İthalatta Korunma Önlemlerine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2008/7)

52.06 başlığında sınıflandırılan dikiş ipliği hariç, ağırlık itibariyle % 85 den az pamuk içeren ve perakende satış için hazırlanmamış pamuk iplikleri, içerisinde pamuktan farklı elyaflardan üretilmiş iplikleri de barındırmakta ve kullanıcılar tarafından %85’ten fazla pamuk içeren ipliklerle aynı amaçla kullanılmamaktadır. Yerli üreticilerce yaygın olarak 52.05 başlığında sınıflandırılan iplik üretilmekte olup; kullanıcılar bu iplikleri arzu ettikleri karışım oranlarında diğer ipliklerle karıştırmayı tercih etmektedir. Bu nedenle, 52.06 başlığında sınıflandırılan iplik türünün doğrudan ticareti ve talebi oldukça sınırlı olup ithalatı da buna paralel olarak düşük seviyelerde seyretmektedir.

52.07 başlığında sınıflandırılan dikiş ipliği hariç, perakende satılacak hale getirilmiş pamuk iplikleri ise içerisinde hem %85’ten az pamuk içeren pamuk ipliklerini hem de %85’ten fazla pamuk içeren pamuk ipliklerini barındırmaktadır. Bu ürünlerin kullanıcıları, tekstil ve hazır giyim sektöründe üretim yapan firmalar olmayıp; ticari takdim şekilleri ve dağıtım kanalları 52.05 ve 52.06 başlıklarında sınıflandırılan eşyadan farklılık göstermektedir. Örme ve kumaş üretim makinelerinde kullanılamayacak küçük miktarlarda ve nihai tüketiciye yönelik olarak satışa sunulmaktadır. Hangi pamuk ipliklerinin perakende satışa hazır sayılacağı ise Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi XI Bölümüne ait Genel Açıklama Notlarının (I) (B) (3) kısmında belirtilmektedir.

Soruşturma konusu pamuk ipliği yurt içinde ve dünyada ağırlıklı olarak open-end ve ring olarak tanımlanan standartlaşmış iki üretim tekniğinden biri kullanılarak üretilmektedir. Bu üretim türlerinde pamuk ortak olarak harman-hallaç, taraklama ve cer işlemlerine tabi tutulur. Bu üç işlem sonrasında elde edilen şeritler open-end ve ring eğirme sistemlerinden biriyle eğrilerek ticari olarak open-end ve karde olarak anılan iplikler üretilmektedir. Ring sisteminde eğrilen iplikler ayrıca penyeleme işleminden geçirilerek penyelenmiş iplik de üretilmektedir. Bu işlemler sonucunda elde edilen tek kat iplikler kullanılarak çok katlı bükülü (rötor) ve katlı bükülü (kable) iplikler elde edilebilmektedir.

Soruşturma kapsamında yapılan incelemelerde yerli üreticilerin tamamının yerli ya da ithal pamuk hammaddesini girdi olarak kullanarak ve harman-hallaç aşamasından itibaren tüm üretim süreçlerini tesislerinde gerçekleştirerek pamuk ipliği üretimi yaptıkları anlaşılmıştır. Bunun yanında, gerekli teknolojinin varlığı halinde üretim tesisinde, diğer durumlarda ise ithal ya da yerli tek katlı ipliklerin üretildikleri tesis dışındaki tesislerde büküm işlemine tabi tutulmasıyla çok katlı iplik elde edilebildiği anlaşılmıştır.

Bu kapsamda, korunma önlemi ile korunması amaçlanan katma değerin pamuk ipliği üretimi süreci olduğu ve katma değerin harman-hallaçlama, taraklama, cer ve eğirme işlemlerinin gerçekleştirilmesi sırasında oluştuğu tespit edilmiştir.

