Tasarı/teklif madde 1
→ yürürlükteki madde 1- Madde ile Kanunun amacı belirlenmiştir.
Kaynak: TBMM 22. Dönem S. Sayısı 662 (Esas No: 1/822) · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Ülkemizde çeşit geliştirme çalışmaları ile tohumculuğun uzun bir geçmişi olmasına rağmen çeşit tescil ve tohumlukların sertifikasyonu işlemlerine 21.8.1963 tarihli ve 308 sayılı Tohumlukların Tescil, Kontrol ve Sertifikasyonu Hakkında Kanunun yürürlüğe girmesi ile başlanabilmiş ve tohumlukların tescili, kontrolü, sertifikasyonu, üretimi, satışı, dağıtımı, ithali, ihracı ve tohumculukla ilgili diğer faaliyetler anılan Kanunda belirlenen esaslar çerçevesinde yürütülmüştür.
308 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren geçen 40 yıl içerisinde gerek dünyada gerekse ülkemizde tohumculuk konusunda büyük gelişmeler kaydedilmiştir. Bu bağlamda;
bitki çeşitlerinin ıslahında geleneksel yöntemlerin yanında biyoteknolojik usuller de kullanılmaya başlanmış; tohumlukların ticarete arz edilmesinde uygulanan yöntemler değişmiş, özel sektörün tohumculuktaki payı artmış; Avrupa Birliğine üye devletlerle tüm dünyada kamu kurum ve kuruluşları daha çok denetim ve kontrol ağırlıklı görevler üstlenmiş, tohumculuk faaliyeti özel sektör ağırlıklı hale gelmiş; bir çok ülkede tohumculukla iştigal eden özel sektör ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının temsil edildiği birlikler veya kurumlar kurularak tohumculuk faaliyeti bunlar vasıtasıyla yürütülmeye başlanmış ve tohumculuk sektörüne bu kuruluşlar tarafından yön verilmeye başlanmıştır.
308 sayılı Kanun hükümlerinin tohumculuk sektöründeki bu gelişmeleri takip etmeye elverişli olmaması nedeniyle, sektördeki gelişmelere cevap verebilecek bir Kanun hazırlanmasına ihtiyaç duyulmuştur.
Tasarı ile 308 sayılı Kanundan farklı olarak aşağıdaki düzenlemeler yapılmaktadır:
- Tohumluk ve tohumculukla ilgili tanımlar yenilenerek tohumlukların kapsamı genişletilmekte, - Geleneksel yöntemlerle ıslah edilen veya geliştirilen bitki çeşitlerinin yanı sıra, biyoteknolojik usuller sonucunda geliştirilen çeşitlerin de kapsama alınması sağlanmakta, - Bitki gen kaynakları bakımından dünyada büyük bir öneme sahip olan ülkemizin söz konusu kaynaklarının kayıt altına alınmasına imkân tanınarak, ülke kaynaklarının yerinde kullanılması sağlanmakta, - Çeşitlerin kayıt altına alınmasında sadece tescil konusu ele alınmamakta, çeşitlere üretim izni verilmesi ile standart tohumlukların ve genetik kaynakların da kayıt altına alınmasına imkân tanınmakta, - Tohumluk üretim alanları ve bölgelerinin belirlenmesi sağlanarak, herkesin istediği yerde, istediği şekilde tohumluk veya ürün üretmesinin önüne geçilmekte ve böylece ülkesel tohumluk üretimi ve ürün yetiştiriciliği disiplin altına alınmakta, - Tohumlukların üretimi, satışı, dağıtımı ve diğer ticarî faaliyetlerin disipline edilebilmesi amacıyla, bu faaliyetleri yürüten gerçek ve tüzel kişilerin ruhsatlandırılması şartı getirilmekte, - Tohumculuk sektörü yeniden yapılandırılarak tohumculuk ile iştigal eden kişi veya kuruluşların temsil edildiği, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu statüsünde alt birlikler ile Türkiye Tohumcular Birliği kurulmakta, - Kanun kapsamında kayıt altına alınan çeşitlere ait tohumlukları kullanan yetiştiricilerden herhangi bir şekilde bu zarara uğradıkları tespit edilenlerin tazminat talep etmelerine imkân tanınmakta, - Cezalar ve yaptırımlar günün şartlarına göre yeniden düzenlenmektedir.
