Kaynak: TBMM S. Sayısı 206 · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Bu kanunda tasarı metni belgede okunamadığı için numaraların yürürlükteki metinle örtüştüğü doğrulanamadı; yanlış maddeye bağlamamak için gerekçeler tasarıdaki sırasıyla, bağlanmadan verilmiştir.
1. İngiltere'de Türkiye'ye teslim edilecek olan denizaltı gemisini getirmeye memur edilen 16 subay, 48 erbaş, 63 er ve tahsile gönderilen 16 havacı okurunu alan ve 25 gemicisi de bulunan Re fah şilebi, 23 . IV . 1941 günü saat 17,30 da Mersin limanından hareket etmiş ve takriben Mer sin'den 42 - 45 mil ayrıldıktan sonra gece saat 23 te büyük bir infilâkı mütaakıp hasara uğ rayan gemi bu vaziyette deniz üstünde 4 saat kaldıktan sonra batmıştır. Bu kazaya uğrayan gemi yolcularından maalesef 136 sini kurtarmak mümkün olamamıştır.
Facianın bu kadar büyük kaybı mucip olması geminin bir yolcu gemisi olmaması, tahlisiye vasıtalarının kifayetsizliği, - muharebenin cereyan ettiği bir denizden geçecek olan bu geminin ser bestçe geçebilmesi için gerekli her çeşit emniyet tedbirlerinin -alınmamış olması âmil olmuş ise de bu hususta gerek Türkiye Büyük Millet Meclisince cereyan eden ve Millî Savunma Bakanı ile Ulaştırma Bakanının mesuliyetini istihdaf eden Meclis tahkikatı ve diğer sanıklar hakkın da adlî takibat hiçbir netice vermemiş ve bilâhara neşredilen 5667 sayılı Af Kanunu bu hâdisenin mesulleri üzerinde velev iadei muhakeme yolu ile dahi olsa tevekkuf imkânını ortadan kaldır mıştır.
Faciayı mütaakıp Bakanlar Kurulunca ittihaz edilen 4. VIII. 1941 gün ve 16295 sayılı kararla bu faciadan ölen deniz, hava subay talebe ve erlerinden her birinin kanuni vârislerine dörder bin, kurtulmuş olan deniz ve hava subaylarından beherine sekizer yüz, erbaş ve talebelerin be herine dörder yüz ve erlerden her birine 100 er lira tazminat verilmesi kabul edilmiş ve ölüle rin yetimlerine de mülga 1683 sayılı Tekaüt Kanununun 45 nci maddesi mucibince şehit yetim leriyle arada bir tefrik yapmıya lüzum görülmeksizin birinci derece vazife malûlü maaşı üzerin den yetim maaşı tahsis edilmiş ve yukarda arzedile rı kararnamede facia kurbanlarına şehit unva nı izafe edildiğinden bu yetimlere dereceli harb mâlûlleriyle şehit yetimlerinin tütün beyiye ha sılatından üçte birinin ikramiye olarak verileceğine dair olan 30 . V . 1929 gün ve 1485 sayılı Ka nunun 3 ncü maddesi mucibince ikramiye verilmesine başlanmıştır.
3. Yetimlere bu suretle maaş ve tütün ikramiyesi verilmesine devam edildiği bir sırada emek- îi, dul ve yetim aylıklarına zam yapılması hakkında 18 . VI . 1947 gün ve 5107 sayılı Kanun kabul edilmiştir. Bu kanunun 2 nci maddesi gereğince şehit yetimlerinin maaşına yüzde otuz zam yapıl ması kabul edilmiştir. Maliye memurlarının büyük bir kısmı tarafından ikinci maddede zikredi len Bakanlar Kurulu kararında şehit kelimesinin, medlulü ve doğuracağı kanuni neticeler düşü nülmeden kullanılmış olması yüzünden Refah Vapuru faciası yetimleri şehit yetimi addedilerek maaşlarına zam yapılmıştır. Bu zamları bir kısım yetimlerin alması, bir kısmının almaması netice sinde çıkan ihtilâf dolayısiyle keyfiyet yeniden bir tetkik mevzuu yapılmış harbde ve eşkiya mu vacehesinde her nevi düşman silâhının tesiriyle derhal ölenlerin şehit sayılmaları lâzımgeldiği hakkındaki 5 . II . 1936 gün ve 927 sayılı Meclis kararı karşısında bu yetimlerin şehit yetimi sa yılmalarına hukukan imkân olmadığı anlaşılmış ve bu netice üzerine 5107 sayılı Kanun gereğince dul ve yetim maaşlarına yapılmış olan zamlar tenzil edilmiş fazla tediyatm istirdadına tevessü] olunmuş ve 1485 sayılı Kanunun 3 ncü maddesi gereğince verilegelmekte olan tütün ikramiyesinin dağıtılmasına son verilmiş, 1948 yılından itibaren bunlar namına tahakkuk ettirilen ikramiye ken dilerine verilmiyerek emanete alınmış, yalnız Hazineyi ilgilendirmediği için evvelce verilmiş olan ikramiyenin istirdadı cihetine gidilmemiştir.