1.7 Benzer veya doğrudan rakip mal

52.05, 52.06 ve 52.07 gümrük tarife pozisyonlarında sınıflandırılan soruşturma konusu eşyanın yerli üreticiler tarafından üretilenleri ile ithal edilenlerinin teknik ve fiziksel özellikler, çeşit, satış kanalları ve kullanım alanları itibariyle aynı veya benzer özelliklere sahip olduğu, bu itibarla benzer mal olduğu tespit edilmiştir. Ancak, soruşturma konusu eşyanın toplam ithalatının %99’luk kısmının 52.05 başlığında yapılması ve 52.06 ve 52.07 başlıklarında sınıflandırılan pamuk ipliklerinin ithalatında korunma önlemi alınmasını gerektirecek koşulların oluşmaması nedeniyle sonuç raporunun bundan sonraki kısımlarında yalnızca 52.05 başlığında sınıflandırılan eşyaya ilişkin olarak yapılan tespitler yer alacaktır.

2. SORUŞTURMA KONUSU EŞYANIN İTHALATI İLE İLGİLİ BİLGİLER

2.1. İthalatın seyri

Bu bölümde 52.05 başlığında sınıflandırılan eşyanın 2003-2007 yılları arasında ve 2007-2008 Ocak-Mayıs döneminde Türkiye’ye gerçekleştirilen kati ithalatı, miktar ve değer yönünden değerlendirilerek ithalat miktarı ile yerli üretim ve tüketim miktarları karşılaştırılmıştır.

Soruşturma konusu dönem boyunca 52.05 pozisyonundaki ürünlerin ithalat miktarı sürekli olarak artış göstermiştir. 2005 ve 2006 yıllarında %63,6 ve %46,9 düzeylerinde gerçekleşen ithalat artış oranı özellikle 2007 yılında yüksek seviyelere ulaşmış, bir önceki yıla göre yaklaşık % 120 oranında ani bir artış gösteren ithalat 2007 yılında 141.342 ton olarak gerçekleşmiştir.

2008 yılı Ocak-Mayıs döneminde ithalat artışı devam etmiş, bu dönemde ithalatta bir önceki yılın aynı dönemine göre %32 oranında artış kaydedilmiştir.

2.2. İthalatın piyasa payı

Soruşturma konusu dönem boyunca 52.05 başlığında sınıflandırılan eşyanın ithalatının, piyasa payını sürekli olarak artırdığı görülmektedir. 2003 yılında % 2,6 olan piyasa payı 2006’da %5,6’ya ulaşmış, 2007 yılında ise iki katından fazla bir artışla %12,5’e yükselmiştir.

2.3. İthalatın yerli üretime oranı

52.05 başlığında sınıflandırılan eşyanın ithalatının yerli üretime oranı inceleme döneminde artış eğilimi içinde olmuş; 2003 yılında %2,2 olan bu oran 2006 yılında %4,8’e çıkmıştır. 2007 yılında ise bu oran ithalattaki önemli artışın etkisiyle büyük bir sıçrama yaparak %10,8’e ulaşmıştır.

3. ÖNGÖRÜLMEYEN GELİŞME

Pamuk ipliği sanayinde arz, talep ve fiyat dengesinin temel belirleyicileri pamuk, enerji ve tekstil/hazır giyim sektörlerindeki gelişmelerdir.

Pamuk ipliği piyasasındaki denge fiyatının önemli belirleyicilerinden olan pamuk fiyatları, dünya pamuk fiyatlarına ilişkin olarak 1966 bu yana yayımlanan Cotlook A Index’e göre 2005 yılından itibaren artış göstermektedir. Bu gelişmenin beklenen sonucu maliyetlerin artması yönündedir. Enerji yoğun bir sanayi dalı olan pamuk ipliği üretiminde enerji fiyatları iplik fiyatlarını doğrudan ve önemli ölçüde etkilemektedir. 2005 yılından bu tarafa enerji hammaddelerinde ortaya çıkan fiyat artışlarının beklenen doğal sonucu pamuk ipliği maliyetlerinin artmasıdır.

1995 yılında Uruguay Round sonucunda yapılan Tekstil ve Hazır Giyim Anlaşması, 2005 yılı itibariyle tekstil ve hazır giyim ürünlerine uygulanmakta olan miktar kısıtlamalarının kaldırılmasını düzenlemiştir. 2001 yılında Çin’in Dünya Ticaret Örgütüne üye olması ve bu serbestleşme kapsamına girmesiyle başta Çin ve Hindistan olmak üzere işçilik avantajı olan Uzak Doğu kaynaklı tekstil ve hazır giyim ticaretinin büyük ölçüde artacağı beklentisi oluşmuştur. Tekstil ve hazır giyim sektöründeki beklentinin etkisi özellikle Uzak Doğu’da pamuk ipliği talebinin artması yönünde olmuştur. Ancak bu beklentinin etkisiyle yatırımlarda gerçekleşen artış, talepteki artıştan fazla olmuş dolayısıyla talebin fiyatlar üzerindeki beklenen etkisi gerçekleşmemiştir.

