Türkiye İstatistik Kanunu

Bu madde ile, resmi istatistiklerin üretimi, dağıtımı ve yayımlanmasında yetkili ve sorumlu kurum ve kuruluşlar ile uygulama makamları belirtilerek hangi istatistiklerin resmi istatistik olarak kabul edileceği açıklığa kavuşturulmuştur. Ayrıca tek bir istatistik sistemine geçilmesi nedeniyle ülke genelinde istatistikle ilgili koordinasyon belirlenmiştir. Programda belirtilmeyen konularda istatistik amaçlı bilgi toplamada diğer kamu ve özel sektör kuruluşlarına serbestlik getirilmesi düzenlenmiş; ancak, kamuoyunun yanıltılmaması amacıyla bunların topladıkları bu bilgileri kullanıma açmalarının esas ve usulleri de belirlenmiştir.

Maddede Türkiye İstatistik Kanununun uygulanmasını sağlamak ve koordinasyon görevini yürütmek üzere Türkiye İstatistik Kurumunun kuruluşu ve idari bağlılığı düzenlenmiştir.

Değişen ve gelişen ihtiyaçlar ve Kanunla getirilen hükümler de gözönüne alınarak, Türkiye İstatistik Kurumunun görevleri düzenlenmiştir.

Türkiye İstatistik Kurumunun teşkilat yapısının İstatistik Konseyi ve Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığından meydana geldiği belirtilmiştir.

Maddede İstatistik Konseyinin oluşumu, görevleri, yetkileri ve çalışma usulleri ile ilgili hükümler düzenlenmiştir. Bu Konsey, Türk İstatistik Sistemine dahil kuruluşları bir araya getirerek ülkedeki istatistik uygulamalarını koordine edecektir. Konsey, resmi istatistik üretimi faaliyetleri bulunan kurumların üst düzey temsilcilerinden teşekkül ettirilmiştir ve danışma kurulu niteliğini haizdir.

Madde ile Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığının merkez ve taşra teşkilatından meydana geldiği belirtilerek, merkez teşkilatının ana hizmet birimleri, danışma birimleri ve yardımcı hizmet birimlerinden oluştuğu hükme bağlanmıştır.

Başkanın görev, yetki ve sorumlulukları düzenlenmiştir.

Kurum Başkanlığına atanma şartları düzenlenmiş; Kurumun bilimsel ve teknik özellikleri göz önünde bulundurularak Başkanlığa atanmada özel şartlar getirilmiştir. Ayrıca, Avrupa Birliği istatistik müktesebatının bir gereği olarak ve idarenin istikrarını koruyup, bilimsel ve teknik açılardan tarafsızlığını ve özerkliğini sağlamak amacıyla Başkanın beş yıl süre için atanması öngörülmüştür. AB üyesi ülkelerin istatistik kanunlarında da benzer hükümler bulunmaktadır. Örneğin, Almanya Federal İstatistik Ofisi Başkanı emeklilik yaş sınırına kadar; Avusturya, Slovak Cumhuriyeti ve Slovenya İstatistik Ofislerinin Başkanları beş yıl; Polonya ve Macaristan İstatistik Ofislerinin Başkanları altı yıl; İtalya İstatistik Ofisi Başkanı dört yıl;

İsveç İstatistik Ofisi Başkanı ise üç yıl süre için atanmaktadır. Bu kişiler aynı süre için bir defaya mahsus olmak üzere yeniden atanabilmektedirler.

Kurumun görev ve faaliyetlerinin yerine getirilmesinde Başkana yardımcı olmak üzere üç başkan yardımcısı görevlendirilebileceği belirtilerek, başkan yardımcılığı kadrolarına yapılacak atamalara ilişkin özel şartlar düzenlenmiştir.

Başkanlığın ana hizmet birimleri sayılmıştır. Bu düzenlemede özellikle Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin Türkiye Ulusal Programının İstatistik bölümünde yer alan istatistik grupları ile Avrupa Birliği İstatistik Faaliyetleri Ana Sınıflamasındaki gruplamalar dikkate alınarak hizmet birimleri yeniden oluşturulmuştur.

Gerek ülke ihtiyaçları gerekse Avrupa Birliği müktesebatının üstlenilmesi ile ihtiyaç doğacak yeni alanlar ve görevler, verimlilik esasına dayalı olarak Kurumun görevleri arasına dahil edilmektedir. Bu çerçevede, daire başkanlıkları ve görevleri yeni baştan düzenlenmekte, ilgili kurumlarla işbirliği ve ülkede aynı alana ait tüm üretim faaliyetlerinin standartlarının belirlenmesi vurgulanmaktadır.

Kurumun faaliyetlerini optimal bir yapılanma ile ulusal ve uluslararası standartlarda ve özellikle AB normlarında yürütebilmesi bu ana hizmet birimlerinin kurulmasını gerekli kılmaktadır.

Halen on olan ana hizmet birimi sayısı yeni kamu yönetimi anlayışına uygun olarak sekize indirilmiştir.

