İthalatta Korunma Önlemlerine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2009/10)

Diğer taraftan, yerli ürün ile ithal ürünün pazarlama ve satış kanalları incelendiğinde aralarında bir fark bulunmadığı tespit edilmiştir. Yerli üretici firma ürünleri yetkili satıcısı, yetkili üreticisi, aramalı kullanıcıları ve toptancılara satmaktadır. İthal ürünler ise aynı şekilde toptancı ve aramalı kullanıcılarına satılmaktadır. Tüketicilerin yurt içi pazarda ithal ürünlere ulaşmaları bakımından bir farklılık bulunmamaktadır.

Buna ilaveten, yerli üretilen eşya ile ithal edilen eşya özellikle inşaat, mobilya, otomotiv ve beyaz eşya sektörlerinde kullanılmaktadır.

Bu değerlendirmeler çerçevesinde, soruşturma konusu ürünlerin ithal edilenleri ile yurt içinde üretilenleri arasında kullanım alanları ve dağıtım kanalları açısından bir farklılık bulunmadığı, kalite açısından karşılaşılabilen bazı farklılıkların ise satın alma kararını büyük ölçüde etkilemediği, talep açısından belirleyici unsurun; aramalı olarak kullanılacak olan bu ürünlerin fiyatı olduğu ve bu ürünlerin doğrudan rakip ürün olarak değerlendirilebileceği anlaşılmıştır.

2. SORUŞTURMA KONUSU EŞYANIN İTHALATI İLE İLGİLİ BİLGİLER

2.1. İthalatın seyri

Soruşturma konusu eşyanın ithalatına ilişkin veriler 2004-2008 yılları 12 aylık dönemi kapsamaktadır. Diğer taraftan 2008-2009 yıllarının ilk 4 aylık dönemine ilişkin veriler de değerlendirilmiştir. Diğer taraftan, ithalat istatistikleri 70.04 ve 70.05 GTP’lerinde yer alan eşyanın toplamını yansıtan verilerdir.

Soruşturma konusu eşyanın ithalatı 2004-2007 yıllarında artış göstermiş ancak 2008 yılında %47 oranında düşmüştür. 2009 yılının ilk 4 aylık döneminde ise genel ithalat bir önceki yılın aynı dönemine göre %53 oranında azalmıştır.

2.2 Ülkeler itibarıyla ithalat

İnceleme konusu dönemde 2006 yılında İran ve Rusya menşeli ithalat miktar bazında artış göstermiş 2007 ve 2008’de ise düşmüştür. 2006 yılında yapılan gözden geçirme soruşturması sonucunda korunma önleminin miktar kısıtlaması yerine ek mali mükellefiyet şeklinde uygulanmaya başlamış olmasının da bu artışa etkisi olmuştur. Diğer ülkelerden yapılan ithalat ise sürekli artmış ancak 2008 yılında %46 oranında düşmüştür.2009 yılının ilk 4 aylık döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre bir düşüş görülmekte, ancak Rusya menşeli ithalatta %30 oranında bir artış görülmektedir.

2.3. İthalatın piyasa payı

İthalatın piyasa payı 2007 yılına kadar artmış ancak 2007 ve 2008 yıllarında ise düşüş göstermiştir.

2.4. İthal fiyatları

Soruşturma konusu eşyanın yıllar itibarıyla birim fiyatları incelendiğinde birim satış fiyatlarının inceleme konusu dönemde artış gösterdiği ancak genel ithalata ilişkin birim fiyatların altında kaldığı tespit edilmiştir.

3. CİDDİ ZARAR VE CİDDİ ZARAR TEHDİDİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Başvuru konusu ürüne ilişkin ekonomik göstergeler yerli üretici ve başvuru sahibi tek firma olan Trakya Cam tarafından temin edilmiş olup, yerli üretimin tamamını temsil etmektedir.

3.1. Tüketim

Soruşturma konusu ürünün yurtiçi toplam tüketimi de 2005 ve 2006 yıllarında artmış, 2007 yılında bu artış hızı azalmış, 2008 yılında ise yaşanan ekonomik kriz sebebiyle tüketim düşmüştür.

3.2. Üretim

Soruşturma konusu ürünün üretimi korunma önleminin uzatıldığı ve ek mali mükellefiyet şeklinde uygulanmaya başlandığı 2006 yılında Lüleburgaz Fabrikasının 5 ay süreyle faaliyetine ara vermiş olması sebebiyle %10 oranında azalmış, 2007 ve 2008 yıllarında ise artmıştır. Üretim artışı Trakya Cam’ın yeni üretim hatlarını devreye almış olması nedeniyle gerçekleşmiştir. Yeni üretim hatlarının kurulması, uygulaması devam eden korunma önlemi süresi içinde Trakya Cam’ın yeni rekabet şartlarına uyumu çerçevesinde yapmış olduğu yatırım planları dahilinde gerçekleştirilmiştir.

3.3. Yurt içi satışlar

Soruşturma konusu eşyanın yurtiçi satışları inceleme konusu dönemde sürekli artış göstermiş ancak 2008 yılında görülen ekonomik daralma nedeniyle %3 oranında düşmüştür.

