Kaynak: TBMM S. Sayısı 152 · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Bu kanunda tasarı metni belgede okunamadığı için numaraların yürürlükteki metinle örtüştüğü doğrulanamadı; yanlış maddeye bağlamamak için gerekçeler tasarıdaki sırasıyla, bağlanmadan verilmiştir.
Memleketimizin son yıllarda süratle gelişen iktisadi kalkınma hareketleri içinde sanayide görü len inkişaf, bu sahadaki bir boşluğu her zamandan fazla hissettirmeye başlamıştır. Bu da memleke timizde bir sanayi sicilinin bulunmamasıdır.
Şimdiye kadar müstakil bir sanayi sicili kurulmamış olduğundan sanayi müesseselerinin kuru luş ve faaliyetleri, sermayeleri, makine kapasiteleri, sarf ettikleri iptidai hammadde ve elde ettik leri mamullerin cins ve miktarları, hattâ hali faaliyette olup olmadıkları hakkında istenildiği za man istifade edilecek ihticaca salih ve memlekete şâmil sıhhatli malûmat elde mevcut değildir.
Bu itibarla hızla gelişen sanayiimizin inkişaf seyrini takibetmek ve istenilen malûmatı her za man hazır bulundurmak maksadiyle bir sanayi sicili tesisine şiddetle ihtiyaç ve zaruret vardır.
Bu sicil kurulduğu takdirde, sanayi politikasının müspet rakama dayanan malûmata istinadettirilmesi, memleket ihtiyacının zamanında karşılanması, alınacak himaye tedbirlerinin isabetli olma sı imkânları daha kuvvetle elde edilmiş olacaktır.
Bu suretle millî ekonomi ile olan yakın münasebat ve alâkası yanında umumi kalkınma ve in kişafımızda üstün bir rolü olan sanayiin bellibaslı problemlerinin kül halinde ele alınması ve mü talâası kolaylaşacak ve yapılacak tetkik ve çalışmalar daha verimli olacaktır.
Sanayi müesseselerinin tescilini yapmak ve onların iktisadi ve sınai faaliyetlerini yakından ta kibetmek, lüzumlu malûmatın toplanmasını temin etmek maksadiyle ilişik sanayi sicili kanun lâyi hası hazırlanmıştır.
Lâyihanın maddeleri hakkındaki mucip sebepler aşağıda sıralanmıştır.
1 nei madde : Bu madde ile «sanayi işletmesi» ve «sanayi işleri» nin tarifi yapılmış ve bu kanu nun şümulüne giren diğer faaliyetler gösterilmiştir. Maddede, el ve ev sanatlariyle küçük tamirha nelerin kanun şümulü haricinde bırakıldığı sarahatle ifade edilmiş, ancak, bu gibi sınai faaliyetle rin teşkilât, imal ve istihsal ettiği maddelerin nev'i ve miktarı bakımından lüzumu halinde kanuna tâbi kılınmaları hususu derpiş edilerek bunun için İktisat ve Ticaret Vekâletine takdir hakkı veril miş ve bu yola gidildiği takdirde ilân lüzumu da ifade olunmuştur.
Kanunda «el ve ev sanatları» ve «küçük tamirhaneler» denmişse de bunların tarifine gidilmemiş tir. El ile, tezgâh, çekiç, keser gibi basit vasıtalarla küçük dükkân ve evlerde yapılan ve ekseriyetle bir aile halinde yaşıyan insanların yardımlaşmasiyle icra olunan «el ve ev sanatları» mahiyetleri iti bariyle kanunun şümulü haricinde bırakıldığı gibi, basit vasıtalarla ve ileri bir teknik bilgiye dayanmıyan faaliyetlere mevzu teşkil eden küçük tamirhaneler kanunun şümulü haricinde bırakılmıştır, 2 nci madde : Bu madde, kanunun tatbikatında üç istisnayı tesbit etmektedir. Bunlar :
a) 6326 sayılı Petrol Kanunu hükümlerine tâbi yerlerden alınacak sanayi siciline lüzumlu ma lûmat ve senelik işletme cetvelleriyle istenilen hususların İktisat ve Ticaret Vekâletine Petrol Dai resince verileceğidir. Malûmatın Petrol Dairesince toplandığı göz önünde bulundurularak bu hüküm sevk olunmuştur.