Maddede ana hizmet birimlerinden Ulusal Hesaplar ve Ekonomik Göstergeler Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Ana görevi ulusal hasıla hesaplarını, endüstrilerarası işlemler ile ilgili hesapları ve ulusal hesaplar sisteminde öngörülen uydu hesaplarını yapmak olan bu Daireye daha önce başka bir dairenin görevi olan fiyat hareketlerini izleme, Satınalma Gücü Paritesi ve dış ticaret istatistiklerine ait bilgileri derleme görevi de verilmiştir.

Bu Daire Başkanlığı ekonomik alandaki öncü göstergelerle makroekonomik modeller oluşturmak ve bu konudaki teknik gelişmeleri takip etmek; fiyat, dış ticaret gibi önemli ekonomik göstergelerin üretildiği istatistik alanlarında çalışmalar ve analizler yapmak amacıyla kurulmuştur.

Maddede Tarım ve Çevre İstatistikleri Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Mevcut yapıda tarım ve sanayi istatistikleri tek bir dairenin görevidir. Oysa her iki alanda da bilgi ihtiyacı gitgide artmakta ve bu görevler aynı dairede bırakıldığında verimlilikten uzaklaşılmaktadır. Bu nedenle tarım sektörü ile ilgili her türlü veri ve bilgi ihtiyacını karşılamak üzere, tarım alanı ile ilgisi göz önüne alınarak çevre ile ilgili görevlerin de eklenmesi ile Tarım ve Çevre İstatistikleri Dairesi ayrı bir Daire Başkanlığı olarak kurulmuş, sanayi istatistikleri alanına giren konular ise başka bir daire başkanlığının sorumluluğuna verilmiştir.

Maddede Sanayi ve İş İstatistikleri Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Avrupa Birliğine uyum kapsamında elzem olan yapısal iş istatistikleri konusunda çalışmak ve diğer işyeri/işletme bazlı tüm araştırma faaliyetlerini yürütmek üzere bu Daire Başkanlığı ihdas edilmiş; mevcut yapıda farklı daire başkanlıkları altındaki görevler ve şubeler aynı çatı altında toplanmıştır.

Maddede Sosyal İstatistikler Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Bu Daire Başkanlığı, nüfus sayımı planlaması, demografi alanında ihtiyaç duyulan istatistikler, nüfusun işgücü, yaşam koşulları gibi konularda ihtiyaç duyulan çalışmaları yapmak; ayrıca kayıtlara dayalı eğitim, sağlık, kültür, spor, adalet gibi alanlarda istatistiki bilgileri derlemek ve Avrupa Birliğine uyum çerçevesinde yeni derlenecek olan sosyal güvenlik, sosyal koruma, tüketici hakları gibi konularda çalışmak üzere kurulmuştur. Yine bu Daire Başkanlığına medya, siyaset ve sosyal içerikli diğer konularda istatistik derleme görevinin yanında işgücü piyasası, gelir dağılımı, tüketim harcamaları ve yaşam koşulları ile ilgili araştırmaları yapma görevi de verilmiştir.

Maddede Yöntem Araştırmaları Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Bu Daire Başkanlığı, Kurumun yaptığı sayım ve araştırma faaliyetlerine ilişkin metodolojileri, standart ve tanımları oluşturmak, bu konuda diğer kamu kurumlarına gerekli desteği sağlamak üzere kurulmuştur. Ayrıca, yeni oluşturulan Veri Kalitesi Kontrol Kurulu çalışmalarına destek vermek görevi ile yeni oluşturulacak olan istatistik amaçlı ulusal kayıt sistemlerinin standartlarını ve adres kayıtlarının sayısal haritalarla birlikte yönetimini sağlamak görevi de bu Daire Başkanlığına verilmiştir.

Maddede Dış İlişkiler Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Bu Daire Başkanlığı yeniden oluşturulmuş, mevcut yapıdaki Uluslararası İlişkiler Dairesi ve Avrupa Birliği Koordinasyon Dairesi birleştirilerek tek bir birim altında toplanmıştır. Bu birimin görevi, Kurumun ülke dışı bütün faaliyet ve ilişkilerini ve Avrupa Birliği müktesebatına uyum çalışmalarını koordine etmek ve yönetmektir.

Maddede Yayın ve Bilgi Dağıtım Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Ulusal istatistik organizasyonlarının temel görevi ülke için önemli istatistikleri hesaplamak kadar, bu gösterge ve istatistikleri tüm kullanıcılara eş zamanlı ve eşit şartlarda sunmak ve dağıtımını yapmaktır. Bu nedenle, yeni yapılanma kapsamında bu konu ayrıca ele alınmış; Kurumun yayın politikasının oluşturulması, bilgilerin yayın zamanı, şekli ve formatı konularındaki faaliyetleri yürütmek, arşiv ve kütüphane oluşturmak üzere bu Daire Başkanlığı kurulmuştur. Ayrıca, yeni oluşturulan Yayın ve Dağıtım Kurulu çalışmalarına destek vermek görevi de bu Daire Başkanlığına verilmiştir.

Maddede Bilgi ve İletişim Teknolojileri Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Bu Daire Başkanlığı istatistiki verilerin başta bilgisayar ve teknolojik ürünler olmak üzere elektronik ortamdaki süreçlerinden, uygun yazılımları geliştirmek ve uygulamaktan, sistemin yeni gelişmeler ışığında güncellenmesini sağlamaktan sorumlu olacaktır.

