Kaynak: TBMM 28. Dönem Sıra Sayısı 122 (Esas No: 2/2160) · belgeyi aç · TBMM kaydı. Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebildiğinden her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
“Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Ukrayna Hükümeti Arasında Serbest Ticaret Anlaşması” (STA) 3 Şubat 2022 tarihinde Kiev’de imzalanmıştır.
STA, mal ve hizmet ticareti bakımından tercihli düzenleme getirmektedir. STA ile iki ülke arasında ticaret hacminin dengeli bir biçimde artırılması ve iş insanlarımız arasında yeni iş birliği ve yatırım imkânlarının oluşturulması hedeflenmektedir. Ayrıca, iki ülkenin ihracatçılarına mevcut kurallar açısından şeffaflık sağlanarak öngörülebilir bir ticaret ortamı oluşturulmuştur. İlaveten, bahse konu Anlaşma kapsamında AB ile Ukrayna arasında 2016 yılında yürürlüğe giren STA sonrasında AB ihracatçılarının Ukrayna pazarında kazanmış olduğu tercihli uygulamalar ülkemiz ihracatçılarına da sunulmuştur.
Mal ticareti bağlamında, sanayi ürünlerinde Ukrayna tarafında otomotiv, tekstil-hazır giyim, kimyasal ürünler dâhil gümrük vergilerinin önemli bir bölümü STA’nın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla sıfıra inecek ve beşinci yılın sonunda devreye girecek ilave tavizler neticesinde ihracatımızın tamamına yakını vergiden muaf hale gelecektir. Ülkemiz ise Ukrayna tarafına gümrük vergilerinin önemli bir bölümünü yedinci yılın sonu itibarıyla sıfıra indirecek olup diğer ürünlerde sadece belli oranlarda gümrük vergisi indirimi yapılacak veya belirli miktarları içeren kotalar uygulanacaktır. İthalatta hassas olduğumuz demir-çelik ürünlerinde 2012 yılında gümrük vergisi sıfır olanlar dışındakiler için miktar kısıtlaması uygulanarak Ukrayna tarafına belirlenen kotalar çerçevesinde sınırlı bir açılım yapılmış ve bazı demir çelik ürünleri tamamen STA haricinde tutulmuştur.
Tarım ürünlerinde ise Ukrayna, ithalatının büyük kısmına uygulanan gümrük vergisini STA yürürlüğe girdiğinde ülkemiz için sıfıra indirecektir. İhracatta rekabetçi olduğumuz domates, biber, salatalık, üzüm, turşu çeşitleri, konserve domates, meyve suları, ambalajlı meyve suyu karışımları, fındık, makarna, mercimek, elma, armut, ayva, kayısı, kiraz ve şeftali bu kapsamda yer almaktadır.
Az sayıda üründe ise Ukrayna tarafından gümrük vergileri on yıla uzanan bir takvim dâhilinde sıfıra indirilecektir. Bir kısım tarım ürününde de Ukrayna tarafının tarife kotası ve gümrük vergisi indirimi sağlaması hususunda mutabık kalınmıştır. Diğer taraftan, ülkemizce Ukrayna’dan yapılan tarım ürünleri ithalatının yaklaşık yarısı STA dışında tutulmuştur. Örneğin; Ukrayna’nın ihracatta rekabetçi olduğu mısır, ayçiçeği yağı ve buğday STA kapsamı dışında bırakılarak bu ürünlerde ülkemizce herhangi bir taviz tanınmamıştır. Bazı hayvansal ürünler (bazı süt ürünleri, yumurta ve karşılıklı olarak kanatlı eti dâhil) ve büyükbaş hayvanlarda sınırlı kotalar tanınmış, ayrıca, süt-krema-yoğurt, margarin ve bazı meyve ve sebzelerde belirli oranlarda gümrük vergisi indirimi yapılması kararlaştırılmıştır.
Mezkûr STA’nın yürürlüğe girmesiyle Ukrayna pazarında ülkemiz menşeli başta tekstil ve hazır giyim, otomotiv, beyaz eşya, yaş meyve-sebze ve işlenmiş tarım ürünlerinde ihracatçılarımıza AB ihracatçıları ile benzer koşullarda rekabet imkânı tanınmış olacaktır. Bu hususlara ilaveten Ukrayna, hayvan derisinden hammaddeler, bakır ve külçe ve diğer birincil formlarda paslanmaz çelikte ihracat vergisi uygulamamayı; ayçiçeği çekirdeği için ise 50.000 tona kadar ülkemizden yapılacak ihracattan gümrük vergisi alınmayacağını taahhüt altına almaktadır.
