Kredi Riskine Esas Tutarın İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşımlar ile Hesaplanmasına İlişkin Tebliğ

(1) Bu Tebliğin amacı, bankaların İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşımlar kullanarak kredi riskine esas tutar hesaplamalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

(1) Bu Tebliğ, 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 43, 45 ve 93 üncü maddeleri ile Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrası hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.

(1) Bu Tebliğde yer alan;

a) Ana ortaklık: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan ana ortaklığı,

b) Aracı kurum: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan aracı kurumu,

c) Artık risk: Kullanılan kredi riski azaltım tekniklerinin beklenildiği kadar etkin olmamasından kaynaklanan riskleri,

ç) Asgari kiralama ödemeleri: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan asgari kira ödemelerini,

d) Bağlı ortaklık: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan bağlı ortaklığı,

e) Banka: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan bankaları,

f) Beklenen kayıp (BK): Bir yıllık dönemde, alacağın değerinin azalması veya karşı tarafın muhtemel temerrüdü nedeniyle kaybedilmesi beklenen tutarın alacağın temerrüt anındaki bakiyesine oranını,

g) Birincil alacaklar: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan birincil alacakları,

ğ) BKET: Beklenen kaybın en iyi tahminini,

h) Derecelendirme sistemi: Belirli bir alacak türü için kredi riskinin değerlendirilmesi, alacakların derecelendirme notlarının ve havuzlarının belirlenmesi, temerrüt ve kayıp tahminlerinin sayısallaştırılması için kullanılan tüm yöntem, prosedür, kontrol, veri toplanma ve bilgi yönetimi sistemlerini,

ı) Destek hizmeti kuruluşu: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan destek hizmeti kuruluşunu,

i) Dönüştürme oranı: Temel İDD Yaklaşımı kapsamında Kurumca belirlenen, Gelişmiş İDD Yaklaşımı kapsamında banka tarafından tahmin edilen gayrinakdi kredi ve taahhütlerin nakdi krediye dönüşme oranını,

j) Faaliyet birimi: Ortaklık, faaliyet alanı veya yabancı ülkelerdeki şube,

k) Finansal araç: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan finansal aracı,

l) Finansal holding şirketi: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan finansal holding şirketini,

m) Finansal kuruluş: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan finansal kuruluşu,

n) Gelişmiş İDD Yaklaşımı: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan Gelişmiş İDD Yaklaşımını,

o) İçsel derecelendirmeye dayalı (İDD) yaklaşımlar: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşımları,

ö) İhbarlı limit: Banka tarafından belirlenen ve müşterinin bilgisi dahilinde olan kredi limitini,

p) İkincil alacaklar: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan ikincil alacakları,

r) İpotek teminatlı menkul kıymet: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan ipotek teminatlı menkul kıymeti,

s) Kamu kuruluşu: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan kamu kuruluşunu,

ş) Kanun: 5411 sayılı Bankacılık Kanununu,

t) Kayıp: Kredinin tahsiliyle ilgili önemli derecedeki zaman değeri etkisi dahil iskonto etkileri ile önemli derecedeki doğrudan ve dolaylı giderler de dâhil ekonomik kaybı,

u) Kolektif yatırım kuruluşu (KYK): Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan kolektif yatırım kuruluşunu,

ü) Kredi değerleme ayarlamaları (KDA): Yönetmeliğe ekli Ek-2’de tanımlanan kredi değerleme ayarlamalarını,

v) Kredi derecelendirme kuruluşu (KDK): Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi derecelendirme kuruluşunu,

y) Kredi riski azaltımı: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi riski azaltımını,

z) Kurum: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunu,

aa) Kurul: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunu,

bb) Küçük ve orta büyüklükteki işletmeler (KOBİ): Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan küçük ve orta büyüklükteki işletmeleri,

cc) Menkul kıymetleştirme: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan menkul kıymetleştirmeyi,

