Kaynak: TBMM 22. Dönem S. Sayısı 1360 (Esas No: 1/1260) · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
1974'te ortaya çıkan petrol krizinden sonra Dünyada enerjinin pahalı olarak elde edilmesi, elektrik üretiminde kullanılan yakıtlar arasında ilk sırada yer alan fosil yakıtların zamanla tükenecek olması ve CO2 gazı emisyonuna bağlı olarak atmosfer üzerinde sera etkisi oluşması, bunun yanında elektrik enerjisi üretiminde karşılaşılan kaynak kısıtlılığı ve mevcut teknolojilerin günümüzde ulaştığı nokta, enerji ihtiyacının karşılanması ve sürekliliğin sağlanması için doğru ve etkin bir enerji politikasının oluşturulması ve idaresini gerekli kılmaktadır.
Nükleer teknoloji, dünyanın elektrik gereksiniminin %17’sini karşılamasının yanı sıra, tıpta, askeri alanda, AR-GE çalışmalarında ve endüstride kullanılan birçok izotopun üretilmesinde başvurulan bir teknolojidir. Nitekim ülkemizde de, elektrik enerjisi üretimi dışında birçok alanda nükleer teknolojiden yaygın olarak faydalanılmaktadır.
Günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde nükleer enerji kaynakları, elektrik enerjisi üretiminde yaygın olarak kullanılmaktadır. Halihazırda 30 ülkede 441 adet nükleer tesis bulunmaktadır ve Dünya nükleer enerji üretiminin % 80’i OECD ülkelerinde gerçekleşmektedir. Bunun yanısıra, 12 ülkede 27 tesisin inşası da devam etmektedir.
Ülkemiz elektrik enerjisi tüketim talebi son yıllarda yaklaşık olarak % 6-7 civarında büyüme göstermektedir. 2006 yılı sonu itibarıyla 172 TWh olarak gerçekleşmesi öngörülen Türkiye toplam elektrik tüketimi, halihazırdaki tüketim eğiliminin devam etmesi durumunda 2015 yılında 300 TWe düzeyini bulabilecektir. Ülkemiz; hidrolik, rüzgar, güneş ve jeotermal kaynaklar gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının yanında kömür açısından elektrik üretimine ve dolayısıyla ülkemiz ekonomisine kazandırılmayı bekleyen zengin yerli kaynaklara sahiptir. Bununla birlikte, söz konusu kaynakların tamamı enerji üretimi amacıyla değerlendirilse bile, mevcut yerli kaynaklarla orta ve uzun dönemde artan elektrik enerjisi talebini karşılamak zorlaşacaktır. Termik santrallerin çevre üzerindeki etkilerine karşı Dünyada giderek artan hassasiyet dikkate alındığında, elektrik üretim verimliliği yüksek, sera gazı emisyonu oldukça düşük nükleer güç santrallerinin kurulması bir zorunluluk haline gelecektir.
Bu nedenle, ülkemizde daha önce yapılması birçok kez gündeme gelmekle birlikte çeşitli nedenlerle uygulamaya geçirilemeyen nükleer güç santrallerinden elektrik üretiminin bir an önce arzulanan seviyede gerçekleştirilmesi için gerekli kanuni düzenlemelerin yapılması zorunluluk arz etmektedir.
Düzenleme ile ülkemiz enerji plan ve politikalarına uygun biçimde orta ve uzun vadede arz güvenliğinin sağlanması, nükleer teknolojinin ülkemizde yaygınlaştırılması ve bu bağlamda ülkemizin nükleer teknolojiyi yaygın olarak kullanan ülkeler konumuna gelmesi, enerjide dışa bağımlılığın azaltılması ve buna bağlı olarak fiyat dalgalarından korunmanın sağlanması, uranyum ve toryum gibi ülkemizde yaygın olarak bulunan ve nükleer güç santrallerinde halihazırda yakıt olarak kullanılan ve/veya önümüzdeki yıllarda gelişen teknolojilere bağlı olarak yakıt olarak kullanılabilecek madenlerin ülkemiz ekonomisine kazandırılması ve sera gazları ve kirlenmeye meydan vermeden Dünya ekonomik refahına katkıda bulunulması sağlanabilecektir.