Hizmet ticareti kapsamında ise taşımacılık ve lojistik hizmetlerinde, ikili ve transit taşımaların kotasız taşınması garanti altına alınmış, her iki tarafça karşılıklı olarak boş girişler serbestleştirilerek ikili ticaret yükünün kotasız taşınması hakkı tanınmıştır.
Telekomünikasyon hizmetlerinde pazarda rekabetin tesisi için düzenleyici otorite tarafından atılması gereken adımlar metne yansıtılmış, düzenli bilgi ve deneyim paylaşımı ile Ukrayna pazarındaki sorunların takibi için hukuki bir çerçeve oluşturulmuştur. Bunlara ilaveten, STA’da yer verilen yatırımlar yoluyla faaliyetlerin kolaylaştırılması hükümleri kapsamında, Ukrayna’da faaliyette bulunan iş insanlarımız için tüm sektörlerde yatırımla ilgili işlemlerin ve idari süreçlerin şeffaf ve öngörülebilir kurallara dayandırılarak basitleştirilmesi amacıyla hükümler tesis edilmiştir.
T.C.
Cumhurbaşkanlığı Sayı: Z-90666677-599-224927 13 Mayıs 2024 Konu: Türkiye-Ukrayna Serbest Ticaret Anlaşması TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 3 Şubat 2022 tarihinde Kiev’de imzalanan “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Ukrayna Hükümeti Arasında Serbest Ticaret Anlaşması”nı, Anayasanın 90 ıncı maddesi gereğince, Anlaşmanın eklerine ilişkin değişikliklerin Cumhurbaşkanınca doğrudan onaylanmasına dair yetkiyle birlikte onaylanması uygun bulunmak üzere ilişikte bilgilerinize sunarım.
Recep Tayyip ERDOĞAN Cumhurbaşkanı Dışişleri Komisyonu Raporu Türkiye Büyük Millet Meclisi Dışişleri Komisyonu 27/05/2024 Esas No: 2/2160 Karar No: 99 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 2/2160 esas numaralı, “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Ukrayna Hükümeti Arasında Serbest Ticaret Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna ve Anlaşmanın Eklerine İlişkin Değişikliklerin Cumhurbaşkanınca Doğrudan Onaylanmasına Dair Yetki Verilmesine İlişkin Kanun Teklifi”, Komisyonumuzun 21/05/2024 tarihinde yaptığı 8’inci toplantısında görüşülmüş ve kabul edilmiştir.
Raporumuz, Genel Kurulun onayına sunulmak üzere Yüksek Başkanlığa saygı ile arz olunur.
1. Giriş Cumhurbaşkanlığınca 13/5/2024 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulan “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Ukrayna Hükümeti Arasında Serbest Ticaret Anlaşması”, 15/05/2024 tarihinde İstanbul Milletvekili Numan Kurtulmuş imzasıyla “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Ukrayna Hükümeti Arasında Serbest Ticaret Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna ve Anlaşmanın Eklerine İlişkin Değişikliklerin Cumhurbaşkanınca Doğrudan Onaylanmasına Dair Yetki Verilmesine İlişkin Kanun Teklifi” olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulmuştur.
2/2160 esas numaralı Kanun Teklifi 16/05/2024 tarihinde esas komisyon olarak Komisyonumuza, tali komisyon olarak Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonuna havale edilmiştir.
Teklif, Komisyonumuzun 28’inci yasama dönemi 21/05/2024 tarihli 8’inci toplantısında Dışişleri Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı yetkililerinin de katılımlarıyla görüşülmüştür.
2. Teklifin İçeriği Komisyonumuza havale edilen metinler incelendiğinde Teklif ile, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Ukrayna Hükümeti arasında mal ve hizmet ticareti bakımından tercihli düzenleme getirilerek iki ülke arasında ticaret hacminin dengeli bir biçimde artırılmasını ve gümrük vergisi alanında avantajlar sağlanarak iş insanları için yeni iş birliği ve yatırım imkânları oluşturulmasını öngören Anlaşma’nın onaylanmasının uygun bulunması, ayrıca Anlaşma’nın eklerine ilişkin değişikliklerin Cumhurbaşkanınca doğrudan onaylanmasına dair yetki verilmesinin amaçlandığı görülmektedir.