Maddede danışma birimleri düzenlenmiştir. Ayrıca, İstatistik Müşavirleri ile ilgili hükümler düzenlenmiş, görev tanımları yapılmış, atanma şartları da belli kriterlere bağlanmıştır.

Kurumun hizmet ve faaliyetlerinin ekonomik ve etkili bir şekilde yerine getirilmesi için insan gücü ile para ve malzeme gibi mevcut kaynakların en uygun ve verimli bir şekilde kullanılmasını sağlamak üzere oluşturulan danışma birimlerinden Strateji Geliştirme Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir. Diğer görevlerin yanında, Resmi İstatistik Programının hazırlanması ve yürütülmesi, İstatistik Konseyinin çalışmalarında sekretarya hizmetlerinin yürütülmesi görevi de bu Daire Başkanlığına verilmiştir.

Maddede danışma birimi olarak Hukuk Müşavirliğinin görevleri düzenlenmiştir.

Başkanlığın Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğinin görevleri düzenlenmiştir.

Maddede yardımcı hizmet birimleri düzenlenmiştir.

Maddede yardımcı hizmet birimlerinden İnsan Kaynakları Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Maddede yardımcı hizmet birimlerinden Destek Hizmetleri Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Bu madde ile, çeşitli sayım, araştırma ve proje çalışmalarında bu konuda bilgili, deneyimli gerçek ve tüzel kişilerden yararlanmak, en son bilimsel teknik ve yöntemlerin uygulamaya aktarılmasını sağlamak amacıyla danışma kurulları ve istişari nitelikte olmak üzere Kurumun hizmet birimlerinde oluşturulan sürekli veya geçici özel ihtisas komisyonları ve inceleme ve araştırma gruplarının kurulabilmesi öngörülmüştür. Bu kurul, komisyon ve gruplarda görevlendirileceklere verilecek ücretler de ayrıca hüküm altına alınmıştır.

Bunların çalışma usul ve esaslarının ise yönetmelikle düzenleneceği öngörülmüştür.

Madde ile, Başkanlıkta Veri Kalite Kontrol Kurulu oluşturulmaktadır. İstatistik çalışmalarında, çeşitli sayım, araştırma ve kayıtlar yoluyla derlenen verilerin kalite kontrol sürecine sokulması, verinin güvenilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. Kurul, bu konuda duyulan boşluğu dolduracaktır. Bu Kurul, aynı zamanda, tüm istatistik sistemindeki süreçleri bilimsel kriterlere göre kontrol edeceği için, Başkanlık ile birlikte diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından Program dahilinde üretilen istatistiki verilerin standartları, sınıflandırmaları ve metodolojileri açısından yeknesaklığını sağlayacak tedbirlerin alınmasında önemli görevler icra edecektir.

Bu madde ile, Resmi İstatistik Programı kapsamında üretilen istatistiklerin yayın ve dağıtım ilkelerinin, standartlarının ve politikalarının belirlenmesi ile bunların uygunluğunun kontrol edilmesi amacıyla Kurum bünyesinde Yayın ve Dağıtım Kurulu oluşturulmaktadır. Türk İstatistik Sistemindeki tüm resmi istatistiklerin yayımlanma standartları ile yayın zamanları bu Kurul tarafından belirlenecektir.

Bu madde ile, taşra teşkilatının kuruluşu düzenlenmektedir. Taşra teşkilatı, Bakanlar Kurulu tarafından kararlaştırılan Bölge Sınıflama Sistemine göre kurulmakta ve bölgesel istatistiklerin üretilmesinde dikkate alınarak yeniden organize edilmektedir.

Bu madde ile, Kurum hizmetlerinin gerektirdiği nitelikli eleman temin edilebilmesi ve bunların Kurumda kalmalarının sağlanması için kadro karşılığı sözleşmeli personel çalıştırılması öngörülmektedir. Kurumda halen 219 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre de kadro karşılığı sözleşmeli personel çalıştırma imkanı bulunduğundan, bu düzenleme ile yeni bir ayrıcalık sağlanmamaktadır.

547 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 1 inci maddesi ile teşkilat kanunlarında gerekli değişiklik yapılıncaya kadar diğer kurumlarla birlikte Enstitünün merkez teşkilatında çalışan personeline, Başbakanlık merkez teşkilatında çalışan personele ödenmekte olan fazla çalışma ücretinin ödeneceği hükmü getirilmiştir. Madde ile, bu düzenleme sürekli hale getirilmektedir.

Türkiye İstatistik Kurumu Uzman ve Uzman Yardımcılığına atanma şartları belirlenmiş, bu yolla Kuruma nitelikli elemanın temini ve muhafazası amaçlanmıştır.

Bu madde Türkiye İstatistik Kurumunun resmi istatistikleri üretmek amacıyla yaptığı çalışmalarda uymakla yükümlü olduğu temel ilkeleri kapsamaktadır. Üretilen istatistiklerin güvenilir olmalarını temin maksadıyla konulan tarafsızlık, güncellik ve şeffaflık kriterlerinin yanısıra, anketlerde cevaplayıcıdan toplanan verilerin istatistik dışında amaçlarla kullanılmayacağına yönelik olarak Kurumun uyacağını taahhüt ettiği birtakım temel ilkeler de bu maddede yer almaktadır. Ayrıca, Resmi İstatistik Programı çerçevesinde istatistik üretmekle görevli kılınan diğer kurumların da aynı ilke ve prensiplere uymakla yükümlü olacakları hükme bağlanmıştır.

