Kaynak: TBMM 22. Dönem S. Sayısı 1229 (Esas No: 1/1111) · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Türkiye, 13 Ocak 1993 tarihinde imzaya açılan "Kimyasal Silahların Geliştirilmesinin, Üretiminin, Stoklanmasının ve Kullanımının Yasaklanması ve Bunların İmhası ile ilgili Sözleşme"yi (kısaca Kimyasal Silahlar Sözleşmesi - KSS) aynı tarihte imzalamıştır. KSS, Türkiye Büyük Millet Meclisinin 4/4/1997 tarihli ve 4238 sayılı Kanunla onaylanmasını uygun bulması ve Bakanlar Kurulunun 29/4/1997 tarihli ve 97/9320 sayılı kararnamesi ile onaylanması üzerine 3/5/1997 tarihli ve 22978 sayılı 1. Mükerrer Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Ülkemiz, sözleşmeye ilişkin onay belgesini 12 Mayıs 1997 tarihinde depozitör makam Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine tevdi etmiş ve 11 Haziran 1997 tarihinde taraf olmuştur. Bugün itibarıyla KSS'ye taraf olan ülke sayısı 169'dur.
Sözleşmenin VII. maddesi, taraf devletlerin kendi anayasal düzenlerine uygun olarak, Sözleşme tahtındaki yükümlülüklerinin yerine getirilmesi için gerekli önlemleri almalarını öngörmekte, bu bağlamda Sözleşme çerçevesinde yasaklanmış faaliyetlerle ilgili olarak ceza yasalarını yürürlüğe koymak ve uygulamak da dahil olmak üzere, kendi topraklarında veya uluslararası hukuka göre kendi yetkisi altında kabul edilen herhangi bir yerde, özel veya tüzel kişilerin Sözleşme tahtında bir taraf devlete yasak olan herhangi bir etkinliğe girmesini yasaklamaları yükümlülüğünü getirmektedir.
Tasarı ile Anayasamızın 90 ıncı maddesi uyarınca kanun hükmündeki KSS çerçevesinde üstlendiğimiz yükümlülüklerimizin yerine getirilebilmesini teminen düzenleme yapılması amaçlanmaktadır.
Bu maddede, Kanunda geçen "sözleşme", "kimyasal silah", "toksik kimyasal madde", "prekürsör", "farklı kimyasal maddeler", "toplumsal olayları denetim altında tutmakta kullanılan gereçler" ve "yasaklanmamış amaçlar" ifadelerinin tanımları yapılmaktadır.
Kimyasal Silahlar Sözleşmesinin ekini teşkil eden toksik kimyasal maddelere ve bunların prekürsörlerine ilişkin cetvellere Kanunun eki olarak yer verilmektedir. Maddede ayrıca, Sözleşme uyarınca bu cetvellerde meydana gelebilecek değişikliklerin Bakanlar Kurulu tarafından tespit edilerek Resmi Gazetede yayımlanması öngörülmektedir
Kimyasal Silahlar Sözleşmesinin VI. maddesi, taraf devletlere kendi topraklarında veya denetimi altındaki bir başka yerde, toksik kimyasal maddelerin veya bunların prekürsörlerinin yalnızca Sözleşme tahtında yasaklanmayan amaçlarla geliştirildiğini, üretildiğini, bir başka şekilde iktisap edildiğini, elde bulundurulduğunu, devredildiğini veya kullanıldığını garanti etmek için gerekli önlemleri almaları yükümlüğünü getirmektedir.
Sözleşmenin aynı maddesi uyarınca taraf devletlerden her biri bu çerçevede, Kanuna ekli (1) sayılı cetvelde belirlenen kimyasal maddeleri Sözleşmenin Doğrulama Ekinin VI. Bölümünde belirtilen üretim, iktisap, elinde bulundurma, devretme ve kullanmayla ilgili yasalara tabi tutma, yine Doğrulama Ekinin VI. Bölümünde belirlenen ve ek (1) sayılı cetveldeki kimyasal maddelerle ilgili olan tesisleri yerinde denetim ve yerinde aletlerle gözetleme yoluyla sistematik doğrulamaya tabi tutma yükümlülüğündedir. Sözleşmenin Doğrulama Ekinin VI. Bölümünde ise, ek (1) sayılı cetveldeki kimyasal maddelere ilişkin üretim, iktisap, elde bulundurma ve kullanma kısıtlamaları hem amaç hem de miktar bakımından söz konusudur. Buna göre taraf devlet, ek (1) sayılı cetveldeki kimyasal maddeleri, bunların araştırmayla ilgili farmasötik ve koruyucu amaçlarla uygulanmaları amacıyla, türlerinin ve miktarlarının bu amaçlarla kullanımı doğrulayacak türlerle ve miktarlarla kesin olarak sınırlandırılması, herhangi bir zamanda bu amaçlarla kullanılacak bu tür kimyasal maddelerin miktarının bir tona eşit veya daha az olması nihayet, herhangi bir yılda üretim ve transfer yoluyla iktisap edilen, bu tür amaçlarla kullanılacak toplam miktarın 1 tona eşit veya daha az olması kayıtlarıyla üretebilir, iktisap edebilir, elinde bulundurabilir, kullanabilir.