çç) Merkezi yönetim: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan merkezi yönetimi,

dd) Ödeme şartı: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan ödeme şartını,

ee) Özel netleştirme sözleşmesi: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan özel netleştirme sözleşmesini,

ff) Özkaynak: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan özkaynağı,

gg) Referans varlık: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan referans varlığı,

ğğ) Spesifik ters eğilim riski: Yönetmeliğe ekli Ek-2’de tanımlanan spesifik ters eğilim riskini,

hh) Standart Yaklaşım: Yönetmeliğin 5 inci maddesinde belirtilen yaklaşımı,

ıı) Temerrüt olasılığı (TO): Karşı tarafın bir yıllık süre içerisinde temerrüde düşme olasılığını,

ii) Temerrüt halinde kayıp (THK): Karşı tarafın temerrüdünden kaynaklanan kaybın, temerrüt anındaki bakiyeye oranını,

jj) Temlik riski: Borçluya yapılacak nakdi ödemeler veya transfer edilecek haklar dolayısıyla devralınan alacak tutarının azalması ihtimalini,

kk) Temel İDD Yaklaşımı: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan Temel İDD Yaklaşımını,

ll) Türev finansal araçlar: Yönetmeliğin 5 inci maddesinin altıncı fıkrasında belirtilen sözleşmeleri,

mm) Teşkilatlanmış borsalar: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan teşkilatlanmış borsaları,

nn) Yönetmelik: Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirmesine İlişkin Yönetmeliği,

oo) Volatilite: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan volatiliteyi

ifade eder.

(1) İDD Yaklaşımlarının kullanım izni her bir risk sınıfı, her bir derecelendirme sistemi, hisse senedi yatırımları için kullanılan her bir içsel model yaklaşımı ile THK ve dönüştürme oranı tahmini için kullanılan her bir yaklaşım bazında verilir. Başka bir denetim otoritesi tarafından kullanımına izin verilen bir içsel derecelendirme sisteminin banka tarafından kullanılması bu Tebliğ hükümlerinden muafiyet sağlamaz.

(2) Kredi riskine esas tutar hesaplamasında İDD Yaklaşımlarının kullanılabilmesine Kurum tarafından izin verilmesi için, bankanın kredi riskinin yönetimi ve derecelendirmesinde kullandığı sistemlerin sağlam ve güvenilir olması, Ek-2’de belirtilen asgari koşullar ile aşağıda belirtilen koşulların sağlanması gereklidir:

a) Bankanın derecelendirme sistemlerinin, borçlunun ve işlemin özellikleri hakkında anlamlı bir değerlendirme ve risk ayrıştırması yapması, risk hakkında doğru ve tutarlı nicel tahminler üretmesi gerekir.

b) Sermaye yükümlülüğü hesaplamasında kullanılan içsel derecelendirmeler ile temerrüt ve kayıp tahminleri ve bunlarla ilişkili sistem ve süreçlerin, bankanın risk yönetimi, karar alma, kredi onayı, sermayenin banka içindeki tahsisi ve kurumsal yönetim süreçlerinde asli bir rol oynaması gerekir.

c) Bankada, derecelendirme sistemlerinden sorumlu, risk yönetimi birimi altında bir kredi riski kontrol biriminin bulunması gerekir.

ç) Bankanın, risk ölçüm ve yönetim sürecini etkin bir şekilde desteklemek için ilgili tüm veri ve bilgileri toplaması ve saklaması gerekir.

d) Bankanın, derecelendirme sistemlerini ve bunların tasarımına ilişkin mantıksal gerekçeleri yazılı hale getirmesi ve derecelendirme sistemlerinin validasyonunu gerçekleştirmesi gerekir.

e) Bankanın, derecelendirme sistemlerini ve hisse senetleri için içsel model yaklaşımlarını kullanmak üzere Kuruma başvuru yapmadan önce; her bir derecelendirme sistemi ve içsel model yaklaşımının validasyonunu yeterli bir süre boyunca gerçekleştirmiş, bu süre zarfında bu derecelendirme sistemleri ve içsel model yaklaşımlarının, söz konusu derecelendirme sistemleri ve içsel model yaklaşımlarının uygulama alanlarına uygunluğunu değerlendirmiş ve değerlendirmeler neticesinde gerekli değişikleri yapmış olması gerekir.