işbu tatbikata sebep olan şehidin anlayış tarzı sonradan 9 . VI . 1949 gün ve 1651 sayılı Mec lis kararı ile de teyit edilmiştir.
Gazetelerdeki neşriyattan vâki mütaaddit müracaatlardan bu son tatbikatın vicdanları tatmin edemediğini gören ve işi ordu gücü ile de yakından ilgili önemli bir konu mahiyetinde mütalâa eden Hükümet keyfiyeti tekrar ele almış ve aşağıda arzedilen sebepler dolayısiyle bu dul ve yetim lere şehit dul ve yetimflerind'en farklı muamele yapılmasının tadalöt ve baJkfkaniyelte ve hizmet icaplarına aykırı düştüğü neticesine varmıştır.
A) Refah vapura ile ingiltere'ye gönderilenler askerî bir vazifenin ifasına memur bulunuyor lardı.
B) O tarihte Türkiye muharipler zümresinde bulunan İngiltere'nin müttefiki idi. İngiltere de düşmanları olan italyanlarla ve Almanya tarafını tutan ve o tarihlerde Vişi'de yerleşmiş bulunan mağlûp Fransız Hükümeti ile Suriye'de, Akdeniz ve Adalar Denizinde çarpışıyordu.
C) Mülga 1683 sayılı Tekaüt Kanununa ek olan 2543 sayılı Kanunun 1 nci maddesi gere ğince Türkiye Devleti o tarihte kendisini harbe hazırlık devresinde addetmiş, tekaüt ve istifa taleplerinin kabulünü bir kararname ile durdurmuş bulunuyordu.
D) O tarihte Millî Korunma Kanunu .yürürlüğe konulmuş ve Türkiye'de fevkalâde halin de vamı kalbul edilmişti. (Bu kanunun birinci maddesi mucibince fevkalâde halin kabulü Devletin bir harbe girmesi ihtimali olduğunu ve Türkiye Cumhuriyetini de alâkalandıran yalbancı devlet ler arasında bir harib halinin mevcudiyetini ifade etmektedir.) E) Gerek tatbikat bakımından ve gerekse yukarda arzedilen sebepler muvacehesinde Devletimiz o tarihte bâzı esbabı siyasiye d'olayı'siyle lâfzan ilân edilmemiş olınaJkla beraber fiilen seferber halde idi.
F) Bugün dahi kattı sekilide teshit edilmemiş olmakla beraber hâdisenin suret ve mahallî cereya nına ve o günkü ahval ve şeraite göre Refah Vapurunun batmasına sebep olan infilâka mütte fikimiz ingiltere Devletimin düşmanı olan ve sonradan Devletimizin de ilânı harib ettiği Alman Devletinin müttefikleri bulunan Fransız veya italyan Devletlerinden birisine ait denizaltılarmdan birilsinin âmil olduğuna muhakkak nazarı ile bakmak icaibeder.
işte yukarda altı madde halinde izah edilen, nevi şahsına has şerait içerisinde Refah faciasın da ölenlerin harbde düşman silâhının tesir ve neticesinde ölmüş (şehit) addi kadar tabiî ve man tiki bir netice olamaz. Bilhassa deniz altıcılarla ve hava sınıfı mensuplarına verilecek zamlara ait;
3486 sayılı kanunların 14 ve 12 nci maddeleri mucibince hazarda vazife ile dalış veya uçuş esna sında her hangi bir sebebin tesir ve neticesinde ölen denizci ve havacılarımızın yetimlerine şehit yetimi muamelesi yapılırken Refah Vapurunda ölenlerin yetimlerine farklı muamele yapılması.
kendilerinin 1485 sayılı Kanunun 3 ncü maddesiyle tevzi edilen tütün beyiye ikramiyesinden ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Knaununun 64 neü maddesinde yazılı harb malûl- İüğü zammından mahrum edilmeleri adalet Ve hakkaniyetle kabili telif görülmemektedir. Bu iti barla işbu yetimlerin maaşlarının Emekli Sandığı Kanununun 69 neu maddesinin D fıkrası hükmü ne göre tediyesini, tütün beyiye ikramiyesinden faydalanmalarını sağlamak üzere ilişik tasarı ha zırlanmış ve ayrıca evvelce yapılan tediyattan mütevellit Hazinenin bakiye matlûbunun istirdadın dan sarfınazar edilmesini ve yapılmış olan tevkifatm iadesini mümkün kılmak içinde bu tasarıya geçici bir madde eklenmiştir.
