Birinci Bölüm
(1) Bu Tebliğin amacı; Kurban Bayramı süresi içinde kurban kesmek ve kestirmek isteyen kişilerin kurbanlarını dini hükümlere, sağlık şartlarına ve çevre temizliğine uygun olarak hayvana en az acı verecek şekilde kesmelerine veya vekâletle kestirmelerine yardımcı olunması, kurban satış ve kesim yerlerinin belirlenmesi, kesim yapacak kişilerin eğitilmesi, alınacak tedbirler ve bu konulara ilişkin diğer hususları belirlemektir.
(1) Bu Tebliğ; 2026 Yılı Kurban Bayramında ve 2027 Yılı Kurban Hizmetlerinin Uygulanmasına Dair Tebliğ yürürlüğe girinceye kadar kesilecek kurbanlarla ilgili iş ve işlemleri, alınacak tedbirleri ve bu konulara ilişkin diğer hususları kapsar.
(1) Bu Tebliğ, 22/6/1965 tarihli ve 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun 7 nci maddesi ile 24/10/2001 tarihli ve 2001/3214 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Kurban Hizmetlerinin Diyanet İşleri Başkanlığınca Yürütülmesine Dair Karara ve 18/8/2002 tarihli ve 24850 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kurban Hizmetlerinin Diyanet İşleri Başkanlığınca Yürütülmesine Dair Yönetmelik hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.
(1) Bu Tebliğde geçen;
a) Başkanlık: Diyanet İşleri Başkanlığını,
b) Hayvansal atık: Kurban faaliyetlerinden kaynaklanan her türlü hayvan kökenli atığı,
c) Karar: 24/10/2001 tarihli ve 2001/3214 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Kurban Hizmetlerinin Diyanet İşleri Başkanlığınca Yürütülmesine Dair Kararı,
ç) Komisyon: İllerde vali veya görevlendireceği bir vali yardımcısının, ilçelerde ise kaymakamın başkanlığında, Müftülük, İl/İlçe Sağlık Müdürlüğü, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, Belediye, Veteriner Hekim Odası ve Türkiye Diyanet Vakfı temsilcilerinden oluşan Kurban Hizmetleri Komisyonunu,
d) Kurban: İbadet maksadıyla belirli bir vakitte, belirli şartları taşıyan hayvanı usulünce kesmeyi ve bu amaçla kesilen hayvanı,
e) Kurul: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı ile Türkiye Diyanet Vakfı temsilcilerinden oluşan Bakanlıklararası Kurban Hizmetleri Kurulunu,
f) TÜRKVET: Sığır cinsi hayvanlar ile koyun ve keçi türü hayvanların, işletmelerin ve yetiştiricilerin kayıt altına alındığı veri tabanını,
g) Yönetmelik: 18/8/2002 tarihli ve 24850 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kurban Hizmetlerinin Diyanet İşleri Başkanlığınca Yürütülmesine Dair Yönetmeliği,
ğ) Yönetim planı: Bu Tebliğe esas faaliyetler sırasında oluşacak hayvansal atık ile diğer atıkların miktarı, toplanması, taşınması, geri kazanılması ve bertaraf edilmesine ilişkin hususları içeren planı,
ifade eder.
İkinci Bölüm
(1) Komisyonlar tarafından aşağıdaki çalışmalar yapılır:
a) Karar, Yönetmelik ve bu Tebliğ hükümleri çerçevesinde 27/5/2026 tarihinde başlayacak olan Kurban Bayramı münasebetiyle Komisyon üyeleri, yükümlülüklerini yerine getirme noktasında gerekli tedbirleri alır.
b) İllerde ihtiyacı karşılayacak sayıda ve kapasitede kurban satış ve kesim yerleri tesis edilir.
c) Kurbanların, kesim yerlerinde kesilmesi için gerekli tedbirler alınır.
ç) Kurban satış ve kesim yerleri birbirine yakın yerlerde planlanır. Planlama yapılırken çevre ve insan sağlığına zarar vermemek için olası çevresel riskler dikkate alınır.
d) İhtiyaç duyulması hâlinde gerekli önlemlerin alınması şartıyla pazar yerleri kurban kesim yerine dönüştürülebilir.
e) Kurban satış ve kesim yerlerine ulaşımın kolay sağlanması için yerel yönetimlerce gerekli tedbirler alınır.
f) Kurban satış ve kesim yerleri, çevre ve toplum sağlığını olumsuz etkileyecek durumlardan arındırılır. Ayrıca kurban satış ve kesim yerlerinde gerekli sıhhi tedbirler alınır.
g) Kurban satış yerleri etrafı branda ile çevrili, üstü kapalı ve insanların sosyal ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde hazırlanır.
ğ) Kesim yerleri; genel sağlık şartlarına uygun, dezenfekte edilebilir, zemininde su biriktirmeyen, yeteri derecede aydınlatma ve havalandırması bulunan mekânlardan seçilir. Ayrıca insanların sosyal ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde hazırlanır.
h) Kesim alanı ve çevresinde, evcil ya da sokak hayvanlarının girmesine engel olunacak şekilde önlemler alınır.