- Madde ile Kanunun amacı belirlenmiştir.
- Madde ile Kanunun kapsamı belirlenmiştir.
- Madde ile Kanunda geçen bazı ifadeler tanımlanmıştır.
- Madde ile Kanun kapsamında bitki gruplarına göre biyoteknolojik çeşitler dahil olmak üzere bitki çeşitlerinin tescili, üretim izni, standart tohumlukların kaydedilmesi, genetik kaynakların kaydedilmesi ile kayıttan silme ile ilgili hususların yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
Ayrıca üretilmeleri önem arz eden ve üretime en kısa sürede intikal etmesi gereken bazı bitki türlerine ait bitki çeşitlerine tescil edilinceye kadar üretim izni verilmesi ile gelişmiş bir çok ülkede uygulanmakta olduğu gibi, piyasa ve pazar koşullarına göre çok çabuk değiştirilen özellikle sebze çeşitleri başta olmak üzere bazı bitki türlerinde standart tohumlukların kayıt altına alınması hükmü getirilmiştir.
- Madde ile Bakanlık tarafından, sadece kayıt altına alınan çeşitlere ait tohumluklar için üretim izni verileceği öngörülmüştür.
Ülkemizde tohumculuk üretim alanlarının belirlenmemesi nedeniyle özellikle yabancı menşeli döllenen bitki türlerine ait tohumluk üretiminde büyük sorunlar yaşanmaktadır. Zira tohumluk üretim alanlarının yakınında veya hemen yanında üreticiler tarafından aynı türe ait bir başka çeşide ait tohumluk veya ürün üretilmesi durumunda, izolasyon mesafesine uyulmaması nedeniyle tohumluk üretiminde çeşit karışıklığı sorunu yaşanmakta ve tohumluk üretimi sağlıklı yapılamamaktadır. Bu konuda mevzuatta herhangi bir yaptırıma yer verilmediğinden, tohumluk üreticilerine yaptırım da uygulanamamaktadır. Bu nedenle, madde ile tohumluk üretim alanları ve bu alanların sınırları Bakanlık tarafından belirlenerek, bu sınırlar içerisinde tohumluk yetiştiren veya bitkisel üretim yapanların belirli kurallar dahilinde üretim yapmaları öngörülmüş, bu alanlarda uyulması gereken hususların Bakanlıkça yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
- Madde ile 4 üncü madde kapsamında kayıt altına alınan çeşitlere ait tohumlukların sertifikasyonu, ambalajlanması ve etiketlenmesi ile ilgili usul ve esaslar belirlenmiştir.
- Madde ile yurt içinde sadece kayıt altına alınan çeşitlerin ticaretine izin verileceği hükme bağlanmış, tohumlukların satışında uyulması gereken kurallar belirlenmiştir.
Ticarete arz edilen tohumlukların Bakanlık tarafından belirlenmiş standartlara uygun, ambalajlı ve etiketli olması öngörülmüştür. Kayıt altına alınan çeşitlere ait tohumluklara ilişkin standartlar Bakanlık tarafından belirlenecektir. Bu belirlemede, uluslar arası standartlar, özellikle mevzuat uyumu çerçevesinde Avrupa Birliği standartları ile OECD ve Uluslararası Tohum Test Birliği (ISTA) standartları gibi uluslar arası kabul görmüş standartlar esas alınacaktır .
