Kaynak: TBMM 23. Dönem S. Sayısı 408 (Esas No: 1/607) · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) ile ihracatçı birliklerinin kuruluşları, işleyişleri, görev ve yetkileri ile gelirleri ve harcamalarına ilişkin esas ve usuller, 5/7/1993 tarihli ve 93/4614 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İhracatçı Birliklerinin Kuruluşu, İşleyişi, İştigal Sahaları, Organları, Üyelerinin Hak ve Yükümlülüklerine Dair Karar ile Türkiye İhracatçılar Meclisi Yönetmeliği ve İhracatçı Birlikleri Yönetmeliği ile tayin ve tespit olunmuştur.
İhracatçı birliklerinin günümüz ihtiyaçlarına cevap verir mahiyette yeniden düzenlenmesinin sağlanması; Danıştay 10 uncu Dairesi'nin, 4059 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin (c) bendi hükmünün Anayasanın 7, 123 ve 135 inci maddelerine aykırı olduğu savıyla Anayasa Mahkemesine yaptığı başvuru ve halen davanın derdest olması nedenleriyle, gerek Türkiye İhracatçılar Meclisinin, gerekse ihracatçı birliklerinin yeniden yapılandırılması ihtiyacı ortaya çıkmıştır.
Hali hazırda 13 genel sekreterlik bünyesinde 59 adet ihracatçı birliği faaliyet göstermekte olup, mevcut yapılanmaya göre, ihracatçı birlikleri 23 ayrı sektörde teşkilatlanmıştır.
Bu çerçevede, ihracatçı birliklerinin üst kuruluşu olarak kurulan, özel bütçeye sahip tüzel kişiliği haiz Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) kanunla kurulmakta ve merkezi İstanbul olarak belirlenmektedir. TİM'in ihracatçı birliklerinin koordinasyonunu sağlaması, ihracatçıların sorunlarının çözümüne yönelik çalışmalarda bulunması, ihracatın ülke menfaatine uygun olarak gelişmesine yardımcı olacak çalışmalar yapması ve ihracatçılarımızı en üst düzeyde temsil etmesi hedeflenmiştir.
İhracatçı birliklerinin, özel bütçeye sahip tüzel kişiliği haiz olarak kanunla kurulması ve ihracatçıları teşkilatlandırmak suretiyle, ihracatın ülke menfaatine uygun olarak gelişmesine çalışması, başta ihracatta girdi niteliğini haiz olmak üzere ithal mallarının dünya fiyatları ve kalitesinde, süreklilik içerisinde ve kaynağından temin edilmesini sağlamaya ve ekonomide rekabet gücünün artırılmasına yönelik çalışmalarda bulunması amaçlanmıştır.
TİM ve ihracatçı birlikleri, bu Kanun çerçevesinde yürürlüğe konulacak yönetmeliğin yürürlüğe girmesini müteakiben yapılacak ilk olağan Genel Kurulda organlarını teşekkül ettireceklerdir.
Diğer taraftan, TİM'in ve ihracatçı birliklerinin kuruluş, işleyiş, organları, organlarının çalışma usul ve esasları ile üyelerinin hak ve yükümlülükleri yeniden düzenlenmiştir.
Madde ile; ihracatı artırmak suretiyle ekonomik gelişmeye katkıda bulunmak üzere ihracatçı birlikleri ile Türkiye İhracatçılar Meclisinin kuruluşu, işleyişi, görevleri, organları, gelirleri, harcamaları ve denetimleri ile üyelerinin hak ve yükümlülüklerine ilişkin usul ve esasların düzenlenmesi, Kanunun amacı ve kapsamı düzenlenmiştir.
Madde ile; Bakanlık, ihracatçı birlikleri, Müsteşar, Müsteşarlık ve Türkiye İhracatçılar Meclisi tanımları yapılmıştır.
Madde ile; ihracatçı birliklerinin özel bütçeye sahip (gelirleri; giriş aidatı, yıllık aidat, nisbi aidat, maktu aidat, hizmet karşılığı alınacak ücretler ve diğer gelirlerden oluşan) ve tüzel kişiliği haiz olarak kurulmaları hükme bağlanmış, organları ve görevleri belirlenmiştir.