Düzenleme ayrıca, elektrik enerjisi üretimi gerçekleştirecek nükleer güç santrallerinin bir yarışma sonucunda seçilmesini ve nükleer güç santrallerinden üretilecek elektrik enerjisinin belirli bir süre için teklif edilen fiyattan perakende satış lisansı sahibi tüzel kişilere alım yükümlülüğü getirilerek desteklenmesi hususunu kapsamaktadır.
Madde ile, Kanunun amacının, enerji plan ve politikalarına uygun biçimde, elektrik enerjisi üretimi gerçekleştirecek nükleer güç santrallerinin kurulması, işletilmesi ve enerji satışına ilişkin usul ve esasları belirlemek olduğu belirtilmektedir.
Madde ile Kanunda geçen kısaltma ve terimlerin tanımları verilerek bu tanımlara getirilmiş sınırlama ve açıklamalar ortaya konulmaktadır.
Maddenin birinci fıkrası ile ilgili bakanlık ve kurumların görüşleri alındıktan sonra başlatılacak nükleer güç santrali yatırımını gerçekleştirecek şirketlerin belirlenmesi sürecinin Bakanlık tarafından gerçekleştirileceği hükme bağlanmaktadır.
Maddenin ikinci fıkrası ile Kanun kapsamında gerçekleştirilecek nükleer güç santrali yatırımını gerçekleştirecek şirketin belirlenmesi sürecine Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından belirlenecek teknolojik kriterleri sağlayacak şirketlerin katılacağı hükme bağlanmaktadır.
Maddenin üçüncü fıkrası ile Kanun kapsamında gerçekleştirilecek nükleer güç santrali yatırımını gerçekleştirecek şirketin yapılacak seçim sonucunda belirleneceği hüküm altına alınmaktadır.
Maddenin dördüncü fıkrası ile Kanuna göre kurulacak santralin megavat-elektrik (MWe) cinsinden toplam kurulu gücü, kurulacağı yerin tahsisi, inşası ve işletmeye geçmesi için tahsil edilecek lisans bedeli ve altyapıya yönelik verilecek teşvikler ile santralin kurulmasına ilişkin yapılacak tekliflerin seçimine ilişkin usul ve esasların, hizmetin gereklerine göre Bakanlar Kurulunca belirleneceği hükme bağlanmaktadır.
Maddenin beşinci fıkrası ile belirli bir süre boyunca şirketler tarafından yıllara yaygın olarak teklif edilecek elektrik enerjisi alım miktarları ile şirketlerce teklif edilecek yıllara sari birim elektrik enerjisi satış fiyatlarının çarpımı sonucu oluşacak alım bedellerinin önceden belirlenmiş belirli bir iskonto oranı üzerinden yarışmanın yapıldığı tarihe indirgenmiş değerleri toplamı olarak en düşük teklifi veren şirkete bu Kanunda öngörülen hükümlerden yararlanma imkanı getirilmektedir.
Maddenin altıncı fıkrası ile şirketlerce teklif edilecek yıllık birim elektrik enerjisi satış fiyatlarının, her bir yıl için seçim yapılan yıldan bir önceki yıla ait EPDK tarafından ilan edilen Türkiye ortalama toptan elektrik enerjisi satış fiyatını aşamayacağı hüküm altına alınmaktadır.
Maddenin birinci fıkrası ile nükleer güç santrallerinden üretilecek elektriğin kullanımının yaygınlaştırılmasını sağlayacak destek mekanizmalarıyla ilgili hususlar düzenlenmektedir.
Maddenin (a) bendi ile nükleer güç santrallerinden üretilen elektrik enerjisinin, perakende satış lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından maddede belirtilen şartlarda tesis edilen ikili anlaşmalarla satın alınacağı ve üstlenilecek elektrik enerjisi alımına ilişkin hükümlerin perakende satış lisanslarına derç edileceği hükme bağlanmaktadır.
Maddenin (b) bendi ile nükleer güç santrallerinden üretilen elektrik enerjisinin tüketiminin sağlanması için perakende satış lisansı sahibi tüzel kişilerin almakla yükümlü olduğu miktar oransal olarak belirlenmektedir.