f) Banka, İDD Yaklaşımları çerçevesinde risk parametrelerine ilişkin tahminlerini kullanarak sermaye yeterliliği hesaplayabiliyor olması gerekir.

g) Bankanın, derecelendirme sistemi kapsamındaki her bir alacağı bir derecelendirme notuna veya havuzuna eşleştirmiş ve eşleştirmeye devam ediyor olması gerekir. Bankanın, hisse senedi yatırımları için kullandığı içsel model yaklaşımları kapsamına giren her bir hisse senedi yatırımını ilgili modele dâhil etmiş ve dahil etmeye devam ediyor olması gerekir.

ğ) Derecelendirme sistemlerinin çıktılarının, izin başvurusundan önceki son üç yıl boyunca Risk Merkezine raporlanmış olması gerekir.

(3) İDD Yaklaşımlarının kullanılması için aranan şartlar, üçüncü taraflardan satın alınan model veya derecelendirme sistemleri için de aranır.

(4) Derecelendirme sistemlerinin Kuruma yapılacak izin başvurusundan önce, risk yönetimi amacıyla en az üç yıldır kullanılıyor olması ve bu süre zarfında Ek-2’de belirtilen asgari koşullara büyük ölçüde uyumlu olması şarttır. Uyumluluğun ispatlanabilmesi için içsel derecelendirmelere ilişkin bilgilerin kullanıldığını gösteren güvenilir kayıtlar tutulur. Derecelendirme sistemlerinde zaman içerisinde yapılan iyileştirmeler asgari üç yıl kullanılma şartına uyumsuzluk oluşturmaz.

(5) Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanılabilmesi için, Kuruma yapılacak izin başvurusundan önce THK ve dönüştürme oranı tahminlerinin risk yönetimi amacıyla en az üç yıldır kullanılıyor olması ve bu süre zarfında Ek-2’de belirtilen asgari koşullara büyük ölçüde uyumlu olması şarttır. Uyumluluğun ispatlanabilmesi için bu tahminlere ilişkin bilgilerin kullanıldığını gösteren güvenilir kayıtlar tutulur. Bu tahminlere ilişkin modellerde zaman içerisinde yapılan iyileştirmeler asgari üç yıl kullanılma şartına uyumsuzluk oluşturmaz.

(6) İDD Yaklaşımları kullanım izni bulunan bir bankanın, bir derecelendirme sistemine ilave riskler eklemesi suretiyle söz konusu derecelendirme sisteminin uygulama alanını genişletmek istemesi durumunda, ilave edilen risklerin söz konusu sistemin uygulama alanının mevcut kapsamından önemli ölçüde değiştiği ve bankanın tecrübesinin dâhil edilen riskler için yeterli olmadığı durumda dördüncü ve beşinci fıkralardaki şartların eklenen riskler için tekrar sağlanması gerekir.

(7) Derecelendirme sistemlerinde ve hisse senedi yatırımları için kullanılan içsel model yaklaşımlarında ve bu sistemler ile yaklaşımların uygulama alanlarında önemli değişiklikler yapılması Kurumun iznine tabidir. Bir alacak türü için geliştirilen derecelendirme sisteminin uygulama alanının, söz konusu alacak türünden tüm alacakları kapsaması gerekir.

(8) Derecelendirme sistemlerinde ve hisse senedi yatırımları için kullanılan içsel model yaklaşımlarında yapılan her türlü değişiklik Kuruma bildirilir.

(1) 9 uncu madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, İDD Yaklaşımları konsolide ve konsolide olmayan bazda tüm alacaklar için uygulanır.

