Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu Kanunu

Geride bıraktığımız yüzyılda, insanlığın evrensel değerleri ortaya çıkmış, bu değerlerin geliştirilip korunması yönünde uluslararası örgütlenmeler, sözleşmeler ve konferanslar gerçekleştirilmiştir. Bu örgütlenmelerin en önemlisi de Birleşmiş Milletler Teşkilatının kurulması olmuştur.

Bu çerçevede kadınların öncelikle kalkınma süreci içinde yer almaları, kalkınmanın sonuçlarından eşit biçimde yararlanmalarını engelleyecek faktörlerin ortadan kaldırılması amacıyla 1946 yılında Kadının Statüsü Komisyonu kurulmuş ve 1948’de BM tarafından, siyasal düşüncelerin ve cinsiyetlerin insanlar arasında eşitsizliğe neden olmaması gerektiği önemle vurgulanmıştır.

Dünyada bu gelişmeler yaşanırken ülkemizde bu doğrultudaki gelişmeler dünyadaki benzer gelişmelerden çok önce, 1920’li yıllarda başlamıştır.

1923 yılında laik, demokratik Cumhuriyetin kuruluşu ile büyük bir sosyal ve siyasi dönüşüm yaşayan Türkiye Cumhuriyeti toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması konusunda benzersiz bir deneyime sahip ülkelerden biridir. Bu dönemde kadının kamusal alana katılımını devlet eliyle destekleme, yasal alanda radikal değişiklikler ve ayrımcı gelenek ve değerlerin dönüştürülmesi kadın-erkek eşitliğini sağlamanın temellerini oluşturmuştur. Eğitimin ve öğretimin birleştirilmesi, Türk Kanunu Medenisinin kabulü, kadınların seçme ve seçilme hakkını kazanması ve daha pek çok değişiklik, kadınları erkeklerle birlikte eşit yurttaş konumuna yükseltmiştir. Dolayısıyla, Türkiye 1930 ve 40’lı yıllarda o dönem için oldukça ileri sayılabilecek bir eşitlik standardına ulaşmıştır.

Ancak ülkemizde yasalarda yer alan ve zamanına göre eşitlikçi hükümler taşıyan düzenlemelerin hayata geçirilebilmesi çoğunlukla mümkün olamamıştır. Ülkemizde halen beş kadından biri okuma yazma bilmemekte, kadınların eğitim düzeyleri bölgeler ve kır-kent itibariyle farklılıklar göstermektedir. Kadınlar karar mekanizmalarında eşit sayı ve güçte temsil edilememekte, ekonomik kaynaklara erişememe sorunu yaşamakta, kadınların işgücüne ve istihdama katılımı yıllar itibariyle düzenli olarak düşmektedir.

Toplumsal yaşamda karşılaşılan bu eşitsizlikleri gidermenin en önemli araçlarından biri eşitlik çabalarının kurumsallaşmasıdır. Bu nedenle Birleşmiş Milletler Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW), Pekin Eylem Platformu ve diğer BM belge ve dokümanları eşitliğe yönelik çabaların kurumsallaşmasını öngörmektedir.

Türkiye’nin Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesini 1985 yılında imzalayarak 1986 yılında yürürlüğe girmesini takip eden süreçte, 1990 yılında ulusal mekanizma olarak Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü kurulmuştur. 1994 yılında Teşkilat Yasası iptal edilen kurum 6 Kasım 2004 tarihli yürürlüğe giren Teşkilat Yasası ile Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü olarak yeniden kurumsal yapıya kavuşmuştur.

1990’lı yıllardan itibaren gerek uluslararası gelişmeler gerekse toplumsal talepler çerçevesinde ülkemizde kadın-erkek eşitliğini sağlayan/güçlendiren çok önemli yasal düzenlemeler hayata geçirilmiştir.

1997 yılında temel eğitim beş yıldan sekiz yıla çıkarılmıştır.

1998 yılında Ailenin Korunmasına Dair Kanun yürürlüğe girmiştir.

1999 yılında Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesine konulan çekinceler kaldırılmıştır.

2000 yılında İhtiyari Protokol Türkiye tarafından imzalanmış ve 2003 yılında yürürlüğe girmiştir.