Ayrıca, ihracatçı birliklerinin kuruluşuna dair diğer usul ve esasların yönetmelikle belirlenmesi öngörülmüştür.
Madde ile; ihracatçıların ihraç ettikleri maddelerle ilgili ihracatçı birliğine üye olmaları ile aidat ve sair ücretleri ödemeleri düzenlenmiştir.
Üzerinde ilgili ihracatçı birliğinin onayı bulunmayan gümrük beyannamelerinin gümrük idarelerince işleme konulmaması amaçlanmış olup bu onaya ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından belirlenecektir.
Ayrıca, aynı genel sekreterlik bünyesinde faaliyet gösteren ihracatçı birliklerinden herhangi birine üye olan ihracatçının aynı genel sekreterlik bünyesinde faaliyet gösteren diğer ihracatçı birliklerinin iştigal alanına giren maddeleri üyelik şartı aranmaksızın ihraç edebilmesine imkan sağlanmış, ancak bu durumda, ihracatçının sadece üyesi olunan ihracatçı birliğinin hizmetlerinden yararlanması, genel kuruluna iştirak edebilmesi ve yönetim kuruluna seçilebilmesi öngörülmüştür.
Üyeliğe ilişkin diğer usul ve esaslar yönetmelikle belirlenecektir.
Maddede, Genel kurulun yönetmelik ile belirlenen niteliklere sahip ve yükümlülüklerini yerine getiren üyelerden oluşması ve genel kurula tüzel kişiler adına vekaleten iştirak edilememesi hükme bağlanmıştır.
Ayrıca, genel kurulun oluşması, olağan ve olağanüstü genel kurulun yapılmasına ilişkin esaslar ile genel kurulun görevleri belirlenmiştir.
Seçimlerin gizli oy, açık tasnif esasına göre yargı gözetiminde yapılacağı hükme bağlanmış ve seçime ilişkin diğer usul ve esasların yönetmelik ile belirlenmesi öngörülmüştür.
Maddede yönetim kurulunun oluşumu, görevleri ve toplantılarına ilişkin usul ve esaslar ile temsil yetkisi düzenlenmiştir.
Bu çerçevede; yönetim kurulunun ayda en az bir kez olmak üzere asil üye sayısının en az yarıdan bir fazlası ile toplanması ve kararların çoğunlukla alınması düzenlenmiştir.
İhracatçı birliklerinin; yönetim kurulu başkanı veya yetkilendireceği başkan vekili tarafından temsil edilmesi, birden fazla ihracatçı birliği bulunan genel sekreterliklerde tüm birlikleri temsil yetkisinin başkanlar kurulu başkanı veya yetkilendireceği vekiline ait olduğu hükme bağlanmıştır. Bu yetki, genel sekretere de devredilebilecektir.
İhracatçı birliğinin işlerini yürütmek üzere, bir genel sekreter ve yeterli sayıda genel sekreter yardımcısının görevlendirilmesi öngörülmüş ve genel sekreter yardımcısının sayısı üç ile sınırlandırılmıştır.
Genel sekreterin ihracatçı birliklerinin işlerinin sevk ve idaresiyle görevli ve yetkili amir olduğu ifade edilmiştir.
Ayrıca, genel sekreter ve yardımcılarının atanma usulü düzenlenmiş ve genel sekreterin görevleri sayılmıştır.
Denetim kurulunun asil ve yedek üyelerinin seçilme usulü tespit edilmiş ve denetim kurulunun görevleri belirlenmiştir.
Madde ile; başkanlar kurulunun oluşumu, amaçları ve görevleri ile üyelerinin kimlerden oluşacağı belirlenmiştir.
Madde ile; sektör kurulunun oluşumu, amaçları ve görevleri ile sektör kurulu üyelerinin seçim usulü tespit edilmiş ve toplantıların yapılma usulü belirlenmiştir.
Madde ile ihracatçı birliklerinin gelirleri belirlenmiştir.
Bu çerçevede, ihracatçı birliğinin gelirleri; giriş aidatı, yıllık aidat, nispi aidat, maktu aidat, hizmet karşılığı alınacak ücretler, para cezası ve diğer gelirlerden oluşmaktadır.
Anılan madde ile aidatların tahsiline ilişkin esaslar düzenlenmiş ve nispi aidatın alt ve üst limitleri belirlenmiştir.
