Tasarı/teklif madde 1
→ yürürlükteki madde 1Madde ile, Kanunun amacı ortaya konulmuştur.
Kaynak: TBMM 24. Dönem S. Sayısı 675 (Esas No: 1/974) · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Ülkemizde, 2000’li yılların başından itibaren hızlı, bir gelişim seyri izleyen perakende sektöründe alışveriş merkezi, büyük mağaza ve zincir mağaza sayılarının artışıyla organize perakendeciliğe doğru yaşanan dönüşüm süreci, bir yandan ülke ekonomisine katkı sağlarken; diğer yandan da birtakım ekonomik, sosyal ve çevresel sorunlara neden olmuştur. İşletmelerin açılışında standardı bulunmayan karmaşık işlemler ile ödemelerde gecikmeler, markalaşamama ve haksız rekabet oluşturan uygulamalar bu sorunların başında gelmektedir.
Ayrıca yaşanan gelişmeler, perakende sektöründe faaliyet gösteren ve bu sektörde geleneksel kesim olarak nitelendirilen esnaf ve sanatkâr işletmeleri ile küçük ölçekli ticari işletmeler için pazar kaybı ve piyasada tutunma sorunlarını da beraberinde getirmiştir.
Serbest piyasa ve rekabet ilkelerinden vazgeçilmeden ve tüketici tercihleri de gözetilerek yaşanan bu sorunların giderilmesi ve perakende işletmelerin dengeli bir şekilde büyüme ve gelişmesinin sağlanması, Tasarının hazırlanmasındaki temel hareket noktasını oluşturmuştur.
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, perakende ticaret sektörü 2011 yılsonu itibarıyla 343 milyar Türk Lirası tutarında bir ciroya ulaşmıştır. Perakende sektöründe ulaşılan bu büyüklüğe rağmen, sektörde kullanılan kavramların kanuni bir dayanağının bulunmaması ve bunun da uygulamada kavram karmaşasına neden olması Tasarının hazırlanmasında bir diğer hareket noktasını teşkil etmiştir.
Öte yandan, son yıllarda yaşanan küresel ekonomik krizle birlikte azalan dış talep, büyük ölçüde iç taleple dengelenmiş ve perakende sektörü bu dengeyi sağlamada önemli rol üstlenmiştir. Bununla birlikte, ülkemiz ekonomisi için önem arz eden bu sektörde, yeterli ve güvenilir veri temininde güçlükler yaşanmaktadır. Bu durum, sektöre yönelik doğru politika üretilmesini de zorlaştırmaktadır.
Sektöre yönelik sağlıklı, güvenilir ve güncel verilerin oluşturulması gerekmektedir.
Bunun yanı sıra, kalkınma planları ve orta vadeli programlarda perakende ticarete yönelik yasal altyapı oluşturulması hususu da yer almaktadır.
Perakende sektörünü düzenleyen diğer ülke uygulamalarına bakıldığında, esas olarak iki yaklaşımın söz konusu olduğu görülmektedir. Bunlardan biri, sektörün bütün yönlerinin özel bir düzenlemeye konu edilmesi; diğeri ise, sektörle ilgili unsurların genel olarak farklı mevzuat ile ele alınmasıdır. Şu ana kadar, ülkemizde ikinci yaklaşımın kısmi olarak benimsendiği görülmekle birlikte, mevcut düzenlemelerin perakende sektörünün sorunlarını çözmede yetersiz kaldığı gözlemlenmektedir.
Nitekim bu durum, sektörde yer alan aktörler tarafından da sürekli dile getirilmekte ve sektöre yönelik özel bir düzenleme yapılması ihtiyacı vurgulanmaktadır.