Yatırımlarda gerçekleşen bu artışların yanı sıra Uzakdoğu ülkelerindeki pamuk üretiminde gerçekleşen artışlar da pamuk ipliği üretiminin artmasına ve fiyatların baskılanmasına neden olmaktadır. Diğer taraftan, en büyük pamuk ipliği kullanıcılarından olan Çin’in özellikle 2007 yılının son çeyreğinden itibaren pamuk ipliği talebinde azalma görülmüştür, Cotton USA Pamuk Bülteninde bu azalmanın 2008/2009 döneminde de yaklaşık %5-7 oranında olacağı tahmin edilmektedir. Sektördeki bu gelişmeler, son iki yılda özellikle Uzak Doğu’da gerçekleşen aşırı genişlemenin de sonucu olarak pamuk ipliği stoklarının artış göstermesi ve ülkelerin farklı pazarlar araması sonucunu doğurmuştur.

2005 yılından bu tarafa pamuk ipliği üretimini ilgilendiren parametrelerdeki dünya genelindeki bu gelişmelerin yanında Türkiye özelinde ortaya çıkan gelişmeler de pamuk ipliği maliyetlerini arttırıcı yönde olmuştur. 2003 ila 2007 yılları arasında enflasyon oranlarında hızlı düşüş görülmesine rağmen aynı dönemde fiyat endekslerindeki toplam artış % 50’nin üzerinde olmuştur. Dolayısıyla, başta işçilik olmak üzere yerli tedarik edilen girdilerdeki fiyat artışları maliyetler ve dolayısıyla pamuk ipliği fiyatları üzerinde baskı yaratmıştır.

Pamuk ipliği denge fiyatlarını etkileyen iç ve dış faktörlerdeki bu gelişmeler sonucunda artan maliyetler Türkiye’ye ithal edilen pamuk ipliği fiyatlarına yansımamıştır. Pamuk ipliklerinin ithal fiyatlarının ağırlıklı ortalaması ABD Doları bazında 2007 yılında, 2004 yılındaki seviyesinin altında kalmıştır. Artan maliyetlere karşı ithal fiyatlarının artmaması, bundan da öte reel olarak düşüş göstermesi yerli iplik üreticilerinin beklenmedik bir ithalat baskı altında kalmasına neden olmuştur.

4. YERLİ ÜRETİCİLER ÜZERİNDE CİDDİ ZARAR TESPİTİ İLE İLGİLİ BİLGİLER

Pamuk ipliği ithalatında korunma önlemi alınmasına ilişkin başvuruda yer alan yerli üretime ilişkin veriler ilgili meslek kuruluşları tarafından sağlanmıştır. Soruşturma sürecinde 52.05 başlığında sınıflandırılan pamuk ipliklerine ilişkin olarak yerli üretimi temsil edebilecek nitelikleri haiz bir örneklem kümesi oluşturulmuştur. Bu örneklem kümesi soruşturma kapsamında bilgi sağlayan 90 yerli üretici firmadan oluşturulmuş olup, bu firmalar pamuk ipliği üretiminin gerçekleştirildiği belli başlı üretim merkezlerinde yerleşik bulunmaktadır.

Aşağıda yer alan tablolarda 52.05 başlığında sınıflandırılan pamuk ipliklerine ilişkin olarak örneklem kümesine ait bilgiler yer almaktadır. Bunun yanında, tüm göstergelere ilişkin olarak başvurunun gizli olmayan özetinde yer alan sektörün genel rakamlarına da değinilmekte ve tüketim miktarına ilişkin veriler ithalat verileri ile karşılaştırmayı da mümkün kılmak amacıyla başvurunun gizli olmayan özetinde yer aldığı gibi yalnızca sektör geneline ilişkin olarak verilmektedir.