Resmi istatistiklerin üretilmesinden sorumlu Türkiye İstatistik Kurumu ve diğer kurumlar, bu faaliyetlerini yürütürken bilimsel ve teknik olarak özerk olmalıdır. Aksi durumda, üretilen istatistiklerin kamuoyu ve uluslararası platformlarda tarafsızlık ve güvenilirliğine gölge düşecektir. Bu konuda yasal bir boşluk bırakmamak üzere bu durum maddede açıkça belirtilmektedir.

Resmi istatistiklerin üretiminden sorumlu olan Türkiye İstatistik Kurumu, bu faaliyeti gerçekleştirmek üzere bazı verilere ihtiyaç duyacaktır. Bu verilerin kaynağı araştırma konusuna göre kamu kurum ve kuruluşları, özel kişiler ve işletmeler olabilir. Bu madde ile istatistik faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için Türkiye İstatistik Kurumuna, ilgili birimlerden veri ve bilgi isteme yetkisi verilirken, alınan bilgilerin gizlilik ilkeleri çerçevesinde kullanımı ve saklanması da Kurumun sorumluluğuna verilmektedir.

Kâğıt ortamında elde edilen veriler, manyetik ortama aktarıldıktan sonra işlenebilmekte ve gerekli analiz çalışmaları yapılmaktadır. Bu nedenle veri derleme işleminin yapıldığı tüm çalışmalarda manyetik ortama aktarım yapılmakta, ancak manyetik ortama aktarılan bu veriler mevzuata göre resmi belge niteliği taşımamakta, resmi belgeye ihtiyaç duyulduğunda tekrar kâğıt ortamına dönülmesi gerekmektedir.

Bunun için ise kâğıtların belirli bir süre saklanması mecburiyeti bulunmaktadır. Bu durum sürekli veri derleyen Kurumun işlerini aksatmakta, arşiv ve depolama sorununa yol açmaktadır. Dolayısıyla bu madde kapsamında elektronik ortamda tutulan verilerin resmi belge niteliğinde olması sağlanmakta ve Kuruma elektronik imza kullanabilme yetkisi tanınmaktadır. Veri ve bilgilerin saklanması, imhası ve elektronik imza kullanım yetkisinin esaslarının yönetmelikle belirlenmesi öngörülmüştür.

Resmi istatistikleri zamanında ve doğru olarak üretmek, bu istatistiklerin üretiminden sorumlu olan kuruma bazı yetkiler ve gerekli olan veri toplama süreçlerinde yer alan birimlere de bir takım sorumluluklar getirmektedir.

Verilerin ilgili birimlerden zamanında, doğru ve istenen şekilde sağlanabilmesi, sonuçta üretilecek istatistiklerin kullanışlılığı, kalitesi ve güvenilirliği üzerinde çok önemli bir etkiye sahiptir. Bu nedenle bu maddede ilgili tüm istatistiki birimlerin (hanehalkı, işletme, birey, vb.) veri derlemek üzere Kurum tarafından kendilerine başvurulduğunda, istenen bilgileri zamanında, doğru ve istenen formatta ücretsiz olarak verme yükümlülükleri düzenlenmektedir.

Bu madde ile, kamu kurum ve kuruluşları, kendi görev alanlarına giren işler konusunda derledikleri veriyi, resmi istatistiklerin üretimi için gerekli olan hallerde Türkiye İstatistik Kurumuna zamanında ve istenen formatta, ücret talep etmeksizin vermekle veya bu amaçla kurdukları veri tabanlarını Türkiye İstatistik Kurumunun kullanımına açmakla yükümlü kılınmaktadır. Böylelikle, Kurumun istatistik alanında koordinasyon görevi güçlendirilmektedir.

Bu maddede, resmi istatistiklerin üretimi için kendilerinden veri ve bilgi istenen birimlerin, sayımın veya araştırmanın amacı, kapsamı, istatistiki gizlilik için alınan tedbirler, hakları ve sorumlulukları ile ilgili konularda bilgi edinme ve gizli verilerin ifşası durumunda maddi ve manevi her türlü zararlarının tazmin edilmesini isteme hakları düzenlenmektedir. Bu düzenleme, Türk İstatistik Sistemi için şeffaflık ve bilgilendirilme hakkı konusunda bir yeniliktir.

Bu madde ile, kamu kurum ve kuruluşlarına, kendi görev alanlarına giren konularda oluşturdukları kayıt sistemlerini, istatistik amaçlı olarak Türkiye İstatistik Kurumunun kullanımına açma zorunluluğu getirilmektedir. Bu kayıt sistemlerinin oluşumunda temel teşkil edecek tanım, kavram ve sınıflandırmalar, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alınarak Kurum tarafından hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenecektir.

