Kaynak: TBMM S. Sayısı 150 · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Bu kanunda tasarı metni belgede okunamadığı için numaraların yürürlükteki metinle örtüştüğü doğrulanamadı; yanlış maddeye bağlamamak için gerekçeler tasarıdaki sırasıyla, bağlanmadan verilmiştir.
Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğünün kuruluşuna mütedair 24 Mart 1950 tarih ve 5659 sayılı Kanunun onuncu maddesi; «bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihteki çiftlik sınıfları içinde bulunan gayrimenkullerin gerçek veya tüzel kişilere devir ve temliki veya kamulaştırılması özel bir kanunla izin alınmasına bağlıdır»; hükmünü koymakla. Büyük Atatürk'ün tabiatla çetin mü cadeleler sonunda tesis ederek, inkişafını mütaakıp millete îıibe ettikleri bu muazzam eserin arazi tamamiyetini teminat altında bulundurmayı istihdaf-eylemiştir.
Ancak, 100 bin dekar civarında araziyi ihtiva eden çiftliğin Etimesğutla Ankara arasında ve Hükümet merkezinin hemen yakınında, en önemli muvasala yollarının ortasında bulunması, nüfusu büyük bir süratle inkişaf etmekte olan şehrin millî müdafaa, muvasala, elektrik ve su tesisleri ve önemli sınai ihtiyaçları için gerekli arazi bakımından müesseseyi haklı talep ve tazyikler altın da bırakmış ve bu zaruretlerin sevkile Ankara, - istanbul yolu için 6000 sayılı Kanunla 388 463 metre kare, diğer askerî ve sınai tesisat ihtiyacı için de 623Ş sayılı Kanunla 8070 dekar arazinin satılmasına Büyük Millet Meclisimizce muvafakat Duyurulmuştu.
Hükümet merkezimizin ve iktisadi hayatımızın yıldan yıla kaydettiği büyük gelişmelere müte nazır olarak yukarda arz olunan kanunların meriyete girmesinden sonra beliren ve şehrin hayati ihtiyaçları itibariyle gayrikabili içtinap bulunan yeni zaruretler, ilişikte sunulan kanun lâyihası nın tanzim ve teklifinde saik olmuştur. Bu cümleden olmak üzere :
1. Eskişehir - Sivrihisar, Konya - Cihanbeyli, Adana - Aksaray ve Kayseri - Kırşehir istikamet lerinden Ankara'ya gelen yolların güzergâhına isabet eden şehir ve civarındaki meskûn yerlerin istikametindeki muazzam imkânsızlıklar karşısında, bu yolların şehre ancak Orman Çiftliği arazisi dâhilinden bağlanması mümkün ve zaruri görülmüş ve bunun için gerekli 240 000 metre kare civarında arazinin tahsisi mukabilinde yoldan elde edilecek 39 kilometrelik kısalmanın, günde 4 000 i mütecaviz vasıtanın sefer masrafından yılda (14 235 000) liralık Mr millî servet tasarru funu temin edeceği hesaplanmıştır. Bundan başka, bu devlet yolunun şehre, nüfusu kesif meskûn mahaller dışından bağlanması çok büyük istimlâk masraflarını önlemiş olacağı gibi, şehre giriş noktalarmda müessif trafik kazalarının vukuu ihtimallerini de asgari hadde indirecektir.
2. 6238 sayılı Kanunla, Çiftlik hudutları dâhilinde yeni bir Pişek fabrikası inşası için Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumuna satılması kabul edilen (200.000) metre kare arazi, daha geniş öl çüde ve daha mükemmel imalâta imkân verecek şekilde tevsi ve takviyesi millî savunmamız bakı mından zaruri görülen bu fabrikanın bütün bina ve tesislerini inşa ve istiaba kâfi gelmediğinden, son ve katı projelere göre 175 100 metre karelik arazinin ilâveten bu maksada tahsisine zaruret hâsıl olmuştur.
3. Ankara ve civarında makineli ziraatin büyük bir süratle inkişafı ve bunun neticesinde köylü eliyle hububat istihsalinin pek fazla artmış bulunmasiyle, Toprak Mahsulleri Ofisi Ankara Silosu, mubayaa edilen mahsulün ancak pek cüzi bir kısmını istiabedebilecek çok kifayetsiz bir hale düşmüş ve bu durum, alım başlangıcından satış, sevk veya ihraç tarihine kadar on binlerce ton mahsulün gayrimüsait şartlarla açıkta, toprak altında muhafazası mecburiyetini tevlidetmiştir. Yağışlı kış devrelerini toprak yığını altında geçiren ve milyonlarca lira değer taşıyan hububatın bu iptidai ve tehlikeli şartlar altında muhafaza edilmesinin büyük mahzurlarını bertaraf etmek üzere 60 000 tonluk yeni bir silo inşası zaruri görülmüş ve gerek müstahsıllarm kolaylıkla teslimat yapmalarına, gerekse lüzumu halinde bu hububatın yurdun muhtelif bölgelerino suhuletle şevkine en müsait bulunan Atatürk Orman Çiftliğinin, Çimento Fabrikası civarında, eski İstanbul yoliyle Ankara - Etimesgut demiryolu arasında kadastronun 2108 ve 2113 adaların dan 125 000 vmetrekarelik bir sahanın hububat silosu vo müştemilâtının inşasına tahsisi, Ofis Umum Müdürlüğünce talebedilmiştir .