4.1. Tüketim

Meslek kuruluşlarının sağladığı veriler, iç piyasada pamuk ipliği tüketiminin 2003-2005 yılları arasında birbirine yakın miktarlarda gerçekleştiğini göstermektedir. Tüketim endeksi 2006 yılında 16 puanlık önemli bir artış göstermiş, 2007 yılında da aynı seviyesini korumuştur.

4.2. Üretim

2003-2006 döneminde yaklaşık 10 puanlık artış gösteren örneklem kümesinin üretim endeksi 2007 yılında 16 puanlık bir düşüş göstermiştir. Bu düşüşün önemli bir sebebi bazı firmaların üretimlerini durdurmaları olmuştur. Sektör geneline ilişkin üretim göstergeleri incelendiğinde de 2006 yılında gerçekleşen bir miktar üretim artışının ardından 2007 yılında üretim miktarının düştüğü görülmektedir.

4.3. Kapasite ve kapasite kullanım oranı

2003-2005 döneminde küçük miktarlarda artarak istikrarlı bir seyir izleyen örneklem kümesinin kapasite endeksi, 2006 yılında da 8 puanlık bir artış sergilemiştir. Ancak 2007 yılında yaşanan firma kapanmaları nedeniyle bu yılda 2003 seviyesinin de altına düşmüştür. Sektöre geneline ilişkin kapasite verileri ise 2007 yılında cüzi miktarda bir artış göstermiştir.

2006 yılına kadar küçük artışlar gösteren örneklem kümesinin kapasite kullanım oranı 2006 ve 2007 yıllarında 4’er puanlık düşüş göstermiştir. 2007 yılında üretimine devam eden firmalar kurulu kapasitelerini kullanmakta zorluk çekmeye başlamışlardır.

4.4. Yurt içi satışlar

2004 ve 2005 yıllarında küçük miktarlarda düşüş gösteren yurt içi satışlar endeksi, 2006 yılında 14 puanlık bir artış göstermiştir. Ancak, örneklem kümesinin 2007 yılı verileri incelendiğinde yurt içi satışlarda 23 puanlık önemli bir gerileme olduğu görülmektedir. Artan ithalat nedeniyle tüketim ve kapasitede yaşananlara paralel gelişmeler yurt içi satışlarda da yaşanmıştır. Sektörün geneline ilişkin veriler incelendiğinde yurt içi satışlardaki gelişmelerin de aynı yönde olduğu görülmektedir.

4.5. Stoklar

Örneklem firmalara ait veriler incelendiğinde stokların inceleme konusu dönemde artış gösterdiği görülmektedir. 2007 yılında stok endeksinde gerçekleşen artışın 48 puan olduğu görülmektedir. Sektöre ilişkin genel veriler de stokların 2007 yılında arttığını göstermektedir.

4.6. Şirket içi dikey kullanım

Pamuk ipliği üreten firmaların bir kısmı entegre firmalar olup, üretmiş oldukları iplikleri yine kendi tesislerinde kullanmaktadırlar. Şirket içi kullanım, örneklem firmalarda 2005 yılında önemli bir artış göstermiş, 2006 yılında 24 puan oranında düşmüş, 2007’de ise 55 puan artmıştır. 2007 yılında yurt içi satışlarında gerileme yaşayan firmaların zararına satış yapmaktansa dikey kullanımlarını arttırarak pamuk ipliğini mamul ürünlerinin üretiminde değerlendirdikleri anlaşılmaktadır. Ayrıca, yapılan incelemeler neticesinde sektördeki dikey kullanım oranının toplam üretimin yaklaşık %10’u seviyesinde olduğu tespit edilmiştir.

4.7 Verimlilik

Örneklem kümesinde verimlilik inceleme konusu dönemde sürekli artış göstermiştir. Verimlilikteki bu artışın önemli bir sebebi firmaların istihdamlarını azaltmalarıdır. Sektöre ilişkin verimlilik de inceleme konusu dönemde aynı şekilde sürekli artış göstermiştir.