Kamu kurum ve kuruluşlarının derledikleri veriler ile tuttukları kayıt sistemleri istatistik amaçlarına hizmet edebilme açısından aynı standartları taşımalıdır. Aynı tanıma sahip olmayan ve aynı standardı taşımayan verilerden elde edilen bilgiler karşılaştırılabilir olmaktan çıkmakta ve kamuoyunda aynı konuda çok farklı yorumların yapılmasına neden olmaktadır. Bu nedenle bu madde ile ortak bir tanım ve sınıflamanın gereği vurgulanmakta ve kamu kurum ve kuruluşlarına aynı standardı kullanma veya istatistik faaliyetlerinde kullanılan standartlara geçişi tanımlama zorunluluğu getirilmektedir.

Bu madde ile, üretilen istatistik sonuçlarına tüm kullanıcıların kolay ve eşit şartlarda ulaşması ve Kurumun bu konuda gerekli tedbirleri almasıyla ilgili hususlar düzenlenmektedir.

Mevzuatta gizli verilerin tanımı ile ilgili hükümler açık olarak yer almamaktadır. Bu husus ise uygulamada sıkıntılar doğurmaktadır. Bu eksikliği ve sıkıntıları gidermek amacıyla gizli veriler daha açık olarak Kanunda belirlenmektedir. İstatistik amaçlarla toplanan veriler birimlerin tanınmasına imkan verdiğinde gizli kabul edilmektedir. Bu madde ile gizli verinin tanımı yapılmakta, gizli veri kapsamına giren bilgilerin hiçbir surette açıklanamayacağı düzenlenmektedir.

Bu madde ile, gizli veri içermeyen bireysel düzeydeki bilgilerin, münferit birimlere atıfta bulunmayan bilimsel amaçlarla kullanılması kaydıyla araştırmacılara verilebileceği hükme bağlanmakta, gizli veri ile bireysel bilgilerin ayırımı yapılmakta ve bireysel bilgileri kullananlarla ilgili kısıtlayıcı hükümler getirilmektedir.

Bu madde ile, gizli verilere kimlerin hangi yetki ve sorumluluklar çerçevesinde ulaşacağı düzenlenmekte, gizli verilerin korunmasına yönelik tedbirlerin alınması yönünde Kuruma ve yetkili makamlara sorumluluklar yüklenmekte, verilerin gizliliği ve güvenliğine ilişkin usul ve esasların ilgili kurumların da görüşleri alınarak hazırlanacak bir yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmaktadır.

Bu madde ile, Resmi İstatistik Programı çerçevesinde ihtiyaç duyulan sayım ve araştırmaların yapılmasında Başkanlığa yetki verilmekte, önceki mevzuatta sayım yılları belirtilmesine rağmen bu hususun Programda yer alması düşünüldüğünden, bu maddede sayım yılları konusunda hüküm bulunmamaktadır.

Uygulamadaki aksaklıkları gidermek amacıyla sayım ve araştırma komiteleri yeniden düzenlenmekte; ayrıca sayım ve araştırmalarda alanda görevlendirilen personelin sağlıklı bir ortamda görev yapması amacıyla kamu kurum ve kuruluşlarının sunduğu hizmetlerden yararlandırılmasına yönelik hüküm getirilmektedir.

Bu madde ile sayım ve araştırmalarda kimlerin görevlendirileceği hükme bağlanmaktadır.

Başkanlık, görevleri kapsamında istatistik birimlerden veri toplamakta, bu iş ise sürekli personelin alana çıkması yoluyla yapılmaktadır. Ülke şartları göz önüne alındığında alana çıkan personele Harcırah Kanunu çerçevesinde verilen yolluk ve gündelikler personelin alanda uzun süre kalması nedeniyle yetersiz kalmaktadır. Bu yüzden nitelikli elemanlar, alan araştırmalarında görev almak istememektedir. Bu da veri ve bilginin kalitesinin düşmesine yol açmaktadır.

Alan denetiminin en sağlıklı yollarından biri, gerekli titizliği göstermeyen personelin bir daha alan görevine çıkarılmamasıdır. Mevcut durumda alan görevini gönülsüz yapan personel için bu bir ödüle dönüşmektedir. Dolayısıyla sayım ve araştırmalarda alanda görev alan personele çalışma şartlarının güçlüğü göz önüne alınarak Harcırah Kanunu ile belirlenen gündeliklerin belirli bir oranda artırılması suretiyle gündelik verilmesi yönünde düzenlemeler yapılması zarureti ortaya çıkmaktadır. Uygulamadaki bu sıkıntıyı gidermek amacıyla, alan çalışmalarında görevlendirileceklere ödenecek gündeliklerin Bakanlar Kurulu kararı ile iki katına kadar artırılabileceği hükmü getirilmekte, ayrıca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (C) fıkrasına istinaden çalıştırılacak geçici personele ödenecek ücretler ile Başkanlıkta görevli olmayan ve hizmet mahallinde ihtiyaç halinde temin edilecek kısmi zamanlı çalıştırılacaklara soru kağıdı başına ödenecek ücretlerin de Bakanlar Kurulu kararı ile belirleneceği öngörülmektedir.

Bu madde ile Başkanlığın her kademedeki yöneticilerinin yürütmekle mükellef olduğu hizmet ve görevler için üst kademe yöneticilerine karşı sorumlulukları belirlenmektedir.