MÜH Savunma Komisyonu raporu T. B. MM. ' Milli Savunma Komisyonu 9 . IV . 1951 Esas No. 1/161 Karar No. 13 Yüksek Başkanlığa Refah vapurunda ölen askerî şahısların şehit cianın doğrudan doğruya hanb faaliyetlerinin te ve dul ve yetimlerinin de şehit, dul ve yetimi siri ile vukubulmuş olduğu muhakkak olmakla be sayılmasına dair Millî Savunma Bakanlığınca raber o zamanlarda Hükümetimizin almış oldu hazırlanan ve 26 . III . 1951 tarihinde komisyo ğu fevkalâde durum da nazara alındığı takdir numuza havale buyurulmuş olan kanun tasarısı de vatan ve milletleri namına hayatlarını feda gerekçesiyle birlikte Millî Savunma Bakanlığı eteıiş oian bu askerî şahısların bir harb şehidi ol temsilcilerinin huzuriyle komisyonumuzca ince duklarına vicdanen tam bir kanaat hâsıl etmiş lendi. olan Komisyonumuz Hüfcümeftin teklif ettiği veç Hükümetin gerekçesinde tafsilâtı ile izah hile bu faciada ölen şahısların ölüm tarihinden edildiği veçhile: itibaren şehit, ve dul ve yetimlerinin de şehit 1. Faciayı mütaakıp, ölülerin yetimlerine dul ve yetimi sayılmalarını, oy birliğiyle karar mülga 1683 sayılı Tekaüt Kanununun 45 nci vermiş ve Hükümetin hazırladığı kanun tasarı maddesi gereğince şehit yetimi gibi birinci de sını aynen kabul etmiştir.
rece vazife malûlü maaşı üzerinden yetim maa Havalesi gereğince Maliye Komisyonuna ve şı tahsis edilmiş ve 30 . V . 1929 tarih ve 1485 rilmek üzere Yüksek Başkanlığa sunulur.
sayılı Kanunun 3 ncü maddesi gereğince de tü Millî Savunma tün beyiyesi hasılatından ikramiye verilmesine Komisyonu Bşk. Sözcü Kâtip başlanmış ve 5107 sayılı ve 18 : VI . 1947 tarih Kocaeli Kastamonu Niğde li Kanun ile de maaşlarına yüzde otuz zam ya S., örihon > R. Taşkın H. N. Yurdakul pılmıştır. Bolu Çanakkale Diyarbakır 2. Bilâhara 927 sayılı ve 5 . II . 1936 ve F. Belen 8. Endik Y. K. Aktuğ 1651 sayılı ve 9 . VI . 1949 tarihli Büyük Millet î^taııibul Kayseri Meclisi tefsir kararları karşısında bu faciada S. Yaver î. Berkok ölmüş olan askerî şahıslar yetimlerinin şehit İmzada bulunamajdı.
yetimi »ayılmasına hukukan imkân görülemiye- Kırşehir Kıürbaihya rek yapılan zamlar tenzil ve fazla tediyatm is R. özdeş B. Besin tirdadına tevessül edilmiştir. İmzada bulunamadı1. imzada bulunamadı.
3. Hâdisenin, suret ve mahallî cereyanı ve Rize Seyhan Sivas o. günkü ahval ve şerait muvacehesinde bu fa K, Balta S. Tekelioğlu B. Taner ( 8. Sayısı : M ) Maliye Komisyonu Raporu T. B. M. M.