Maddenin birinci fıkrası ile Kanun hükümlerinden yararlanacak şirkete, ilgili mevzuatı çerçevesinde gerekli olan her türlü izin, ruhsat ve lisansı alma yükümlülüğü getirilmektedir.
Maddenin ikinci fıkrası ile bu Kanun hükümlerinden yararlanacak şirkete, santralin kurulması aşamasında oluşabilecek herhangi bir zararın tazminine yönelik olarak oluşturulacak zorunlu yatırım sigortası yaptırma, santralın faaliyeti süresince oluşacak atıkların taşınması, depolanması ve/veya bertaraf edilmesi ile ilgili her türlü finansal maliyetlerin ve santralin işletme süresinin sonunda işletmeden çıkarma masraflarının karşılanması için oluşturulacak fonlara katkıya yönelik yükümlülük getirilmektedir.
Maddenin üçüncü fıkrası ile atık yönetimi ve nükleer güç santralinin sökümünden dolayı oluşacak maliyetlerin şirket tarafından karşılanması amacıyla şirketin katkıda bulunacağı özel hesap oluşturulması ile bu hesabın oluşturulması ve idaresine ilişkin usul ve esasların Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ve Hazine Müsteşarlığının görüşü alınarak Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından belirleneceği hüküm altına alınmaktadır.
Maddenin dördüncü fıkrası ile nükleer yakıt, radyoaktif madde veya radyoaktif atık taşınırken veya santralde bir kaza olması durumunda, nükleer enerji alanında üçüncü kişilere karşı sorumluluğa ilişkin olarak Paris Sözleşmesi ve diğer ulusal ve uluslararası mevzuat hükümlerinin uygulanacağı hükmü getirilmektedir.
Madde ile nükleer güç santrallerinin kurulması ve işletilmesinde tercih edilmesi halinde kamu-özel sektör işbirliğini sağlamak amacıyla, nükleer güç santrallerini kuracak ve/veya işletecek şirkete iktisadi devlet teşekküllerinin iştirak etmesi sağlanmaktadır.
Maddenin birinci fıkrası ile kurulacak santrale ilişkin teknoloji edinmeye ve nükleer yakıt üretimine yönelik yatırımlar ile işletme personelinin eğitimine yönelik Bakanlar Kurulunca sağlanacak teşvik mekanizmalarından yararlanma imkanı getirilmektedir.
Maddenin ikinci fıkrası ile yatırımcıların nükleer güç santrallerine yönelik yatırımlarını bir an önce gerçekleştirmelerini sağlamak amacıyla, söz konusu yatırımların Hazinenin özel mülkiyetindeki veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki arazileri kapsaması durumunda bir yandan yatırım dönemi için finansal maliyetin indirilmesi sağlanırken diğer yandan kamunun uzun süreli gelirlerinin ortadan kaldırılmaması amacıyla bu tür yatırımları gerçekleştiren yatırımcılara kamu arazileri için belli bir bedel ödeme yükümlülüğü getirilmektedir. Ayrıca, şirketlere, taşınmazlara ilişkin sözleşmelerin sürelerinin sonunda, maliyeti Kanunun 5 inci maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında karşılanmak üzere nükleer güç santralinin sökülmesi ve taşınmazın eski haline getirilerek Hazineye iadesi yükümlülüğü getirilmektedir.
Madde ile Kanunda belirtilen koordinasyonun Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından yürütüleceği hükme bağlanmaktadır.
Maddede, 4 üncü madde ile nükleer güç santrallerinden üretilen elektrik enerjisi kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik olarak perakende satış lisansı sahibi tüzel kişilere getirilmiş olan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde uygulanacak yaptırımlara ilişkin düzenleme yer almaktadır.
Madde ile, nükleer faaliyetlerin düzenlenmesi için bir kurum kurulana kadar düzenleme ve denetleme işlemlerini yerine getirmek için TAEK’in gerekli önlemleri alması öngörülmektedir.
Ayrıca, nükleer konusunda deneyim sahibi Türk bilim adamlarının ve nükleer alanda uluslararası düzeyde tanınmış yabancı uyruklu bilim adamlarının hizmetine Kurum bünyesinde ihtiyaç duyulduğundan, maddede bu yönde de düzenleme yapılmıştır.
Yürürlük maddesidir.
Yürütme maddesidir.