Bu madde ile, 219 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesine paralel olarak uluslararası değişmeleri ve gelişmeleri izlemek, diğer ülkeler ile ortak standartları sağlamak üzere, Başkanlığın uluslararası kuruluşlarla işbirliği yaparak veri ve yayın değişimi, eğitim, ortak proje geliştirme ve uygulama konularında ilişkiler kurabilmesine imkan tanınmaktadır.

Bu madde ile, Başkan ve üst düzey yöneticilerin yetki devretmelerinin usul ve esasları düzenlenmektedir.

Bu madde, istatistik toplamada karşılaşılan güçlüklerin ortadan kaldırılmasını, veri derlenen kişi, makam veya kuruluşlardan daha sağlıklı, gerçekçi veri derlenmesini ve derlenen verilerin güvence altında olduğunun istatistik birimlerce bilinmesini amaçlamaktadır. Ayrıca, istatistik üretiminde görev verilen diğer kamu kurum ve kuruluşlarının da bu Kanun kapsamında olduğu, derlenen istatistiki bilgilerin kullanıma açılmadan önce herhangi bir şahsa veya makama verilemeyeceği, istatistik amaçları dışında kullanılamayacağı ve ispat aracı olamayacağı hükme bağlanmaktadır.

Bu Kanunda öngörülen yükümlülüklere aykırı hareket eden görevlilerin Türk Ceza Kanununun uygulanmasında Devlet memuru sayılacağı belirtilmiştir.

Bu madde ile, 55 inci maddedeki yasaklara aykırı hareket edenlere verilecek cezalar günün değişen ve gelişen şartlarına göre yeniden belirlenerek düzenlenmiştir. Ayrıca, bu madde ile, Kanunun 5 ve 46 ncı maddelerinde getirilen yükümlülüklere uymayanlar hakkında uygulanacak yaptırımlar düzenlenmiştir.

53 sayılı Kanunun 30 ve 31 inci maddeleri hürriyeti bağlayıcı ceza ve para cezalarını ihtiva etmektedir. Bu türdeki cezaların idari mahiyette para cezasına çevrilmesi gündeme gelmiş ve bu konuda 24.4.2003 tarihli ve 4854 sayılı Bazı Kanunlardaki Cezaların İdari Para Cezasına Dönüştürülmesine Dair Kanun yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Ancak bu Kanunda 53 sayılı Kanundaki hükümler yer almamıştır. 4854 sayılı Kanuna paralel olarak anılan maddelerdeki cezalar idari para cezası şeklinde düzenlenmektedir.

Bu madde ile mahkemelerin iş yükünü azaltmak, zaman ve emek kaybını önlemek amaçlanmış; idari para cezalarını verecek merciler belirtilmiş; ilgililerin itiraz hakkına ve bu hakların kullanımına ilişkin esas ve usullere açıklık getirilmiş ve cezaların tahsil edilmesinin bilgi verme yükümlülüğünü kaldırmayacağı belirtilmiştir.

Kurumun nitelikli ve deneyimli memurlar ile diğer kamu görevlilerinden yararlanması amacı ile mali haklarını kendi kurumlarından almaları kaydıyla ve görevlendirme yoluyla bazı kurum ve kuruluşlarında çalışanların Başkanlıkta görevlendirilmesine yönelik düzenleme getirilmiştir.

Kurum ihtiyaçlarının Devlet bütçesine yük olmadan yerine getirilmesi amacıyla 219 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 1 inci maddesi ile kurulan Döner Sermaye İşletmesi, günün değişen ve gelişen şartlarına uygun olarak ve uygulamada ortaya çıkan aksaklıkları gidermek amacıyla yeniden düzenlenmiştir.

Bu madde ile, atama yetkisi ile ilgili hususlar belirlenmiştir. Bu kapsamda, Kurumda teknik ve bilimsel özerkliği ve kurumsallaşmayı sağlamak amacıyla üst düzey bazı kadrolara yapılacak atamalarda aranacak özel şartlar getirilerek Başkanlığın merkez ve taşra teşkilatında görevlendirilecek personelin atama, yer değiştirme ve yükselme usul ve esaslarının yönetmeliklerle düzenlenmesi hükmü getirilmiştir.

Bu madde ile, kadrolara dair esaslar belirlenmiştir.

Bu madde ile, 657 sayılı Kanunun 36 ncı ve 152 nci maddelerine Türkiye İstatistik Kurumu Uzman ve Uzman Yardımcıları ilave edilmiş; ayrıca ek gösterge cetvelinde de Kanuna uygun değişiklikler yapılmıştır.

Madde ile, Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte yürürlükten kalkacak olan kanun ve kanun hükmünde kararname belirtilmiştir.

Ayrıca, diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümlerinin uygulanmayacağına ilişkin hüküm getirilmiştir.

Bu madde ile, Kanunla getirilen yeni düzenlemeler nedeniyle Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığına ait olan her türlü taşınır ve taşınmaz malların ve Enstitüde çalışan personelin hiçbir işleme gerek kalmaksızın yeni oluşturulan Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığına devredilmiş sayılacağı, harcamaların da aynı şekilde Devlet İstatistik Enstitü Başkanlığı bütçesinden karşılanacağı, Döner Sermayeye ait aynı neviden malların ve personelin Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesine devredileceği hükmü getirilmiştir.