4.8. İstihdam

Örneklem kümesine ilişkin istihdam inceleme konusu dönem süresince azalmış olup, istihdamda 2006 yılında 6 puanlık, 2007 yılında ise 17 puanlık önemli düşüşler görülmüştür. Sektöre ilişkin genel istihdam verileri de aynı trendi yansıtmaktadır. Bu durumun, firma kapanmalarından ve tesislerinin belirli bölümlerini devre dışı bırakan diğer üreticilerin gerçekleştirdikleri önemli işten çıkarmalardan kaynaklanmaktadır. İstatistiklere yansımamakla birlikte birçok işyerinin tazminatlarını ödeyemedikleri için işçilerini ücretsiz izine çıkardıkları tespit edilmiştir.

4.9. Karlılık

Örneklem firmaların verileri 2004 yılından itibaren zarar göstermeye başlamış, 2005 ve 2006 yıllarında zarar oranı artmış, 2007 yılında ise kar ortaya çıkmıştır. 2007 yılında %1 oranında kar görünmesini asıl sebebi özellikle 2006 yılında zarar eden firmaların büyük bir kısmının 2007 yılında kapanmış olmasıdır. Sektörün tamamına ilişkin veriler bir zarar göstermemekle birlikte karlılık oranındaki değişimler örnekleme ait verilerle yaklaşık aynı eğilimi yansıtmaktadır.

5. NEDENSELLİK İLİŞKİSİNİN İNCELENMESİ

5.1. Fiyat farkı

52.05 pozisyonunda yer alan ürünlerin 2007 yılında yerli üreticiler tarafından üretilenleri ile ithal edilenlerinin ortalama birim fiyatlarının karşılaştırılması neticesinde, tek kat ipliklerde ürün grupları itibariyle fiyat farkı miktarı hesaplanmıştır.

İthal ürünlerin gümrüklenmiş ortalama birim fiyatının hesaplanmasında 2007 yılında gerçekleştirilen ithalat işlemlerine ilişkin Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri ile ithalatçılar tarafından Müsteşarlığa sunulan ithal faturaları bilgileri kullanılmış ve ithal ürünlerin gruplar itibariyle ağırlıklı ortalama CIF birim fiyatları elde edilmiştir. Elde edilen bu CIF birim fiyatların üzerine ortalama gümrük vergisi ve diğer gümrükleme masraflarına karşılık olarak %5 oranında ekleme yapılarak ithal ürünün gümrüklenmiş ortalama birim fiyatı, ABD Doları/Net Kg cinsinden bulunmuştur.

Yerli ürün ortalama birim fiyatlarının hesaplanmasında yerli üreticileri temsil niteliği taşıyan 47 firmanın, 52 farklı iplik türüne ilişkin YTL/Brüt Kg cinsinden 2007 yılı ortalama yurtiçi satış fiyat bilgisi kullanılmıştır. Her bir grup için YTL/Brüt Kg cinsinden elde edilen yerli ürün birim fiyatları yaklaşık % 3 olan Net-Brüt farkı dikkate alınarak YTL/Net Kg’a dönüştürülmüş, bu fiyatlar da 1,20 olarak alınan ABD Doları-YTL döviz kuru kullanılarak ABD Doları /Net Kg cinsinden ifade edilmiştir.

Yukarıda açıklandığı şekilde hesaplanan ithal ürün ortalama birim fiyatı ile yerli ürün ortalama birim fiyatı arasındaki fark, fiyat farkı miktarını ifade etmektedir. Ürün grupları itibariyle hesaplanan 2007 yılı fiyat farkı miktarları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.

5.2. Diğer faktörler

Tüketici tercihlerindeki değişiklik ve talep daralması: Raporun 4.1. Bölümündeki tablodan anlaşılabileceği gibi yurt içi pamuk ipliği tüketimi 2007 yılına kadar sürekli artış göstermiş, 2007 yılında ise bir önceki sene gerçekleşen pamuk ipliği tüketimi yaklaşık olarak seviyesini korumuştur. Bu durum, pamuk ipliği tüketicilerinin tercihlerinde bir değişiklik olmadığını ayrıca yerli üretim göstergelerinde bozulmaya sebep olabilecek bir talep daralması gerçekleşmediğini göstermektedir.

Ticareti kısıtlayıcı uygulamalar: Yerli üreticiler tarafından üretilmiş pamuk ipliği ihracatına ilişkin olarak diğer ülkeler tarafından uygulanmakta olan herhangi bir ticaret politikası önlemi bulunmamaktadır. Bu kapsamda, ticareti kısıtlayıcı uygulamalarla yerli üreticilerin ekonomik göstergelerindeki bozulma arasında bir ilişki bulunmadığı anlaşılmaktadır.

