getirilmemesi açısından da doğru değerlendirilmiş ve yasal dayanağa kavuşturulmuştur.
- Madde ile; lisanslı depoya konulan ürünün miktar, cins, sınıf ve kalite özelliklerini gösteren, ürünün tesliminde taşıdığı özellikleriyle geri verilmesini garanti eden ve ürünün mülkiyetini gösteren ürün senedi düzenlenmiş olup; elektronik ticaretteki gelişmelere paralel olarak ürün senedinin elektronik ortamda oluşturulması mümkün kılınmıştır.
Kâğıt veya elektronik ürün senedinin içeriği, şekli ve muhafazası konularının yönetmelikte düzenleneceği belirtilmiştir.
- Madde ile; her türlü kötüye kullanmanın önüne geçilmesi bakımından lisanslı depo işleticisine ürün senedini imzalamaya yetkili kişi ya da kişilerin isim ve imzalarını ticaret siciline tescil ve ilan ettirme yükümlülüğü getirilmiş ve ürün senedinin mevzuata uygun olarak düzenlenmesinden lisanslı depo işleticisi sorumlu kılınmıştır.
- Madde ile; aynı ürün için birden fazla ürün senedi düzenlenmesi yasaklanmıştır. Ancak, ürün senedinin kaybolması veya zarar görmesi halinde ürün senedi sahibine, Türk Ticaret Kanununun makbuz senedinin kaybolmasına ilişkin hükümleri çerçevesinde yeni bir ürün senedi düzenleme imkânı tanınmıştır. Ayrıca sistemde karışıklığa ve güvensizliğe yol açılmaması için Kanun çerçevesinde ürün senedine bağlanmış tarım ürünlerinin haczinin, ancak ürün senedinin haczi suretiyle yapılabileceği hüküm altına alınmıştır.
- Madde ile; lisanslı depo işleticilerinin görev, yükümlülük ve hakları ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Açık bir görev ve hak tanımlaması yapılarak uygulamada ortaya çıkabilecek karışıklıklar önlenmek istenmiştir.
- Madde ile; gelişmiş ülkelerde olduğu gibi, lisanslı depo işleticisinin sunduğu hizmetler karşılığı alacağı ücretleri serbest rekabet kuralları içinde belirlemesi, ancak mudinin haklarının korunması ve mağdur olmaması bakımından bu tarifenin mudice önceden bilinmesi amaçlanmıştır. Bunun için de ücret tarifesi veya tarife değişikliklerinin Bakanlıkça onaylandıktan sonra geçerli olması öngörülmüştür. Ücret tarifesi ve tarifedeki değişikliklerin, şeffaflık ve aleniyet sağlamak amacıyla Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayınlanması öngörülmüştür.
- Madde ile; lisanslı depoya teslim alınan ürünün aynen teslim edilmesi esas olmakla beraber buğday gibi bazı ürünlerde aynı bitki türü, sınıf ve dereceye sahip ürünlerin karıştırılması nedeniyle ortaya çıkacak çok küçük kalite farklılıklarının prim ve indirim tarifesine göre tazmin edilmesi kuralı getirilmiştir. Lisanslı depoculuk sistemini uygulayan ülkelerde olduğu gibi bu tarife de mudice önceden bilinecek, bu hususta mudinin aleyhine bir ihtilafa olanak verilmeyecektir. Bu tarifenin uygulanmasında ilgili borsanın görüşü de alınarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca onaylanması öngörülmüştür.
- Madde ile; mudinin ürünün tamamını ya da bir kısmını geri teslim almasında izlenecek usul düzenlenmiştir.
Ayrıca işleticiye, talep halinde teslimatın gecikmeksizin yapılması yükümlülüğü, verdiği hizmet karşılığı doğan alacakları nedeniyle ürün üzerinde hapis hakkı ile mudinin ürününü, ürünün çeşit ve cinsine göre ilgili yönetmeliğinde belirlenecek azamî depolama süresinde geri almaması üzerine belli koşullar altında ürünü satma hakkı getirilmiş ve böylece, mudinin ve işleticinin birbirlerine karşı yükümlülüklerini yerine getirmemelerinden kaynaklı mağduriyetlerin önüne geçilmek istenmiştir.