ı) Kurbanlar, kesim yerlerinde kesilip parçalandıktan sonra etlerin hemen teslim edilmesi sağlanır, bu sağlanamadığında gerekli saklama koşulları oluşturulur.
i) Kesim yerlerinden kaynaklanacak atık suların doğrudan alıcı ortama verilmesini engelleyici tedbirler alınır.
j) Kesim yerlerinde kesilen hayvanların deri ve sakatatının zayi olmadan değerlendirilmesi hususunda gerekli tedbirler alınır.
k) İl ve ilçelerdeki kurban satış ve kesim yerlerinin açık adresleri Din Hizmetleri Yönetim Sistemine (DHYS) 5/5/2026 Salı günü mesai bitimine kadar müftülüklerce girilir.
l) Halk Eğitim Merkezlerinde 20 saatlik “Kurban Kesim Elemanı” yetiştirme ve geliştirme kursu düzenlenir.
m) Kesim yerlerinde, Komisyon üyesi kurum ve kuruluşlardan yeterli sayıda personel görevlendirilir ve ücretleri, Kurban Komisyonu hesabından ödenir.
n) Bayram günlerinde trafikte oluşan yoğunluk dikkate alınarak kurban satış ve kesim yeri güzergâhında ulaşımı kolaylaştıracak tedbirler alınır. Kurban satış ve kesim yerlerinde araçların park edebilmesi için park alanı belirlenir.
o) Kesim yerlerinde kesimlerin daha düzenli yapılması, zaman kaybının ve karmaşanın önlenmesi, solunum yolu enfeksiyonları bulaşma riskini en aza indirmek için randevu sistemi uygulanır. Kesim işlemlerinin bayramın ilk gününde yoğunlaşmaması için gerekli tedbirler alınır.
ö) “Vekâletle Kurban Organizasyonu” konusunda bilgilendirme yapılır.
p) Kesim yerlerinde, “Kasaplık Belgesi” veya “Kurban Kesim Elemanı” kurslarından alınmış “Kurs Bitirme Belgesi” ve “Hijyen Eğitimi Belgesi” olanlar görevlendirilir.
r) Kurban satış yerleri, İstanbul ilinde Kurban Bayramından 15 gün önce, diğer illerde ise Kurban Bayramından 1 ay önce hazır hâle getirilir ve bu tarihten önce kurbanlık hayvan girişine izin verilmez.
s) Satış ve kesim yerlerinde belediyeler gerekli tedbirleri alır.
ş) Kesim yerine götürülürken, araca bindirilirken, araçtan indirilirken ve kesilirken kurbanlık hayvanlara eziyet edenlere 19 uncu maddede belirtilen cezalar uygulanır.
t) İlçe Kurban Komisyonu, raporunu 15/6/2026 Pazartesi günü mesai bitimine kadar İl Kurban Komisyonuna iletir. İl Kurban Komisyonu, ilçelerden gelen raporlarla kendi raporunu değerlendirip birleştirerek 29/6/2026 Pazartesi günü mesai bitimine kadar Din Hizmetleri Yönetim Sistemine (DHYS) kaydeder.
u) Kurban satış ve kesim yerlerinde solunum yolu enfeksiyonları sebebiyle Komisyonlar, İl Umumi Hıfzıssıhha Kurulu ile işbirliği içerisinde gerekli tedbirleri alır.
ü) Solunum yolu enfeksiyonları ile mücadele çalışmaları çerçevesinde olası salgın durumunda salgının seyrine göre Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenecek güncel önlemlere uyulacaktır.
(1) Bilgilendirme kapsamında aşağıdaki çalışmalar yapılır:
a) İl ve ilçelerde hazırlanan kurban satış ve kesim yerlerinin bilgileri, 27/4/2026 tarihinden itibaren Kurul ve Komisyon üyesi kurum ve kuruluşların internet sayfalarında yayınlanır.
b) Kurban ibadetinin dini ve toplumsal boyutları hususunda bilgilendirme yapılır.
c) Başta kist hidatik, şarbon, bruselloz, kırım kongo kanamalı ateşi, tüberküloz gibi hayvanlardan insanlara geçen hastalıklar olmak üzere toplum ve çevre sağlığı, etin usulüne uygun işlenmesi, pişirilmesi, tüketilmesi, sakatatın atıklar ile karıştırılmaması, evcil ve yabani hayvanlara verilmemesi ve benzeri konularda vatandaşlar aydınlatılır. Ayrıca solunum yolu enfeksiyonları nedeniyle dikkat edilmesi gereken kurallar özenle hatırlatılır. Hayvandan insana bulaşan zoonotik hastalıklar ile ilgili bilgilendirici tabelalar hayvan satış yerleri ve hayvan kesim yerlerinde uygun alanlara asılır.
ç) Kasaplar; su geçirmeyen önlük, maske, eldiven, su geçirmez çizme kullanmalıdır. Her hayvan kesiminden sonra, eldiven değiştirilmeli, kesim aletleri yıkanmalı ve dezenfekte edilmelidir.
d) Kurban kesen ve hayvanı yüzerek et taksimi yapan kimselerin etle temas eden uzuvlarında yara olmaması, bu durumda olanların kesim, yüzme ve et taksimi işini yapmaları zorunlu ise hijyenik eldiven kullanmaları, elde yara olduğu hâlde eldiven kullanmadan kesim işlemi yapılmışsa bu etlerin çok iyi pişirildikten sonra tüketilmesi hususunda vatandaşlar bilinçlendirilir.
e) Kurban olarak satın alınacak hayvanların (sağlıklı, besili, veteriner sağlık raporu/hayvan pasaportu/nakil belgesi olan) Tarım ve Orman Bakanlığınca belirlenen koruyucu aşıları yapılmış ve TÜRKVET kayıt sisteminde kayıtlı olanlardan seçilmesi, gebe ve damızlık değeri yüksek dişi hayvanların kurbanlık olarak kurban satış yerine girişinin ve kesilmesinin önlenmesi, kurban edilmesi uygun olan hayvanlardan öncelikle erkek olanların tercih edilmesi gerektiği hatırlatılır.
f) Kurban olması dinen sakıncalı olan hayvanlar kurban satış yerlerine getirilemez. Kurban olarak kesilecek hayvanlar; koyun, keçi, sığır, manda ve deve olup bunların dışındaki hayvanlar kurban olarak kesilemez. Kurbanlık hayvanın yaşı hususunda kameri yıl esas alınır. Kurban olabilmesi için kurbanlık hayvanın; deve için 5, sığır ve manda için 2, koyun ve keçi için 1 yaşını doldurması gerekir. Ancak koyun, semizlik ve gösteriş olarak bir yaşındakilerle aynı olursa altı ayını tamamladıktan sonra da kurban edilebilir.
g) Kesilecek hayvanın, dini açıdan kurban olmaya engel bir kusurunun bulunmaması gerekir. Kurban edilecek hayvanın, sağlıklı, organları tam ve besili olması gerekir. Kurbana engel olan kusurlar, hayvanın emsali arasında kıymetini azaltan kusurlardır.