İhracatta azalma: Yerli üreticiler tarafından 52.05 gümrük tarife pozisyonundan yapılan pamuk ipliği ihracatı inceleme döneminde dalgalı bir seyir izlemiş 2003 yılında 100 olan ihracat endeksi 2004-2007 döneminde sırasıyla 114, 108, 138 ve 117 olarak gerçekleşmiştir. Yerli üreticilerin ihracat performansının istikrarlı olduğu ve inceleme dönemi içinde ihracatta görülen dalgalanmanın yerli üreticilerin ekonomik göstergelerindeki bozulmanın nedeni olmadığı düşünülmektedir.

Üretim teknolojisindeki değişiklikler: Türkiye pamuk ipliği sektörü teknolojik açıdan dünyada ilk sıralarda yer almaktadır. Türkiye’deki iplik makineleri gerek AB’ye gerek dünyaya göre oldukça yeni olup, Uluslararası Tekstil Üreticileri Federasyonu verilerine göre 10 yaşından daha eski olmayan makinelerin toplam kapasite içindeki payı Türkiye’de dünya ortalamasının 2,5 katıdır. Yapılan yerinde incelemelerde de Türkiye’de oldukça ileri bir üretim teknolojisinin kullanıldığı, yerli üreticilerin modern bir makine parkına sahip oldukları gözlenmiştir.

Yerli üreticiler arasındaki rekabet: Türkiye’de uzun yıllardır çok sayıda üretici tarafından 1 milyon tonun üzerinde pamuk ipliği üretimi gerçekleştirilmekte olup, yerli üreticiler arasındaki rekabet şartlarında önemli bir değişiklik olmamıştır.

Üretim kapasitesinin yetersizliği: Başvuru sahiplerinin tüketim ve kapasite verileri incelendiğinde, yerli üreticilerin üretim kapasitesinde yerli üretim üzerinde ciddi zarara neden olabilecek bir yetersizlik olmadığı görülmektedir. Ayrıca, yerli üreticilerin kapasite kullanım oranları da ciddi zararın kapasite yetersizliğinden kaynaklanmadığının bir göstergesidir.

Kapasite artışı: Yerli üreticilerin kapasitesi inceleme döneminde bir miktar artış göstermiş olmakla beraber, bu dönemde aşırı bir kapasite artışı yoktur. Bu kapasite artışının bir kısmı yenileme yatırımlarından bir kısmı da yeni makine alımlarından kaynaklanmıştır. Kapasite artırımlarının yapılmasında 2007 yılına kadar iyi giden piyasa şartları ile yerli üreticinin ihracatını artıracağı yönündeki beklentisi etkili olmuştur.

Soruşturma çerçevesinde yapılan incelemelerde, tüketici tercihlerindeki değişiklik, talep daralması, ticareti kısıtlayıcı uygulamalar, ihracatta azalma, üretim teknolojisindeki değişiklikler, yerli üreticiler arasındaki rekabet, üretim kapasitesinin yetersizliği, kapasite artışı hususları incelenmiş olup, yerli üreticiler üzerinde ciddi zarar ve ciddi zarar tehdidine neden olan ithalat artışı dışında başka bir faktör tespit edilmemiştir.

6. SONUÇ

Sonuç olarak, 52.05 G.T.P.’sinde sınıflandırılan pamuk ipliğinin ithalatının özellikle son dönemde ani ve önemli oranda arttığı; bu artışın yerli üreticilerin ekonomik göstergelerinde bozulmalara neden olduğu, diğer faktörlerin söz konusu bozulma üzerinde etkisi olmadığı, ithalat artışı ve gerçekleşme koşulları ile yerli üreticilerin ciddi zarar ve ciddi zarar tehdidi ile karşı karşıya kalması arasında nedensellik ilişkisi olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca, 52.06 ve 52.07 G.T.P.’lerinde sınıflandırılan pamuk ipliklerinin ithalatında yerli üretim üzerinde ciddi zarar ve ciddi zarar tehdidi oluşturacak ve korunma önlemi alınmasını gerektirecek koşulların oluşmadığı tespit edilmiştir.