3.4. Yurtdışı satışlar

Soruşturma konusu eşyanın yurt dışı satışları 2008 yılına kadar düşmüş ancak söz konusu yılda küresel bir kriz yaşanmış olmasına rağmen % 133 oranında artmıştır. Bu durum, ilgili tarafların yerli üreticinin karşı karşıya olduğu zarar tehdidinin diğer pazarlara yaptığı ihracat düşüşünden kaynaklanmadığını göstermektedir.

3.5. Kapasite ve kapasite kullanım oranı

Soruşturma konusu eşyanın yerli üreticisi 2007 ve 2008 yıllarında üretim kapasitesini arttırmıştır. Söz konusu kapasite artışı korunma önlemi uygulandığı süre içinde rekabet koşullarına uyum programları kapsamında önceden planlanmıştır.

Yerli üreticinin kapasite kullanım oranı ise özellikle üretimin büyük ölçüde azaldığı 2006 yılında azalmış, 2007 yılında tekrar %86 seviyesine yükselmiştir. 2008 yılında ise kapasite kullanım oranı da %83 seviyesine düşmüştür.

3.6. Dönem sonu stoklar

Soruşturma konusu eşyanın dönem sonu stok miktarı 2005 yılında büyük bir artış göstermiştir. Bu dönemdeki stok artışı yurt dışı satışlardaki azalmadan da etkilenmiştir. Stoklar 2006 ve 2007 yılında da artmaya devam ederken 2008 yılında %109 oranında büyük bir artış görülmüştür. Firmanın satış rakamları incelendiğinde 2008 yılı stok artışının ihracat düşüşünden değil, yurt içi satışlardaki azalmadan kaynaklandığı tespit edilmiştir.

3.7. İstihdam

Soruşturma konusu eşya üreticisi firmanın istihdamı 2005 yılında azalmış, 2006 yılında %3 oranında artmış, kapasite artışının olduğu 2007 yılında ise %12 oranında artmıştır. Diğer ekonomik göstergelerin de olumsuz seyrettiği 2008 yılında ise istihdam %2 oranında düşmüştür.

3.8. Verimlilik

Yerli üretime ilişkin işgücü verimliliği üretimin önemli miktarda düştüğü 2006 yılında 741 seviyesine düşmüş, ilerleyen yıllarda ise sürekli olarak artmıştır.

3.9. Karlılık

Yerli üretime ilişkin karlılık verileri inceleme konusu dönemde 2007 yılı hariç sürekli düşüş göstermiştir.

4. NEDENSELLİK İLİŞKİSİNİN İNCELENMESİ

Bu bölümde, başvuru konusu ürünün üretim maliyetini etkileyen unsurlar incelenmiş olup, soruşturma konusu ülkelerden yapılan ithalatın yerli üretim karşısındaki maliyet avantajları değerlendirilmiştir.

4.1. Maliyet karşılaştırması

Devlet Planlama Teşkilatı tarafından yayımlanan 9. Kalkınma Planı Taş ve Toprağa Dayalı Sanayiler özel İhtisas Komisyonu Raporu’na göre düz cam üretiminde enerji maliyetlerinin toplam maliyet içindeki payı %26, hammadde maliyetlerinin payı ise %33 düzeyindedir. İran’da yerleşik ihracatçı firma olan ilgili taraflar enerjinin toplam maliyet içindeki payının %4-6 arasında değiştiği iddiasında bulunmuşlardır. İlgili taraflar, hammaddelerden sodyum karbonat (soda) ve silisyum (kum) girdilerine ilişkin maliyetlerin İran’da Türkiye’ye nispeten çok yüksek olduğunu, bu girdilerin toplam maliyet içindeki payının ise sırasıyla yaklaşık %25 ve %12 civarında olduğunu iddia etmişlerdir. Ancak, anılan Komisyon raporunda belirtildiği üzere, düz cam üretiminde kullanılan hammaddelerin toplamı içinde, soda ve kumun toplam payı %81 oranındadır. Bu durum, anılan girdilerin toplam düz cam maliyeti içindeki payının yaklaşık olarak %27 olduğunu göstermektedir.

Yukarıdaki değerlendirmeler, ilgili tarafların da iddia ettiği gibi İran’ın enerji fiyatlarındaki avantajı sebebiyle toplam maliyeti içinde enerji maliyetinin az olduğunu göstermektedir. Diğer taraftan, anılan Rapora göre hammadde maliyetlerinin payı her iki ülke için de benzer düzeydedir ve hammadde açısından Türkiye’deki yerli üreticinin bir avantajı bulunmamaktadır.

Trakya Cam A.Ş’nin maliyet kalemleri incelendiğinde ise elektrik ve doğalgaz maliyetlerinin 2008 yılında toplam maliyetin %50’sinden fazlasını oluşturduğu tespit edilmiştir. Soda ve Kum maliyetinin toplam payı ise, %38 düzeyindedir ve aynı ürünlerin İran’daki maliyet payının da üzerinde bir paya sahip bulunmaktadır. Buna ilaveten, Özel İhtisas komisyonu raporunda “Cam sanayinin kullandığı hammaddeler (silis kumu, soda, vb.) çoğunlukla yerli üretilen girdilerdir. Temin edilebilirlik anlamında büyük bir stratejik avantaj gibi görünüyor olmasına rağmen, kalite, maliyet, ulaşım açısından zafiyetler içermektedir...” ifadesi yer almaktadır.