Bu madde ile, Kurumun teşkilat ve kuruluşu yeniden düzenleninceye kadar hizmetin aksamaması açısından mevcut kadroların kullanımına devam olunacağı belirtilmiştir. Ayrıca, Kanunla getirilen yeni düzenlemeler kapsamında Başkanlık taşra teşkilatının güçlendirilmesi ve yeniden yapılanması amacıyla merkezdeki personelin taşraya nakline ilişkin düzenleme getirilmiştir.

Bu maddede teşkilat yapısının gerektirdiği kadro ihdas ve iptallerine ilişkin düzenleme yapılmıştır.

Bu Kanunla yapılan yeni düzenleme sebebiyle kadro ve görev unvanları değişmeyenlerden Kanunda öngörülen şartları taşıyanların yeni kadrolarına atanmış sayılacağı; kadro ve görev unvanları değişenlerin veya kaldırılanların ise yeni kadrolarına atanıncaya kadar eski kadrolarındaki özlük haklarının devam edeceği ve mali haklarına zarar verilmeyeceği, sözleşmeli çalışanların sözleşmelerinin sözleşme süresi sonuna kadar devam edeceği belirtilmiştir.

Kurumda çalışan DİE Uzmanı ve Uzman Yardımcılarının Kanun ile getirilen yeni unvanlara intibak ettirilmeleri gerektiğinden, maddede yeni unvanların başka bir işleme gerek kalmadan alınmış sayılacağı hükme bağlanmıştır. Ayrıca, 367 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Kurumda Avrupa Birliği Uzmanı ve Uzman Yardımcısı kadrosunda çalışan personelin Türkiye İstatistik Kurumu Uzman ve Uzman Yardımcısı kadrolarına geçişlerine ilişkin düzenleme getirilmiştir.

Kurumun faaliyetlerinde aksamaya meydan vermeksizin hizmetlerin devamının sağlanması, bölgesel istatistik üretim sürecinin sürdürülmesi ve mümkün olduğu ölçüde diğer kanunlarla belirlenen özlük haklarının korunması amacıyla Başkanlıkta, başkan yardımcıları, daire başkanları ve bölge müdürlerinin, herhangi bir işleme gerek kalmaksızın aynı unvanlı kadrolara atanmış sayılacaklarına dair düzenleme yapılmaktadır.

Devlet İstatistik Enstitüsünün, Türkiye İstatistik Kurumu şeklinde bu Kanun ile yeniden kurulması öngörüldüğünden ve Türkiye İstatistik Kurumu Başkanı için beş yıllık süre ile birlikte bazı atama şartları getirildiğinden, Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanının görevinin Kanunun yürürlüğe girmesiyle sona ereceğine ve Türk İstatistik Kurumu Başkanlığına müşterek kararname ile beş yıllık bir süre için bir ay içerisinde yeniden atama yapılacağına dair düzenleme yapılmaktadır.

Kurum Başkanlığında hizmetin kesintiye uğramadan sürdürülmesini sağlamak amacıyla bu Kanunun öngördüğü yönetmelikler çıkarılıncaya kadar halen yürürlükte olan yönetmeliklerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam olunacağı ve öngörülen yönetmeliklerin Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde yürürlüğe konulacağı belirtilmiştir.

Ayrıca uygulamada karışıklığa meydan vermemek ve hukuki boşluk yaratmamak için diğer mevzuatta Enstitü Başkanlığına, 53 sayılı Kanuna ve 219 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye yapılmış olan atıfların Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığına ve bu Kanuna yapılmış sayılacağı belirtilmiştir.

Bu madde ile, yıllardır Kurumda 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (C) fıkrasına göre çalışan geçici personelin Kuruma kazandırılması, yetişmiş personelin elde tutulması ve bu personelin Kurumun daimi kadrolarındaki personel ile aynı işi yapmasına rağmen, mali yönden düşük ücret alması nedeniyle oluşan ekonomik mağduriyetlerinin önlenmesi amacıyla, Devlet Personel Başkanlığı tarafından yaptırılan merkezi sınavlarda başarılı olmak ve kadro imkanları da göz önüne alınmak suretiyle, kadroya geçirilmeleri yönünde düzenleme getirilmiştir.

Yürürlük maddesidir.

Yürütme maddesidir.

T.C.

Başbakanlık 18.6.1984 Kanunlar ve Kararlar Tetkik Dairesi Başkanlığı Sayı: K.K.T.D.

18/101-1/235/04776 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA "Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname" bugünkü Resmî Gazetede yayımlanmış ve Anayasanın 91 inci maddesi uyarınca bir sureti ilişikte gönderilmiştir.

Gereğini arz ederim.

Turgut Özal Başbakan GENEL GEREKÇE Malum olduğu üzere Ülkemizde istatistik çalışmalarının tarihi oldukça eskilere dayanmaktadır.

Osmanlı İmparatorluğu devrinde ilk istatistik dairesi kurulmuş ve bu alanda çeşitli çalışmalar yapılmıştır.