İhracatçı birliklerinin gelirlerini oluşturan kalemlerin zamanında ödenmemesi halinde bunlara 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca gecikme zammı uygulanacağı tespit edilmiştir. Giriş aidatı, yıllık aidat, nispi aidat, maktu aidat, hizmet karşılığı alınacak ücretler ve diğer gelirler ile bunlara ait kesinleşen gecikme zamları ve para cezalarının tahsiline ilişkin olarak ihracatçı birliği yönetim kurulu tarafından verilen kararı müteakip söz konusu tahsilat icra daireleri aracılığı ile yapılacaktır. Gelir kalemleri ile bunlara ait kesinleşen gecikme zamları ve para cezaları hakkında beş yıllık tahsil zamanaşımı öngörülmüştür.
İhracatçı birliğinin bütçesinin, yönetim kurulu tarafından yıllık olarak hazırlanması ve genel kurul tarafından kararlaştırılması öngörülmüştür.
Diğer taraftan, ek ödenek talepleri Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından sonuçlandırılacak, ancak bütçe içi ödenek aktarmaları genel sekreterlik tarafından yapılabilecektir.
Öte yandan, maddede bütçeden ödeme yapılabilmesinin şartları tespit edilmiştir.
Birlik gelirlerinden Bakanlık tarafından belirlenen oranda pay, faaliyet ve projelerin gerçekleştirilmesi amacıyla ayrılacaktır. Bu şekilde ayrılan payların kullanım esasları ve uygulaması yönetmelik ile düzenlenecektir.
İhracatçı birliklerinin personel giderlerinin, gelirlerinin yüzde 40'ını geçememesi öngörülmüştür.
Bütçe ve harcamalar ile mal ve hizmet alımları, satımları ve yapım işlerinin tabi olduğu usul ve esaslar yönetmelik ile belirlenecektir.
Madde ile; ihracatçı birliği üyelerinin yükümlülükleri ile üyeliğin sona ermesine ilişkin esaslar düzenlenmiştir.
İhracatçı birliğinin sona ermesine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
İhracatçı birliğinin sona erdirilmesi ile tasfiyesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenecektir.
Madde ile; Türkiye İhracatçılar Meclisinin, ihracatçı birliklerinin üst kuruluşu olarak özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz olarak kurulması amaçlanmıştır. Söz konusu madde ile ayrıca, Türkiye İhracatçılar Meclisinin organları ile görevleri belirlenmiştir.
Türkiye İhracatçılar Meclisinin kısa adının TİM olması ve merkezinin İstanbul' da bulunması hükme bağlanmıştır.
Madde ile; Türkiye İhracatçılar Meclisi Genel Kurulunun oluşumu, görevleri ile toplantı usul ve esasları düzenlenmiştir.
Seçimlerin gizli oy ve açık tasnif esasına göre ve yargı gözetiminde ve 5 inci madde çerçevesinde yapılması hükme bağlanmıştır.
Maddede, Sektörler Konseyinin, genel kurul delegesi olan sektör kurulları başkan veya başkan yardımcıları arasından, ilgili sektörün TİM genel kurulu delegeleri tarafından seçilecek birer asil ve birer yedek üyeden oluşması öngörülmüştür. TİM başkanı ayın zamanda Sektörler Konseyi başkanıdır.
Maddede ayrıca Sektörler Konseyinin asil ve yedek üyelerinin belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiş ve Sektörler Konseyinin görevleri belirlenmiştir.
Madde ile; yönetim kurulunun oluşumu, görevleri ve toplantı usul ve esasları düzenlenmiştir. Yönetim kurulu üyeliğinin boşalması halinde Sektörler Konseyinin ilk toplantısında boşalan üyenin yerine seçim yapılacağı öngörülmüştür.
Yönetim kurulu toplantı ve karar yeter sayıları belirlenmiştir.
TİM başkanının, Sektörler Konseyinin asil üyeleri arasından dört yıl için Genel Kurul tarafından seçilmesi, en fazla iki dönem başkanlık yapması ve bir daha aynı göreve yeniden seçilememesi öngörülmüştür.