Tohumlukların ithal ve ihracının Bakanlığın iznine tâbi olduğu öngörülmüştür. Tohumluk ithalat ve ihracatına ilişkin usul ve esasların Bakanlık tarafından belirlenmesinde ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerinin alınması zorunlu kılınarak ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile koordinasyonun sağlanması amaçlanmıştır.
- Tohumluk piyasasının sağlıklı işleyebilmesi için tohumculuk faaliyetinde bulunan tüm kişi veya kuruluşların kayıtlı olması ve kontrollü şartlarda tohumculuk faaliyetinde bulunması şarttır. Bu nedenle, madde ile tohumlukları yetiştiren, işleyen ve satışa hazırlayan, dağıtan ve satan kişi veya kuruluşların Bakanlık tarafından yetkilendirilmesi ve denetlenmesi öngörülmüştür.
Ayrıca, satışa sunulan her türlü tohumluğun standartlara uygunluğu, etiket ve ambalaj bilgilerinin doğruluğunun Bakanlıkça denetleneceği hükme bağlanmıştır. 308 sayılı Kanunda bu konuda herhangi bir düzenleme yer almadığından, ülkemizde tohumluk üretimi tam disipline edilememiştir. Ülkemizde tohumlukla iştigal edenlerin Bakanlık tarafından yetkilendirilmesi ile tohumluk üretiminde tam bir disiplin sağlanacak, böylece ülkemizde kimler tarafından ne kadar tohumluk üretildiği, satıldığı, dağıtıldığı, işlendiği, pazarlandığı veya diğer şekillerde ticarete arz edildiği Bakanlık tarafından takip edilerek çiftçilerin yetkilendirilmiş kişi veya kuruluşlardan belirlenmiş kalite standartlarına uygun tohumluk alması sağlanacak ve ülkesel tohumluk üretim ve programı yapılırken ülke tohumluk ihtiyacı daha gerçekçi ve bölgeler bazında daha adil yapılabilecektir.
- Madde ile Kanun kapsamında verilecek hizmetler ile onaylanan ve düzenlenen belgeler karşılığında alınacak ücretlerin, her yıl ocak ayında Bakanlık tarafından belirlenerek ilan edileceği hükme bağlanmıştır.
- Madde ile 4 üncü madde hükümlerine göre kayıt altına alınan çeşitler ile tavsiye listesinde yer alan çeşitlerin, Bakanlıkça süreli olarak çıkarılacak olan bültende ilan edileceği ve bültende kütükten silinen veya tavsiye listesinden çıkarılan çeşitler ile tohumculukla ilgili düzenlemeler hakkında bilgilerin yayımlanacağı hükme bağlanmıştır.
- Madde ile Kanun gereğince zarara neden olan kusurlu tohumluğu üreten, satan, dağıtan, ithal eden veya başka şekilde piyasaya sürenlerin, fiillerinin ayrıca suç sayılma hâli saklı kalmak üzere, yetiştiricilerin zararını müteselsilen tazmin etmekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
- Madde ile;
- 4 üncü madde gereğince kayıt altına alınan çeşitlere ait tohumlukları ilgili mevzuata uygun olmayan şekilde satanlar, dağıtanlar, satışa ve dağıtıma arz edenler ve şahsî ihtiyacından fazlasını bulunduranlar, - Bakanlıktan yetki almadan tohumluk yetiştiren, işleyen, satışa hazırlayan, dağıtan veya satanlar, - Bakanlıkça gerekli izni verilmeyen ve kontrolleri yapılmayan tohumlukları ithal ve ihraç edenlerle tohumlukların ithal ve ihraç işlemlerinde gerçeğe aykırı bilgi ve belge verenler veya belgeler üzerinde tahrifat yaptıkları tespit edilenler, - Tohumluk özel üretim alanlarının sınırları içerisinde kurallara uymadan tohumluk veya bitkisel ürün yetiştirenler, hakkında uygulanacak yaptırımlar hükme bağlanmıştır.
- Madde ile 12 nci madde kapsamında açılacak davalar sonucunda haklı çıkan tarafa, kesinleşmiş kararın gazete veya benzeri vasıtalarla tamamen veya özet olarak ilan edilmesini talep etme hakkı verilmiştir.
- Madde ile sadece ithal edilip ihracata yönelik olarak üretilen tohumluklar ile ticarete konu olmayan tohumluklar Kanun kapsamı dışında tutulmuştur.
- Madde ile Kanun kapsamında Bakanlığa verilen yetkilerin bir kısmının veya tamamının, Bakanlıkça Türkiye Tohumcular Birliğine, kamu kurum ve kuruluşlarına, özel hukuk tüzel kişilerine veya üniversitelere devredilebilmesi öngörülmüştür.
- Madde ile, - Bitki ıslahçıları, - Tohum sanayicileri ve tohum üreticileri, - Fide üreticileri, - Fidan üreticileri, - Tohum yetiştiricileri, - Tohum dağıtıcıları, - Tohum kullanıcıları, - Süs bitkileri üreticileri, ile tohumculukla ilgili diğer konularla iştigal eden gerçek veya tüzel kişiler tarafından, anılan faaliyet konularına göre kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları kurulması öngörülerek, bu kuruluşların kuruluş esasları düzenlenmiştir.
- Madde ile tohumculuk sektöründeki dağınıklığı ortadan kaldırmak ve organizasyonunu sağlamak amacıyla, tohumculukla ilgili faaliyet gösteren gerçek veya tüzel kişilere, faaliyet konularıyla ilgili alt birliğe üye olma zorunluluğu getirilmiş, alt birliklere ödenecek aidatların alt ve üst sınırı belirlenmiştir.
- Madde ile alt birliklerin görevleri belirlenmiştir.
- Madde ile alt birliklerin organları belirlenmiştir.
- Madde ile alt birliklerin genel kurulunun görevleri ile toplanma usul ve esasları belirlenmiştir.
- Madde ile alt birliklerin yönetim kurulunun oluşumu ve görevleri belirlenmiştir.
- Madde ile alt birliklerin denetleme kurulunun oluşumu ve görevleri belirlenmiştir.
- Madde ile alt birliklerin disiplin kurulunun oluşumu ve görevleri belirlenmiştir.
- Madde ile alt birliklerin gelir ve giderleri belirlenmiş, alt birliklerce her yıl brüt gelirlerinin yüzde onunun Türkiye Tohumcular Birliğine katılım payı olarak ayrılacağı hükme bağlanmıştır.
- Madde ile alt birliğin fesih işlemleri ile ilgili usul ve esaslar hükme bağlanmıştır.
- Tohumluk üretiminin geliştirilmesi ve üretiminin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi tohumculukla iştigal eden tüm kişi veya kuruluşların birbirleri arasında yakın işbirliğini gerektirmektedir. Bu çerçevede, meslekler arası bir örgütün bu işbirliğini uyumlu hale getirmesi ve organizasyonu sağlaması büyük önem arz etmektedir. Avrupa Birliği ülkelerinde bulunan tohumculuk alt yapısına benzer alt yapıları kurmak ve ülke tohumculuğunu geliştirmek için, tohumculukla iştigal eden tüm gerçek veya tüzel kişilerin etkin ve sorumlu rol üstlenmesi sağlanmalıdır. Gelişmiş ülkelerde tohumculuk sektörünün özel sektör ağırlıklı, meslekî örgütlenmelerin güçlü olduğu ve bu örgütlerin kurulan özerk yapılar içerisinde sektörde önemli yetki ve sorumluluklar yüklendiği bilinmektedir. Bu yeni oluşuma paralel olarak ülkemiz tohumculuk sektörünün yapısı da gelişmiş ülkelerde olduğu gibi yeni bir organizasyona ve yapılanmaya ihtiyaç duymaktadır. Madde ile ülke genelinde faaliyet göstermek üzere, alt birliklerce Türkiye Tohumcular Birliğinin kurulması öngörülmüştür.