Cumhuriyetin ilanından sonra, 25 Nisan 1926 tarihli Kararname ile Başbakanlığa bağlı yarı merkeziyet sistemi ile çalışan bir "Merkezi İstatistik Dairesi" kurulmuş, bu Kuruluş 1930 yılında çıkarılan 1554 sayılı Kanun ile "İstatistik Umum Müdürlüğü" haline getirilmiş, daha sonra 23.3.1956 tarih ve 5629 sayılı Kanunla "İstatistik Genel Müdürlüğü" unvanına kavuşturulmuştur.

Söz konusu Genel Müdürlük 1962 yılına kadar ülkenin istatistik alanındaki ihtiyaçlarını karşılama çabasında olmuş ve büyük hizmetler vermiştir.

Planlı kalkınma dönemine girilmesi, Devlet Planlama Teşkilâtının kurulması ile istatistik verilere duyulan ihtiyacın süratle artması, İstatistik Genel Müdürlüğünün, Planlı Kalkınma döneminin ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde reorganizasyonu zaruretini doğurmuş ve 13 Haziran 1962 tarih ve 53 sayılı Kanunla "Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı" kurulmuştur.

Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığının görev alanı; ülkenin ekonomik, sosyal ve kültürel faaliyetlerine ilişkin konularda istatistik verileri derlemek, değerlendirmek ve yayımlamak, istatistik tanım ve standartlarını tespit etmek, istatistik analiz ve etütleri ile ekonomik ve sosyal konularda araştırmalar yapmak, kamu kurum ve kuruluşları ile özel idare, belediye ve diğer gerçek ve tüzel kişilerin istatistik çalışmalarında koordinasyonu sağlamak, uluslararası istatistik kuruluşları ile işbirliğinde bulunmak ve müşterek projeler yürütmek, istatistikle ilgili eleman yetiştirmek için hizmet içi eğitim yapmak görevlerini kapsar.

Ülkemizde istatistik toplama yetkisi Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığına aittir. Ancak, genel bütçeye dahil daireler sadece kendi ihtiyaçları için istatistik bilgi derleyebilirler. Bu dairelerin kendi ihtiyaçları için fakat kendi kuruluşları dışında istatistik bilgi derleyebilmeleri ve yayımlamaları Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığının iznine bağlıdır.

Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığının en önemli görevlerinden birisi çeşitli amaçlarla yapılan sayım ve anketlerdir. Bu amaçla yapılan çalışmaların başlıcaları şunlardır.

a) Ülkemizdeki nüfusun sosyal ve ekonomik niteliklerini belirlemek ve idari bölünüşe göre dağılımını tespit etmek amacıyla Genel Nüfus Sayımları,

b) Ekonominin tarım dışı sektörlerinin yapısal durumlarını belirlemek, milli gelir hesaplarında yararlanılacak verileri elde etmek, beş yıllık gelir hesaplarından yararlanılacak verileri elde etmek, beş yıllık plan ve yıllık programların hazırlanması ve uygulama sonuçlarının izlenebilmesi ve ekonomideki değişmeleri tespit amacıyla Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımları,

c) Ekonominin tarım sektöründeki üretimini, işgücünü, hayvan varlığını ve ziraî makine miktarını tespit etmek amacıyla Genel Tarım Sayımları,

d) Genel sayımlar dışında sanayi, fiyat, demografi, ulaştırma, kültür ve spor vb. konularda aylık, üç aylık ve yıllık periyotlarla yapılan anketler, Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı plan çalışmalarına ve uygulamalarına ışık tutmak ve sektörlerdeki gelişmeleri izlemek amacıyla belirli periyodlarla gayri safi milli hasıla tahminleri yapar. Ülkedeki fiyat hareketlerini sıhhatli bir biçimde izlemeye ve ülke parasının satın alma gücünde meydana gelen değişmeleri tespite imkân sağlayan toptan eşya fiyatları, geçinme, sanayi, üretim, dış ticaret gibi çeşitli indeksler hesaplar. Kalkınma planı ve yıllık programlarla ilgili çalışmaları Devlet Planlama Teşkilâtı ile işbirliği içinde yürütür.

Bilgisayar teknolojisindeki en son gelişmeleri yakından izleyen Teşkilât, modern ve güçlü bir bilgi işlem makine parkına sahiptir. Toplanan istatistik bilgilerden ana kütükler oluşturularak, istatistiksel bilgi işlem çalışmalarıyla, bilgilerin çok amaçlı kullanımını sağlamaktadır. Ayrıca bir çok bakanlık ve kamu kuruluşlarının istatistik bilgilerinin bilgi işlem makinelerinde değerlendirilmesine de imkânlar ölçüsünde yardımcı olunmaktadır.

Devlet İstatistik Enstitüsünün; günümüzün dinamik istatistik ve araştırma konularındaki ihtiyaçları karşılayacak biçimde görev yapabilmesi için Teşkilâtın bu günkü yapısından farklı, Devlet hiyerarşisi bakımından daha etkili bir yapıya kavuşturulmasına ihtiyaç görülmüş ve bu amaçla 2680 sayılı Yetki Kanunu ve bu Kanuna istinaden Bakanlar Kurulunca çıkarılan Kanun Hükmünde Kararname gereğince "Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname" hazırlanmıştır.

MADDE GEREKÇELERİ