TİM başkanlığının herhangi bir sebeple boşalması halinde, yapılacak ilk genel kurula kadar görev yapmak üzere, yönetim kurulunca belirlenecek başkan vekillerinden birinin TİM başkanı olarak görev yapacağı hükme bağlanmıştır.
TİM başkanının, aynı zamanda mensubu olduğu ihracatçı birliği yönetim kurulu başkanlığı veya üyeliği, Sektör Kurulu başkan veya başkan vekilliği görevi ile Sektörler Konseyi üyeliği görevini yapamayacağı hükme bağlanmıştır.
Maddede, TİM'in işlerini yürütmek üzere bir genel sekreter ile beşten fazla olmamak üzere genel sekreter yardımcısı görevlendirileceği hükme bağlanmıştır. Genel sekreterin, Genel sekreterliğin işlerinin sevk ve idaresiyle görevli ve yetkili amir olması kararlaştırılmıştır. Genel sekreter ve genel sekreter yardımcılarının atanmalarına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiş, genel sekreterin görevleri belirlenmiştir.
Maddede, denetim kurulunun asil ve yedek üyeleri ile başkanının seçilmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir. Başkanın bulunmadığı zamanlarda, en yaşlı üyenin kurula başkanlık edeceği hükme bağlanmıştır.
Ayrıca, maddede denetim kurulunun görevleri belirlenmiş; genel sekreter ve yönetim kuruluna, denetim kurulu üyelerinin isteyecekleri her türlü bilgi ve belgeyi verme yükümlülüğü getirilmiştir.
Madde ile; disiplin kurulunun asil ve yedek üyeleri ile başkanının seçilmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir. Madde ile ayrıca, başkanın bulunmadığı zamanlarda, en yaşlı üyenin kurula başkanlık edeceği hükme bağlanmış ve disiplin kurulunun görevleri belirlenmiştir.
Madde ile; ihracatçı birlikleri üyeleri hakkında disiplin cezalarının verilmesine ilişkin şartlar, disiplin soruşturması ve savunma hakkı düzenlenmiştir.
Diğer taraftan, TİM ve ihracatçı birliği yönetim kurulu üyelerinin, disiplin kurulunca görevleri başında kalmalarında sakınca görülmesi halinde Müsteşarlık tarafından tedbiren işten el çektirilebileceği ve yerlerine yedek üyenin göreve çağrılacağı hükme bağlanmıştır.
Ayrıca, disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve haller sayılmıştır.
İhracatçı birliğinden geçici veya uzun süreli çıkarma cezası alanlar bu süre boyunca başka bir ihracatçı birliğine üye olamayacaklardır.
İhracatçı birliği üyeleri hakkında disiplin soruşturmasının disiplin kurulu tarafından yürütülmesi ve ihracatçı birliği üyelerinden; yetkili organlarca alınan kararlara riayet etmeyenlere yıllık aidatlarının dört katı tutarında para cezası verilmesi öngörülmüştür.
Verilen para cezasının kesinleşmesini takiben, ihracatçı birliği tarafından gelir kaydedilmesi ve para cezası verilmesinin ayrıca disiplin cezası verilmesini engellemediği hükme bağlanmıştır.
Madde ile; TİM'in hesap döneminin takvim yılı olduğu belirlenmiş, gelirleri tespit edilmiş ve ihracatçı birliklerinin katkı paylarının TİM hesaplarına en geç her yılın Ocak ayı sonuna kadar aktarılması hükme bağlanmıştır.
TİM'in bütçesinin yönetim kurulu tarafından yıllık olarak hazırlanması ve genel kurulca kararlaştırılması öngörülmüştür.
TİM'in personel giderlerinin, gelirlerinin yüzde 40'ını aşamayacağı kararlaştırılmıştır.
Öte yandan, yönetim kurulunca yapılan ek ödenek taleplerinin Müsteşarlıkça incelenerek sonuçlandırılacağı ve yönetim kurulunun verdiği yetki çerçevesinde bütçe içi ödenek aktarmaları yapmaya genel sekreterin yetkili kılınabileceği öngörülmüştür. Bütçeden ödeme yapılabilmesi için bütçede ödeneğin olması ve genel sekreter veya vekilinin ödeme emrinin bulunması gereklidir.
Madde ile; Dış Ticaret İstişare Konseyinin oluşumu ve görevleri düzenlenmiştir.