(2) İDD Yaklaşımları Kurumdan izin alınması kaydıyla;

a) Ortaklıklar bazında,

b) Banka ya da ortaklıklarında yer alan 6 ncı maddede belirtilen risk sınıfları bazında,

c) Perakende alacaklar için, Ek-1’in Birinci Bölümünün on ilâ on üçüncü fıkralarında geçen farklı korelasyonlara tekabül eden alacak kategorileri bazında,

ç) Temel İDD Yaklaşımından Gelişmiş İDD Yaklaşımına geçilirken THK veya dönüştürme oranı parametreleri bazında

kademeli olarak uygulanabilir. İDD Yaklaşımlarının kademeli olarak uygulanabilmesi için Kuruma yapılan izin başvurusunda, konsolide olan ve konsolide olmayan bazda olmak üzere, İDD Yaklaşımı kullanım izni talep edilen alacaklar için bu yaklaşımla hesaplanan risk ağırlıklı tutarın, bu tutar ile bunun dışında kalan alacaklar için Standart Yaklaşımla hesaplanan risk ağırlıklı tutar toplamına oranının asgari %50 olması gerekir. Bu hesaplamaya, 9 uncu madde uyarınca Standart Yaklaşımın kullanıldığı risk sınıfı ve alacaklar ile merkezi karşı taraflarla yapılan ve risk ağırlıklı tutarı Yönetmeliğe ekli Ek-4’de yer alan hükümler kapsamında hesaplanan işlemler dahil edilmez. Söz konusu oranın banka bazında farklılaştırılmasına Kurum yetkilidir.

(3) İkinci fıkrada belirtilen oranın izin alınmasını takip eden iki yıl sonunda asgari %70 olacak şekilde, bankanın faaliyetlerinin yapısı ve ölçüsü, derecelendirme sistemlerinin yapısı ve sayısı dikkate alınarak bankaca belirlenen ve Kurumca uygun görülen bir süre içerisinde %100 olması gerekir. Kademeli uygulama, Kurumun belirlediği şartlara tâbi olarak yürütülür. Kademeli uygulamada, sadece daha düşük sermaye yükümlülüğü hesaplanması amacına yönelik seçici tercihler yapılamaz.

(4) Herhangi bir risk sınıfı için İDD Yaklaşımını kullanan bir banka, diğer aktifler risk sınıfı ile 9 uncu madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla hisse senedi yatırımları risk sınıfı için kademeli geçiş uygulanmaksızın İDD Yaklaşımını kullanır.

(1) Maruz kalınan riskler aşağıdaki şekilde sınıflandırılır ve bu sınıflandırma zaman içinde tutarlı olarak uygulanır:

a) Merkezi yönetimlerden ve merkez bankalarından alacaklar

b) Bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar,

c) Kurumsal alacaklar,

ç) Perakende alacaklar,

d) Hisse senedi yatırımları,

e) Menkul kıymetleştirme pozisyonları,

f) Diğer aktifler.

(2) Aşağıda belirtilen alacaklar, merkezi yönetimlerden ve merkez bankalarından alacaklar risk sınıfına dâhil edilir:

a) Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca merkezi yönetimlerden alacaklar olarak değerlendirilen, bölgesel ve yerel yönetimlerden alacaklar ile kamu kuruluşlarından alacaklar.

b) Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca %0 risk ağırlığı uygulanan çok taraflı kalkınma bankalarından ve uluslararası teşkilatlardan alacaklar.

(3) Aşağıda belirtilen alacaklar, bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar risk sınıfına dâhil edilir:

a) Kurum veya Sermaye Piyasası Kurulu tarafından uygulanan sermaye yeterliliğine muadil sermaye yeterliliği uygulamasına tabi yurtdışı bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar.

b) Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca merkezi yönetimlerden alacaklar kapsamında değerlendirilmeyen, bölgesel ve yerel yönetimlerden alacaklar ile kamu kuruluşlarından alacaklar.

c) Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar olarak değerlendirilen finansal kuruluşlardan alacaklar.

ç) Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca %0 risk ağırlığı uygulanmayan, çok taraflı kalkınma bankalarından alacaklar.

(4) Bir alacağın perakende alacaklar risk sınıfına dahil edilebilmesi için aşağıda belirtilen koşulların sağlanması gereklidir:

a) Alacağın aşağıda yer alan alacaklardan biri olması:

1) Gerçek kişilerden olan alacaklar.