Filhakika, bölge zirai faaliyetlerinin esasını teşkil eden hububat mahsulünün geniş ölçüde ve kolaylıkla mubayaa ve gereği gibi muhafazasını mümkün kılacak böyle bir silonun, gerek müstahsıllarımız, gerekse iktisadi hayatımız için haiz olduğu büyük ehemmiyet aşikârdır. Bina, tesisat ve ^demiryolu şube hattı için talebolunan bu arazinin büyük bir kısmı, muhtelif parça lar halinde dere mecralarını veya tamamen kumlu, verimsiz sahaları ihtiva ettiğinden, Çiftliğin istihsal faaliyetleri üzerinde aksatıcı her hangi bir tesir yapacak durumda değildir.
4. Sarıyar Barajı ve hidro - elektrik santralinden Ankara'ya tevcih olunan enerji nakil hattı, Etimesgut istikametinden şehre ulaşabilmek için mutlak surette Atatürk Orman Çiftliği arazi sinden geçmek ve havai hat için de çiftliğin muhtelif sahalarına yüksek pilonlar rekzetmek mec buriyeti vardır. Bu itibarla Etimesgut Çakırlar bölgesile Akköprü ve eski fişek fabrikaları ci varındaki sahalara rekzedileeek pilon kaideleri için ceman 2 800 metrekare arazinin Etibank Umum Müdürlüğüne satılması, şehrin ucuz ve bol enerji ihtiyacının temini ve bu tesislerden Ankara şeh rinin faydalanabilmesi bakımından zaruri mütalâa edilmiştir. Bu mmtakada, ıpilon sahalariyle Etibank kömür depoları arasında çiftliğe ait 5 dekar civarında münferit bir parça arazi mevcudolup kömür depoları, radyo renç istasyonu ve pilonlarla mahsur bulunan bu sahadan çiftliğin her hangi bir suretle faydalanması mümkün görülemediğinden, bu küçük parçanın elektrik trafo merkezi personeline ikametgâh inşası sahası olarak tahsis edilmek suretiyle kıymetlendirilmesi sağlanmış olacaktır.
5. Çiftlik arazisi Güneyinde, Balgat ve Bahçelievler bölgesindeki arızalı araziden akan yağ mur ve kar suları Balgat - Bahçelievler, Devlet Demiryolları Hastanesi mmtakalarını ve Atatürk Orman Çiftliğinin meyvalık ve sebzelik sahalarını istilâ etmekte ve bu taşkınlıklar zaman zaman bu bölgelerde mühim zararlara sebebolmaktadır. Bu halleri önlemek maksndiyle Devlet Su İşleri Reisliğinde Balgat cihetinde Begevlcr mmtakasmdan Atatürk Orman Çiftliği istikametinde açıla rak Çubuk Çayına bağlanacak kuşaklama kanalı için. 14 000 metrekare ve 6 200 sayılı Kanunla idaresi Devlet Su İşleri Reisliğine intikal etmiş olan çiftlik arazisi dâhilinde ve Çubuk çayı üze rindeki üç regülâtör sahasiyle bakımevinin bulunduğu üç parçada 8 000 metrekare olmak üzere ceman 22 000 metrekare arazinin sözü geçen daireye satılması, bu kanalın bir an önce inşa ve ik mal olunarak su baskınlarının önlenmesi ve regülâtörlerin düzenle işletilmesinin temini bakımın,- dan bütün bu mmtaka için olduğu kadar, çiftlik için de büyük faydalar temin edecektir.
Bu regülâtörler için D. S. î. Umum Müdürlüğünce talebolunan arazinin ifrazından sonra, çift ligin tabiî hudutları dışında, tamamen münferit ve mücerret vaziyette kalacak olan ve çiftlik için kabili istifade bulunmadığı gibi, muhafazası için de müesseseye ayrıca külfetler tahmil ede ceği aşikâr bulunan küçük ifraz bakiyelerinin de atelye, imalâthane ve emsali tesisler için muhte lif ihtiyaç sahiplerine tahsis edilmek suretiyle kıymetlendirilmeleri uygun mütalâa olunmuştur.