- Madde ile; ürün senedi ticaretinin güvenilir, açık ve serbest rekabet koşullarında gerçekleşmesini sağlamak üzere, borsa ile lisanslı depo işletmesi arasında imzalanacak ve ürün senedi ticaretinde borsa ile lisanslı depo işletmesinin izlemesi gereken usulü, yükümlülüklerini, görevlerini ve yetkilerini kapsayacak şekilde bir sözleşme düzenlenmesi öngörülmüştür.
Sözleşmenin Bakanlık onayından sonra yürürlüğe girmesi zorunluluğu da getirilerek ürün senedi ticaretinin güven içinde yapılmasına yönelik amaç pekiştirilmiştir.
- Madde ile; lisanslı depo işletmelerinin tutmaları gereken defterler ile kayıtlarının tam ve doğru olarak tutulması ve saklanması öngörülerek, Kanunun uygulanmasında doğabilecek usulsüzlüklerin, aksaklık ve karışıklıkların önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
Başta yetkili kurumların yapacağı denetimlerin dayanağı olması bakımından sistemin kayıt altına alınmasının yararları açıktır. Ayrıca genel güveni artırmak için, gerektiğinde Bakanlığa lisanslı depoların bağımsız denetimden geçmiş mali tablolarını isteyebilme yetkisi tanınmıştır.
- Madde ile; bu sistemin temel güvence unsuru olarak mudinin, lisanslı depo işleticisinin yükümlülüklerini yerine getirmemesinden dolayı göreceği ve sigorta kapsamı dışında kalan zararının tazmini amacıyla tüzel kişiliği haiz Fon kurulması öngörülmüş, Fon yönetiminin kimlerden oluşacağı ve bazı temel görevleri, fonun gelirleri ve giderleri başta olmak üzere bazı usul ve esaslar düzenlenmiştir.
Fonun giderleri arasında; mudinin zararlarına ilişkin ödemeler yanında, Kanunda öngörülen ve Kanunun uygulaması açısından ihtiyaç duyulan faaliyet, eğitim ve denetim giderlerinin, Fonun cari ve yönetim giderlerinin de karşılanabilmesi öngörülmüştür. Örneğin bu giderleri; ürün standartlarına, depo standartlarına, numunelere, laboratuvar koşullarına ve benzeri faaliyetlere ilişkin güncelleştirmeye ve geliştirmeye yönelik toplantı, koordinasyon, çalışma grubu, komisyon çalışmalarında ortaya çıkabilecek (özellikle çalışmalara davet olunan kişilerin kendi kurumlarınca karşılanmayan veya karşılanamayan toplantı, seyahat, konaklama, iaşe gibi) masraf ve giderler, lisanslı depo, yetkili sınıflandırıcı ve ilgili bakanlık ve kurum personel ve yetkililerinin eğitimine ilişkin giderler, yine Bakanlıkça karşılanmayan veya bütçe kısıtları nedeniyle karşılama imkânı olmayan denetim ve eğitime ilişkin masraflar, Fonun büro, kırtasiye, demirbaş, çalışma yeri alınması veya kiralanması, avukatlık ücreti, malzeme, dava harcı, seyahat, ücret, vergi ve harçlar, personel, telefon, faks gibi çeşitli ve uygulamada ortaya çıkabilecek birçok benzeri faaliyeti, cari ve yönetim giderleri olarak saymak mümkündür.
Tüm bu hizmetlerin, lisanslı depoculuk sisteminin güven ve istikrar içinde çalışmasına ve gelişmesine katkı sağlayacağı, bu sektörde yer alanların daha fazla para kazanmasına olanak yaratacağı dikkate alındığında, lisanslı depoculuk sistemde yer alanlara sunulacak bazı faaliyet, eğitim ve denetim hizmetlerinin hiç olmazsa bir kısmının, bu sektörde yer alanlarca oluşturulan Fondan karşılanması, devletin gider ve yükünün azaltılması, işlerin bütçe kısıtları nedeniyle aksamaması amaçlanmıştır.
Fona, kuruluş aşamasında genel bütçeden bir defaya mahsus olmak üzere iki trilyon lira aktarımı öngörülerek, Fon gelirlerinin yeterli düzeye gelene kadar zarar doğması durumunda mudilerin mağdur olmasının ve baştan sisteme güvenin kaybolmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
Ayrıca belli bir aşamadan sonra Fon gelirlerinin yeterli olması veya eksik kalması durumunda, Bakanlar Kuruluna fon gelirlerini yüzde sıfıra kadar indirme veya bir katına kadar artırma yetkisi tanınmıştır.