2) (Değişik:RG-14/3/2018-30360)(2) Bankanın ve konsolide edilen finansal kuruluş niteliğindeki bağlı ortaklıklarının KOBİ’den ve KOBİ’nin dahil olduğu risk grubundan olan toplam risk tutarının brüt tahsili gecikmiş alacaklar dâhil Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi uyarınca belirlenen perakende kredi limitini geçmemesi şartıyla KOBİ’lerden olan alacaklar.

3) Borçlunun ikamet etmesi şartıyla, ikamet amaçlı gayrimenkul ipoteği ile teminatlandırılmış alacaklar.

b) Alacağın bankanın risk yönetimi uygulamalarında zaman içerisinde tutarlı ve benzer şekilde takip edilmesi.

c) Alacağın kurumsal alacaklarda olduğu kadar münferiden yönetilmemesi.

ç) Alacağın benzer şekilde yönetilen çok sayıda alacaktan oluşan bir portföyün parçası olması.

(5) Dördüncü fıkranın (a) bendinin (2) numaralı alt bendinde belirtilen sınırın hesabında, gayrinakdi krediler ile taahhütler dönüştürme oranları uygulandıktan sonraki tutarları üzerinden, türev işlemler pozitif gerçeğe uygun değerleri üzerinden, repo işlemleri, menkul kıymet veya emtia ödünç verme/alma işlemleri pozitif net alacak tutarları üzerinden dikkate alınır.

(6) Perakende asgari finansal kiralama alacaklarının bugünkü değeri perakende alacak olarak sınıflandırılır.

(7) Aşağıda belirtilen varlıklar, hisse senedi yatırımları risk sınıfına dâhil edilir:

a) İkincil alacak niteliğinde olan ve borçlanma aracı olmayan menkul kıymetler,

b) Ekonomik özellikleri (a) bendinde tanımlanan alacaklara benzeyen borçlanma araçları, ortaklık payları ile türev finansal araçlar.

(8) KYK'ya yapılan yatırımlar ile KYK'ya ilişkin taahhütler hisse senedi yatırımları risk sınıfında değerlendirilir.

(9) Aşağıdaki şartların tamamını sağlayan alacaklar, kurumsal alacaklar risk sınıfı içinde proje finansmanı, maddi duran varlık finansmanı, emtia finansmanı, gelir getiren gayrimenkul finansmanı ve volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanı şeklinde sınıflandırılmak üzere ihtisas kredileri olarak ayrıca tanımlanır:

a) Alacağın, özel olarak fiziki varlıkların finanse edilmesi ve/veya işletilmesi amacıyla tesis edilmiş bir işletmeye kullandırılmış olması,

b) Sözleşme hükümleri gereğince bankanın, finanse edilen varlıklar veya bu varlıkların yarattığı gelir üzerinde önemli kontrolünün olması,

c) Alacağın geri ödemesinin, borçlunun diğer kaynaklarından ziyade, finanse edilen varlıklardan elde edilen gelirlerden yapılıyor olması,

ç) Borçlunun sahip olduğu başka önemli varlık veya faaliyetinin olmaması ya da az olması sebebiyle finanse edilen varlıklardan elde ettiği gelir dışında borcu geri ödeme olanağının az olması ya da hiç olmaması.

(10) Yeni bir projenin finansmanını ya da mevcut bir projenin yeniden finansmanını sağlayan, geri ödeme kaynağı ve teminat olarak öncelikle projeden elde edilecek gelirin kullanıldığı alacaklar proje finansmanı olarak sınıflandırılır.

(11) Fiziksel varlıkların ediniminin finanse edilmesi amacıyla sağlanan ve geri ödemesi finanse edilen ve bankaya rehin veya temlik edilen varlıkların kiralama ya da finansal kiralama faaliyetleriyle yarattığı nakit akışlarına bağlı olan alacaklar maddi duran varlık finansmanı olarak sınıflandırılır.

