Dış kollara tâyin edilen Ticaret Bakanlığı memurları, bulundukları memleketin ticari, iktisadi, malî durumunu devamlı bir şekilde takibetmek, o memleketin istihsal ve istihlâkini, ihracat ve ithalâtını, borsa ve piyasa hareketlerini ve bu arada bilhassa rakip memleketlerle olan ticari mübadelelerini yakından izlemek, ilgililerle şahsan temas etmek, muhabere etmek, elde edecekleri bilgileri memleketimize intikal ettirmekle görevlidirler.
Bu görevlerin hakkiyle ve memleket menfaatlerine en uygun bir şekilde yerine getirilebilmesi sözü geçen bakanlık memurlarının bulundukları memleketin dilini veya beynelmilel hale gelmiş olan Fransızca, Almanca, İngilizce, İtalyanca dillerinden birini kifayetli derecede bilmelerine bağ lıdır.
Mı Meclisi. (S. Sayısı.: 911) Ticaret Bakanlığının vazife ve teşkilâtına dair 3614 sayılı Kanuna ek 4442 sayılı Kanunun 3 neti maddesi ile, Ticaret müşaviri, ticaret ataşesi veya bunların muavini olarak dış kollara tâyin edilebilmek için Fransızca, İngilizce, Almanca dillerinden birini veya vazife görecekleri memleketin dilini bil mek şartı konulmuş, ancak bu yabancı dil bilgisinin ne suretle tesbit olunacağı tasrih olunmamış tır.
Aynı şeklide, 13 sayılı Kanunun tanıdığı imkânlar içinde Milletlerarası İktisadi Teşekküller nezdinde tâyin olunan Ticaret Bakanlığı memurları için de mezkûr Kanunda bir sarahat mevcut de ğildir.
Bu boşluk ve noksanlıkları telâfi etmek üzere 4442 sayılı Kanunun 3 ncü maddesini süratle tadil etmek ve dil bilme şartını muayyen bir ölçüye bağlamak zaruret halini almıştır.
• Diğer taraftan mer'i Kanunun 3 ncü maddesinde, müşavir, ataşe veya muavin olarak tâyin edilebilme şartları arasında bu gibi kimselerin yüksek tahsil görmüş olması hususu zikrolunmuş, fakat bu yüksek tahsillin hangi branşlarda olacağı belirtilmemiştir.
Dış kollara tâyin edilecek Ticaret Bakanlığı memurlarının, ifa edecekleri görevlerin mahiyet leri, muayyen fakülte, akademi veya yüksek okullardan mezun olmalarını gerektirmektedir.
Aynı zamanda, dışarda ilk def müstakil bir göreve atanacak ticaret, müşavir, ataşe veya mu avinlerinin bir ehliyet sınavına tabi tutulmaları bu gibi kimselerin müktesebat yönünden kuv vetli olmaları, işleıinde ihtisas Ve liyakat kesbet meleri bakımından uygun bulunmakta ve halen Dışişleri Bakanlığında uygulanmakta olan bu sistemin Ticaret Bakanlığı memurlarına da tatbiki zaruri görülmektedir.
İşte bu icap ve zaruretlerle 4442 sayılı Kanunun 3 ncü maddesini, günün şart ve icaplarına göre değiştirmek üzere işbu kanun teklifi hazırlanmış, halen yurt dışında görevli bulunan Ticaret Bakanlığı memurları için de teklife ayrıca bir geçici madde ilâve edilmiştir.
Ticaret Bakanlığı Teşkilâtı ve vazifelerine dair 4442 sayılı Kanunun 3 neti maddesinin tadiline ve bu kanuna bir geçici madde eklenmesine dair kanun teklifi . MADDE 1. — 21 . 6 . 1943 tarihli ye 4442 sayılı Kanunun 3 ncü maddesi aşağıdaki şekilde değişti rilmiş ve mezkûr kanuna bir geçici madde eklenmiştir.
