Kaynak: TBMM S. Sayısı 141 · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Bu kanunda tasarı metni belgede okunamadığı için numaraların yürürlükteki metinle örtüştüğü doğrulanamadı; yanlış maddeye bağlamamak için gerekçeler tasarıdaki sırasıyla, bağlanmadan verilmiştir.
Memleketimizde Ziraat Odaları kurulmasındaki aşikâr lüzum ve zaruret çok eski zamanlarda hissolunmuş ve 1297 yılında ziraat odalarının kurulması için bir nizamname neşrolunmuştur. Bu ni zamname hükümlerine göre kurulan ve çok basit ve iptidai bir mahiyet arz eden odalar esaslı bir mevcudiyet gösteremediğinden 1328 yılında ikinci bir nizamname çıkarılmıştır. Halen yürülükte olan ziraat odaları mevzuatı işte bu 17 Mayıs 1328 tarihli Nizamnameden ibarettir.
Bugüne kadar ziraat odaları teşkillerinden maksut olan gayenin tahakkukunu mümkün kılacak bir mevcudiyet ve faaliyet gösterememişlerdir. Hiç şüphe yok ki, bunda, odaların faal, teknik ele manlardan ve gelir kaynaklarından ve lüzumlu kanuni salâhiyetlerden mahrum bulunuşunun büyük rolü olmuştur. Bu sebepler dolayısiyledir ki, ziraat odalarının bugünkü meşguliyet ve faaliyetleri • sadece bâzı kanunların kendilerine verdiği formalite kabilinden işlerin görülmesinden ibaret kal maktadır. Halbuki, muasır medeni memleketlerde olduğu gibi ziraat odalarının ezcümle ziraatte iş ve meslek ahlâk ve tesanüdünü korumak; tarım işlerinin umumi menfaatlere uygun surette geliş mesine, istihsalin artmasına, mahsul kalitesinin iyileşmesine, ziraatçi ve çiftçi menfaat ve hakları nın müdafaasına ve müstahsilin kalkınmasına çalışmak; Devletin tarım program ve politikasının gerçekleşmesine yardım etmek gibi maksat ve gayelerle çalışmaları ve bu maksat ve gayelerin ta hakkuku için vazife ve salâhiyetlerle teçhiz edilmeleri lâzımgelmektedir.
İlişikte sunulan tasarı işte böyle bir görüşün ve kendini uzun zamandan beri hissettiren lüzum ve zaruretin icabı olarak ve gerek odaların kuruluş ve çalışma sistemini bugünkü demokratik anla yışa uydurmak, gerekse odaları işler bir hale ve memleket için gerçekten faydalı olabilecek bir va ziyete getirmek maksadiyle hazırlanmıştır.
Tasarı (Ziraat Odaları, Türkiye Ziraat Odaları Birliği, müşterek hükümler) olmak üzere üç bölümden teşekkül etmektedir. Tasarının tetkikinden de anlaşılacağı üzere Ziraat Odalarının ku ruluş ve çalışma sahaları ilce sınırları ile hudutlandırılmış; ancak belediyesi olan bucaklarda da faaliyet sahası o bucak sınırı ile mahdut olmak ve diğer odalarla aynı hak ve salâhiletlere sahip bulunmak üzere oda kurulmasına cevaz verilmiştir.
Odaların başlıca vazifeleri ve salâhiyetleri tasarıda açıkça gösterilmiş; verilen vazifelerin bir _ 2 — kısmı fazla. malî külfeti icabettirdiğinden bunların ifası bütçenin müsait olması şartına bağlan mıştır.
Yeni .Ziraat Odalarının kurulmasında demokratik esaslara ve tek dereceli seçim prensibine tamamiyle sadık kalınmıştır. Tasarıdaki hükümlere göre her Ziraat Odası bölgesinde Ziraat Odaları na asli âza olma vasıflarını haiz kimselerin iştirak ettikleri bir seçimle Ziraat Odası genel kurulu nu meydana getirecek delegeler tesbit edilmekte; genel kurul oda meclisini, oda meclisi de oda yönetim kurulunu seçmektedir. Ayrıca bir il dahilindeki odaların meclisleri her yıl il merkezinde kongre halinde toplanarak o il içindeki odaların bütçe ve kesin hesapları, yıllık programları ve odalar arasında iş birliği gibi müşterek meseleleri görüşüp karara bağlamaktadır. Oda uzuvları nın vazife ve salâhiyetleri, malî ve idari yetkiler tasarıda ayrı ayın belirtilmiş ve odaların çalışmalariyle Tarım Bakanlığı mesaisi arasında ahenk temini ve teknik hususlarda odalara yardım ya pılabilmesi ' maksadiyle Tarım Bakanlığı kuruluşlarına mensup bâzı teknik elemanların oda meclis ve yönetim kurallarında tabiî üye olarak yer almaları derpiş edilmiştir.
Tasarının ikinci bölümünde bir Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin kurulması derpiş edilmekte dir. Birlik Ziraat Odalarının faaliyetlerini tanzim etmek, gelişmelerini sağlamak've murakabe ve teftişlerini yapmak gibi esaslı ve lüzumlu birtakım hizmetlerle tavzif kılınmıştır. Ziraat Odaları gi bi Birlik de tüzel kişiliği haiz olacaktır. Birliğin genel kurul ve yönetim kurulu olmak üzere iki uzvu bulunmakta ve bunların teşekkül ve çalışma tarzları, vazife ve salâhiyetleri tasarıda sarih ola rak gösterilmektedir.
Müşterek hükümlere mütaallik üçüncü bölümde oda üyelerine verilecek inzibati cezalar ve bunları verecek merciler, itiraz yolları, odalaiida .çalışacak kimselerin tâyin ve işten çıkarılma usulleri bilhassa yer almıştır. Kanunun hacminifazla büyültmemek ve tatbikatta daha seyyal bir sistemi esas almak maksatiyle teferruata müteallik birçok hükümler tüzüğe bırakılmıştır. Ziraat odaları teşkilâtının kendi kendilerini idare etmeleri prensibi esas olduğundan ve mafevk merci ola rak bir Ziraat Odaları Birliğinin kurulması derpiş edildiğinden Tarım Bakanlığına sadece teftiş ve murakabe salâhiyeti verilmekle iktifa olunmuş ve aynı salâhiyet valilere de tanınmıştır. Tasan kantmiyet kesbeder etmez, bilhassa tüzük yapılmadan, derhal tatbikine geçil cnıiyeeeğinden muvakkat maddelerle intikal devresine ait hükümler tesbit olunmuş ve yeni odaları ve uzuvlarını teşkil eyle mek üzere yapılacak ilk seçimin tüzüğün yürürlüğe girdiği tarihi takibeden ilk Eylül ayı içinde olmam uygun görülmüştür.
tşbu tasarının kanuniyet kesbetmesi hâlinde yeni ziraat odalarının memleketin zirai inkişafınde ve çiftçiler arasındaki meslekî tesanüt ve iş birliği hususlarında faal, verimli ve hayırlı hizmetle* , göreceğinden şüphe edilmemektedir.