- Madde ile; lisanslı depoculuk ve ürün senedi ticaretinin güven ve istikrarlı bir şekilde işlemesinin ve başta mudinin haklarının garanti edilmesini teminen; sigorta kapsamında da ödenme imkânı bulunmayan herhangi bir zararın ortaya çıkması durumunda, bu zararın tazmini için birbirini takip eden ve hepsi çok kısa sürelere bağlanmış (lisanslı depo işletmesine başvuru, sulh, borsa bilirkişi incelemesi, Bakanlık ödeme tebligatı, Fon, borsa hakem heyeti marifetiyle) bir çözüm süreci öngörülmüştür. Bu husus, yani ihtilafların ve zararların çok hızlı ve sağlam bir süreçle giderilmesi, çok önemli olup, bu sistemde yer alan kişilerin temel güvencesidir. Bu sayede bu sektöre büyük katılım ve yatırım olabilecektir. Aksi takdirde bir zarar anında mevcut hukuk sistemimizdeki genel hukuk yollarına başvurulması ve bir davanın sonuçlanmasının yıllar alması lisanslı depoculuk sistemine olan güveni kaldırarak, doğmadan ölmesine yol açacaktır.
Burada önemli olan bir diğer husus da, ürününü depoya teslim eden veya ürün sahibi olan mudinin zararlarının çok kısa sürede giderilmesi ve haklarının korunmasını takiben, zarara yol açan ilgililerden bunun tahsili için dava açma da dahil olmak üzere yasal takibat yapma görevinin Fon yönetimine verilmesidir. Böylece mudi yalnız bırakılmamış, maddî ve manevi külfete maruz bırakılmamış, kusurlu tarafın karşısına da zararın tazmini açısında güçlü bir Fon tüzel kişiliği çıkarılmıştır.
- Madde ile; Bakanlığın görev ve yetkileri tek maddede sayılarak uygulamada bu konuda oluşabilecek tereddütlerin önüne geçilmeye çalışılmıştır. Ayrıca son fıkrada, lisanslı depoculuk sistemi birçok kamu kurum ve kuruluşunun koordinasyon içinde çalışmasını gerektirdiğinden bu çalışmalara katılım için Bakanlığın bu yönde yapacağı davete yasal dayanak getirilmek istenmiştir.
- Madde ile; lisanslı depo işleticisinin lisans koşullarını sürdürememesi, iflas etmesi ya da tasfiyeye gitmesi, cezai sorumluluğunun doğması, ürün ve ürün senedi ile ilgili olarak hamili zarara uğratacak bazı haksız ve usulsüz uygulamalara gitmesi, başka herhangi bir biçimde kanun ve yönetmelik hükümlerine aykırı davranması durumunda, Bakanlığa bazı idari tedbir ve tasarruflarda bulunma yetkisi verilerek, Kanunda öngörülen iş ve işlemlerin güven ve istikrar içinde yürütülmesi amaçlanmıştır. Buna göre Bakanlık fiilin ya da durumun önemine göre ilgililere uyarıda bulunmaya, talimat vermeye, faaliyetlerinin bir ya da bir kaçını durdurmaya, lisansı askıya almaya, lisansı iptal etmeye, işletmeye geçici yönetim kurulu atamaya veya mahkeme marifetiyle kayyım atanması ve varlıklarına el konulması talebinde bulunmaya, işletmeyi tasfiye etmeye ve bunlar dışında diğer her tür idari tedbir ve tasarruflarda bulunmaya yetkili kılınmıştır.
Böylece işleticinin cezai sorumluluğunu doğuran ya da doğurmayan herhangi bir haksız veya mevzuata aykırı veyahut işleticilik faaliyetini sürdürmeye engel bir durumda, Bakanlık, kamunun, mudilerin ve hatta işleticinin haklarını ve çıkarlarını korumak amacıyla gerek duyduğu tedbirleri alacaktır.
- Madde ile; Bakanlıkça lisansın iptali, askıya alınması gibi durumlarda, işletmenin faaliyetlerinin ne şekilde sürdürüleceğine ilişkin genel bazı kurallar getirilmiştir.
Lisansın askıya alınması ya da faaliyetlerin bir ya da bir kaçının durdurulması halinde yeni ürün kabulü hariç olmak üzere, mudilerin zarar görmemeleri bakımından işletmenin faaliyetlerini sürdürmesi, ihtiyaç görülürse Bakanlıkça nezaret edilmesi veya geçici yönetim kurulu atanması ya da kayyım atanması için mahkemeye başvurulması öngörülmüştür.