«Madde 3. — Dış teşkilâta tâyinler :
I - Yabancı memleketlere ticaret müşaviri, ticaret ataşesi veya bunların muavini tâyin edilebil mek için :
a) Hukuk, İktisat, Siyasal Bilgiler fakülteleriyle İktisadi ve Ticari İlimler Akademisinden, Or ta - Doğu İdari İlimler Fakültesinin İktisadi, Malî ve Ticari tedrisat yapan enstitülerinden birinden veya bunların memleket içindeki veya yabancı ülkelerdeki muadili fakülte, akademi veya yüksek okul lardan mezun olmak,
b) Fransızca, İngilizce, Almanca veya İtalyanca dillerinden birini bildikleri, ilgili üniversite öğre tim üyelerinin de katılacakları bir kurulda geçirecekleri bir sınavla veya görevlendirilecekleri mem leketin dilini veya o memlekette en çok konuşulduğu bakanlıkça tesbit edilecek dillerden birini bil dikleri üniversite smaviyle tesbit edilmiş olmak,
c) Ticâret Bakanlığı kadrolarında en az üç yıl çalışmış bulunmak, şarttır.
II - Devlet Yabancı dil sınavını vermiş bulunanlar ayrıca bir yabancı dil sınavına tabi tutul' mazlar.
III - Milletlerarası İktisadi Teşekküller nezdindeki Ticaret Bakanlığı kadrolarına atanacaklar hak kında da bu maddenin I ve II nci bölümlerindeki hükümler uygulanır.
IV - Ticaret Müşavir ve ataşeliklerine kâtip olarak atanabilmek için 1 nci bolüm (a) fıkrasında M. Meclisi (S. Sayısı.-977) sayılan öğrenim müesseselerinden birinden mezun olmak ve Ticaret Bakanlığı Dış Ticaret Dairesinde en az bir yıl çalışmış bulunmak lâzımdır. Bu gibilerin kâtipliklere atanmalarında yabancı dil bilgisi şartı aranmaz.
. V - Ticaret müşavir ve ataşeleriyle bunların muavinlerinin yabancı dil bilgisine mütaallik ve bu maddenin 1 nci bölüm (b) fıkrasında yazılı sınavları ile dışarıda ilk defa müstakil göreve atana cak ticaret müşavir, ataşe veya muavinlerinin ehliyet sınavlarının şekil ve zamanı ile memurların dış ülkelerde kalacakları süre, çalışma şekilleri ve bu konularla ilgili diğer hususlar hazırlanacak bir yönetmelikte belirtilir.
GEÇtCt MADDE : Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte yabancı ülkelerde ticaret müşaviri, ticaret ataşesi veya bunların muavinleriyle Milletlerarası İktisadi Teşekküllerdeki Ticaret Bakanlığı kadrolarında bulunan memurlar merkeze atanmalarından sonra birinci maddenin 1 nci bölüm (b) fık rasında sözü geçen yabancı dil sınavlarına girerler. Bu sınavlarda kazanamıyanlar dış ülkelere yeni den atanamazlar.
MADDE 2. — Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 3. — Bu kanun hükümlerini Ticaret Bakanı yürütür.
Kayseri Milletvekili Mehmet Sağlam ve 4 arkadaşının, Ticaret Bakanlığının vazife ve teşkilâtına dair 3614 sayılı Kanuna ek 4442 sayılı Kanunun 3 ncü maddesinin tadiline ve mezkûr kanuna bir geçici madde eklenmesine dair kanun teklifi. (2/488) 29 . 4 . 1963 Millet Meclisi Başkanlığına Ticaret Bakanlığının vazife ve teşkilâtına dair 3614 sayılı Kanuna ek 4442 sayılı Kanunun 3 ncü maddesinin tâdiline ve mezkûr kanuna bir geçici madde eklenmesine dair kanun teklifimiz, gerek çesiyle birlikte sunulmuştur.
Gereğini saygılarımızla rica ederiz.
Kayseri Milletvekili Muğla Milletvekili Diyarbakır Milletvekili Gaziantep Milletvekili M. Sağlam T. Şahin V. Pirinçcioğlu A. t. Göğü§ İstanbul Milletvekili C. Kırca G E R E K ÇE Milletlerarası ticari, iktisadi ve malî münasebetlerin son yüzyılda ve bilhassa İkinci Dünya Sava şını mütaakıp kazandığı önem malûmdur. Ticaretin millî hudutları içinde inkişafı fikri, artık yerini, dünya ticaretinin gelişmesi fikrine bırakmıştır. Bu ise milletlerarası ticaret, iktisadi ve malî işlerle il gili birçok müesseselerin doğmasına ve genişlemesine yol açtığı gibi milletlerin diğer memleketler nezdinde devamlı temsilciler, delegasyonlar, müşavirler ve ataşeler bulundurması sistemini meydana koy muş ve bunu geliştirmiştir.