1 Ocak 2002’de kadın-erkek eşitliği bakış açısı ile hazırlanmış olan Yeni Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girmiştir.

18 Ocak 2003’te Aile Mahkemelerinin Kuruluş Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun yürürlüğe girmiştir.

17.05.2004 tarihinde Anayasanın 10. ve 90 ıncı maddelerinde kadın-erkek eşitliğini güçlendirecek nitelikle düzenlemeler yapılmıştır.

26.09.2004 tarihinde kabul edilen ve 1 Nisan 2005 tarihinde yürürlüğe giren Yeni Türk Ceza Kanununda kadınlar lehine önemli düzenlemeler yer almıştır.

6.11.2004 tarihinde ulusal mekanizma olan Kadının Statüsü Genel Müdürlüğünün Teşkilat Yasası yürürlüğe girmiştir.

10.06.2003 tarihinde işçi işveren ilişkilerinde cinsiyette dahil olmak üzere ayrımcılık yapılamayacağı temeline dayalı 4857 sayılı İş Kanunu yürürlüğe girmiştir.

26.04.2007 tarihinde Ailenin Korunmasına Dair Kanunun kapsamını genişleten Kanun değişikliği yürürlüğe girmiştir.

Kadın-erkek eşitliği konusunda yasal alanda kaydedilen önemli gelişmelere rağmen, uygulamada sorunlar yaşandığı bir gerçektir. Kadın-erkek eşitliği alanında önemli ilerlemeler sağlayan ülkelerde kadın-erkek eşitliğini sağlamak üzere kurulan ulusal mekanizmaların yanı sıra birbirini tamamlayacak/destekleyecek Eşitlik Komitesi, Eşitlik Kurulu, Konsey ve Parlamento içinde Komisyon biçiminde yapılanmalara gidilmiştir.

Belçika’da Kadın ve Erkekler İçin Fırsat Eşitliği Danışma Komitesi, Fransa’da Kadın Hakları ve Erkekler İçin Fırsat Eşitliği Delegasyonları, Portekiz’de Eşitlik, Fırsat Eşitliği ve Aile Parlamento Komitesi, İspanya’da İspanya Parlamentosu Kongre-Senato Karma Komisyonu, İngiltere’de Cinsiyet Eşitliği Grubu bulunmaktadır. Ayrıca Avrupa Parlamentosunda da Kadın Hakları ve Fırsat Eşitliği Komitesi bulunmaktadır.

Anayasamızın 10 uncu maddesinde “Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet bu eşitliğin yaşama geçirilmesini sağlamakla yükümlüdür.” hükmünün öngördüğü kadın erkek eşitliğine ulaşma yolunda etraflı politika ve stratejiler oluşturmak, ülkemizin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi uyarınca temel hak ve özgürlükleri kadınların erkeklerle birlikte eşit olarak kullanabilmelerini sağlamak, Töre ve Namus Cinayetleri ile Kadınlara ve Çocuklara Yönelik Şiddetin Sebeplerinin Araştırılarak Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisinde kurulan Araştırma Komisyonunun Raporunda da yer aldığı üzere ülkemizde de diğer ülke örneklerinde de görüldüğü gibi kadın-erkek eşitliğinin sağlanması için tüm önlemlerin alınmasını sağlayacak bir yapının kurulması gerekliliği ortaya çıkmıştır.

Kadın-erkek eşitliğinin sağlanmasında reform niteliğinde yasal düzenlemeler gerçekleştiren Türkiye Büyük Millet Meclisinde Fırsat Eşitliği Komisyonunun kurulması, ülkemizde kadının insan haklarının korunması ve geliştirilmesi, erkekler ile birlikte eşit hak, imkan ve fırsatlara ulaşabilmeleri bakımından büyük önem arzetmektedir.

Bu nedenle Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak Fırsat Eşitliği Komisyonu oluşturulması amacıyla bu Kanun Teklifi hazırlanmıştır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA “Kadın-Erkek Eşitliğini İzleme Kurulu Kurulması Hakkında Kanun Teklifi”miz gerekçesiyle ekte sunulmuştur.

Gereğini saygı ile arz ederiz.