6. Büyük Atatürk'ün arzusu üzerine 1930 yılında Çiftlik İstasyonu karşısında inşa edilmiş bulunan PTT binasiyle yine istasyon civarındaki jandarma ve polis karakolları binalarının işgal ettiği arsaların ilgili idarelere ferağ ve intikal muameleleri vaktiyle yapılmamış olduğundan bu sahalar halen Orman Çiftliğinin, binalar ise Hazinenin ve PTT idaresinin mülkiyetinde bulunmak-' ta ve bu durum, devamlı hukuki ihtilâflara ve idari büyük müşkülâta sebebolmaktadır. Yıllardır devam eden bu durumun tasfiyesi maksadiyle, PTT binasının fiilen işgal ettiği 876 metrekare ar sanın PTT Umum Müdürlüğü ve jandarma ve polis karakolları binalarının işgal etmekte olduk ları dörder yüz metrekarelik iki arsanın da Hazine adına tescilinin çok uygun olacağı mütalâa edilmektedir.
7. Et ve Balık Kurumu Konbinalarmm faaliyetinden sonra, muhtelif bölgelerden Hükümet merkezimize daha geniş ölçüde sevk olunan kasaplık hayvanlarla, şehirde hayvan hareketi geniş ölçüde artmış ve bu hal bilhassa şap hastalığının daha yakın ve sıkı bir şekilde kontrol, teşhis ve mücadelesi için bu bölgede bir Şap Mücadele Enstitü ve Lâboratuvarmın kurulması lüzumunu ta cil eylemiştir. * * « Ziraat Vekâleti mütehassıslarmca yapılan incelemeler sonunda, gerek Ankara'nın ana giriş yolu üzerinde bulunması, gerekse Etlik Veteriner Bakterioloji Enstitüsü ve Refik Saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü gibi serum ve aşı ihzar müesseseleriyle devamlı ve yakın münasebet ve irtibat tesisine imkân vermesi bakımından bu tesisin Atatürk Orman Çiftliğinin, yeni İstanbul yolu üzerinde ve 8 -9 kilometreler civarında bünyesi itibariyle ziraate elverişli bulunmıyan 50 dekarlık arazi üze rinde kurulması maksadın suhuletle temini bakımından uygun mütalâa edilmiştir.
Şap Enstitüsünün, faaliyeti, en yakın ve faydalı hizmetlerini yeni süt fabrikası sebebiyle hay van mevcudunu bugünkünün birkaç misli tezyit mecburiyetinde olan çiftlik hayvanlarına ifa ede cektir.
8. Çimento fabrikası bölgesinde, demiryolu il 3 Çubuk çayı arasında kalan ve heyeti umumiyesi itibariyle kum ve çakıl yatağı olup bugüne kadar ziraat sahasında istimâline imkân görülemiyen 110 dekarlık arazinin, yeni imar plânına göre bu mmtakaya alınmış olan sınai müessese ve fabrikalara tahsisi, iktisadi hayatımızdaki kalkınmaya, Ankara şehrinin inkişaf seyrine ve bu günün ihtiyaçlarına uygun bir zarurettir. Ankara Belediyesi, bugün şehir ortasında, halk sağlığı nı tehdideder bir tehlike halinde ve genişleme imkânlarından tamamen mahrum bir durumda kal mış olan şahir havagazı ve elektrik tesislerini tedricen bu sahaya nakletmek zaruret ve kararın da bulunduğu gibi, bugün için sınai tesisler, sahası olarak büyük bir kıymet ihtiva ettiği halde ne kültür ve ne de hayvancılık bakımından faydalanılmaya elverişli bulunmıyan, hattâ halk sağ lığının korunması mülâhazasiyle kum ve çakıl ocağı olarak da istifade edilemiyen bu arazinin sa tılmasından elde edilecek bedelle müessesenin kuracağı yeni istihsal tesisleri, Çiftlik iktisadiya tının geniş ölçüde takviyesi bakımından da çok faydalı olacaktır.
9. Çiftlik'in, Macun ve Balgat köyleri civan nda," ortalama 15 - 20 dekarlık münferit 22 parça da 417 dekar arazisi mevcuttur.
Bir taraftan, yıllar boyunca iskân sahaları genişleyen bu köylerdeki evlerle çevrili, diğer ta raftan da köy halkının şahsi tarlalariyle meşkûr kalan bu münferit tarlalardan bir kısmı, Büyük Atatürk tarafından, Çiftlik hudutları içinde arazisi bulunan şahıslarla fiilen mübadele olunmuş, • fakat bu mübadelelerin tapuya tescili muamelesi ikmal ettirilememişti. Son zamanlara kadar bu arazi parçaları, vâki mübadele esasları dâhilinde istimal olunmuşsa da 1954 yılında tamamlanan kadastro tesbiti sırasında, kavlî anlaşmalara müsteniden yapılmış olan bu mübadeleler nazara alı namamış vç bütün bu arazi, tapu kayıtlanna göre asıl sahipleri adına tesbit olunmuştur. Böyle likle, Atatürk tarafından kendilerine verilerek yıllardan beri ekip biçmekte oldukları arazinin bu müstahsıllar elinden istirdadı ve kendilerine aidolup Çiftlik tarafından kullanılan arazinin de sahiplerine iadesi zarureti tevellüdetmiştir.