b) Sınai faaliyetler meyanmda Millî Müdafaa Vekâletine bağlı sanayi işletmelerinin de bulun duğu, ancak bunların kuruluş maksatlâriyk faaliyetlerinin verim ve neticelerinin arz ettiği ehemmi yet nazara alınarak sanayi siciline geçirilmesi lâzımgelen malûmatın tâyini hususunda bu işletme lerin bağlı bulunduğu Millî Müdafaa Vekâleti ile müştereken yapılacak bir talimatname ile tanzimini zaruri kılmıştır. Maddenin ikinci fıkrası bu zararetle vaz'edilmişir.
c) Gümrük ve İnhisarlar Vekâletine bağlı smai mahiyetteki işletmelerin tefrik edilmiş muay yen bir sermayeleri olmadığından ve bunlar mütcdavil sermaye ile işlediklerinden ve mevzularının da inhisara taallûk etmesi itibariyle faaliyetlerinin serbest rekabet sahasına girmediği nazarı iti bara alınarak sanayi siciline geçirilmesi lâzımgelen malûmatın İktisat ve Ticaret Vekâleti ile Güm* rük ve İnhisarlar Vekâletince önceden tesbitini ieabettirmiştir. Maddenin üçüncü fıkrası da bu zaru retle tedvin edilmiştir.
3. ncü madde : Bu madde, sanayi işletmelerinin bir sanayi siciline tescili mecburiyetini vazet mektedir. Bu suretle maddenin birinci fıkrasiylo sicilin İktisat ve Ticaret Vekâletinde tutulacağı da ifade edilmiştir.
Maddenin ikinci fıkrasında, birinci fıkra ile tescil mecburiyetine tâbi tutulan sanayi işletmele rine bir sanayi sicil vesikası verileceği ve sanayi işletmeleri sahiplerinin bu vesikayı almak ve iea bmda ibraz etmek mecburiyetinde oldukları hükümlendirilmiştir.
Maddenin üçüncü fıkrası, sanayi siciline ne gibi hususatın tescil edileceğini bildirmektedir. Bu fıkrada tahdidi bir ifade kullanılmamış, tescil edilecek hususatın sanayi işletmelerinin bünyelerini, ekonomik ve teknik durumlarını belirten ve işletmelerin veya şubelerinin hususiyetlerine göre bilinmesine ihtiyacolan hususları ihtiva edecek ve bunlan. İktisat ve Ticaret Vekâleti teebit ve ilân eyliyecektir. Sanayi işletmeleri bu malûmatı vekâletçe hazırlanan beyannameye göre yazılı ola rak bildirecektir.
4 ncü madde : Bu madde, üçüncü maddede zikri geçen beyannamelerin ne suretle ve nereler den temin edileceği ve ne zaman doldurulup idareye ne şekilde verileceği belirtilmektedir.
5 nci madde : Bu madde, tescilleri yapılmış olan sanayi işletmelerinin tescilden sonra ne gibi ahvalde hangi malûmatı vermek mecburiyetinde olduklarını hükme bağlamıştır.
6 nci madde : Maddenin birinci fıkrası, müseccel sanayi işletmelerinin senelik faaliyetlerini mu ayyen şekilde ve muayyen müddette sicili tutmakla vazifeli İktisat ve Ticaret Vekâletine bildir mek mecburiyetini vaz'etmektedir.
Maddenin ikinci fıkrası ile memleket sanayiinin yakından takibi ve bilhassa devletin sanayi politikasının yürütülmesi ve himaye tedbirlerinin zamanında ve lüzumu miktarında alınması mak satlarının tahakkuku bakımından her zaman yeni bâzı malûmatın alınması zarureti düşünülerek bunları sanayi işletmelerinden istemek salâhiyeti de mezkûr vekâlete verilmektedir.
Maddenin üçüncü fıkrası, hususi bir vaziyeti tesbit etmiştir. Bu fıkra, işletmelerin arz ettiği hususiyetler nazara "alınmak suretiyle bâzı işletmelerin tâbi olacağı hükümleri ihtiva etmektedir.
Maddenin son fıkrası, sanayi sicili ile takibolunan maksadın tahakkuku için işletme sahiple rine tahmil edilen mecburiyet ve mükellefiyetlerin mücbir sebeplerle ifa olunmaması halinde, bu durumda olan isletme sahiplerinin ne şekilde hareket edecekleri ve kendilerine yukarda geçen hükümlerdeki mehiller haricinde ne suretle yeni bir mühlet verileceği hakkında hüküm ihtiva etmek tedir.
( S. Sayı»: 152) 7 nci madde : Bu madde, münferit sanayi müesseselerine ait malûmatı rakiplerinin öğrenmeme sini temin maksadiyle tedvin edilmiştir.