Sektörün hukuki altyapısını oluşturmayı hedefleyen Tasarıda, hem organize hem de geleneksel perakendeciliğe yönelik düzenlemelere yer verilmiştir. Böylece, sektörde yaşanan sorunların bütüncül bir bakışla çözüme kavuşturulması amaçlanmıştır. Tasarıyla, perakende işletmelerin sınıflandırılabilmesini sağlayacak tanımlamalara gidilmiş, bu çerçevede alışveriş merkezi, büyük mağaza, zincir mağaza gibi kavramlara yer verilmiş, yine sektörde sıklıkla kullanılan ancak mevzuatta yer almayan özel yetkili (franchise) işletme, bayi işletme, özel markalı ürün, alışveriş festivali gibi bazı kavramlar tanımlanarak kanuni bir dayanağa kavuşturulmuştur.
Tasarıyla getirilen en önemli yenilik perakende işletmelerin açılış, faaliyete geçiş ve kapanış süreçlerine ilişkindir. Açılış ve faaliyete geçiş işlemlerinin bir bilgi sistemi oluşturulması suretiyle basitleştirilmesi ve başvuruların bu sistem üzerinden tek bir mercie yapılması, böylelikle işlemlerin adeta tek bir kapıdan yürütülmesi öngörülmüştür. Sistem sayesinde işyeri açılış, faaliyete geçiş ve kapanış süreçlerinde bir belgenin ikinci kez istenmeyerek bürokrasinin azaltılması hedeflenmiştir. Bu hedefe ulaşılması amacıyla, işyeri açma, ve çalışma ruhsatı verilmesine ilişkin mevzuat hükümleriyle uyumlu çalışacak bir sistem tasarlanmıştır. Böylece, açılış ve faaliyetteki bürokratik işlem ve süreçler kısaltılarak hem ilgili kurum ve kuruluşlar hem de perakende işletmeler için maliyetlerin en aza indirgendiği bir mekanizmanın kurulması hedeflenmiştir.
Tasarıda ayrıca; perakende ticaretin belirli standartlarda yapılmasını ve haksız rekabetin önlenmesini sağlamak amacıyla üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler arasındaki alım satım sözleşmeleri ile bu sözleşmelerden kaynaklanan ödemelerin süreleri, perakende işletmelere yönelik prim ve bedel talepleri, mağaza markalı ürün satışları, kampanyalı ve sürekli indirimli satışlar ile alışveriş festivalleri, alışveriş merkezlerindeki ortak kullanım alanları ve perakende işletmelerdeki yer ve raf tahsisleri ile çalışma saatlerine ilişkin birtakım ilke ve kurallar düzenlenmiştir.
Öte yandan, ustalık belgesi ve tatil günlerinde çalışma ruhsatı hususlarında yaşanan sorunların giderilmesine yönelik düzenlemeler de yapılmıştır.
Tasarı, yukarıda belirtilen amaçlar doğrultusunda hazırlanmıştır.
Madde ile, Kanunun amacı ortaya konulmuştur.
Madde ile, Kanunun kapsamı belirlenmiştir. Hizmet sektöründe faaliyet gösteren işletmelerden açılış ve/veya faaliyete geçiş süreci özel kanunlarla düzenlenenler, Kanun kapsamı dışında bırakılmıştır.
Sektörde kullanılan terimler tanımlanarak terim birliği sağlanmıştır. Alışveriş merkezi, büyük mağaza, zincir mağaza, özel yetkili (franchise) işletme, bayi işletme, mağaza markalı (özel markalı) ürün gibi literatürde ve sektörde sıkça kullanılan bazı kavramlar bir hukuk metninde ilk kez tanımlanmıştır.
Alışveriş merkezinin tanımı, alışveriş merkezleriyle benzer özellikler gösteren ve bünyesinde birden fazla perakende işletmenin bulunduğu çarşı, iş hanı ve pasaj gibi yapıların kapsam dışında tutulmasını sağlayacak şekilde yapılmıştır.
Perakende işletmelerin tanımlarında yer alan satış alanı büyüklüğü ile mağaza sayısı gibi nicel ölçütler, dünya uygulamaları ile ülkemiz koşulları dikkate alınarak belirlenmiştir.
Ayrıca satış alanının tanımı, alışveriş merkezlerinde ortak kullanım alanlarında yer alıp da satış hizmetinin verildiği büfe (kiosk) ve stant gibi birimleri de kapsayacak şekilde yapılmıştır.