Bu durum, bir yandan, ötedenberi işleyip üzerinde tesisler vücuda getirmiş olan köylülerin bu tarlalardan uzaklaştırılmasını, diğer taraftan da, Çiftlik'in toplu hudutları içindeki geniş arazi parçaları arasına küçük tarla sahibi şahısların girmeleri suretiyle müessesenin faaliyet, emniyet ve inzibatile arazi bütünlüğünün ehemmiyetli surette ihlâlini mucibolacak çok mahzurlu bir va ziyet ihdas etmiş bulunmaktadır.
Mevki, mahiyet ve vüsatleri itibariyle bugünkü şartlar muvacehesinde çok farklı kıymetler iktisabetmiş olan bu tarlaların aynen mübadele olunmaları da, bilhassa köylüler tarafından ka bul edilmediğinden, bu durumun mahallî rayiçlere uygun olarak karşılıklı satış suretiyle tasfiye sinde müessese müdürlüğü ile şahıslar arasında mutabakat temin edilmiştir.
Mübadele mevzuu olan bu kabil tarlalar yanında çiftliğin kendisinden uzak bölgelerde köylerin meskûn mahalleri içinde veya kenarında kalmış olan küçük ebatta münferit tarlalarının da idare, muhafaza ve işletilmesi her türlü emniyet mülâhazaları ve işletme ekonomi ve tekniği ba kımından mümkün görülemediğinden tamamen âtıl ve verimsiz kalan bu sahaların tasfiyesi ye bun lardan elde edilecek bedelle çiftlik hudutları dâhilinde kalmış bulunan bir kısım şahıs arazisinin mu bayaası gerek işletme icapları, gerekse müessesenin derli - toplu bir hudut içinde yekpare bir arazi sathı temin etmesi bakımından çok zaruri mütalâa edilerek Macun ve Balgat köyleri mmtakasındaki ceman 417 dekarlık 20 parça arazinin satılması arz ve teklif olunmuştur.
10. 1953 yılında 65 metre genişliğinde çift yol olarak tevsi ve ıslah edilmiş olan yeni İstanbul yolunun hizmete açılması, çiftliğin, Tavukçuluk Enstitüsünden baslıyarak yolun kuzeyinden batıya doğru ensiz bir şerit halinde imtidadeden irtibatı hemen tamamen kesmiş bulunmaktadır. Esasen çok arızalı, çakıllı ve derinlikten mahrum olup ancak, pek mahdut sayıda hayvanın pek kısa bir müddet otlamasına elverişli bulunan bu araziye, istanbul yolunun çok süratli ve kesif trafiği sebebiyle hay van sürüsünün geçirilmesi de mümkün olamamakta ve bu mevzuda yapılan bir, iki teşebbüs vahîm kazalara yol açmış bulunmaktadır. Şehir imar plânında, Yenimahalle'nin bir kolu mahiyetinde iskân sahası içine alınmış olan sahada mevcut 601,4 dekar arazi ile aynı şartları ihtiva eden Devlet De miryolları - Gazi istasyonu asfaltının güneyinde mevcut 200 dekar arazinin muhtelif işçi ve memur kooperatifleri mesken inşaatına tahsisi, bir taraftan çiftliğin tamamen faydasız bir halde yatmakta olan arazisini kıymetlendirerek müessese için yeni istihsal tesisleri kurma imkânları sağlamış, diğer taraftan da şehre nispeten yakın olan bu sahalarda, şehrin genişlemesine ve devam edegelen mesken sıkıntısının hissedilir şekilde hafiflemesine en müsait şartlarla zemin ve imkân temin edilmiş olacak tır.
Devlet yolları, silo, elektrik pilonları ve kuşaklama kanalı gibi gayrikabili içtinap ve Ankara şehri için hayati mahiyetteki tesisler ihtiyacına cevap veren sahalar haricinde kalan ve bugün için Atatürk Orman Çiftliği iktisadiyatında hiçbir müspet rolü bulunmıyan arazinin tasfiyesi ne ticesinde bu müessesenin elinde kalacak (86.794) dekarlık fakat baştan başa kabili istifade, yeter genişlikte, derli - toplu bir sahada çiftliğin çok daha verimli, emniyetli ve bugünün ekonomik te lâkki ve icaplarına uygun bir çalışma ve istihsal sistemine kavuşmuş olacağı şüphesizdir. _