Sicilde mevcut malûmatın memleket sanayiinin inkişafında, sanayicilerin teşvik ve takviyesin de ve muayyen sanayi kollarında yeni teşebbüslere gireceklere muhtacoldukları umumi malûma tı vermekte kullanılacağı tabiîdir.
Sanayi sicilini tutmakla vazifeli ve memleket sanayi politikasını idare etmekle mükellef İkti sat ve Ticaret Vekâletinin sicilde mevcut malûmatı kullanacağı ve istiy enlere takdir hakkını kul lanarak müsaade edilebileceği hüküm altına alınmıştır. Yalnız vekâletler sanayi ile ilgili kanun ve karar hazırlıklarında bu sicilden istifade edecekleri de açık olarak ifade edilmiştir.
8 nci Madde : Bu madde ile, evvelki maddelerde vaz'edilmiş olan mecburiyetlerin ifasiyle mükellef hakrki şahısların kimler olduğu bildirilmiş, bu suretle mütaakıp maddelerdeki cezai n*üeyyidelerin tatbiki hususunda vuzuh temin edilmiştir. Maddenin son fıkrasında 9 ncu maddede zikri geçen «kimseler» in de bu maddede gösterilen şahıslar olduğu sarahatle ifade edilmiştir.
9 ncu Madde : Bu madde, kanunun cezai müeyyidesini ihtiva etmektedir. Sicil Kanunu ile takibedilen maksat ve gayenin tahakkuku bu kanunda vaz'edilmiş olan mecburiyetlere riayet ile mümkün olacaktır. Ancak istenen malûmatın verilmesinde ve verilmiş malûmatın istenilene uy gun olup olmadığının tesbitinde sicili tutmakla salahiyetli ve vazifeli kılınan vekâletin takdiri ehemmiyet arz edecektir. Bu mülâhaza ile bu suçlardan dolayı re'sen yapılacak tatbikatın bâzı ah valde maksada aykırılık teşkil edeceği ve tatbikattan sonra İktisat ve Ticaret Vekâletinin ma lûmatına müracaat ve hâdise hakkında takdirî görüşünün alınması zarureti hâsıl olacağı cihetle bu kanuna göre yapılacak cezai takibat İktisat ve Ticaret Vekâletinin yazılı müracaatine bağ lanmıştır.
Maddenin üçüncü fıkrası, bu suçlarda salahiyetli mahkemeyi tâyin etmektedir.
Son fıkrası, tekerrür halinde cezanın İM misli olarak verileceği hükmünü muhtevidir.
10 ncu madde : Bu madde, sanayi sicilinin ihtiva ettiği malûmatın aleni olmaması hususu ile il gili bir hükmü ihtiva etmektedir. O da bu sicilin tesis ve tadilinde nazarı itibara alman vesikaların ve senelik işletme cetvellerinin muhteviyatının memurlar tarafından ifşası halinde 9 ncu maddede suç sayılan fiiller ile aynı derecede kabul edilmiş ve aynı cezalarla tecziye esası vaz'olunmuştur.
11 nci madde : Bu madde, bu kanuna göre yapılacak takibatın İktisat ve Ticaret Vekâletinin ya zılı müracaatına bağlı bulunması hükmü ile ilgilidir.
Vekâletin yazılı müracaatı üzerine yapılan takibatın veya açılmış âmme dâvasının neticesinin ve kâletçe bilinmesi lâzimesini hükümlendirmiştir.
Muvakkat madde : Bu madde, kanunun meriyete vaz'ı tarihinde mevcudolan sanayi işletmelerinin faaliyette olup olmamaları ile mukayyet olmaksızın İktisat ve Ticaret Vekâletince tâyin ve ilân olu nacak müddet içinde temin edecekleri beyannamelerle işletmeleri hakkında gerekli malûmatı verecek lerine dairdir.
Bu suretle kanunun meriyete girdiği tarihten evvel kurulmuş faaliyette olan ve olmıyan sanayi işletmeleri o günkü durumları ile sicile geçirileceklerdir.
Maddenin son fıkrası, gayrimelhuz vaziyetleri, mücbir sebep beyaniyle bildirilecek durumları na zarı itibara alarak işletmelere tescil olunmaları hususunda lüzumunda mütemmim mühlet verilmesi imkânını da vekâlete vermektedir.
Maddenin son fıkrası ile lâyiha kanunlaştıktan sonra istenecek malûmata ait cetvellerin ihzarı ve bastırılıp dağıtılması için bir aylık müddet konmuştur.
12 -13 ncü maddeler : Mûtat maddeleri teşkil etmektedir.