Maliye Komisyonu İ7.ÎV.195İ, Esas No. 1/161 Karar No. 47 Yüksek Başkanlığa Refah vapurunda ölen askerî şahısların şe de «şehit, dul ve yetime» tâbirinin -ilâvesi uy hit, dul ve yetimlerinin de şehit dul ve yetimi gun görülerek tasarının tümü değişik şekliyle sayılması hakkındaki kanun tasarısı Millî Sa ittifakla kabul edilmiştir.
vunma ve Maliye Bakanlığı temsilcileri hazır Havalesi gereğince Bütçe Komisyonuna tev bulundukları halde incelendi: di buyurulmak üzere Yüksek Başkanlığa sunu Askerî bir vazifenin ifası maksadiyle çıktık lur.
ları yolculukta ve harb sahası sayılan bir ma Maliye Ko.
halde hayatlarını kaybeden Refah vapuru faci Başkanı Sözcü Kâtip ası kurbanlarına şehit muamelesi tatbiki husu Rize Giresun sunda zuhur eden hukuki engellerin âmme vic /. Akçal H. Erkmen danını rencide eden bir hal olduğunda şüphe Kırklareli Konya yoktur. Sıtkı Pekkip U. N. Yiğiter Hükümet gerekçesi ve Millî Savunma Ko İmzada bulunamadı misyonu raporunda gösterilen mucip sebepleri Mardin Niğde Siird yerinde gören komisyonumuz tasarının esasını A. K. Kalav N. Bilge M. D. Süalp ittifakla kabul etmiştir. Sivas Trabzon Maddelerin müzakeresinde; Refah faciası, §. Ecevit T. Koral memleketimizce malûm bulunmakla beraber, Yozgad hâdisenin zaman içinde tesbitini temin maksa Fuad Nizamoğlu diyle birinci maddeye tarih ve geçici maddeye imzada bulunamadı Bütçe Komisyonu raporu T. B. 31. M. " . ' ! , . _.
Bütçe Komisyonu : ' ""*•' . r; . , 18 .VI. 1951 Esas No. 1/161 Karar No. 107 Yüksek Başkanlığa Refah Vapurunda ölen askerî şahısların şehit, edilecek ve Türkiye'ye ait olan denizaltı gemisi dul ve yetimlerinin de şehit dul ve yetimi sayıl ni getimeye memur edilen 16 subay, 48 erbaş, ması hakkında Millî Savunma Bakanlığınca ha 63 er ve tahsile gönderilen 16 havacı okurunu zırlanan ve Bakanlar Kurulunca Yüksek Mec alan ve 25 gemicisi de bulunan Refah Şilebinin lise arzı kararlaştırılıp Başbakanlığın 15 . III . batma hâdisesinin 136 kişinin kurtarılamıyarak 1951 tarihli ve 6/956 sayılı tezkeresi ile sunulan ölümleri ile neticelendiği ve bu müessif hâdise kanun tasarısı, Millî Savunma ve Maliye komis de ölenlerin dul ve yetimlerinin şehit, dul ve yonları raporlariyle birlikte komisyonumuza ha timlerinden farklı muamele gördüğü halbuki :
vale olunmakla, Millî Savunma ve Maliye Ba 1. Refah Vapuru ile İngiltere'ye gönderi kanlıkları temsilcileri hazır olduğu halde ince lenler askerî bir vazifenin ifasına memur olduk lenip görüşüldü. ları;
Hükümet gerekçesinde; İngiltere'de teslim 2. O tarihte Türkiye muharipler zümresin- (S. Sayışı: 206) — •» ele bulunan İngiltere ^nin miittefikı olması do- Komisyonumuz; ttefah hâdisesinde Ölen as* layısiyle karşı tarafın aleyhinde bulunması; kerî şahısların şehit ve dul ve yetimlerinin de 3. Yine bu sırada Türkiye kendisini harbe şehit dul ve yetimi sayılması hakkında Hykü* hazırlık devresinde addetmiş olduğundan dola met gerekçesinde bildirilen sebepleri yerinde yı askerî tekaüt ve istifa taleplerini bîr karar- görerek maddelerin müzakeresine girmiş ve name ile durdurmuş bulunduğu; bunlar hakkınca, birinci maddede yazılı olan 4. Millî Korunma Kanununun yürürlüğe hâdisenin vukuu tarihinden itibaren şehit dül girmesi ile fevkalâde halin devamı kabul edil ve yetimi hükümlerinin uygulanmasını temin miş olduğu; , bakımından gereken değişikliği yapmak sure* 5. Lâfzan ilân edilmemiş olmakla beraber o tiyle birinci maddeyi kabul etmiştir.
tarihte fiilerı seferber halde bulunduğumuz; Yeniden tanzim olunan birinei madde muva 6. Bugün dahi katî şekilde tesbit oluna cehesinde geçici maddenin tasarıda yer alması mamış olmakla beraber hâdisenin suret ve ma na lüzum olmadığından geçici madde tasarıdan hallî cereyanına ve o günkü ahval ve şeraite çıkarılmış, 2 ve 3 ncü yürürlük maddeleri Hükü göre Refah Vapurunun batmasına muharip de- metin teklifi veçhile aynen kabul edilmiştir.
nizaltılarından birinin âmil olduğuna muhakkak Kamutayın onayına arzedilmek üzere Yük* nazarı ile bakmak icabettiği; sek Başkanlığa sunulur.