Nevin Gaye Erbatur Erol Tınastepe Ahmet Ersin Adana Erzincan İzmir Sacid Yıldız Ali Rıza Öztürk Tekin Bingöl İstanbul Mersin Ankara Mehmet Ali Özpolat Turgut Dibek Tacidar Seyhan İstanbul Kırklareli Adana GENEL GEREKÇE Nüfusun yarısını oluşturan ancak, sorumlulukları ile orantılı hakları henüz elde edememiş olan kadınların statülerini yükseltmek amacıyla ulusal mekanizmaların kurulmasına yönelik karar, 1975 yılında yapılan Birleşmiş Milletler Dünya Kadın Konferansı’nda kabul edilen Nairobi İleriye Yönelik Stratejileri Belgesi’nde yer almıştır. 1975 yılından itibaren kadın-erkek eşitliğini sağlamaya yönelik faaliyetler yürütmek veya bu faaliyetlerin koordinasyonunu sağlamak üzere birçok ülkede çeşitli düzeylerde ulusal mekanizmalar kurulmuştur. Bugün, Birleşmiş Milletler üyesi olan 144 ülkede kadın-erkek eşitliğini sağlamaya yönelik ulusal mekanizma bulunmaktadır. İtalya, Kosta Rika ve Kamboçya ulusal mekanizmayı içine alacak ayrı bakanlıklar kurmuş ülkelerdendir.

Birçok batılı ülke ise sadece tek mekanizma ile yetinmemiş; eşitliğe yönelik kurumsal yapılarını çeşitlendirmiştir. Örneğin, İngiltere’de ulusal mekanizmayı, Kadın Birimi, kadın konusundan sorumlu iki Bakan, Kabine Alt Komitesi ve Eşit Fırsatlar Komitesi oluşturmaktadır. Kadın-erkek eşitliği konusunda çok önemli ilerlemeler kaydetmiş bulunan Norveç’te, eşitlik konusundaki ulusal mekanizmalar dört düzeyde örgütlenmiştir. Benzer yapılanmalar Hollanda’da da bulunmaktadır. Fransa’da Meclis ve Senato düzeyinde, iki Kadın Hakları ve Eşit Fırsatlar Parlamenterler Delegasyonu bulunmaktadır. Bu delegasyonlar, hükümetin eşitlik konusunda yaptığı faaliyetler hakkında yasama organını bilgilendirmek, ilgili yasaların çıkarılmasına öncülük etmek, yasaların sonuçlarını değerlendirmek ve benzeri işleri yürütmektir. Portekiz’de her dört yılda bir yenilenen Eşitlik, Eşit Fırsatlar ve Aile Komitesi kurulmuştur. Komite, ulusal düzeyde sektörel politikaları analiz etmekle, eşit fırsatları hayata geçirecek siyasal önlemleri almakla, mevcut yasaların eşitlik üzerindeki etkisini incelemekle ve yasaların uygulanmasını incelemekle görevlidir. İspanya’da Kongre ve Senato Karma Komisyonu koordinasyon organı olarak işlev görmektedir. Komisyon, kadın haklarını korumak ve geliştirmek amacıyla çalışmalar da yapmaktadır. Ülkemizde Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi’nin uygulamaya geçirilmesi ve cinslerarası eşitliğin sağlanması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla TBMM’de 20. dönemde bir Meclis Araştırması Komisyonu kurulmuş, Komisyon hazırladığı raporu 1998 yılında TBMM’ne sunmuştur. Raporda tavsiye edilen hususlardan birisi de Meclis’te sürekli bir kadın-erkek eşitliği komisyonu kurulmasıdır. Ancak, bu öneri yaşama geçirilmemiştir. Kadın-erkek eşitliği Komisyonu kurulması için, 21. ve 22.

dönemlerde TBMM’de yapılan girişimler de, sonuçsuz kalmıştır.

Pek çok ülkede çeşitli isimler altında faaliyet gösteren kadın-erkek eşitliğini izleme komisyonlarının benzeri bir birimin Türkiye’de de kurulması, bugün artık acil bir gereksinim haline gelmiştir.

Bu nedenle, TBMM Başkanlığı’na bağlı bir kurul oluşturulması için gerekli düzenlemeyi yapmak amacıyla söz konusu kanun teklifi hazırlanmıştır.