ğ) Koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvanlardan her biri yalnız bir kişi adına kurban edilir. Deve ve sığır gibi büyükbaş hayvanlar ise bir kişiden yedi kişiye kadar ortak olarak kurban edilebilir. Kurbanın dini hükümleri ile ilgili hususlarda Din İşleri Yüksek Kurulunun fetvaları esastır.
h) Kurban satış yeri görevlileri tarafından yapılacak kontrollerde belgesiz, sağlık durumu iyi olmayan, özellikle büyükbaş hayvanlarda 2 yaşını doldurmamış (kapak atmamış), kurban vasfı taşımayan hayvanların kurban satış yerine alınmayacağı ve satışına izin verilmeyeceği ve aykırı durumlarda yasal işlem başlatılacağına ilişkin, çadır ya da padokları kiralama yetkisine sahip kurban satış yeri yetkilileri tarafından hayvan sahibi ya da çadır sahibinden, bu Tebliğin ekinde bulunan (EK-4) “Kurban Satış Yeri Taahhütnamesi” alınarak arşivlenir. Yapılan denetimlerde kurban için uygun olmayan hayvanlar bulunduğu tespit edilirse ilgili hayvanlar (X) işaretiyle işaretlenir. Kurban satış yerinin muhtelif yerlerine (X) işareti taşıyan hayvanların kurban olmaya uygun olmadığına dair bilgilendirme afişleri asılır.
ı) Ticaret Borsalarında olduğu gibi canlı hayvan alım ve satımlarında tokluk firesi düşülmesi konusunda satıcılar ve vatandaşlar mutat usullerle bilgilendirilir.
i) ) Şap Hastalığı ve Koyun Keçi Vebası Hastalığı ile mücadele kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığınca alınan tedbirler gereğince Trakya’ya kurbanlık hayvan sevki yasaktır. Sadece İstanbul’un Avrupa yakasına kurbanlık hayvan sevkinin Tarım ve Orman Bakanlığınca yayımlanan 2025/09 sayılı Şap Hastalığına Duyarlı Hayvanların Korunmuş Bölgelere Sevklerinde Uygulanacak Prensipler Genelgesi ve 2021/04 sayılı Koyun Keçi Vebası Hastalığından Korunmuş Bölge İlan Edilen Trakya’ya Yapılacak Küçükbaş Canlı Hayvan Sevkleri Genelgesinde belirlenen kriterler çerçevesinde yapılacağı ve Avrupa yakası dâhil İstanbul’a 11/5/2026 tarihinden itibaren kurbanlık hayvan girişine izin verileceği konusunda vatandaşlar bilgilendirilir.
j) Bu Tebliğin ekinde yer alan (EK-1) “Duyuru” ve (EK-2) “Duyuru - Kurban Olarak Kesilen Sığır Cinsi Hayvanların Kulak Küpeleri ve Pasaportları ile Koyun ve Keçi Türü Hayvanların Kulak Küpeleri” duyuruları, cami ilan panoları ile kurban satış ve kesim yerlerine asılmak suretiyle ilgililer bilgilendirilir.
k) Tarım ve Orman Bakanlığınca hazırlanarak kullanıma açılan “TARIM CEBİMDE” isimli mobil uygulama üzerinden küpe numarası girilerek kurbanlık hayvanların ırk, cinsiyet ve yaş bilgilerinin sorgulanabileceği konusunda vatandaşlar bilgilendirilir.
Üçüncü Bölüm
(1) Hayvanların pazarlarda ve özellikle satılmayanların geri dönüşlerinde herhangi bir risk taşımaması için sevk öncesi düzenlenecek Yurtiçi Veteriner Sağlık Raporlarında, Tarım ve Orman Bakanlığının 2026 yılı Hayvan Hastalıkları ile Mücadele ve Hayvan Hareketleri Kontrolü Genelgesi ve diğer talimatlarında belirtilen koruyucu aşılamalara ilişkin hükümlere göre hareket edilir. Kurban satış yerlerine girişlerde bu belgeler mutlaka kontrol edilir.
(2) Kurbanlık hayvan yetiştiren işletmelerdeki büyükbaş ve küçükbaş hayvanlar, salgın hastalıklar yönünden kontrol edilir. Hayvan pazarı, canlı hayvan borsası, hayvan toplama ve satış merkezi, geçici kurban satış ve kesim yerlerinin resmi ve belediye veteriner hekimlerince yapılan kontrol ve denetimleri sıklaştırılır.
(3) Veteriner Sağlık Raporu düzenlenmeden önce resmi veteriner hekimlerce kurbanlık hayvanların muayene ve kontrolleri yapılarak sadece sağlıklı hayvanların sevklerine müsaade edilir. Satılmayan hayvanların geri dönüşlerinde Veteriner Sağlık Raporu alınması hususunda yetiştiriciler bilgilendirilir. Bulaşıcı hastalığa yakalanmış veya hastalık şüphesi olan hayvanlara 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ile aynı Kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmelik ve talimatların ilgili hükümlerine göre işlem yapılır.