Cihetle nevi şahsına has şerait içerisinde Başkan Başkanvekili Kâtip düşman silâhının tesir ve neticesinde ölmüş ol ftstanbul Burdur Bursa dukları ve bunların (şehit) addi kadar tabiî ve E. Adakan E. Çelihbaş H, Şaman mantıki bir netice olamıyacağına göre dul ve x\.nkara Aydm Babkesir yetimlerinin de şehit, dul ve yetimi sayılmasını M. Bayramoğhı E. Mmderes E. Budakoğlu teminen tasarının sevkedilmiş olduğu bildiril Giresun İstanbul İstanbul mektedir.
M. Şener A. H. Başar C. Türkgedi Tasarıyı tetkik eden Millî Savunma Komis yonu Hükümet teklifini aynen ve Maliye Ko Kırklareli Malatya Mardin misyonu ise, tasarıyı yerinde görmekle beraber Ş. Bakay M. S. FAİ S. Erten maddelerin müzakeresinde, hâdisenin vukubııl- Rize Beyhan Sivas du$u zamanın birinei maddede yer almasını ve O. Kavrakoğlu Dr. 8. Ban Hf. îmri geçici maddeye de «şehit, dul ve yetimi» tâbiri Tokad Trabzon Urfa nin ilâvesini uygun görerek kabul etmiştir. .8, Atanç S. E. Kalaycwğl% Dr. F. Ergiru '(*. mm: m) HÜKÜMETİN TEKLİFİ MALİYE KOMİSYONUNUN Mefjak vapurunda ölen askerî şahısların şehit, liefah Vapurunda ölen Askerî şahısların şehit, dul ve yetimlerinin de; şeMt, dul ye yetirrü sayü- dul ve yetimlerinin de şehit, dul ve yetimi sayû- ması hakkında Kanun tasarısı ması hakkında Kanun MAÎ)DE 1 — Batan Refah vapurunda ölen MADDE 1 — 23 . VI . 1941tarihinde batan askerî şahıslar şehit, dul ve yetimleri de şehit, Befah vapurunda ölen Askerî şahıslar şehit, <İul ve yetimi sayılmışlardır. dul ve yetimleri de şehit, dul ve yetimi sayıl mışlardır.
v GEÇİCİ MADDE — Bu suretle şehit sayı GEÇİCİ MADDE — Bu suretle şehit sayı.
lanların dul ve yetimleri hakkında ölüm tari lanlarm dul ve yetimleri, hakkında ölüm tari hinden itibaren dul ve yetim hükümleri uygu hinden itibaren şehit, dul ve yetimi hükümleri lanır. uygulanır.
MADDE 2 - Bu kanun yayım- tarihinde MADDE 2 - Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer. yürürlüğe girer.
MADDE 3 — Bu kanunu Bakanlar Kurulu MADDE 3 - Bu Kanunu Bakanlar Kuruyürütür. lu yürütür.
Başbakan Devlet Bakanı A. Menderes Başbakan Yardımeıaı S. Ağaoğlu Devlet Bakanı Adalet Bakanı F. L. Karaosmanoğlu H. özyörük Millî Savunma Bakanı İçişleri Bakanı R. §. İnce B. Namıhioğhı Dışişleri Bakanı Maliye Bakanı F. Köprülü H. Pölatkan Millî Eğitim Bakanı Bayındırlık Bakanı T.îleri K. Zeyiinoğlu Eko. ve Ticaret Bakanı Sa. ve So. Y. Bakanı Z. E, Velibe§e Dr.E.H. Üstündağ G. v* Tekel Bakanı Tarım Bakanı N, özsan N, ökmm Ulaştırma Bakanı Çalışma Bakam S. Kurtbek H. Köymen İşletmeler Bakam M. Ete BÜTÇE KOMİSYONUNUN DEĞÎŞTtRÎŞÎ Refah vapurunda öten askerî şahısların şehit, i dul ve yetimlerinin de şehit dul ve yetimi sayılması hakkında kanun tasarısı MADDE 1. — 23 . VI . 1941 tarihinde batan Refah vapurunda ölen askerî şahıslar şehit, dul ye yetimleri d© şehit dul ve yetimi sayılırlar ve haklarında bu tarihten itibaren şehit dul ve ye timi hükümleri uygulanır.
* MADDE 2. — Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 3. — Bu kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.