Doğrudan lisanslı depo işletmesinin yönetimine ve varlıklarına el konulmasını gerektiren durumlarda ya da lisansın iptali halinde ise, lisanslı depo işletmesine geçici yönetim kurulu veya mahkeme marifetiyle kayyım atanması ve mudilerin çıkarlarının öncelikle korunması, sisteme olan güvenin zedelenmemesi amaçlanmıştır.
- Madde ile; Fon, lisanslı depo işletmeleri, yetkili sınıflandırıcılar ile bu Kanun kapsamında lisans alanlar, genel olarak lisanslı depoculuk sistemi ve ürün senedi ticaretinin güven ve istikrar içinde sürdürülebilmesi, özel olarak da mudilerin ve üçüncü şahısların haklarının korunması açısından Bakanlığın gözetim ve denetimine tabi tutulmuşlardır. Bakanlık bu kuruluşların tüm varlık ve işlemlerini, depolardaki ürünlerini, defterlerini, kayıtlarını, belgelerini, hesaplarını, ihtiyaç duyulduğunda ilgili bakanlık ve kuruluşların yardım ve katılımını da talep ederek denetleyebilecektir.
Bakanlık denetim elemanlarının işletmeyi denetlemesi sırasında herhangi bir engel ya da zorlukla karşılaşmasının önüne geçilmesi, böylece tam ve etkin denetim yapılması amacıyla lisanslı depo işleticilerine ve çalışanlarına bazı yükümlülükler getirilmiştir.
Denetimlerin etkinliği ve sistemin güvenliği açısından denetim sonucunda Bakanlık tarafından verilecek talimatlara uyma zorunluluğu hükme bağlanmış ve buna ilişkin cezai sorumluluk getirilmiştir.
Ayrıca Bakanlığa, ihtiyaç duyulması ve koşulların elverişli olması durumunda denetimde yüksek etkinlik sağlamak üzere, nitelikleri ve esasları yönetmelikle belirlenecek denetim kuruluşlarına bunları denetlettirme yetkisi verilmiştir.
- Madde ile; Türk Ticaret Kanununun 275 inci maddesine uygun olarak kamu menfaatinin korunması, denetimde sürekliliğin sağlanması, işlemlerin daha şeffaf ve güvenilir bir ortamda yürütülmesi ve Bakanlığa önemli durumlarda hızlı bilgi akışının sağlanması için ihtiyaç görüldüğünde Bakanlığa lisanslı depolarda temsilci bulundurma yetkisi tanınmıştır.
- Madde ile; Kanunun uygulamasında yapılacak çalışmaların birden çok bakanlığı ve kuruluşu ilgilendirmesi ve koordinasyonda sorun yaşanmaması amacıyla bakanlıklararası işbirliği ve katılım öngörülmüş, Bakanlığın yapacağı davet ile ilgili kuruluşlara yardım zorunluluğu getirilmiştir.
- Madde ile; lisanslı depoculuk faaliyetinin kamuya açık bir hizmet niteliği taşıması nedeniyle depo işleticilerinin, depolama hizmetlerinin sunumunda kişiler arasında ayrım yapmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
- Madde ile; lisanslı depo işletmesine, mudinin izni olmaksızın, lisanslı depoya teslim edilen ürün üzerinde alım satım ve rehin gibi tasarruflarda bulunma, ürünlerin niteliklerini değiştirme yasağı getirilmiş ve ağır cezai müeyyide öngörülmüştür. Böylece lisanslı depolara teslim edilen ürünlerin, mudinin talebi üzerine aynen geri tesliminin garanti altına alınması, sisteme olan güvenin hiçbir şekilde sarsılmaması amaçlanmıştır.
- Madde ile; Fon, lisanslı depo işletmeleri ile yetkili sınıflandırıcıların malikleri, yöneticileri, denetçileri ve personelinin ve Kanun kapsamında lisans almış diğer ilgililerin hukuki ve cezai sorumluluklarına ilişkin hususlara açıklık getirilmiştir.
Buna göre;
- Lisanslı depo işletmesi, yetkili sınıflandırıcı ve diğer lisans alanlar ile birlikte bunların malik, yönetici, denetçi ve personelinin kendi kusurlarından kaynaklanan zararlardan dolayı kişisel ve birlikte sorumluluklarına gidilmesi, - Yönetici, denetçi, personel ve bu Kanun kapsamında lisans almış diğer ilgililerin işledikleri bazı suçlardan dolayı Devlet memurları gibi ceza görmeleri, amaçlanmış, buna yönelik düzenlemeler yapılmıştır.