(4) Sevk öncesinde hayvanların klinik muayenesi yapılır. Muayenede zoonotik hastalıklar dâhil tüm hayvan hastalıkları yönünden değerlendirme yapılır. Hasta ya da hastalık şüphesi olan hayvanların sevkine izin verilmez. Sağlıklı olduğu tespit edilen hayvanların sevk oldukları ve sevk edilecekleri yerin, hayvan hastalığı şüphesi ya da mihrakı nedeniyle oluşturulmuş koruma ve gözetim bölgesi olmaması durumunda, hayvanların sevkine müsaade edilir.
(5) Hayvan pazarı, canlı hayvan borsası, hayvan toplama ve satış merkezi ve geçici kurban satış yerlerinde hastalık bulaştırma riskinin ortadan kaldırılması için hayvanların ilk çıkış yerlerinde Veteriner Sağlık Raporu düzenlenirken uygulanan koruyucu aşılama ve bağışıklık süreleri dikkate alınır ve satış yerlerine girişlerde de bu bilgiler kontrol edilir.
(6) İstanbul iline kurbanlık hayvan girişleri 11/5/2026 tarihinden itibaren başlayacaktır.
(7) Hayvan pazarı, canlı hayvan borsası, hayvan toplama ve satış merkezi ve geçici kurban satış yerleri, kesim yerleri ile nakil araçlarının temizlik ve dezenfeksiyonu aksatılmadan yapılır. Görevlilerce dezenfeksiyon kayıtları tutulur ve kontrollerde gösterilir.
(8) Hayvan nakil araçlarında kullanılmak üzere hayvan pazarı, canlı hayvan borsası, hayvan toplama ve satış merkezi ve geçici kurban satış yerlerinde temiz altlık bulundurulur. Nakil sonrasında araçlarda bulunan altlık ve hayvan dışkıları hayvan hastalıklarını bulaştırma riskinin yok edilmesi açısından güvenli bir şekilde bertaraf edilir. Bunların gübre olarak arazide kullanılmasına izin verilmez.
(1) İller arası sevk edilecek kurbanlık hayvanlar için Veteriner Sağlık Raporu düzenlenmeden önce usulüne uygun bastırılmayan, silintili ve okunaksız olan pasaportlar/nakil belgeleri işleme konulmaz.
(2) Küpelenerek tanımlanmamış, veri tabanına kaydedilmemiş, yanlarında pasaportları/nakil belgeleri bulunmayan büyükbaş ve küçükbaş hayvanların sevklerine izin verilmez.
(3) Kurbanlık olarak sevk edilecek hayvanlar için Veteriner Sağlık Raporu düzenlenmeden önce kulak küpe numaraları TÜRKVET’ten mutlaka kontrol edilerek hayvanların veri tabanındaki bilgileriyle uyum gösterip göstermediği kontrol edilir.
(4) Bu Tebliğ kapsamında Komisyon tarafından belirlenen geçici kurban satış yerleri İl Tarım ve Orman Müdürlüğünce TÜRKVET’e kaydedilir. Kurbanlık olarak Veteriner Sağlık Raporu verilen sığır cinsi hayvanlar ile koyun ve keçi türü hayvanların, gideceği il/ilçenin geçici kurban satış yerlerine veri tabanında nakilleri yapılır. Hareketin tamamlanması için varış işletmesinin bağlı bulunduğu il/ilçe müdürlüğü tarafından veteriner sağlık raporu/pasaport/nakil belgesi kontrol edildikten sonra uygun olanlar için varış hareketi onaylanır.
(5) 5996 sayılı Kanuna dayanılarak yayımlanan Şap Hastalığının Kontrolüne İlişkin Yönetmelik ve 2025/09 sayılı Şap Hastalığına Duyarlı Hayvanların Korunmuş Bölgelere Sevklerinde Uygulanacak Prensipler Genelgesinde belirtilen şartları sağlayan kurbanlık hayvanların Kurban Bayramından 15 gün önce sadece İstanbul ili Avrupa yakasında bulunan geçici kurban satış ve kesim yerlerine sevkine izin verilir. Bunun dışında Trakya’da bulunan diğer illere büyükbaş ve küçükbaş damızlık, besilik ve kurbanlık hayvanların sevkine izin verilmez.
(1) Nakil araçları hayvanların güvenli bir biçimde sevklerini sağlamak amacıyla, üzerleri hava şartlarına uygun ve hayvanlara yeterli hava sağlayacak şekilde kapatılır. Ayrıca kapaklar sağlam ve hayvanların atlama ve kaçmalarını engelleyecek şekilde olur.
(2) Nakil araçlarına dışarıdan görülecek şekilde, canlı hayvan nakledildiğini belirten levhalar asılır.
(3) Araçlarda hayvanların hacimlerine ve planlanan yolculuğa uygun yeterli alan ve yükseklik olması sağlanır. Yükleme yapılmadan önce araçların temizlik ve dezenfeksiyonu yapılır, araçların taban döşemeleri üzerine en az 2 cm kalınlığında hayvanların kaymasını veya düşmesini engelleyecek yataklık, sap, saman, talaş ve benzeri maddeler serilir.
(4) Hayvanların nakil vasıtalarına aşırı yüklenmelerine, nakliye sırasında yaralanma veya gereksiz yere acı çekmelerine neden olabilecek nakil vasıtaları ile sevklerine izin verilmez.
(5) Kurbanlık hayvan nakillerinde, hayvan refahı kurallarına uyulur.