Ticaret Bakanlığının yabancı memleketlerde ticaret müşavirleri, ticaret ataşeleri ve ticaret ataşe muavinleri bulundurması da bu sistemin icaplarmdandır.
Ticaret müşavirleriyle ticaret ataşeleri ve muavinleri bulundukları memleketin ticari, iktisadi, malî ve. hattâ sosyal durumunu devamlı bir şekilde takibetmek, istihsal, istihlâk, ihracat, ithalât, sınai imalât, imalât fiyatları, borsa hareketleri gibi faaliyetleri yakından izlemek, bulundukları memleketlerin Ticaret, Sanayi, Tarım ve Maliye bakanlıkları teşkilâtı ile, Ticaret Odaları, Sanayi Odaları, borsalar, meslekî teşekküller ve piyasa ile şahsan veya buralarla muhabere etmek, elde edeceği bilgileri devrevî raporlarla ve lüzumunda derhal Ticaret ve diğer bakanlıklarımıza, Odalar Birliğine, Ticaret ve Sa nayi Odalarına, ihracatçı birliklerine ve hattâ ticari ve sınai firmalarımıza bildirmekle görevlidirler.
Bütün bu görevleri hakkiyle ve memleketimizin menfaatlerine en uygun bir şekilde yerine getire bilmek için sözü edilen müşavir, ataşe ve muavinlerinin bulundukları memleket lisanını veya millet lerarası diplomatik lisan haline gelmiş olan Fransızca, İngilizce veya Almancadah birini kifayetli derecede bilmeleri lâzımdır. Bu memurların icabında milletlerarası toplantılara, konferanslara katıl dıkları da göz önünde bulundurulursa bu lüzum aş "kâr surette kendisini gösterir.
Değiştirilmesi için teklifte bulunduğumuz 4442 sayılı Kanunun 3 ncü maddesi aynen şöyledir :
«Madde 3. — Müşavir, ataşe veya muavinliğe tâyin edilebilmek için asgari 3 yıl Ticaret Vekâleti teşkilâtında çalışmış olmak ve bundan başka Fransızca, İngilizce ve Almanca dillerinden birini veya vazife görecekleri memleketin dilini bilmek, kâtipler için de Ticaret Vekâleti dış ticaret teşkilâtında asgari bir yıl çalışmış bulunmak ve hepsi için yüksek tahsil görmüş olmak lâzımdır.
Bu memurların yabancı ile evli olmamaları şarttır.» Görüldüğü üzere, kanun koyucusu bu gibi memurların yabancı dile vâkıf olmalarını prensip itiba riyle lüzumlu görmüş ve bunu hükme raptetmiş ise de yabancı dil bilmenin derecesi hakkında bir tâ yinde bulunmamıştır. Bu cihet ise enfüsi tefsirlere yol açabilecek bir vuzuhsuzluk yaratmakta olduğu gibi muhtemelen hatalı veya himayekâr dış tâyinlere de sebebolabilecektir.
Bu boşluğu kapatmak üzere, bir kısım bakanlıkların yaptığı gibi, teşkilât kanununa bir tadil getirmek gerekmektedir.
Ticaret Bakanlığının teşkilât ve vazifelerine dair olan Kanunun, yani 3614 sayılı Kanunun 18 yıl dan beri gözden geçirilip yeni bir teşkilât kanununun hazırlanmakta olduğu, her hazırlanan kanunun değişen Ticaret Bakanlarınca yeniden ele alınıp üzerinde çalışmalar yapılmakta bulunduğu ve bu hu susun arz ettiği ehemmiyetin vüsati dolayısiyle halen üzerinde incelemeler yapılan tasarıya son şekli nin verilebilmesi için daha uzunca bir zamana ihtiyaç duyulduğu 1963 yılı Bütçesinin müzakereleri ve-" silesiyle Ticaret Bakanı tarafından Bütçe Karma Komisyonunda, Cumhuriyet Senatosunda ve Millet Meclisinde ifade ve beyan olunmuştur.