(12) Borsada işlem gören emtia rezervlerinin, stoklarının veya alacaklarının finanse edilmesi amacıyla sağlanan ve geri ödemesi emtianın satışından elde edilen gelire bağlı olan kısa vadeli alacaklar emtia finansmanı olarak sınıflandırılır.

(13) Gayrimenkullerin finanse edilmesi amacıyla sağlanan, geri ödeme kaynağı ve borçlunun temerrüdü halinde tahsilat kaynağı olarak gayrimenkulün kiralanmasından ya da satışından elde edilen nakit akışlarının kullanıldığı alacaklar gelir getiren gayrimenkul finansmanı olarak sınıflandırılır. Borçlunun, finansmanı yapılan gelir getiren gayrimenkul dışında başka gelir kaynaklarının bulunması, dokuzuncu fıkranın (ç) bendinin uygulanmasına engel teşkil etmez.

(14) (Değişik:RG-20/1/2016-29599)(1) Kayıp oranlarındaki volatilitesi diğer ihtisas kredileriyle kıyaslandığında göreli olarak daha yüksek olan ve ticari amaçlı gayrimenkullerin finanse edilmesi amacıyla sağlanan alacaklar volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanı olarak sınıflandırılır. Teminatı, Kurum ya da yabancı ülke otoriteleri tarafından volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul olarak sınıflandırılan alacaklar ile bu tür gayrimenkullere ilişkin arazi satın alınması, proje geliştirilmesi veya inşaat finansmanı sağlayan alacaklar volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanı sınıfına dâhil edilir. Kurum ya da yabancı ülke otoriteleri tarafından volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul olarak sınıflandırılmayan gayrimenkullere ilişkin arazi satın alınması, proje geliştirilmesi veya inşaat finansmanı sağlayan alacaklar da geri ödemelerin büyük ölçüde borçlunun sermayesinden sağlanmayacak olması ve alacağa ilişkin geri ödeme kaynağının, gayrimenkulün gelecekte satılabilmesi halinde elde edilecek nakit akışı olması veya gayrimenkulün mevcut kiralama oranının emsallerine kıyasla daha düşük olması gibi sebeplerle önemli derecede belirsiz nakit akışları olması halinde volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanı sınıfına dâhil edilir. Bu alacaklara ilişkin geri ödemelerin büyük ölçüde borçlunun sermayesinden sağlanabilmesi sebebiyle volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul olarak sınıflandırılmayan alacaklara, bu alacakların vadelerine bakılmaksızın, Ek-1’in Birinci Bölümünün yedinci fıkrası kapsamında vadesi 2,5 yıldan fazla olan diğer ihtisas kredileri için belirlenen risk ağırlıkları kullanılır.

(15) Birinci fıkranın (a), (b), (ç), (d) ve (e) bentlerinde belirtilen risk sınıflarından herhangi birine dâhil edilmeyen alacaklar aynı fıkranın (c) bendinde belirtilen kurumsal alacaklar sınıfında değerlendirilir.

(16) Diğer aktifler risk sınıfı, kredi niteliği taşımayan aktifler ile karşı tarafı tespit edilemeyen alacaklardan oluşur. Kiralanan varlıkların kalıntı değeri Ek-1’in Üçüncü Bölümünün sekizinci fıkrasında tanımlanan kiralanan varlıklar kapsamına dâhil edilmemiş ise diğer aktifler risk sınıfında değerlendirilir.

(17) Bir alacak grubu için ‘n’inci temerrüt olayının ödeme şartını tetikleyeceği bir kredi koruması sağlanmasından kaynaklanan alacaklar, korumaya konu varlıkların ilişkili olduğu risk sınıfına dâhil edilir. Ancak, korumaya konu varlıkların farklı risk sınıflarında yer alması halinde kredi koruması sağlanmasından kaynaklanan alacaklar kurumsal alacaklar risk sınıfına dâhil edilir.