(1) Kurban Bayramı öncesinde kurbanlık hayvanların sevklerinin kontrol ve denetimi açısından İl/İlçe Emniyet Müdürlüğü, Jandarma Komutanlığı ve Belediye Zabıtası ile sıkı işbirliği ve koordinasyon sağlanarak, belgesiz hayvan hareketlerine karşı düzenlenen yol kontrol ve denetimlerinin sayısı artırılır.
(2) İstanbul (Yavuz Sultan Selim Köprüsü - Riva ve Çamlıca Hayvan Sevk Kontrol Noktaları), Çanakkale (1915 Çanakkale Köprüsü ve Lapseki Merkez İskelesi) ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı uhdesinde bulunan Yol Kenarı Denetim İstasyonlarında güvenlik güçleriyle gerekli koordinasyon sağlanarak, kurbanlık hayvan sevklerinde daha etkin denetim ve kontrol yapılabilmesi için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerince 27/4/2026 tarihinden itibaren yol kontrollerinde resmi veteriner hekim/veteriner sağlık teknisyeni/teknikeri görevlendirilmesi yapılır. İhtiyaç duyulması hâlinde Kurban Hizmetleri Komisyonu Kararı ile yeni denetim noktaları belirlenir.
(3) Yol kontrol ve denetimleri sırasında, nakil vasıtalarında hayvanların acı çekmelerine neden olabilecek şekilde aşırı yükleme ile hasta hayvanların bulunduğu tespit edilirse bu araçlar sevkten alıkonur ve 5996 sayılı Kanuna göre işlem yapılır.
(1) Hayvancılık işletmelerinden doğrudan yapılan satışlar hariç kurbanlık hayvanlar; canlı hayvan borsası, hayvan toplama ve satış merkezi, hayvan pazarı, hayvan park ve panayırlarının yanı sıra Komisyonlarca alınan kararlar doğrultusunda belirlenen kurban satış yerlerinde ve özel kurban kesimi yapılacak işletmelerde alınıp satılır. Önceden belirlenen yerler dışında, kurbanlık hayvan alım ve satımlarına müsaade edilmez. Bu konuda yetiştiriciler ve satıcılara Komisyonlarca bilgilendirme yapılır.
(2) Kurban satış yerlerine getirilen hayvanların il içi hareketlerinde pasaport/nakil belgesi, iller arası hareketlerinde ise veteriner sağlık raporları, pasaport/nakil belgeleri kontrol edilerek, belgeleri tam olanların girişine izin verilir. Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliğine ve Koyun ve Keçi Türü Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliğine göre küpelenmemiş ve kayıt altına alınmamış hayvanların kurban satış yerlerine girişlerine müsaade edilmez.
(3) Kurban satış yerlerine 6 ncı maddenin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen hususlara uymayan, ayrıca küpesiz ve belgesiz hayvan girişleri önlenir.
(4) Kurban satış yerlerinde Komisyonlarca belirlenecek yeterli sayıda resmi/belediye/serbest veteriner hekim, belediye zabıtası ile din görevlilerinden oluşan “Kurban Kontrol ve Denetim Birimi” kurulur. Bu birimde görev yapacak serbest veteriner hekimler, Veteriner Hekim Odaları ile işbirliği yapılarak belirlenir.
(5) Kurban satış yerleri belediyelerce her gün sabah ve akşam temizlenir, ayrıca etkin dezenfektan maddeler kullanılarak dezenfekte edilir.
(6) Kurban satış yerlerinde farklı coğrafi bölgelerden hayvanlar bir araya geldiği ve satılamayan hayvanların geri dönüşlerinde hastalık bulaştırma riski bulunduğundan dolayı, satış yerlerine gelen hayvanlar giriş ve çıkışlarda bulaşıcı hastalıklar yönünden kontrol edilerek hastalıklı hayvanların nakline izin verilmez.
(7) Bu Tebliğin ekinde yer alan (EK-5) “Kurban Satış Yerleri Kontrol Formu” ve (EK-6) “Kurban Kesim Yerleri Kontrol Formu” her kurban satış ve kesim yeri için Komisyonca belirlenen denetçilerce doldurulur. 100 tam puan üzerinden yapılacak değerlendirmelerde 60 ve üstü puanla değerlendirilen yerler için “uygunluk belgesi”, 60 puan altıyla değerlendirilen yerler için “uygunsuzluk belgesi” düzenlenir. Uygunsuzluk belgesi düzenlenen kurban satış ve kesim yerlerinin girişlerine “Standartlara Uygun Değildir” yazısı asılır ve Kurban Bayramının ilk gününe kadar şartlarını düzelterek puanını 60’a çıkarmadığı takdirde Komisyonca belirlenen ceza ile tecziye edilir.
(1) Kurbanlık hayvanlar, Tarım ve Orman Bakanlığından şartlı onay/onay belgesi almış kesimhaneler ile Komisyonların belirlediği kesim yerlerinde “Kasaplık Belgesi” veya Kesim Elemanı Yetiştirme ve Geliştirme Kurslarından alınmış “Kurs Bitirme Belgesi” olanlar tarafından; köylerde ve belirlenmiş kesim yeri bulunmayan yerlerde ise cadde, sokak ve parka bakmamak kaydıyla kendi bahçelerinde usulüne uygun olarak ve çevreye zarar vermeyecek şekilde ehil kişilerce kesilir.
(2) Cadde, sokak ve park gibi kamusal alanlarda kurbanlık hayvan kesimleri yapılamaz.
(3) Kesim yerleri; resmi ve belediye veteriner hekimleri, belediye zabıta ekipleri ile din görevlileri işbirliğinde etkin olarak denetlenir ve kontrol edilir.