Bir kısım ticaret müşavirleriyle ataşelerimizin ve muavinlerinin kifayetli derecede lisan bilmedikleri ve bu yüzden memleketimize gerezi gibi faydalı olamadıkları öteclen beri şikâyet ıraevzuu olmuştur. Yeni tâyinlerin yaklaştığı ş^ı sıralarda Ticaret Bakanlığının vazife ve teşki lâtına dair 3614 sayılı Kanuna ek 4442 sayılı Kanunun mücavir, ataşe ve muavinlerle ilgili 3 ncü maddesinin süratle tadili ve memurların 'harice tâyin edilebilme şartları meyanma kifayetli ünsan bilme şartının da muayyen bir ölçüye bağlanarak ilâvesi bir zaruret halini almış tır.
Kanun teklifimizde ölçü olarak kabul edilen Devlet lisan imtihanı bugün (için Devlet meanurlannm ilisan bilme derecelerini tesbit edeı muayyen ve objektif 'bir sistemdir.
Diğer taraftan Devlet Lisan İmtihanı açılmau mûtadolmıyan yabancı dillerin konuşul» duğu memleketlere o dili iyi derecede bilen menurlarm da müşavir, ataşe veya muavin ola rak : gönderMe bilmelerini sağlatmak için... kanun tadili- teklifimize bunu temin edecek faüküm konmuştur.
4442 sayılı Kanunun 3 ncü maddesinin vaz'ettiiği şartlar aynen ipka edilmiş, yalnız çalış manın ımuvaffaMyet'M olması. hususunda bir ilâvo yapılmıştır ki, gayesi aşikârdır. Yabancı Üe evli olmamak kaydı ise umumi hükümlere tiallûk ettiğinden :kaldırılmıştır, Tadil teklifinin geçflci maddesi, kanunların umumiyet" hassasından ve aynı zamanda hakka niyet ve «eşitlik prensiplerinden mülhem olarak tanzim edilmiştir.
Bugün için Ticaret Bakanlığının dış teşkilâtında ehemmiyet ve vüsati işbu gerekçenin ikincü maddesinde 'belirtilen görevleri yüklenmiş memurlardan kifayetli derecede yabancı dil bilmiyenlcr mevcut ise memleket menfaatlerini her türlü mülâhazanın fevkinde tutulması zarureti muvace nesinde, bunların kanun teklifimizde derpiş olunan imtihanlardan geçirilmesi ve muvaffak. o>lamıyanların geri çekilmesi mutlak bir zaruret ifade eder.
4442 sayılı Kanunun ruhunda mündemiç (vazjifeyo kifayetli lisan bilme) şartını haiz ol maksızın dış görevlere tâyin edilmiş olan memurlar içim artık bir hakkı müktesepten bah setmeye, kanun ve hukuk anlayışı muvacehesinle, imkân, mevcut değildir. Zira bunlar esasen hak etmedikleri bu görevlere şu veya bu suretle tâyin edilmişlerdir ve eştitlik, hakkaniyet kaideleri muvacehesinde bu gibilerin geri alınmaları gayet tabiî olmak lâzımdır.
Yukarda da arz ve izah olunduğu veçhile, Ticaret Bakanlığının Teşkilât Kanununun ikmal ve ve ihzariyle kanuniyet kesbetmesine kadar geçecek uzun bir müddet zarfında ticaret müşavir ve ata şe muavinlerinin harice tâyinleri için tabi tutulması gereken lisan imtihanı ve diğer şartları havi ol mak üzere tanzim olunan ilişik kanun teklifimizin bir zaruretin ifadesi olduğu aşikârdır.
Ticaret Bakanlığının vazife ve teşkilâtına dair 3314 sayılı Kanuna ek 4442 sayılı Kanunun 3 ncü maddesinin tadiline ve mezkûr kanuna bir geçici madde eklenmesine dair kanun teklifi MADDE 1. — 21 . 6 . 1943 tarihli 4442 sayılı Kanunun 3 ncü maddesi aşağıdaki şekilde tadil edilmiştir:
