Kurum Kurum Dış Ticaret Müsteşarlığı Tebliğin Adı İthalatta Korunma Önlemlerine İlişkin Tebliğ Tebliğ No 2006/11 Resmî Gazete Tarihi 11/07/2006 Resmî Gazete Sayısı 26225 İthalatta Korunma Önlemlerine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2006/11) Kapsam MADDE 1- (1) Bu Tebliğ, 5/1/2006 tarihli ve 26044 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İthalatta Korunma Önlemlerine İlişkin 2006/4 sayılı Tebliğ ile başlatılan ve 10/5/2004 tarihli ve 2004/7305 sayılı Kararnamenin eki İthalatta Korunma Önlemleri Hakkında Karar ve İthalatta Korunma Önlemleri Yönetmeliği çerçevesinde yürütülen korunma önlemi soruşturması sonucunda alınan kararı içermektedir. Soruşturma MADDE 2- (1) Dış Ticaret Müsteşarlığı İthalat Genel Müdürlüğü tarafından yürütülerek tamamlanan soruşturma sonucunda ulaşılan bilgi ve bulguları içeren sonuç raporu Ek I’de verilmektedir. Karar MADDE 3- (1) İthalatta Korunma Önlemlerini Değerlendirme Kurulu, aşağıda Gümrük Tarife Pozisyonu (G.T.P.) ve eşya tanımı belirtilen eşyanın ithalatında 3 (üç) yıl süreyle korunma önlemi uygulanmasına ve korunma önleminin ithalatta tahsil edilecek ek mali yükümlülük şeklinde uygulanması ve ek mali yükümlülüklerin uygulamanın birinci, ikinci ve üçüncü yılları için aşağıda gösterilen tutarlarda tespit edilmesi ve Dünya Ticaret Örgütü Korunma Önlemleri Anlaşması’nın 9.1 maddesi gereğince gelişmekte olan ülkelere muafiyet tanınması hususlarında Bakanlar Kurulu’na öneride bulunulmasına karar vermiştir. G.T.P. EŞYA TANIMI Bakanlar Kurulu’na öneride bulunulmasına karar verilen ek mali yükümlülük (ABD doları/çift) 1. Dönem (3) 2. Dönem(3) 3.Dönem(3) 64.02 (1) (2) Dış tabanı ve yüzü kauçuk veya plastik maddeden olan diğer ayakkabılar 2,00 1,90 1,80 64.03 (1) (2) Dış tabanı kauçuktan, plastik maddeden, tabii veya terkip yoluyla elde edilen köseleden ve yüzü deriden olan ayakkabılar 3,00 2,85 2,70 64.04 (1) (2) Dış tabanı kauçuktan, plastik maddeden, tabii veya terkip yoluyla elde edilen köseleden ve yüzü dokumaya elverişli maddelerden olan ayakkabılar 2,00 1,90 1,80 (1)6402.12.10.00.00; 6402.12.90.00.00; 6402.19.00.00.00; 6403.12.00.00.00; 6403.19.00.00.00; 6404.11.00.00.00 gümrük tarife istatistik pozisyonları hariç. (2)6402.99.50.00.00; 6402.99.91.00.00; 6403.51.11.00.00; 6403.51.91.00.00; 6403.59.31.00.00; 6403.59.50.00.11; 6403.59.50.00.12; 6403.59.50.00.13; 6403.59.91.00.00; 6403.91.11.00.11; 6403.91.11.00.12; 6403.91.91.00.11; 6403.91.91.00.12; 6403.99.31.00.11; 6403.99.31.00.12; 6403.99.50.00.11; 6403.99.50.00.12; 6403.99.50.00.13; 6403.99.91.00.11; 6403.99.91.00.12; 6404.19.10.00.11; 6404.19.10.00.12; 6404.19.10.00.13; 6404.19.90.00.13; 6404.20.10.00.11; 6404.20.10.00.12; 6404.20.10.00.13; 6404.20.10.00.14; 6404.20.10.00.15; 6404.20.10.00.16; 6404.20.90.00.15; 6404.20.90.00.16; 6404.20.90.00.17, gümrük tarife istatistik pozisyonları için 1.yıl 1,50 ABD Doları/çift ; 2.yıl 1,40 ABD Doları/çift; 3.yıl 1,30 ABD Doları/çift olarak uygulanır. (3) Dönem: Birbirini