(4) Kesim yerlerindeki atıkların çevre kirliliğine sebep olmaması için gerekli önlemler alınır.
(5) Kesilen hayvanlara ait hastalıklı organlar, kesim sırasında oluşan hayvansal atıklar, kist hidatik ve diğer zoonotik hastalıkların bulaşma riskine karşı hayvan atıkları kesinlikle evcil ve yabani hayvanlara verilmez.
(6) Belediye ve/veya muhtarlıkça çevre ve toplum sağlığı dikkate alınarak temizlik yaptırılır.
(1) Kurban satış yerlerinde sığır cinsi hayvan satışlarında satıcı, kesilen hayvanların kayıtlardan düşülmesi maksadı ile bu hayvanların kurbanlık olarak satıldığını belirterek hayvan pasaportlarının ilgili kısımlarını kesim tarihinden itibaren 7 gün içinde en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne teslim eder.
(2) Kesimhanelerde kesilen kurbanlık sığır cinsi hayvanlar ile koyun ve keçi türü hayvanların kulak küpeleri Tarım ve Orman Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar gereğince imha edilir, kesilen hayvanların veri tabanından düşümleri yapılır.
(3) Komisyonun belirlediği yerler dışında ve köylerde kesilecek kurbanlık sığır cinsi hayvanların kulak küpeleri ve pasaportlarının, koyun ve keçi türü hayvanların ise kulak küpelerinin toplanarak veri tabanından düşümlerinin sağlanabilmesi yönünden İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlükleri, kendi yetki ve sorumluluk sahalarındaki mahalle ve köy muhtarları ile bir bilgilendirme toplantısı düzenler ve bu konuda muhtarlara yazılı tebligat yapar.
(4) İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerince kendilerine teslim edilen kulak küpeleri, pasaportları ve kulak küpe numaralarının listesine istinaden kurbanlık olarak kesilen hayvanların veri tabanından düşümleri yapılır.
Dördüncü Bölüm
(1) Büyükşehirlerde büyükşehir belediyeleri, diğer yerlerde belediyeler ve il özel idareleri tarafından ilgili Karar, Yönetmelik, Tebliğ, Kurul kararları ve 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanununun ilgili maddelerinin ilgili taraflarca uygulanmasında koordinasyonun sağlanması maksadıyla, 15 inci maddede belirtilen hükümler çerçevesinde kurban satış ve kesim yerlerinde çevre kirliliğini önleyici tedbirleri de içeren bir yönetim planı hazırlanarak Komisyona sunulur ve uygulanır.
(1) Mevcut hayvan pazarları ve borsaların dışında Komisyonlarca nüfus yoğunlukları dikkate alınarak şehirlerin ana girişlerinde ve uygun diğer alanlarında kurban satış yerleri belirlenir. Hayvan satış alanının etrafı sınırlandırılmalı, insan kalabalığını önlemek için hayvan ve insanların giriş-çıkışına uygun kontrollü kapılar oluşturulmalıdır. Hayvan satış yerleri içerisinde uygun yönlendirmeler yapılmalıdır. Hayvanların şehir merkezlerine girişlerine ve belirlenen satış yerlerinin dışındaki diğer yerlerde satışına müsaade edilmez.
(2) Hayvan satış alanının giriş kapılarına ve uygun yerlerine, bulaşıcı hastalıklardan korunma önlemleri ile ilgili bilgilendirici kuralların olduğu tabelalar asılmalıdır. İl Umumi Hıfzıssıhha Kurulu önerilerine uyulacaktır.
(3) Su, elektrik, kanalizasyon veya fosseptik çukuru ve benzeri alt yapısı olan yerler hazırlanır.
(4) Kesim yerlerinin tabanı beton, beton asfalt ve benzeri sızdırmaz malzemeden olur.
(5) Kurban satış ve kesim yerlerinde, mescit, su, tuvalet, kapalı oturma yeri ve benzeri ihtiyaçların karşılanacağı yerler ile hayvanların taşındıkları araçlara bindirilmesine ve araçlardan indirilmesine uygun rampalar yapılır.
(6) Hayvanlar, zemini temiz ve kuru, etrafı ve üstü kapalı alanlarda, büyükbaş hayvanlar uzun ipli yular ile muhafaza edilir.
(7) Kesim yeri için tazyikli suyla yıkama imkânına sahip, zeminde gerekli ızgara sistemi bulunan mekânlar seçilir, atık sular çevreye bırakılmaz, yeterli miktarda aydınlatma ve havalandırma sağlanır.
(8) Hayvansal atıklar türüne göre uygun nitelikteki torba/tank/konteyner ve diğer ekipmanlar ile toplanır. Hayvansal atıklar torba ile toplanırken sızdırmaz, dayanıklı, yüksek yoğunluklu polietilen siyah torbalara 2/3 oranında konulur, gerektiğinde ikinci torba kullanılır, ağzı iyice bağlanır ve bu atıkların taşınması için tahsis edilmiş sızdırmaz nitelikteki kapalı kasaya sahip atık taşıma araçları ile atık işleme tesislerine taşınarak belediye tarafından yönetimi sağlanır.
(9) Satış yerlerinin temizliği ve atıkların düzenli bir şekilde toplanması belediyelerce her gün yapılır.
(10) Belediyeler, Kurban Bayramı öncesi ve süresince satış yerlerinde, Kurban Bayramı süresince kesim yerlerinde temizlik ve denetim birimlerinden yeterli sayıda eleman bulundurur.
(11) Satış noktalarında hayvansal atıkların dışındaki diğer atıklar da ilgili mevzuatında yer aldığı şekilde biriktirilerek en kısa sürede belediyelerce ilgili mevzuatı kapsamında yönetimi sağlanır.