Madde ile, perakende işletmelerin açılış ve faaliyete geçişi ile kapanışına ilişkin başvuruların tek bir mercie yapılması ve sonuçlandırılması, perakende işletmelere yönelik veri tabanının oluşturulması ve bilgi paylaşımının sağlanması amacıyla, Bakanlık bünyesinde PERBİS adı altında bir sistemin kurulması öngörülmüştür.
Ülkemizde perakende işletmelerin açılış ve faaliyete geçişine ilişkin izin süreci, ayrı ayrı birçok mercie başvurulmasını ve izin alınmasını, hatta aynı belgelerin birden fazla kurum veya kuruluşa verilmesini gerektiren uzun ve bürokrasi yoğun bir süreçtir. Ticari hayatın dinamik yapısı dikkate alındığında, bu süreçlerin kısaltılması ve basitleştirilmesi gerektiği açıktır. Madde ile, bu yönde düzenlemeler yapılmış, işletmelerin açılış ve faaliyete geçişine ilişkin başvuruların Gümrük ve Ticaret Bakanlığı bünyesinde kurulacak PERBİS üzerinden belediye, il özel idaresi veya diğer yetkili idarelere yapılması ve sonuçlandırılması öngörülmüştür.
Perakende işletmeler hâlihazırda esasen 3572 sayılı Kanun, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu ve 5393 sayılı Belediye Kanunu çerçevesinde belediyeler ve il özel idarelerinin izniyle açılmakta ve faaliyete geçmektedir. Madde ile, bu usul korunmuş ve buna ilaveten, ek bir izin prosedürü oluşturulmaksızın, işyeri açılış sürecini kolaylaştırmak ve yeknesaklığı sağlamak amacıyla, mevcut uygulamadan farklı olarak, açılış ve faaliyete geçiş iznini temsil eden işyeri açma ve çalışma ruhsatının, işyeri açılış sürecinde yer alan bütün kurum ve kuruluşlarca yapılacak işlemleri kapsayacak şekilde PERBİS üzerinden verilmesi öngörülmüştür.
Ayrıca, büyükşehirlerde kurulacak alışveriş merkezlerinin, kent bütünlüğü ve etkileyeceği alanın genişliği bakımından büyükşehir belediyelerinin sorumluluğunda yürütülmesi gerektiği değerlendirildiğinden, büyükşehirlerde alışveriş merkezlerine yapı ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi ve işyeri açma ve çalışma ruhsatının anılan belediye tarafından verilmesini sağlayacak düzenleme yapılmıştır.
Madde ile, organize perakende kesiminde yer alan büyük mağaza, zincir mağaza, bayi işletme ve özel yetkili işletmelerin sahip oldukları yüksek pazar payına ve bu paya bağlı piyasa gücüne dayanarak, mal temin ettikleri üretici ve tedarikçilere keyfi olarak yansıttıkları mağaza açılışı, banka ve kredi kartı katılım bedeli gibi prim ve bedellerin önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Bununla beraber, raf, anons ve reklam bedeli gibi prim ve bedellerin de belirli kurallar dâhilinde talep edilmesine yönelik olarak; “talebi doğrudan etkileyip etkilememe durumu” ile “sözleşmede kararlaştırılan hususlar” dikkate alınarak üretici ve tedarikçilerin mağduriyetlerini gidermeye yönelik düzenleme yapılmıştır.
Madde ile, alım satım işlemlerinden kaynaklı ödemelerin kural olarak sözleşmede belirtilen sürede yapılması benimsenmiş, bununla birlikte hızlı tüketim mallarının özelliği, niteliği, üretici veya tedarikçinin tarımsal ya da hayvansal ürün üreticisi yahut küçük veya orta ölçekli işletme olması gözönünde bulundurularak bunlar için azami ödeme süresi belirlenmiştir.
Madde ile, yurtiçinde üretilen ve hızlı tüketim malı niteliği taşıyan mağaza markalı ürünler aracılığıyla, üreticilerin markalarının tanınırlığının arttırılmasını ve yeni markaların oluşmasını sağlayacak düzenleme yapılmıştır.
Madde ile, tüketiciye yönelik haksız uygulamaların önüne geçilmesini teminen, kampanyalı satışların 6502 sayılı Kanun ve ilgili diğer kanunlarda yer alan usul ve esaslar dâhilinde gerçekleştirilmesi öngörülmüştür. Ayrıca bazı perakende işletmeler, tasfiye, kapatma, işyeri değişikliği söz konusu olmamasına rağmen bu gerekçeleri kullanarak aldatıcı ticari faaliyetlerde bulunmakta ve bu durum işletmeler arası haksız rekabete neden olduğu gibi tüketici mağduriyetlerine de yol açabilmektedir. Madde ile, bu tür olumsuzlukların önlenmesi amacıyla düzenleme yapılmıştır.
Ayrıca madde ile, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, belediyeler, perakende işletmeler ve diğer tüzel kişiler tarafından düzenlenmekte olan alışveriş festivallerinin yasal bir dayanağa kavuşturulması ve bu festivallerin belirli kurallar dâhilinde yapılması amaçlanmıştır.
Hâlihazırda perakende işletmeler seri sonu, sezon sonu, ihraç fazlası, kusurlu ve benzeri malları outlet mağaza veya fabrika satış mağazası adı altında sürekli olarak indirimli fiyattan satabilmektedir. Ancak, bu tür işletmelerde outlet veya fabrika çıkış fiyatıyla satılan ürünler ilgili mağazada satılan ürünlerin küçük bir kısmını teşkil etse dahi bu mağazalar perakende işletmelerce outlet mağaza/fabrika satış mağazası olarak nitelendirilebilmektedir. Bu durum, hem outlet/fabrika fiyatından satış algısıyla hareket eden tüketicinin aldatılmasına hem de işletmeler arası haksız rekabete neden olabilmektedir.
Bahse konu olumsuzlukların giderilmesi amacıyla, öncelikle outlet veya fabrika çıkış fiyatı adı altında sürekli olarak indirimli satışa konu olabilecek mallar belirlenmiştir. Sonrasında, perakende işletmelerin söz konusu satış türünü çağrıştıran ibare ya da ibareleri kullanabilmeleri, outlet veya fabrika çıkış fiyatıyla sattıkları ürünlerin, ürün toplamının belirli bir oranını teşkil etmesiyle mümkün olabilmesine yönelik düzenleme yapılmıştır. Son olarak, alışveriş merkezlerinin bu satış türünü belirten ibare ya da ibareleri kullanabilmeleri, içerisinde yer alan perakende işletmelerin tamamının bu satış türünde faaliyette bulunmasına bağlı kılınmıştır.
Madde ile, özellikle çok sayıda kişiye hitap eden alışveriş merkezlerinde bireysel ve sosyal ihtiyaçları karşılayan ve sosyal ve kültürel etkinliklere imkân sağlayan belirli niteliklere sahip ortak kullanım alanlarının oluşturulması öngörülmüştür.
Madde ile, serbest piyasa ilkelerinden vazgeçilmeden, alışveriş merkezlerinde daha fazla sayıda esnaf ve sanatkârın faaliyet gösterebilmesini sağlayacak kurallar öngörülmüş, ayrıca kaybolmaya yüz tutmuş mesleklerin yaşatılmasına yönelik bazı tedbirler alınmış ve yerli üreticiyi desteklemek amacıyla yöresel ürünlerin organize perakende işletmelerde satışına yönelik düzenlemelere yer verilmiştir.
Perakende işletmelerin günlük çalışma saatleri, bulundukları bölgenin nüfus, iklim, coğrafi ve benzeri özelliklerine bağlı olarak farklılık arz edebilmektedir. Bu durum, perakende işletmelerin çalışma saatlerinin belirlenmesinde bazı hâllerde mahalli şartların dikkate alınması gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Madde ile, çalışma saatlerine ilişkin genel hükümler saklı kalmak kaydıyla, gerekli şartların varlığı hâlinde perakende işletmelerin çalışma saatlerinin vali tarafından belirlenebilmesine yönelik düzenleme yapılmıştır. Bunun yanında, bölge veya ülke düzeyinde uygulama birliğinin sağlanması gereken durumlarda, üst meslek kuruluşlarının müşterek teklifi üzerine Bakanlığa çalışma saatlerini belirleme yetkisi tanınmıştır.
Organize perakende işletmeler, üretici ve tedarikçilerden büyük miktarlarda alımlar yaparak tedarik maliyetlerini önemli ölçüde azaltabilirken, bu durum yapısı gereği esnaf ve sanatkâr işletmeleri bakımından daha zor olmaktadır. Bu da, esnaf ve sanatkâr işletmelerinin organize perakende işletmelerine kıyasla mal ve hizmetleri daha yüksek fiyatla satışa sunmalarına neden olmaktadır.
Madde ile, sayılan birbuçuk milyonu bulan esnaf ve sanatkâr işletmelerinin, mal tedarikini etkin bir organizasyon yapısı altında gerçekleştirmelerini sağlayacak düzenlemelere yer verilmiştir.
Madde ile, karşılıklı bilgi ve görüş alışverişinde bulunmak ve sektöre yönelik politika oluşturulmasına katkı sağlamak amacıyla. Gümrük ve Ticaret Bakanlığının koordinatörlüğünde ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla Perakendeciler Konseyinin oluşturulması öngörülmüştür.
Madde ile, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Bakanlar Kurulunun, Kanunun uygulanması ile ilgili görev ve yetkileri düzenlenmiştir.
Geniş kitlelere hitap etmek ve ticari hayatta büyük öneme sahip olmakla birlikte sınırları tam olarak belirlenmemiş olan taşınmaz ve ikinci el motorlu kara taşıtı alım satımı gibi ticari faaliyetleri yürütenlere yönelik mesleki davranış kurallarının belirlenmesi ve bu faaliyetlerin yürütülmesine ilişkin düzenlemeler yapılması konusunda Bakanlığa yetki verilmiştir.
Bakanlar Kurulunun ise, gerektiğinde faaliyet konusu ve NACE Rev. 2 ekonomik faaliyet kodlamasına uygun faaliyet kollarına göre perakende işletmelerin açılış ve faaliyete geçişine ilişkin ölçütleri belirlemeye ve 3572 sayılı Kanunda belirtilen diğer müesseseler ile hizmet sektöründe faaliyet göstermekle birlikte açılış ve/veya faaliyete geçiş süreci özel kanunlarla düzenlenen işletmelerin izin süreçlerinin PERBİS üzerinden gerçekleştirilmesine karar vermeye yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.
Ayrıca Bakanlar Kurulu, Bakanlığın teklifi üzerine, hizmet sektöründe faaliyet göstermekle birlikte açılış ve/veya faaliyete geçiş süreci özel kanunlarla düzenlenmeyen işletmeleri faaliyet konusu veya kolları bazında, Kanun kapsamı dışında tutmaya yetkili kılınmıştır.
Madde ile, Bakanlığın ve yetkili idarelerin Kanunun uygulanması ile ilgili denetim yetkisine ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.
Madde ile, cezai yaptırıma bağlanmış eylemler ile bu eylemlere verilecek cezalar ve cezaları vermeye yetkili makamlar düzenlenmiştir.
Madde ile, Kanunda öngörülen düzenlemelere paralel olarak 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanununda değişiklik yapılmıştır.
Madde ile, uygulamadaki sorunların giderilmesini teminen işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi sırasında istenilen ustalık belgesine ilişkin hüküm içeren 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda değişikliğe gidilmiştir.
Madde ile, uygulamadaki sorunların giderilmesini teminen işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi sırasında istenilen ustalık belgesine ilişkin hüküm içeren 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununda değişikliğe gidilmiştir.
Madde ile, uygulamadaki sorunların giderilmesini teminen işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi sırasında istenilen ustalık belgesine ilişkin hüküm içeren 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununda değişikliğe gidilmiştir.
Madde ile, Kanunda öngörülen düzenlemelere paralel olarak 640 sayılı Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede bazı değişiklikler yapılmıştır.