Sözleşmenin VI. maddesi uyarınca taraf devletlerden her biri, Kanuna ekli (2) sayılı cetvelde yer alan kimyasal maddeleri ve bu kimyasal maddelerle ilgili tesisleri Sözleşmenin Doğrulama Ekinin VII. Bölümü uyarınca veri izlemeye ve yerinde doğrulamaya tabi tutacaktır. Sözleşme uyarınca keza Kanuna ekli (3) sayılı cetvelde yer alan kimyasal maddelerin ve bu kimyasal maddelerle ilgili tesislerin Sözleşmenin Doğrulama Ekinin VIII. Bölümü uyarınca veri izlemeye ve yerinde doğrulamaya tabi tutulması gerekmektedir.
Ülkemizde faaliyete başlayacak sanayi kuruluşlarının 6948 sayılı Sanayi Sicili Kanunu çerçevesinde sanayi siciline kaydolmaları ve sanayi sicil vesikası almaları zorunlu bulunmaktadır. 6948 sayılı Kanun ayrıca, Kanuna tabi sanayi işletmelerinin bir yıllık faaliyetlerini senelik işletme cetvellerinde belirterek Sanayi ve Ticaret Bakanlığına göndermelerini öngörmektedir. Bununla birlikte 6948 sayılı Sanayi Sicili Kanununun öngördüğü sicile tescil ve sanayi sicil vesikası tanzimi ve senelik işletme cetveli gönderilmesi sisteminin, Sözleşme kapsamındaki kimyasal maddelerin üretim, iktisap, bulundurma, devir ve kullanılmalarıyla ilgili olarak yine Sözleşmede öngörülmüş olan ayrıntılı lisanslandırma ve kontrol rejimi için yeterli hukuki zemini tam olarak tesis etmemektedir.
Kimyasal Silahlar Sözleşmesi çerçevesinde yasaklanan faaliyetlerle uyumlu olarak bu maddede, kimyasal silah geliştiren, üreten, bir başka şekilde elde eden, stoklayan, elde tutan, bir başkasına devreden, kullanan kişilere hapis ve adli para cezaları getirilmekte, ayrıca, Kanuna ekli (l), (2) ve (3) numaralı cetvellerde yer alan kimyasal maddelerin kullanımı, transferi veya devredilmesi de, Sözleşmede öngörülen istisnalara paralel olarak, yasaklanmakta ve cezai müeyyideye tabi kılınmaktadır. Maddenin son fıkrasıyla, maddede düzenlenen suçları yurt dışında işleyen Türk vatandaşlarının re'sen cezai takibata tabi tutulması sağlanmaktadır.
Bu maddede, Kanunda belirtilen zehirli kimyasal maddelerin ihracatı ve ithalatında Dış Ticaret Müsteşarlığından izin alınması yükümlülüğü getirilmektedir.
Kanunun uygulanmasıyla ilgili hususların ilgili bakanlık ve kuruluşların görüşleri alınmak suretiyle Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikle düzenleneceği bu maddede belirtilmektedir.
Maddeyle, Kanun yürürlüğe girmeden önce faaliyete geçmiş olan ve Kanun kapsamında yasaklanmamış amaçlar için Kanuna ekli cetvellerde yer alan kimyasal maddeler ve farklı kimyasal maddelerle ilgili faaliyette bulunmakta olan tesisler için, bu Kanunun yürürlüğe girişinden sonra makul bir süre içinde izin belgesi alınmasını temin edecek bir düzenleme getirilmektedir.
Yürürlük maddesidir.
Yürütme maddesidir.
Bu itibarla yetki ve sorumluluklara ilişkin bu maddede, Kanun kapsamında bulunan kimyasal maddelerle ilgili tesislerin kurulması ve işletilmesinin keza Kanuna ekli (1) sayılı cetvelde yer alan kimyasal maddelerle ilgili Kanunla cevaz verilen faaliyetlerin yürütülmesinin Sanayi ve Ticaret Bakanlığının iznine tabi olduğu belirtilmektedir. Söz konusu izinlerin verilmesi usulüne ilişkin ayrıntıların hazırlanacak yönetmelikle düzenlenmesi öngörülmüştür. Maddede ayrıca Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca söz konusu tesislerin denetleneceği, Kanun hükümleri hilafına faaliyette bulunan tesislerin işletme izinlerinin iptal edilebileceği gibi, bu tesisleri işletenlere idari para cezası verileceği öngörülmekte, ayrıca Kanun hükümlerine aykırı olarak bulundurulduğu tespit edilen kimyasal maddelerin mülkiyetinin 5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca kamuya geçirileceği belirtilmektedir. Sözleşmeden kaynaklanan kimyasal maddelere ilişkin izin ve kontrol yükümlülüğümüzün Türkiye Cumhuriyetinin ülkesel sınırları dahilinde istisnasız yerine getirilebilmesini teminen, madde hükümlerinin, serbest bölgelerde ve özel mevzuatı gereği bu nitelikte kabul edilen yerlerdeki tesisler bakımından da uygulanması öngörülmüştür.