(12) Belediyeler kurban satış ve kesim yerlerinde yeterli miktarda atık taşıma aracı ve konteyner bulundurur.
(13) Belediyeler, toplama ekipmanı/konteynerler tam dolmadan atıkları alır ve atık işleme tesisine ulaştırır.
(14) Belediyeler, kurban satış ve kesim yerlerinde hayvanları tartmak için kantar bulundurur.
(15) Kullanılacak tüm makine ve ekipman ile çalışanların temizlik ve dezenfeksiyonu yaptırılır. Yeterli miktarda, basınçta ve içilebilir nitelikte kullanma suyu bulundurulur.
(16) Atıkların biriktirildiği toplama ekipmanlarının/konteynerlerin belediye tarafından alınıncaya kadar ortak bir alanda tutulmasının gerektiği durumlarda, geçici biriktirmenin yapıldığı bu alanların üstünün kapalı ve zemininin geçirimsiz olması sağlanır. Kesim sonrası ortaya çıkan kan, tank veya benzeri sızdırmaz bir yerde toplanır ve uygun bir şekilde bertaraf edilir. Hayvan dışkılarının birikimi için özel bir yer ayrılır. Hastalıklı organlar ile karkasların imha işlemleri hastalığın türüne göre Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili mevzuatı kapsamında yapılır.
(17) Kesim işlemi yanında parçalama hizmeti de sunan kesim yerlerinin, parçalama tezgahlarının hijyen kurallarına uygunluğu sağlanır. Ayrıca belediyeler kurban satış ve kesim yerlerinde yeterli miktarda hijyen torbası, uygun parçalama alanı ve parçalama atıkları için konteyner bulundurur.
(1) Kesim yeri beton, beton asfalt ve benzeri sızdırmaz malzemeden olur, çıkan kanın toprağa dağılmasını önlemek üzere hemen toprakla kapatılır, gerektiğinde kireçlenir.
(2) Kurbandan çıkan, kullanılmayacak olan işkembe ve diğer benzeri atıklar sızdırmaz, dayanıklı, yüksek yoğunluklu polietilen siyah torbalara 2/3 oranında konulur, gerektiğinde ikinci torba kullanılır, ağzı iyice kapatılıp bağlanır ve Kurban Bayramı süresince düzenli olarak hizmet verecek olan belediye temizlik ekiplerine teslim edilir.
(3) Kesim sonunda kesim mahalli kanlı ve kirlenmiş bir durumda bırakılmaz, kan izi kalmayacak şekilde temizlenir, gerektiğinde kireçlenir.
(4) Kurban derilerinin taşınması esnasında kan sızmalarına ve çevre kirliliğine neden olunmaması yönünde tedbir alınır.
(1) Kurban Bayramı öncesi ve Kurban Bayramı süresince belediyeler ve il özel idareleri kurban satışı ve kurban kesimi yapılacak yerlerde 15 inci maddede belirtilen çevre kirliliğine neden olunmaması için dikkat edilmesi gereken hususlar ile denetim esaslarına ilişkin hazırlanan 14 üncü maddede belirtilen yönetim planı çerçevesinde yeterli sayıda temizlik ekiplerini, araçlarıyla birlikte düzenli olarak çalışır hâlde tutar. Kurban Bayramı süresince temizlik elemanı ve atık toplama aracı sayısı arttırılır.
(2) Satış ve kesim yerlerinden kaçan büyükbaş hayvanların yakalanması için yakalama ekipleri oluşturulur.
(1) Kurban hizmetlerinin denetlenmesi Kurul ve Komisyon üyesi kurum ve kuruluşlar ile kolluk kuvvetlerince yapılır.
(2) Yol Kenarı Denetim İstasyonlarında kurbanlık hayvan sevklerinde daha etkin denetim ve kontrol yapılabilmesi için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerince 10 uncu maddenin ikinci fıkrası gereğince görevlendirmeler yapılır.
(3) Kurban Bayramı öncesi ve Kurban Bayramı süresince zabıta birimlerince aralıksız denetim yapılır.
(4) Kurbanlık hayvanların yüklenmesi ve sevkleri sırasında ve hayvan kesimi/satışı yapılan yerlerde, Komisyon üyesi kurum ve kuruluşlar tarafından bu Tebliğin ekinde yer alan (EK-3) “Kontrol Listesi” çerçevesinde denetimler gerçekleştirilir, gerektiğinde kolluk kuvveti desteği alınabilir ve denetimlere ait kontrol listeleri dosyasında muhafaza edilir.
(1) İlgili mevzuat ve Kurul/Komisyon Kararlarına aykırı hareket edenler hakkında aşağıdaki cezai işlemler uygulanır:
a) Kurban satış ve kurban kesim yerlerinde; Karar, Yönetmelik, Tebliğ, Kurul, Komisyon Kararları ve 2872 sayılı Kanun hükümleri kapsamında çevre kirliliğinin önlenmesi için dikkat edilmesi gereken hususlar ve denetim esaslarına ilişkin hazırlanan yönetim planı çerçevesinde denetim yapılır. 2872 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde yer alan hususlara aykırı hareket edenlerden;
1) Park, bahçe, cadde, sokak, bina önleri, meydan gibi umuma açık ve kurban satış ile kesimine uygun olmayan yerlerde bu tür faaliyetlerde bulunanlar ile kesime uygun alanlarda gerekli önlemleri almayanlara 2872 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (s) bendi gereğince, 8.687.-TL idari para cezası uygulanır.