Madde ile, Kanunda öngörülen düzenlemelere paralel olarak 640 sayılı Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede bazı değişiklikler yapılmıştır.
Madde ile, Bakanlığa muhtelif unvan ve derecede kadro ihdas edilmiştir.
Madde ile, Kanunun yürürlüğe girmesiyle yürürlükten kaldırılacak ve uygulanmayacak hükümler düzenlenmiştir.
Madde ile, PERBİS’in kurulmasına, mevcut perakende işletmelerin durumuna, perakende işletmelere ilişkin bilgilerin PERBİS’e aktarılmasına, sürekli indirimli satış yapan perakende işletmelere, ortak kullanım alanları ve raf tahsisine ilişkin geçiş hükümlerine yer verilmiştir.
Yürürlük maddesidir.
Yürütme maddesidir.
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 23. dönem vermiş olduğum 2/199 Esas Numaralı; Perakende Ticaret, Alışveriş Merkezleri ve Büyük Mağazalar İle Esnaf ve Sanatkarlık Hizmetlerinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Teklifimi 24. dönem yeniliyorum.
Gereğini saygılarımla arz ederim.
Ahmet Kenan Tanrıkulu İzmir EK: 2/199 Esas Numaralı; Perakende Ticaret, Alışveriş Merkezleri ve Büyük Mağazalar İle Esnaf ve Sanatkarlık Hizmetlerinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Teklifi ve gerekçesi TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Perakende Ticaret, Alışveriş Merkezleri ve Büyük Mağazalar İle Esnaf ve Sanatkarlık Hizmetlerinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Teklifi gerekçesi ile birlikte ek’te sunulmuştur.
Gereğini saygılarımızla arz ederiz.
Ahmet Kenan Tanrıkulu Oktay Vural Necati Özensoy İzmir İzmir Bursa Kadir Ural Cumali Durmuş Muharrem Varlı Mersin Kocaeli Adana Mehmet Akif Paksoy Ali Torlak Hasan Özdemir Kahramanmaraş İstanbul Gaziantep Rıdvan Yalçın Osman Durmuş Cemaleddin Uslu Ordu Kırıkkale Edirne İsmet Büyükataman Kürşat Atılgan Y. Tuğrul Türkeş Bursa Adana Ankara Mehmet Günal Şenol Bal Metin Çobanoğlu Antalya İzmir Kırşehir Osman Ertuğrul Ahmet Bukan Recai Yıldırım Aksaray Çankırı Adana H. Hamit Homriş Bursa HAVALE EDİLDİĞİ KOMİSYONLAR (2/7) ESAS Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu Adalet Komisyonu TALİ İçişleri Komisyonu Avrupa Birliği Uyum Komisyonu GENEL GEREKÇE Bugün ülkemizde özellikle de büyük şehirlerimizde tüketim maddeleri ile ihtiyaç malzemelerinin beraberce satışının yapıldığı, alışveriş merkezlerinin, büyük mağazaların ve zincir mağazaların sayısı hızla artmaktadır.
Alışveriş merkezleri, büyük mağazalar ve zincir mağazalar kalite, güvence, fiyat istikrarı, ambalajlama, hijyenik yönden sağlık kurallarına uyum, servis kolaylığı, müşteri memnuniyeti ve en önemlisi kayıt dışı ticaretin önlenmesiyle, maliye ve sosyal sigortalar açısından vergi kayıplarının önlenmesi, kayıtlı istihdam ile işçi sağlığı ve iş güvenliği gibi önemli kazanımlar sağlamaktadırlar.
Ülkemizde yaklaşık 180 alışveriş merkezi, 8 bin civarında büyük mağaza ve zincir mağaza bulunduğu tahmin edilmektedir. Bunların sayıları ve büyüklükleri her geçen gün hızla artmaktadır.
