Kaynak: TBMM S. Sayısı 136 · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Bu kanunda tasarı metni belgede okunamadığı için numaraların yürürlükteki metinle örtüştüğü doğrulanamadı; yanlış maddeye bağlamamak için gerekçeler tasarıdaki sırasıyla, bağlanmadan verilmiştir.
Halen Türkiye'de mevcut 35 879 köy ve 22 222 mahalleden 24 232 köy ile 9 322 mahalleye içme.
suyu getirilmiş olup, 11 642 köy ile 12 900 mahallede sakin 5,5 milyon nüfus sıhhi içme suyundan mahrum bulunmaktadır. Bu köyler halkını sıhhi içme suyuna kavuşturma için 400 milyon liraya ihtrtyaeolduğu tahmin edilmektedir.
işbu muhammen keşif bedeli, sadece suyun kaptajı, yani temini ile isalesini ve köyün münasip yerlerindeki depolardan veya depolu çeşmelerden veya âdi çeşmelerden akıtılmasını ihtiva edip su yun köy içinde tevzii bahis mevzuu değildir.
Ancak, geri kalan bu köylere içme suyu temini ve isalesi evvelkilere nispetle, gerek etüd ve proje, gerekse tatbikat bakımından daha muğlâk bir durum arz etmektedir. îsalelerin ekseriyetle uzak mesafelerden ve mühim ameliyat icra ederek yapılabileceği veya suyun cazibe ile isalesi müm kün olmayıp ancak terfi ile elde edilebileceği veya yer altı suyundan istifade edilmesi zarureti gibi meseleler ile karşılaşılacağı tebeyyün etmiştir.
Şimdiye kadar meydana getirilmiş olan köy içme su tesislerinin gerek etüd ve projesini ve ge rekse tatbikatını muvaffakiyetle yapan vilâyet nafıa müdürlüklerinin, geri kalan susuz köylere su temini hakkında yukarda kaydedilen teknik müşkülât muvacehesinde zor durumda kalacakları an laşıldığından bu köylerin içme su tesislerinin DSÎ Umum Müdürlüğü vasıtasiyle meydana getiril mesi daha uygun mütalâa edilmiştir.
Bu maksatla hazırlanmış olan kanun lâyihasında en çok nüfusu en kısa zamanda sıhhi içme suyu na kavuşturmak için, içme suyuna ihtiyacı ve nüfusu en fazla olan ve matlûp iştiraki temin eden köy lene rüçhaniyet verilmek suretiyle hazırlanacak programlara göre icraat yapılması ve en kısa zamanda içme suyu atmayan bir köyün kalmaması esas olarak alınmıştır. Aynı zamanda bu işler yapılırken vilâ-, yetlerle tegrilM mesai, iköylülerîn emekleri, vamtaları ve paralan ile iştirak etmesi, tesislerin ikmalinden sonra bakum ve onarımını halkın derahde ederök şahısların ve h/eyetlerin mesuliyeti prensibinden isti fade edilmesi Bonıretö jgörûtoeikfceüir.
Bugüne kadar ki, tatbikatta zuhur eden menba ihtilâflarının, birçok köylerin susuz kalmasına veya icraatın gecikmesine sebebiyet verdiği müşahede edilmiştir. Bu mahzuru bertaraf etmek maksadiyle bir membam evvelemirde içme suyu ihtiyacı için kullanılması esas alınarak, memba ihtilâflarının halli için lâyihaya gerekli hükümler konulmuştur.
Bütün alternatiflere baş vurulduğu halde, bir köye sıhhi su temini çok fahiş masraf ihtiyarına ve bakımı, onarımı çok zor inşaat icrsına vabeste olduğu anlaşılan hallerde ve ayrıca* askerî ve tu ristik bir mahzur da bulunmadığı takdirde, köyün suya yakın bir mahalle nakledilmesi bu kanun la imkân dâhiline alınmıştır.
Köy halkı için hayati ehemmiyeti haiz olan bu tesislere vâki olacak müdahale ve tecavüzleri önlemek için lâyihada lüzumlu cezai hükümlere yer verilmiştir.
Bu kanunla ele alınacak olan köy içme suyu tesisleri için tahminen 150 bin km. boruya ihtiyaç olacağı tahmin edilmektedir.
Bu boruların süratle ve iktisadi şartlara uygun'olarak temini için DSİ Umum Müdürlüğünün müstakildi fabrika kurabileceği gibi, Millî Bankalar ve diğer teşekküllerle ortak olarak, bilhassa asbestli çimento boru fabrikası tesisine salâhiyet verilmesi kanunda derpiş edilmiştir. Filhakika iyi evsaf arz eden bu boruların, son zamanlarda demir borulara tcrcihan kullanıldığı görülmektedir.
Memleketimizin birçok yerlerinde amyant madeni mevcuttur. Bu suretle maddei asliyelerinin ta mamen memleket dâhilinden temini mümkün olan bu boruların maliyet fiyatının düşüklüğü ve sık letinin azlığına ilâveten mühim döviz tasarrufu bakımından da böyle bir fabrikanın kurulması memleketimiz için büyük fayda sağlıyacaktır.
Köy içme su tesislerinde terfi ile isal e ieabettiğinde santrfüjlü tulumbalara ihtiyaç hâsıl ola cağı gibi suyun derin kuyulardan temini halinde de ya derin kuyu tulumbalarını veyahut su 5 metreye kadar derinde ise yine santrafüj tulumbaları kullanmak icabedecektir. Bunların çok fazla olan miktarı senelerce sürecek olan ihtiyaç dolayısiyle boru fabrikası ile birlikte bir veya birkaç tane tulumba fabrikasının da kurulması lüzumlu ve faydalı mütalâa edilmektedir.
DSt Umum Müdürlüğünün şimdiki iş hacmin da bir azalma veya gerileme veyahut erteleme bahis mevzuu olmadan köy içme su işlerinin de yapılabilmesi için DSt Umum Müdürlüğü bünye sinde mütenazır bir teşkilâtın kurulması icabedeceği ve bilcümle faaliyetlerin bu kanunla birlikte 6200 sayılı Kanunun hükümleri dâhilinde yapılacağı tabiîdir.
Bu işler için ehliyetli ve çok adette personele de ihtiyaç vardır. Bu personelin yetiştirilmesi için DSÎ Umum Müdürlüğüne dahilî ve haricî öğretim müesseselerinde, içme su işlerinde çalışa cak teknik eleman yetiştirmek için burs verme salâhiyetinin tanınması ve kurslar açması bu ka nunun hükümleri meyanındadır.
Nihayet en kısa zamanda Türkiye'de susuz köy kalmaması gaye edinildiğine göre, içme su tesislerinin zamanında tahakkuku için. her sene DSİ Umum Müdürlüğü bütçesine gerekli tahsi satın konulmasınm zaruri olduğu aşikârdır.
( S. Savu* : 186)