Öte yandan bu kişilerin bu Kanunda düzenlenen diğer bazı önemli hükümlere aykırı davranmaları durumunda para, hapis ve ağır hapis cezaları öngörülmüştür. Ayrıca mevzuata uygun olarak alınmış bir lisansı olmadan depoculuk faaliyetinde bulunan, menfaat temini amacıyla sahte lisans, ürün senedi düzenleyen veya kullanan, gerçek bir lisans üzerinde sahtecilik yapan kimselere de cezai yaptırım getirilmiştir.
Böylece; lisanslı depoculuk faaliyetlerinde kanunlara uygun davranmayan, güveni ve mudilerin haklarına zarar veren kimselerin hem hukuki hem de cezai sorumluluklarına gidilerek, kötü niyetli ve kusurlu davranışların önlenmesi ve zararların tazmini amaçlanmıştır.
- Madde ile; ürünlerini lisanslı depolara tevdi edecek kişilerin, bu depo işletmelerinin ve ürün standartlarını ölçen yetkili sınıflandırıcıların lisanslı olduğunu açıkça görebilmesi, depo ücret tarifesi, prim ve indirim tarifesi ve çalışma zamanı konusunda tüm mudilerin kolayca bilgi edinmeleri; şeffaflık ve aleniyetin sağlanması; işleticinin işlem ve faaliyetlerinde kişiler arasında ayrım yapmasının önüne geçilmesi, belge ve tarifelerde yer alan şartlara uygun davranması; böylece mudilerin güvenini sarsıcı uygulamaların önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
- Madde ile; lisanslı depo işleticisinin yürürlükteki mevzuata göre kontrol edilmiş ölçü ve tartı aletlerini kullanması ve yine standartları belirlenmiş ürünleri depolamaları istenmiştir. Böylece, mudilerin teslim ettiği ürünleri aynı miktar ve kalitede geri almaları garanti altına alınmıştır.
Ayrıca bu ürünlerin yetkili sınıflandırıcılarca sınıf ve standardının belirlenmesinden sonra, gereksiz ve ek masrafa yol açan ancak başka gerekliliklerden dolayı aynı amaçlı test yapılmasını zorunlu kılan durumların önüne geçilmek istenmiştir.
- Madde ile; mudilerin ürünlerinin ayrı depolanmasını talep etmeleri ve bu taleplerinin kabul edilmesi durumunda lisanslı depo işleticisinin ürünü ayrı olarak depolaması ve ambalajlı ürünlerin düzenli depolanmasına imkân sağlanması öngörülmüştür.
- Madde ile; uygulamanın açık, güvenilir ve rekabet ortamında işlemesini sağlamak için bu Kanun hükümlerinde öngörülen yönetmeliklerin çıkarılması amaçlanmıştır.
- Madde ile; 2699 sayılı Umumi Mağazalar Kanununun, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun ve 818 sayılı Borçlar Kanununun lisanslı depoculuk ve ürün senetleriyle alakalı hükümler içermesi ve Lisanslı Depoculuk Kanununa göre daha genel nitelikte olması nedeniyle, Lisanslı Depoculuk Kanununun yanıt vermediği hususlarda, bunlara başvurulması ve böylece tereddütler yaşanmasının ve hukuki boşluklar doğmasının önlenmesi amaçlanmıştır.
- Madde ile;
yönetmeliklerin çıkarılması konusunda azamî bir süre öngörülerek, bu süre içerisinde lisanslı depoculuk sisteminin, ürün senedi ticaretinin ve ürün ihtisas borsacılığının uygulamaya ve hayata geçirilmesi amaçlanmıştır.
- 2699 sayılı Umumi Mağazalar Kanunu kapsamında umumi mağazacılık yapmak üzere daha önceden izin ve yetki alan kuruluşlardan Bu Kanun kapsamındaki tarım ürünlerinin depolanması hizmetleriyle iştigal edenlerin, bu Kanun hükümlerine intibakının sağlanması, aynı amaçla ve aynı hizmeti vermek üzere farklı Kanunlara dayanarak kurulan ikili yapı ve karmaşanın önlenmesi istenmiştir.
- Yürürlük maddesidir.
- Yürütme maddesidir.
Tarım, Orman ve Köyişleri