Alışveriş merkezlerinin, büyük mağazaların ve zincir mağazaların giderek ivme kazanan gelişim süreci doğaldır ki; beraberinde bazı sorunları ve sıkıntıları da getirmiştir. Özellikle yerleşim merkezlerinde kurulan ve büyük mağaza olarak adlandırılan alış/veriş merkezleri, yeterli otoparklarının olmaması, özellikle akşam saatlerinde yoğunlaşan müşteri yoğunluğu ve araç hareketleri sonucu trafik karmaşasına ve karışıklığa neden olmaktadır.
Bunun yanısıra büyük mağazaların sahip oldukları piyasa hakimiyeti, dolayısıyla ürünleri kendi markaları ile pazarlama eğilimleri, çevrelerinde yerleşik çeşitli meslek ve sanat kollarında faaliyette bulunan esnaf ve sanatkarlarımız ile küçük ve orta boy işletmelerimizin yapılarının bozulmaları ve piyasadan çekilmeleri sonucunu doğurmaktadır.
Gelişmiş ülkelerin büyük mağazacılık gelişim sürecinde bu çeşit alış/veriş merkezlerinin ortaya çıkardıkları benzer sorunlar, yapılan hukuki düzenlemelerle çözümlenmeye çalışılmıştır. Hukuki düzenlemeler sonucu bu tür alış/veriş mağazalarının, büyüklüklerine göre zamanla şehircilik açısından ve trafik yoğunluğu dikkate alınarak yerleşim merkezlerinin belirlenen yerlerinde, çok büyüklerinin ise şehir merkezi dışında kurulmaları sağlanmış ve perakende ticaretin düzenlenmesi yönünden başarılı sonuçlar elde edilmiştir.
Kanun tasarısı ile, bu konudaki yasal boşluğun giderilmesi, ve ayrıca esnaf ve sanatkar işletmelerinin kuruluşlarının da benzer şekilde izin sistemine bağlanması suretiyle ticari yaşamın daha rasyonel, verimli ve sağlıklı hale gelmesi, geleceğe dönük çağdaş gelişmeler ışığında dünya örneklerinin ülkemiz açısından değerlendirilmesi, kamu yararının korunması ve Rekabet Hukuku açısından büyük mağazaların hukuki zeminde rekabet şartlarına uygun olarak, Avrupa Birliği normları da nazarı itibara alınarak çağdaş bir ortamda ticari faaliyetlerini sürdürmeleri amaçlanmıştır.
Alışveriş merkezleri, büyük mağazalar ve zincir mağazaların imar planlarında belirlenmiş alanlarda veya uygun alanlarda kurulmaları ve faaliyette bulunmalarıyla birlikte, tüketici haklarının, esnaf ve sanatkarlar ile küçük işletmelerin korunması, büyük mağazaların çeşitli adlar altında tedarikçisi konumunda bulunan küçük ve orta ölçekli işletmelere yönelik istismar edici taleplerinin önlenmesi, büyük mağazaların tedarikçi işletmelere yapacakları ödemelerin belirli esaslara bağlanması amaçlarıyla, sağlıklı bir rekabet düzeninin oluşturulması, girişimcinin korunması, esnaf ve sanatkarlarımızın, KOBİ’lerimizin ve tüketicilerimizin korunmasına yönelik politika belirleme ve buna bağlı olarak hukuki düzenlemeler yapma yetkisi çerçevesinde bu kanun teklifi hazırlanmıştır.
Anayasamız’ın 173’üncü maddesinde yer alan “Devlet esnaf ve sanatkarı koruyucu ve destekleyici tedbirleri alır.” amir hükmü ve 8’inci 5 Yıllık kalkınma Planında yer alan “Büyük alış/veriş merkezlerinin şehir dışında faaliyet göstermeleri sağlanacaktır.” politikası çerçevesinde hazırlanan Kanun Tasarısı Taslağı ile ülkemizde kurulacak olan ve tasarıda tarifi yapılan 400 metrekareden fazla satış alanlı büyük mağazaların kurulmasına ilişkin usul ve esaslar öngörülmekte ayrıca, esnaf işletmelerinin kuruluş faaliyet esasları Avrupa Birliği uygulamaları göz önünde bulundurularak yeni ve çağdaş kurallara bağlanmaktadır.
MADDE GEREKÇELERİ