3. Komisyon Görüşmeleri Komisyonumuzda Teklifin tümü üzerinde yapılan görüşmelerde1;
Dışişleri Bakan Yardımcısı Mehmet Kemal Bozay ve Ticaret Bakanlığı Uluslararası Anlaşmalar ve Avrupa Birliği Genel Müdürü Hüsnü Dilemre tarafından;
Bahse konu anlaşmanın savaş başlamadan önce Şubat 2022 tarihinde o dönemki Ticaret Bakanımız tarafından Ukrayna Başbakanıyla imzalandığı, Ukrayna’nın Avrupa Birliğiyle serbest ticaret anlaşma yapmasının ülkemizin ihracatı ve ticareti açısından bir dezavantaj yarattığı ve bu anlaşmayla bu bölgedeki pazar kaybımızın önüne geçileceği, Ukrayna’yla ilişkilerimizin stratejik ortaklık seviyesinde bulunduğu ve savaş sırasında da Türk özel sektörünün savaştan zarar gören bölgelerin yeniden imarında yer aldığı ve Ukrayna’nın yeniden imarı konusuna önümüzdeki dönemde daha da yoğunlaşacağı, Serbest ticaret anlaşmasının ülkemizin ihracat ve ithalatını artırmanın yanı sıra ticaret hacmini geliştirme imkânı verecek bir anlaşma olarak görüldüğü ve bu anlaşma sayesinde ikili ticari ilişkilerimizin kapsamının ve kapasitesinin önemli ölçüde geliştirilmesi yönünde bir beklentinin olduğu, ifade edilmiştir.
Dışişleri Komisyonu üyeleri tarafından;
Ukrayna ile yapılan serbest ticaret anlaşmasının 1.263 sayfadan, Katar ile yapılan anlaşmanın 1.500 sayfadan oluştuğu ve bu tür anlaşmaların Komisyondan hızlı bir şekilde görüşme şeklinin usul açısından hoş olmadığı ve daha fazla incelenmesi gerektiği, 1 Komisyonun toplantı tutanaklarına aşağıdaki bağlantı adresinden ulaşılabilir:
https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/komisyon_tutanaklari.goruntule?pTutanakld=3260 Komisyonumuza havale edilen anlaşmaların tamamına sevk edildiği tarihten itibaren TBMM sayfası üzerinden erişim sağlanabildiği ve herkese açık olduğu, anlaşmaların milletvekilleri tarafından incelenmesi için gündeme aldığımız günü beklemeye gerek olmadığı, Türkiye-Ukrayna ticaretinin hem çok hızlı bir şekilde arttığı hem de ihracatımızın ve ithalatımızın karşılıklı olarak yükseldiği, Ukrayna’nın kömür, çelik ve tahıl üretiminde son derece önemli bir ülke olduğu, Ukrayna’nın çelik üretiminde ihracatçı bir ülke konumunda olduğu ve Türkiye’nin de bu ticari ilişkilerde ithalatçı konumuna geldiği, Serbest ticaret anlaşmalarında özellikle sanayi ürünlerinde miktar kısıtlaması uygulaması çok bilinen ve çok uygulanan bir husus olmadığı, serbest ticaret anlaşmaları tamamen liberalleşme üzerine kurulu olduğu ancak Ukrayna tarafının demir çelik ürünlerinde kota uygulamasına razı edildiği, Ukrayna’nın en büyük ihracat kalemlerinden biri olan demir çelikte ön plana çıkan yaslı hadde ürünlerinde Türkiye’nin 2023 yılında bütün dünyadan ithalatı 5 milyon ton olduğu, Ülkemizin Ukrayna’dan 120 bin ton gümrük vergisiz kota sağlamayı taahhüt edildiği ve diğer demir çelik ürünlerinin anlaşma dışında tutulduğu, Ukrayna tarafının serbest ticaret anlaşmasını Parlamentosuna sevk etmiş olduğu ve bir veya bir buçuk ay içerisinde Parlamento onay işlemlerinin tamamlanmasının beklendiği, İlk ortak komitenin bu yıl içerisinde yapılması yönünde iki ülke arasında mutabakata varıldığı, Komisyon üyesinin ülkemiz çelik üretici şirketlerinin Ukrayna ile yapılacak ticari ilişkilerde zarar görebileceği, bu kapsamda ithalatı kısıtlamaya dönük bir tedbir alınıp alınmadığı yönündeki sorusuna cevaben; Türkiye’nin Ukrayna’dan demir çelik ithalatının son derece önemli bir konu olduğu ve bu çerçevede Serbest Ticaret Anlaşması kapsamında demir çelik ürünlerinde miktar kısıtlaması uygulandığı, ifade edilmiştir.