takip eden birer yıllık süreleri ifade eder. Yürürlük MADDE 4- (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme MADDE 5- (1) Bu Tebliğ hükümlerini Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yürütür. EK I AYAKKABI İTHALATINDA KORUNMA ÖNLEMİ SORUŞTURMASINA İLİŞKİN SONUÇ RAPORU 1. GENEL BİLGİ 1.1 Kapsam Bu rapor, İthalatta Korunma Önlemleri Hakkında Karar ve İthalatta Korunma Önlemleri Yönetmeliği (Yönetmelik) hükümleri çerçevesinde yürütülen korunma önlemi soruşturması sonucunda elde edilen bilgi ve bulguları içermektedir. 1.2 Soruşturma sürecinde bilgi toplanması ve değerlendirilmesi Soruşturma konusu maddenin yerli üreticileri, ithalatçıları, tüketicileri, kullanıcıları ile bunların bağlı olduğu kuruluşlar veya bunların yetkili temsilcileri ile ilgili ülke/ülkeler yetkili temsilcileri ve ilgili ülkede yerleşik ihracatçılar/üreticilere kendilerini ilgili taraf olarak tanıtabilmeleri ve soruşturmaya ilişkin bilgi, belge ve görüşlerini göndermeleri ve sözlü dinlenme taleplerini iletmeleri için yeterli süre tanınmıştır. Kendisini ilgili taraf olarak tanıtanlardan yerli üreticiler, ithalatçılar ve ilgili ülkelerde yerleşik ihracatçılar/üreticiler için hazırlanan soru formları internet ortamında duyurulmuştur. 1.3 İlgili tarafların bilgilendirilmesi ve dinlenmesi Yönetmeliğin 4 üncü maddesi çerçevesinde, ilgili tarafların görüşlerini karşılıklı olarak dile getirebilmesini teminen soruşturma konusu maddenin yerli üreticileri, ithalatçıları, ilgili ülkelerin yetkili temsilcileri ve ilgili ülkelerde yerleşik ihracatçılar ile bunların bağlı olduğu kuruluşların katılımıyla 10/3/2006 tarihinde bir tarafları dinleme toplantısı düzenlenmiştir. 1.4 Yerinde inceleme Soruşturma kapsamında, üretim sürecinin fiilen görülmesi amacıyla 3-5/5/2006 tarihlerinde bazı üreticilerin tesislerinde yerinde inceleme yapılmıştır. 2. BENZER VE DOĞRUDAN RAKİP ÜRÜN DEĞERLENDİRMESİ 2.1 Soruşturma konusu madde Soruşturma konusu madde, 64.02 gümrük tarife pozisyonunda “dış tabanı ve yüzü kauçuk veya plastik maddeden olan ayakkabılar”, 64.03 pozisyonunda “dış tabanı kauçuktan, plastik maddeden, tabii veya terkip yoluyla elde edilen köseleden ve yüzü deriden olan ayakkabılar” ile 64.04 pozisyonunda “dış tabanı kauçuktan, plastik maddeden, tabii veya terkip yoluyla elde edilen köseleden ve yüzü dokumaya elverişli maddelerden ayakkabılar” olarak sınıflandırılan “ayakkabılar”dır. 2.2 İlgili tarafların görüşleri Soruşturmada kendisini ilgili taraf olarak tanıtan bazı ithalatçılar, ithal ettikleri belirli ayakkabıların sahip oldukları teknolojik özellikler nedeni ile yerli üretimi bulunmayan ürünler olduğunu bildirmişlerdir. Söz konusu ayakkabıların, tüketiciler tarafından sahip oldukları nitelikler itibariyle farklı algılandığını, yüksek fiyata sahip olmalarına rağmen tercih edildiğini, bu nedenle yerli üretilen benzer ayakkabılar ile doğrudan rekabet etmediğini ifade etmişler ve olası bir önlem kapsamından bu ayakkabıların hariç tutulmasını talep etmişlerdir. Yapılan incelemelerde, bazı ithalatçı firmalarca ortaya konan özel teknoloji ihtiva eden atletik ayakkabılar (STAF- Special Technology Athletic Footwear) tanımının 1980’li yıllarda yapılmış olduğu, bugünün teknolojik seviyesi göz önüne alındığında bu tanımın, özel teknoloji ifade etmekten çok seri üretim yapan orta ölçekli bir üretim tesisinde kullanılabilecek nitelikteki teknolojiyi tanımladığı anlaşılmıştır. Belirli bir spor faaliyetinin icrasına yönelik olarak üretilmiş, buna yönelik özel dizayna sahip ve özel malzemeden yapılmış olan bu gruptaki ayakkabıların, ilgili spor faaliyetinin dışında günlük kullanım amacıyla giyilmesi imkânı da bulunmaktadır. Diğer yandan normalde günlük kullanım için üretilmiş spor ayakkabılarının da bahse konu spor faaliyetlerinde kullanılması, her ne kadar aynı etkinliği sağlamasa da, imkân dâhilindedir. Bu açıdan, ithal ayakkabılar ile yerli üretilen ayakkabılar arasında net bir ayrıştırma yapılmasını sağlamaktan uzak olduğu anlaşılmıştır. 2.3 Benzer ve doğrudan rakip ürün Ayakkabılar, taban ve saya (yüz) parçalarının çeşitli yöntemlerle birleştirilmesiyle üretilmektedir. Ayakkabı üretiminde taban olarak plastik, kauçuk, tabi veya terkip kösele; saya olarak ise plastik-kauçuk, tabi veya suni deri ve dokumaya elverişli maddeler kullanılmaktadır. Herhangi bir ayakkabı üretim imalathanesinde bu temel malzemelerin farklı kombinasyonları kullanılarak soruşturma konusu her üç gümrük tarife pozisyonu kapsamında sınıflandırılan ayakkabılar üretilebilmektedir. Yerli üretim tesislerinde üretilen ayakkabıların da genel olarak bu pozisyonlarda sınıflandırılan ayakkabıları kapsadığı anlaşılmaktadır. Bu değerlendirme ışığında yapılan incelemeler neticesinde, genel itibariyle yurt içinde üretilen ayakkabılarla ithal edilenlerinin teknik ve fiziksel özellikleri, çeşitleri, dağıtım kanalları ve kullanım alanları itibariyle esaslı bir farklılık göstermediği, bu itibarla aynı ürün olarak değerlendirilebileceği anlaşılmıştır. Bununla beraber, çeşitli spor faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere özel kullanım amacıyla üretilen, başka amaçlarla giyilmesi mümkün olmayan ve belirli gümrük tarife alt pozisyonlarında yer alan ayakkabıların yerli üretim üzerinde olumsuz etki yaptığına ilişkin bir bulguya ulaşılmamıştır. Bu pozisyonlarda yer alan ayakkabıların ithalatı da sınırlı miktarlarda yapılmaktadır. Anılan nedenlerle benzer ve rakip ürün olarak kabul edilmemesi gerektiği sonucuna ulaşılan 6402.12, 6402.19, 6403.12, 6403.19, 6404.11 alt pozisyonlardaki ayakkabılar korunma önlemi kapsamından çıkarılmıştır. 3. İthalat artışının değerlendirilmesi 3.1 İthalatın seyri Soruşturma kapsamında doğrudan benzer ve rakip ürün kabul edilen 64.02, 64.03 ve 64.04 pozisyonlarındaki ayakkabıların ithalat verileri, benzer kabul edilmeyen 6402.12, 6402.19, 6403.12, 6403.19, 6404.11 alt pozisyonlarına ilişkin verileri kapsamamaktadır. İthalat (Çift) 2000 2001 2002 2003 2004 2005 9.216.681 5.351.115 8.741.328 18.452.821 20.922.516 26.726.310 2000 yılında 9.216.681 çift olarak gerçekleşen ithalatın 2001 yılında 5.351.115 çifte gerilediği görülmektedir. İthalatın 2002 yılıyla birlikte sürekli bir artış eğilimi gösterdiği ve sırasıyla yıllık bazda %63 , %111 , %13 ve %28 oranlarında artarak 2005 yılında 26.726.310 çifte ulaştığı tespit edilmiştir. 3.2 İthalatın yerli üretime oranı İthalat/Üretim (%) 2001 2002 2003 2004 2005 4 5 10 12 18 İthalatın yerli üretime oranı soruşturma dönemi boyunca sürekli artış göstermiştir. 2001 yılında % 4 olan ithalatın yerli üretime oranı izleyen yıllarda sırasıyla tabloda gösteridiği gibi gerçekleşmiştir. 3.3 İthalatın piyasa payı İthalatın Piyasa Payı (%) 2001 2002 2003 2004 2005 6 7 12 15 20 2001 yılında % 6, 2002 yılında da % 7 olan ithalatın piyasa payı özellikle 2003 itibariyle artmaya başlamış ve yıllık bazda sırasıyla % 57, % 25 ve % 33 artış göstermiş ve 2005 yılında ayakkabı pazarındaki ithalatın piyasa payı % 20 seviyesine ulaşmıştır. 4. ÖNGÖRÜLMEYEN GELİŞME 4.1 Döviz kuru Yeni Türk Lirası’nın (YTL) ondokuz ülke parasına göre hesaplanmış reel efektif kur endeksi (1995=100) aşağıda sunulmaktadır. Reel Kur (1995=100) 2001 2002 2003 2004 2005 116,3 125,4 140,6 143,2 171,3 Kaynak: TCMB Fiyat endeksi olarak tüketici fiyatlarının kullanıldığı endeksteki artışlar YTL’deki değerlenmeyi göstermektedir. Buna göre, YTL, 2001 yılından itibaren yıllık olarak sırasıyla % 8, % 12, % 2 ve % 20 oranlarında reel değer kazancı yaşamıştır. Diğer bir ifadeyle, YTL, 2005 yılında 2001 yılına göre % 47 oranında reel olarak daha değerli bir seviyeye gelmiştir. Bu itibarla, ulusal para biriminde yaşanan değerlenme, ithalat artışına yol açan en önemli öngörülmeyen gelişme olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca ithalatın yüksek miktarlarda artmaya başladığı 2003 yılı, 2001 krizinden sonra döviz kuru dalgalanmalarının nispeten azalarak piyasaların istikrara kavuştuğu bir yıl olarak özellik arz etmektedir. 2003 yılındaki ortalama döviz kuru alışta 1,49306 YTL/ABD Doları olmuştur. İthalat artışına bağlı olarak yerli sektördeki zararın en yoğun hissedildiği 2005 yılında ortalama döviz kuru alışta 1,34079 YTL/ ABD Doları olmuştur. Bu çerçevede 2003-2005 yılları arasında ithal malların lehine % 10 oranında maliyet avantajı oluşmuştur. 64.02; 64.03 ve 64.04 pozisyonlarındaki ortalama gümrük vergisi oranının % 10 olduğu göz önüne alındığında gümrük vergilerinden yerli üretici lehine sağlanmakta olan koruma marjı % 100 oranında erimiştir. 4.2 Enflasyon Döviz kurlarında yaşanan gevşemenin yanında yurt içi enflasyon oranları da yerli üreticilerin aleyhine sonuçlar doğurmaktadır. Her ne kadar son 5 yılda enflasyon değerleri, aşağıdaki tabloda da görüldüğü gibi, düşüş eğilimi içinde olsa da son üç yılda ortalama % 12 olarak gerçekleşen yıllık enflasyon YTL’nin alım gücünü bu oranda düşürmekte, ara mal ve nihai mal fiyatlarını artırmaktadır. Bu durum, bir yandan yerli üreticilerin girdi maliyetlerini artırırken bir yandan da yerli üretimi yapılan malların fiyatlarını artırarak, alıcıların tercihlerini etkilemektedir. Yıllık TÜFE 2001 2002 2003 2004 2005 68,5 29,7 18,4 9,3 7,7 Kaynak: TCMB Bununla beraber, iç piyasada enflasyon nedeniyle girdi fiyatları (ilk madde malzeme, yardımcı madde malzeme, enerji, işçilik) artarken, döviz kurlarının reel olarak düşmesi nedeniyle YTL’nin dış alım gücü artmakta, ithal mallar yerli mallar karşısında ucuzlamaktadır. Bu iki olgunun aynı anda yaşanması yerli mallarla ithal mallar arasındaki maliyet makasının açılmasına yol açmaktadır. Bunun sonucunda ithalatçıların kar marjları yükselirken yerli üreticilerin karlılıklarında düşüşler yaşanmaktadır. Sonuç olarak, yerli üreticilerin ithal mallar karşısındaki rekabet gücü önemli ölçüde aşınmıştır. 5. CİDDİ ZARAR ve ciddi zarar tehdidinin TESPİTİ 5.1 Soruşturma konusu ürünün yerli üretimine ilişkin bilgiler Yerli üretim üzerindeki ciddi zarar ve ciddi zarar tehdidine ilişkin incelemeler, başvuru sahibi olan ve Türkiye’deki üretimin çoğunluğunu temsil eden İstanbul Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği (İDMİB), Ege Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği (EDMİB), Türkiye Ayakkabı Sektörü Araştırma Geliştirme ve Eğitim Vakfı (TASEV), Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği (TASD), Ayakkabı Yan Sanayicileri Derneği (AYSAD) ve Türkiye Umum Ayakkabıcılar Federasyonu (TUAF) tarafından sağlanan veriler ve ilgili tarafların sağladığı bilgiler kullanılarak yapılmıştır. 5.2 Üretim Üretim (Milyon Çift) 2001 2002 2003 2004 2005 133 160 190 165 146 Ayakkabı üretimi 2001 yılında 133 milyon çift olarak gerçekleşirken, izleyen iki yılda % 20 ve % 19 oranında artış göstermiş ve 2003 yılında 190 milyon çifte ulaşmıştır. 2004 yılından sonra ise üretim düşüşe geçmiş ve sırasıyla % 13 ve % 11 oranlarında azalan ayakkabı üretimi 2005 yılında 146 milyon çift olarak gerçekleşmiştir. 5.3 Tüketim Tüketim (Milyon Çift) 2001 2002 2003 2004 2005 95 119 148 132 129 2001 yılında 95 milyon çift seviyesinde olan tüketim izleyen iki yılda % 25 ve % 24 oranlarında artmış 2004 yılında ise bir önceki yıla göre % 11 oranında azalarak 132 milyon çift seviyesine gerilemiştir. 2005 yılında ise 2004 yılına göre yaklaşık % 2 oranında düşüşle 129 milyon çift olarak gerçekleşmiştir. 5.4 Kapasite ve kapasite kullanım oranı (KKO) 2001 2002 2003 2004 2005 Kapasite (Milyon Çift) 270 315 385 380 390 Kapasite Kullanım Oranı (%) 49,3 50,8 49,4 43,4 37 Yerli üreticilerin toplam ayakkabı üretim kapasitesi 2002 ve 2003 yıllarında yıllık bazda sırasıyla % 17 ve % 22 oranlarında arttırılarak 2003 yılında 385 milyon çift seviyesine ulaşmış, 2004 ve 2005 yıllarında da bu seviyeye yakın seyretmiştir. Kapasite kullanım oranı ise, 2001, 2002 ve 2003 yıllarında ortalama % 50 seviyesinde seyretmiştir. 2004 yılından sonra ise kapasite kullanım oranı düşmeye başlamış ve izleyen iki yılda azalarak 2005 yılında % 37 olarak gerçekleşmiştir. 5.5 Yurt içi satışlar Yurt İçi Satışlar (Milyon Çift) 2001 2002 2003 2004 2005 88 107 126 108 100 Yurt içi satışlar 2001 yılında 88 milyon çiftken 2002 ve 2003 yıllarında %22 ve %18 artarak 126 milyon çifte ulaşmış; ancak bu yıldan sonra %14 ve % 7 düşerek, 2005 yılında 100 milyon çift olarak gerçekleşmiştir. 5.6 İstihdam İstihdam (Kişi) 2001 2002 2003 2004 2005 360.000 415.000 430.000 380.000 370.000 Sektörde istihdam edilen kişi sayısı 2001’de 360 bin iken, % 19 oranlık artışla 2003’te 430 bine ulaşmış, ancak 2004’ten itibaren artan ithalat rakamlarına paralel olarak düşmeye başlamıştır. 2004’te % 11 ve 2005’te % 3 oranında azalan sektördeki istihdam 2005 yılında 370 bin kişi olmuştur. 5.7 Verimlilik Verimlilik (Endeks) 2001 2002 2003 2004 2005 100 130 130 150 150 2001 yılında 100 kabul edilen verimlilik endeksi %30 artışla 2002 yılında 130 seviyesine ulaşmıştır. 2004 yılında da % 15 artarak 150 seviyesine ulaşan verimlilik endeksi 2005 yılında da aynı seviyede bulunmaktadır. 5.8 Karlılık Karlılık (%) 2001 2002 2003 2004 2005 5 5 3 2 1 Karlılığın yıllar içinde önemli oranda düştüğü görülmektedir. 2001 ve 2002 yıllarında % 5 düzeyinde olan karlılık 2003’ten itibaren sırasıyla %40, %50 ve yine %50 oranında düşerek 2005 yılında %1 seviyesine gerilemiştir. 5.9 Fiyat kırılması Ayakkabı gibi çeşitliliği çok olan bir ürün grubunda ithal ayakkabılar ile yerli ayakkabılar arasında fiyat karşılaştırılması konusunda önemli güçlükler bulunmaktadır. Bir gümrük pozisyonundan model çeşitliliği nedeniyle binlerin üzerinde modelde ayakkabı ithal edilebilmektedir. Örneğin, yüzü ve tabanı plastikten olan kadın ayakkabılarının yer aldığı gümrük tarife pozisyonunda 2005 yılında en düşük 2,42 ABD Doları/Çift ila en yüksek 665 ABD Doları /Çift arasında değişen kıymetlerden ithalat gerçekleşmiştir. Söz konusu pozisyonda istatistiklerin en düşük ve en yüksek % 5’lik kısmının dışarıda bırakılması suretiyle verilerin daha sağlıklı bir hale getirilmesi sonucunda yapılan değerlendirmede dahi en düşük ve en yüksek ayakkabı fiyatları arasında % 320’lik bir farkın bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu durum, maliyet açısından benzer özelliklere sahip ayakkabıların fiyatlarının karşılaştırılması için G.T.İ.P. bazındaki fiyatların kullanılmasının yanıltıcı olmasına neden olmaktadır. Bu nedenle fiyat karşılaştırmasının piyasada bulunan aynı maliyet özelliklerine sahip modeller bazında yapılması gerekmektedir. Başvuru yapan meslek örgütlerinin bu yönde yaptıkları anket çalışmaları sonucunda, benzer model ve niteliklerde olan ithal malların yerli malların fiyatını yıllar içinde % 20 ila % 60 oranında kırdığı ortaya çıkmıştır. Fiyat Kırılması (%) 2001 2002 2003 2004 2005 20-31 33-48 41-56 44-58 48-60 Yerinde inceleme çalışması sırasında, yerli üreticilerden fabrika çıkış faturası örnekleri, ithalatçı firmalardan ise ticari fatura ve perakende satış fiyatlarını içeren broşür ve fiyat kataloğu örnekleri alınmıştır. Bu örnekler içinde yer alan benzer ayakkabı modellerinin fiyatları birbiriyle karşılaştırılmıştır. Perakende satış fiyatlarını içeren belgelerdeki fiyatlar karşılaştırılmadan önce, satış fiyatlarından % 8 oranında katma değer vergisi (KDV) ve % 10 oranında ticari makul perakende karı düşülmüştür. Sonuç olarak, ithal malların yerli malların fiyatını değişik ayakkabı çeşitleri bazında ortalama olarak % 25-30 arasında kırdığı tespit edilmiş olup başvuru sahibi meslek kuruluşlarının yaptığı çalışmaya paralel sonuçlar alınmıştır. 6. NEDENSELLİK İLİŞKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ 6.1 Yurt Dışı Satışlar Yurt Dışı Satışlar 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Çift 46.726.139 45.448.804 53.399.440 64.456.400 57.147.604 46.368.472 Değer (USD) 91.661.392 100.730.938 107.262.373 147.304.165 167.031.882 175.642.490 Türkiye’nin ayakkabı ihracatının 2003 yılına kadar miktar ve değer olarak arttığı görülmektedir. 2000 yılında 46,7 milyon çift olan ihracat, 2001 yılında % 2,7 düşüş kaydettikten sonra 2002 ve 2003 yıllarında % 17,5 ve % 20,7 artmış 64,5 milyon çift seviyesine gelmiştir. Bu yıldan sonra ise düşüş sürecine giren ihracat 2004 ve 2005 yıllarında % 11,3 ve % 18,9 azalarak 2005 yılı sonunda 46,4 milyon çift olarak gerçekleşmiştir. Yukarıdaki istatistiklerin incelenmesinden de anlaşılacağı üzere Türkiye menşeli ayakkabıların yurt dışı satışları özellikle 2003 yılı itibariyle miktar bazında düşerken değer olarak artmaktadır. Bu durum ortalama ihracat birim fiyatlarındaki artışla birlikte değerlendirildiğinde, Türk ihraç ürünlerinin ucuz ürünlerden nitelikli ürünlere kaydığını göstermektedir. 2003 yılından bu yana ihracatta miktar olarak bir düşüş yaşanmakla birlikte, artan nitelikli ihracatın etkisiyle birim fiyatlarda ortaya çıkan artış ihracatın değer olarak artmasına neden olmaktadır. Bu durum, ihracat rakamlarında miktar bazında yaşanan düşüşün sektör üzerindeki olumsuz etkilerini bertaraf etmektedir. 6.2 Yurt içi piyasa Tüketimde 2004 yılından itibaren belirli bir azalış yaşansa da tüketimdeki azalmanın, yerli üretim üzerinde ciddi zarar veya ciddi zarar tehdidi oluşturacak seviyede olmadığı anlaşılmıştır. 6.3 İç rekabet İç piyasada yerli üreticiler arasında ciddi zarara yol açacak şekilde yeni bir rekabet artışı tespit edilmemiştir. 6.4 Üretim kapasitesi ve giderlerdeki artış 2001 yılından bu yana üretim kapasitesinde önemli bir yükselme olmamıştır. Buna bağlı olarak da aşırı bir amortisman veya finansman gideri artışı söz konusu değildir. 6.5 Alternatif ürün gelişmesi Temel bir ihtiyaç maddesi olan ayakkabıların tüketim açısından herhangi alternatifi geliştirilmemiştir. Bununla beraber, kişisel zevklere, ihtiyaca ve bütçeye göre değişen görünüm ve özelliklerde ayakkabıların tüketimi söz konusu olduğundan, doğal olarak farklı çeşitlerde ayakkabılar üretilmekte ve ithal edilmektedir. Alternatif ürün gelişmesi açısından ciddi bir zarar tehdidinin olmadığı anlaşılmaktadır. 7. SONUÇ 2000 yılında 9,2 milyon çift seviyesinde bulunan şikâyet konusu ürünün ithalatı soruşturma konusu dönem boyunca sürekli olarak artarak 2005 yılında 26,7 milyon çifte ulaşmıştır. Özellikle 2003 yılı ithalat rakamlarında büyük sıçramalar yaşanmış, bu yıl ithalat bir önceki yıla göre % 111 oranında artmıştır. 2000 yılından 2005 yılına gelindiğinde toplam ithalatın % 190 oranında arttığı görülmektedir. Son yıllarda düşük seyreden reel döviz kurları ithal ürünlerin maliyetini düşürmektedir. Buna rağmen ayakkabı fiyatları da soruşturma dönemi boyunca genel enflasyon sürecine paralel olarak artmaya devam etmiş, ithal maliyetlerindeki azalma tüketici fiyatlarına yansımamıştır. Bu durum ithalatçıların kar marjlarının arttığını göstermektedir. İthalattaki bu gelişim sektörün ithalata kaymasına neden olmuş, yaşanan bu gelişmelerin sonucunda yerli üreticilerin göstergelerinde önemli bozulmalar ortaya çıkmıştır. Ayakkabı sektörü, emek yoğun üretim yapılan bir sektör olması nedeniyle önemli ölçüde istihdam yaratmaktadır. 2001-2004 yılları arasında ortalama 400.000 kişinin istihdam edildiği sektörde çalışanlar, yaklaşık 23,5 milyon olan Türkiye’nin toplam iş gücünün % 1,7’sini tek başına oluşturmaktadırlar. Ayakkabı sektörü, yan sanayileriyle de önemli istihdam yaratmaktadır. Ayakkabı üretim sürecinin geleneksel aşamalarını oluşturan kalıp hazırlanması, kalıp üretimi ve saya dikimi işlemlerini gerçekleştiren ve fason üretim yapan işletmelerdeki işgücü de değerlendirildiğinde ayakkabı sektörünün yarattığı istihdamın boyutları daha da genişlemektedir. Sektörün incelenmesi sonucunda kalite ve fiyat açısından alt dilimi oluşturan ürünlerin üretimini gerçekleştiren işletmelerin önemli ölçüde istihdam yarattığı anlaşılmıştır. Düşük fiyatlı ithal ürünlerin bu kesimler üzerinde yıkıcı etkileri olduğu ve sektörün bu kesimindeki istihdam ve üretim değerlerinde düşüşler olduğu görülmektedir. Sektörün diğer önemli bir kesimini de daha kaliteli ve pahalı ürünler üreten ve sektördeki bir üst dilimi oluşturan, ihraç pazarlarında da kısmen rekabetçi olabilen işletmeler oluşturmaktadır. Bu işletmeler yeni ürünler geliştirebilen, ürünlerini yurt dışında pazarlayabilen, uygun çalışma koşullarına, yönetim anlayışına sahip işletmelerdir. Önümüzdeki dönemde, bu işletmelerin güçlenmeleri ve ithalat baskısıyla sektörden çekilen alt dilimdeki işletmeler nedeniyle ortaya çıkacak işsizliği bertaraf etmeleri beklenmektedir. Ancak hâlihazırda, artan ithalat üst dilimdeki bu işletmeleri de tehdit etmektedir. İthalat artışının % 190 olarak gerçekleştiği 2000-2005 yılları arasında, yerli üreticilerin üretim, yurt içi satışlar, kapasite kullanım oranı, istihdam, karlılık gibi ekonomik göstergelerinde bozulmalar olduğu tespit edilmiştir. Diğer faktörlerin söz konusu bozulma üzerinde etkisi olmadığından hareketle, ithalatın seyrinin ve gerçekleşme koşullarının özellikle sektördeki asgari karlılığı engelleyerek yerli üreticiler üzerinde ciddi zarar ve ciddi zarar tehdidine yol açtığı tespit edilmiştir.