- Madde ile Türkiye Tohumcular Birliğinin görevleri belirlenmiştir.
- Madde ile Türkiye Tohumcular Birliğinin organları belirlenmiştir.
- Madde ile Türkiye Tohumcular Birliği genel kurulunun görevleri ile toplanma usul ve esasları belirlenmiştir.
- Madde ile Türkiye Tohumcular Birliği yönetim kurulunun oluşumu ve görevleri belirlenmiştir.
- Madde ile Türkiye Tohumcular Birliği denetleme kurulunun oluşumu ve görevleri belirlenmiştir.
- Madde ile Türkiye Tohumcular Birliği disiplin kurulunun oluşumu ve görevleri belirlenmiştir.
- Madde ile Türkiye Tohumcular Birliği hakem kurulunun oluşumu ve görevleri belirlenmiştir.
- Madde ile Türkiye Tohumcular Birliğinin gelir ve giderleri belirlenmiştir.
- Madde ile alt birlikler ile Türkiye Tohumcular Birliğinin organlarının seçimine katılacak üyeler ile organlara seçilebileceklerin nitelikleri hükme bağlanmıştır.
- Madde ile alt birlik ve Türkiye Tohumcular Birliğinin organlarının yargı gözetiminde yapılacak seçimlerinde uyulması gereken esaslar belirlenmiştir.
- Madde ile alt birlik ve Türkiye Tohumcular Birliğinin organlarında görev alan üyeler ile diğer çalışanların bazı fiilleri hakkında Devlet memurları gibi cezalandırılacakları hükme bağlanmıştır.
- Madde ile alt birlikler ve Türkiye Tohumcular Birliğinin yürüteceği çalışmalarda kolaylık ve malî yönden daha güçlü bir yapı kazanmalarını sağlamak amacıyla, bunların 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre kurulan kooperatiflere sağlanan her türlü vergi ve harç muafiyetinden faydalanmaları öngörülmüştür.
- Madde ile alt birlikler ile Türkiye Tohumcular Birliğinin organları üzerinde, Bakanlığın idarî ve malî yönden gözetim ve denetim hakkı bulunduğu öngörülmüş, amaçları dışında faaliyet gösteren alt birlikler ve Türkiye Tohumcular Birliğinin organlarının görevlerine son verilmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
- Madde ile orman bitki türlerine ait genetik kaynakların kaydı, tohumlukların üretilmesi, sertifikalandırılması, ithalatı ve ihracatı ile ilgili uygulama ve düzenlemelerin Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yürütüleceği hükme bağlanmıştır.
- Madde ile 308 sayılı Tohumlukların Tescil, Kontrol ve Sertifikasyonu Hakkında Kanun yürürlükten kaldırılmıştır.
- Madde ile Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce tescil edilen, üretim izni verilen ve ticarî sebze çeşit kayıt listesine alınan çeşitlerin bu Kanun kapsamında kayıt altına alınmış sayılacağı hükme bağlanmıştır. Ayrıca bu Kanun kapsamı dışında kalan kayıtlı çeşidi olmayan türler veya kayıtlı olup ülke ihtiyaçlarına cevap veremeyen Bakanlığın gerekli göreceği tohumluk çeşitleri için bu Kanuna uyum sağlanabilmesi amacıyla geçiş süresi tanınmıştır.
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce özel sektör tarımsal araştırma kuruluşu izni alan kuruluşların da araştırma ve ıslah yetkilerinin devam edeceği öngörülmüştür.
Kanunun uygulanması ile ilgili yönetmeliklerin Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren bir yıl içinde Bakanlık tarafından yürürlüğe konulacağı belirlenmiştir.
- Madde ile bu Kanunun yürürlüğe girmesiyle kurulacak alt birlikler ile Türkiye Tohumcular Birliğinin ilk kuruluş işlemlerine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
- Yürürlük maddesidir.
- Yürütme maddesidir.