4. Teklif Metnine İlişkin Kabuller ve Değişiklikler Teklif’in tümü üzerindeki görüşmelerin ardından Teklif ve gerekçesi Komisyonumuzca benimsenerek maddelerin görüşülmesine geçilmiştir.
Teklif’in l’inci, 2’nci ve 3’üncü maddeleri aynen kabul edilmiştir.
5. Genel Kurulda Temsil İçtüzüğün 45’inci maddesi uyarınca, Teklif’in Genel Kuruldaki görüşmelerinde Komisyonumuzu temsil etmek üzere Gaziantep Milletvekili Ali Şahin, İstanbul Milletvekili Derya Ayaydın, İstanbul Milletvekili Tuğba Işık Ercan, Teklif ile ilgili özel sözcü olarak seçilmiştir Başkan Başkanvekili Sözcü Fuat Oktay Mustafa Canbey Ceyda Bölünmez Çankırı Ankara Balıkesir İzmir Kâtip Üye Üye Derya Bakbak Kürşad Zorlu Cemalettin Kani Torun Gaziantep Ankara Bursa Üye Üye Üye Ceylan Akça Cupolo Talih Özcan Mahmut Rıdvan Nazırlı Diyarbakır Düzce Elâzığ (Muhalefet şerhimiz vardır) (Muhalefet şerhimiz vardır) Üye Üye Üye Kamil Aydın Utku Çakırözer Ali Şahin Erzurum Eskişehir Gaziantep (Muhalefet şerhimiz vardır) (Bu raporun özel sözcüsü) Üye Üye Üye Derya Ayaydın Sena Nur Çelik Kanat Tuğba Işık Ercan İstanbul İstanbul İstanbul (Bu raporun özel sözcüsü) (Bu raporun özel sözcüsü) Üye Üye Üye Zafer Sırakaya Namık Tan Ziya Altunyaldız İstanbul İstanbul Konya (Muhalefet şerhimiz vardır) 22.05.2024 Talih Özcan Utku Çakırözer Namık Tan Düzce Eskişehir İstanbul Ceylan Akça Cupolo Diyarbakır İSTANBUL MİLLETVEKİLİ DIŞİŞLERİ KOMİSYONUNUN NUMAN KURTULMUŞ’UN TEKLİFİ KABUL ETTİĞİ METİN TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE UKRAYNA HÜKÜMETİ ARASINDA İLE UKRAYNA HÜKÜMETİ ARASINDA SERBEST TİCARET ANLAŞMASININ SERBEST TİCARET ANLAŞMASININ ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA VE ANLAŞMANIN EKLERİNE İLİŞKİN VE ANLAŞMANIN EKLERİNE İLİŞKİN DEĞİŞİKLİKLERİN CUMHURBAŞKANINCA DEĞİŞİKLİKLERİN CUMHURBAŞKANINCA DOĞRUDAN ONAYLANMASINA DAİR YETKİ DOĞRUDAN ONAYLANMASINA DAİR YETKİ VERİLMESİNE İLİŞKİN KANUN TEKLİFİ VERİLMESİNE İLİŞKİN KANUN TEKLİFİ MADDE 1- (1) 3 Şubat 2022 tarihinde MADDE 1- Teklifin l’inci maddesi Kiev’de imzalanan “Türkiye Cumhuriyeti Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.
Hükümeti ile Ukrayna Hükümeti Arasında Serbest Ticaret Anlaşması”nın onaylanması uygun bulunmuştur.
(2) Birinci fıkrada belirtilen Anlaşmanın eklerine ilişkin değişiklikleri doğrudan onaylamaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.
MADDE 2- (1) Bu Kanun yayımı tarihinde MADDE 2- Teklifin 2’nci maddesi yürürlüğe girer. Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.
MADDE 3- (1) Bu Kanun hükümlerini MADDE 3- Teklifin 3’üncü maddesi Cumhurbaşkanı yürütür. Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.
TBMM Basımevi - 2024