Madde ile; sektörler itibarıyla, ihtisas kurullarının oluşturulması ve bu kurulların işlevleri belirlenmiştir.
TİM ve ihracatçı birliklerinde istihdam edilenlerin, bu Kanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılacak yönetmelik hükümleri ile 4857 sayılı İş Kanunu ve İnsan Kaynakları Yönetmeliği hükümlerine tabi olması öngörülmüştür.
TİM ve ihracatçı birliklerinde personelin hizmete alınması, unvanı, nitelikleri, atanması, ilerlemesi, yükselmesi, görevden alınma usulü, görev ve yetkileri, yükümlülükleri ile disiplin cezalarına ilişkin esasların yönetmelik ile belirleneceği hükme bağlanmıştır.
Madde ile; maddede belirlenen cezalardan hüküm giymiş bulunanların TİM ve ihracatçı birliklerinin yönetim kurulu, denetim kurulu ve disiplin kurulu üyesi olamayacağı hükme bağlanmıştır.
Maddede TİM ile ihracatçı birlikleri ve bunların kurduğu vakıf, dernek, şirket, işletmeler ve iştiraklerin idari ve mali yönden Müsteşarlığın denetimine tabi olması öngörülmüştür.
Müsteşarlık, bu denetimleri doğrudan yapabileceği gibi bağımsız denetim kuruluşlarına da yaptırabilir. Ayrıca, TİM'e, ihracatçı birliklerine ve bunların kurduğu vakıf, şirket, işletmeler ve iştiraklere Müsteşarlıktan bir dış ticaret denetçisi atanması hükme bağlanmıştır. Denetime ilişkin usul ve esasların Müsteşarlıkça belirlenmesi öngörülmüştür.
Müsteşarlığa, TİM'in görüşünü alarak gerektiğinde dünya ticaretindeki gelişmeler doğrultusunda ihracatçı birliklerinin bölgesel ve sektörel bazda yeniden teşkilatlanmasına ilişkin düzenlemeler yapabilme yetkisi verilmektedir.
Müsteşarlığın iç ve dış piyasalardaki gelişmelere paralel olarak dış ticaretteki etkinliğin ve koordinasyonun sağlanması amacıyla ihracatçı birliklerini gerektiğinde ithalata ilişkin hususlarda görevlendirebileceği hükme bağlanmıştır.
Maddede Bakanlığa TİM ve ihracatçı birliklerinin seçimle gelen organlarının seçim tarihlerini bir yılı geçmemek üzere erteleme yetkisi verilmektedir.
Madde ile ayrıca, Kanunda yer alan hususlara ilişkin yönetmeliklerin Bakanlık tarafından yürürlüğe konulması öngörülmüştür.
Diğer taraftan, Müsteşarlık bu Kanunda yer alan hususlara ilişkin tebliğler çıkarmaya, özel ve zorunlu durumları inceleyip sonuçlandırmaya ve gerekli önlemleri almaya yetkili kılınmıştır.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte 5/7/1993 tarihli ve 93/4614 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İhracatçı Birliklerinin Kuruluşu, İşleyişi, İştigal Sahaları, Organları, Üyelerinin Hak ve Yükümlülüklerine Dair Karara istinaden kurulu bulunan ihracatçı birlikleri ve TİM'in faaliyetlerine devam etmeleri öngörülmüştür.
Madde ile TİM'in organları teşekkül edene kadar, TİM Yürütme Kurulunun, TİM Yönetim Kurulu; TİM İcra Komitesinin, TİM Sektörler Konseyi olarak görev yapması öngörülmüştür.
Ayrıca, halen görev yapmakta olan Türkiye İhracatçılar Meclisi ve ihracatçı birlikleri personeli aynı statü ve özlük hakları ile görevlerine devam edeceklerdir.
Personel giderleri gelirlerinin yüzde 40'ını aşan ihracatçı birlikleri genel sekreterliklerinin, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl içerisinde, personel giderlerini bu seviyeye getirmesi öngörülmüştür.
Madde ile, bu Kanunda yer alan hususlara ilişkin yönetmelikler yürürlüğe konuluncaya kadar önceki yönetmeliklerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam edilmesi hükme bağlanmıştır.
Yürürlük ve yürütme maddesidir.