2) Kurban kesim yerlerinde gerekli yasaklara uymayan ve önlem almadan kurban atıklarını toprağa veren tesislere, 2872 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (j) bendi gereğince; toplu kesimler için 839.122.-TL, bu fiilin konutlarda işlenmesi hâlinde 20.842.-TL idari para cezası Çevre Kanununun 24 üncü maddesi kapsamında uygulanır.
b) Cadde, sokak ve parkları kurban kesim yeri olarak kullananlar ile kurban kesiminden sonra kan, atık ve iç organları sokak, cadde ve parklarda bırakanlara, yetkili birimlerce gerekli yasal yaptırımlar uygulanır.
c) 24/6/2004 tarihli ve 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasına göre, satılırken; hayvanların sağlıklarının iyi, barındırıldıkları yerin temiz ve sağlık şartlarına uygun olması zorunlu olup bu hükme aykırı hareket edenlere aynı Kanunun 28 inci maddesinin (f) bendi gereğince 4.344.-TL idari para cezası uygulanır.
ç) 5199 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasına göre hayvanların kesilmesi; dini kuralların gerektirdiği özel koşullar dikkate alınarak hayvanı korkutmadan, ürkütmeden, en az acı verecek şekilde, hijyenik kurallara uyularak ve usulüne uygun olarak bir anda yapılır. Hayvanların kesiminin ehliyetli kişilerce yapılması sağlanır. Bu hükümlere aykırı hareket edenlere aynı Kanunun 28 inci maddesinin (h) bendi gereğince hayvan başına 18.243.-TL idari para cezası uygulanır.
d) 5199 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin ikinci fıkrasına aykırı hareket edenlere aynı Kanunun 28 inci maddesinin (h) bendi gereğince hayvan başına 45.616.-TL idari para cezası uygulanır.
e) 5199 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin (a) bendine göre; hayvanlara kasıtlı olarak kötü davranmak, dövmek, aç ve susuz bırakmak, aşırı soğuğa ve sıcağa maruz bırakmak, bakımlarını ihmal etmek, fiziksel ve psikolojik acı çektirmek yasak olup bu hükme aykırı davrananlara aynı Kanunun 28 inci maddesinin (j) bendi gereğince hayvan başına 13.033.-TL idari para cezası uygulanır.
f) 5199 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin (e) bendine göre; kesin olarak öldüğü anlaşılmadan hayvanların vücutlarına tedavi maksatlı olmayan müdahalelerde bulunmak yasak olup bu hükme aykırı davrananlara aynı Kanunun 28 inci maddesinin (j) bendi gereğince hayvan başına 13.033.-TL idari para cezası uygulanır.
g) 5199 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin (m) bendine göre; hayvanlara işkence yapmak veya acımasız ve zalimce muamelede bulunmak yasak olup bu hükme aykırı davranan kişi aynı Kanunun 28/A maddesine göre 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Birinci fıkrada yer alan cezai işlemler İçişleri Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlıklarının ilgili birimleri ile belediyelerce uygulanır.
Beşinci Bölüm
(1) Koordinasyon sağlanacak kurum ve kuruluşlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
b) İçişleri Bakanlığı.
c) Millî Eğitim Bakanlığı.
ç) Sağlık Bakanlığı.
d) Tarım ve Orman Bakanlığı.
e) Diyanet İşleri Başkanlığı.
f) Türkiye Diyanet Vakfı.
g) Belediyeler.
ğ) TRT Genel Müdürlüğü.
h) Özel Radyo ve Televizyon Kuruluşları.
ı) Ticaret Borsaları.
i) Türk Veteriner Hekimleri Birliği.
j) Türkiye Kasaplar Federasyonu.
k) Et ve Süt Kurumu.
(1) Komisyonlar tarafından düzenlenecek eğitim kurslarına Komisyon üyesi kurum ve kuruluşlar tarafından gerekli destek sağlanır.
(2) Komisyonlarca gerekli görülen il ve ilçelerde Kurban Bayramı öncesinde ve süresince İl Tarım ve Orman Müdürlerinin sorumluluğunda ve Hayvan Sağlığı, Yetiştiriciliği ve Su Ürünleri Şube Müdürlerinin koordinasyonunda yeterli sayıda araç ile nöbetçi veteriner hekim görevlendirilir. Satılamayan hayvanların geri dönüşlerinde Veteriner Sağlık Raporu düzenlenebilmesi amacıyla İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerince yeterli sayıda veteriner hekim görevlendirilir.
(3) Bu Tebliğin üçüncü bölümünde yer alan hususların yerine getirilmesi ve ilgili tüm kurum ve kuruluşlarla gerekli işbirliği ve koordinasyonun sağlanması için il ve ilçelerde Hayvan Sağlık Zabıtası Komisyonları acilen toplanır ve bu Tebliğ hükümlerinin işlerliğini artırmaya yönelik gerekli karar ve önlemler alınır.
(4) Belediyeler, İl Özel İdareleri, İl, İlçe Sağlık Müdürlükleri/Toplum Sağlığı Merkezleri tarafından kurban kesim günlerinde kesim yerlerinden gelecek çağrılara seri bir şekilde ulaşılabilmesi için gerekli tedbirler alınır ve bu hususta bilgilendirme çalışmaları yapılır.
(5) Başkanlıkça, TRT ve özel radyo ve televizyon kuruluşları ile işbirliği yapılarak Kurban Bayramı öncesi kamuoyunun bilgilendirilmesi sağlanır.
(6) Bulaşıcı hastalıklar sebebiyle 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu gereğince alınacak ek tedbirler saklıdır.
(1) 1/5/2025 tarihli ve 32887 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “2025 Yılı Kurban Hizmetlerinin Uygulanmasına Dair Tebliğ” yürürlükten kaldırılmıştır.
(1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
(1) Bu Tebliğ hükümlerini Diyanet İşleri Başkanı yürütür.
Ekleri için tıklayınız.