Buna ilaveten, soruşturma konusu ülkeler enerji rezervleri açısından da değerlendirilmiştir. Türkiye’nin 2008 yılı itibariyle kalan üretilebilir doğalgaz rezervi 6.827 milyon m3’tür. (Türkiye Petrolleri A.O. Genel Müdürlüğü; 2008 Yılı Petrol ve Doğalgaz Sektör Raporu). International Energy Agengy tarafından 2008 yılında yayımlanan Key Words Energy Statistics raporuna göre 2007 yılında dünyadaki doğalgaz üretiminin %21,5’ini Rusya, %3,5’ini ise İran yapmaktadır. Türkiye ise doğalgaz ithalatçısı konumundadır. Bu çerçevede, Rusya ve İran’ın enerji arz eden ülkeler olduğu göz önünde bulundurulduğunda, enerji tedariki konusunda bir avantaja sahip olduğu ve bu avantajının devam ettiği anlaşılmaktadır.

Diğer taraftan, İranlı ihracatçıların iddia ettiği şekilde anılan hammaddelerden alınan vergiler, taşımacılık açısından yakıt (motorin) kullanımına ilişkin İran’da getirilen sınırlandırmalar ve yatırım konusundaki finansman problemleri idari düzenlemelerle kolaylıkla değiştirilebilir olmaları nedeniyle büyük rezervlere sahip olan İran’daki yerleşik üreticilerin enerji arzı bolluğu konusundaki avantajlarını orta ve uzun vadede ortadan kaldırmamaktadır.

4.2. Diğer faktörler

2008 yılında yaşanan ekonomik krizin etkisiyle bu dönemde bir talep daralması yaşanmış ve firmanın yurt içi satışları başta olmak üzere ekonomik göstergelerinde bir bozulma görülmüştür. Ancak, Trakya Cam bu yılda yurt dışı satışlarını büyük ölçüde arttırmıştır. Bu durum, ilgili tarafların firmanın ihracat düşüşünden olumsuz etkilendiği iddiasını desteklememektedir.

Diğer taraftan, Rusya’da 2003-2008 döneminde toplam düz cam üretiminin %41 oranında arttığı tespit edilmiştir. İran’daki kapasite artışının ise, İran’da yerleşik ihracatçı ilgili taraflardan alınan bilgiye göre yaklaşık %25 düzeyinde olacağı anlaşılmaktadır.

Buna ilaveten, düz cam ithalatında açılmış olan korunma önlemi gözden geçirme soruşturması şikayet konusu ülkelerden yapılan ithalat ile bu ithalatın yerli üretim üzerindeki ciddi zarar/ ciddi zarar tehdidine yönelik bir değerlendirme yapılmasını amaçlamaktadır. Bu çerçevede, ilgili taraflar tarafından öne sürülen ancak korunma önlemi soruşturması kapsamında yapılan değerlendirmelerin konusunu oluşturmayan hususlara yapılan analizlerde yer verilmemiştir.

5. SONUÇ

Soruşturma sürecinde yapılan incelemeler sonucunda, düz cam üretimi içinde enerji maliyetlerinin payının büyük bir yer tuttuğu ve anılan ülkelerin önemli enerji kaynaklarına sahip olduğu ve bu sebeple enerji maliyetlerinin açısından Rusya ve İran’ın Türkiye’ye nispeten önemli avantaları bulunduğu ve Türkiye’deki sınırlı doğalgaz rezervleri dikkate alındığında bu avantajlarının önümüzdeki dönemlerde de süreceği tespit edilmiştir.

Soruşturma konusu ülkelerde önlem döneminde de kapasite artışları olmuş, Türkiye’deki yerli üretici de bu dönemde yeni hatlar devreye alma ve dünyadaki rekabet şartlarına uyum sağlamak üzere diğer gerekli yatırımları yapma fırsatı bulmuştur. Önlem uygulanan dönemde – ekonomik kriz yaşanan 2008 yılı hariç- yerli üreticinin diğer ekonomik göstergelerinde genel olarak olumlu gelişmeler olmuştur. 2008 yılında yaşanan ekonomik krizin etkisiyle hem yurt içi piyasalarda hem de diğer ülkelerde düz cam kullanıcısı sektörlerde bir talep daralması yaşanmıştır. Bunun sonucunda düz cam sektöründe ortaya çıkan arz fazlası sektörü etkilemektedir. Böyle bir ortamda özellikle enerji avantajına sahip ve Türkiye pazarına yakın olan Rusya ve İran’dan yapılacak ithalatın yerli üreticiye ciddi zarar vermesine yönelik tehdidin geçerliliğini korumakta olduğu sonucuna varılmıştır.