(1) Alım satım hesaplarında yer alan veya 5/9/2013 tarihli ve 28756 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik uyarınca özkaynak hesaplamasında indirim kalemi olarak dikkate alınan kalemler hariç olmak üzere 6 ncı maddenin birinci fıkrasının (a) ilâ (d) ve (f) bentlerindeki risk sınıflarında yer alan alacakların risk ağırlıklı tutarları ile izlendiği hesaba bakılmaksızın karşı taraf kredi riski hesaplanan işlemlerin risk ağırlıklı tutarları Ek-1’in Birinci Bölümünün bir ilâ otuz ikinci fıkralarında yer alan hükümlere uygun olarak hesaplanır.

(2) Kredi riski için risk ağırlıklı tutar TO, THK, risk tutarı ve vade parametrelerine dayanılarak hesaplanır. TO, THK ve vade Ek-1’in İkinci Bölümünde; risk tutarı ise Ek-1’in Üçüncü Bölümünde yer alan hükümler çerçevesinde hesaplanır.

(3) Merkezi yönetimlerden ve merkez bankalarından alacaklar, bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar ile kurumsal alacaklar risk sınıflarına dâhil alacaklara ilişkin TO tahminleri, içsel olarak hesaplanır. Bu risk sınıfları için Temel İDD Yaklaşımının kullanılması halinde Ek-1’in İkinci Bölümünün yedinci fıkrasında belirtilen THK değerleri ve Ek-1’in Üçüncü Bölümünde belirtilen dönüştürme oranları; Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanılması halinde içsel THK ve dönüştürme oranı tahminleri kullanılır.

(4) Kurumsal alacaklara ilişkin risk ağırlıklı tutar hesaplamasında Temel İDD Yaklaşımı veya Gelişmiş İDD Yaklaşımından hangisi kullanılıyorsa ihtisas kredilerine ilişkin risk ağırlıklı tutar hesaplamasında da bu yaklaşım kullanılır. Volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanına ilişkin risk ağırlıklı tutar hesaplamasında Temel İDD Yaklaşımı veya Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanılması durumunda Ek-1’in Birinci Bölümünün altıncı fıkrasında belirtilen korelasyon formülü kullanılır. Volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanına ilişkin risk ağırlıklı tutar hesaplamasında Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanılabilmesi için gelir getiren gayrimenkul finansmanına ilişkin risk ağırlıklı tutar hesaplamasında da bu yaklaşımın kullanılıyor olması gerekir. İhtisas kredilerinin alt gruplarının bir veya birden fazlası için TO hesaplayamayan ya da TO tahminlerini Ek-2’de belirtilen asgari koşullara uygun olarak yapamayan bankalarca risk ağırlıklı tutar hesaplamaları Ek-1’in Birinci Bölümünün yedinci fıkrası çerçevesinde ve Ek-3 baz alınarak yapılır.

(5) Perakende alacaklar risk sınıfına dâhil alacak havuzlarına ilişkin TO, THK ve dönüştürme oranı tahminleri içsel olarak hesaplanır.

(6) Devralınan alacakların kredi riski, bu alacaklara ilişkin temerrüt ve temlik riskinden oluşur. Devralınan alacaklardan kaynaklanan temlik riskine ilişkin risk ağırlıklı tutarlar, Ek-1’in Birinci Bölümünün otuz üçüncü fıkrasında yer alan hükümlere uygun olarak hesaplanır. Devralınan karma havuzlarda bulunan alacakların risk sınıflarının ayrıştırılamadığı durumda bu alacaklara en yüksek sermaye yükümlülüğü doğuracak risk ağırlığı uygulanır.

(7) Hisse senedi yatırımları sınıfına dâhil edilen varlıkların risk ağırlıklı tutarları Ek-1’in Birinci Bölümünün on yedi ilâ yirminci fıkralarında belirtilen Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı ya da Kurumdan izin almak kaydıyla aynı Bölümün yirmi bir ilâ yirmi üçüncü fıkralarında belirtilen TO/THK Yaklaşımı veya aynı Bölümün yirmi dört ile yirmi beşinci fıkralarında belirtilen İçsel Modeller Yaklaşımı kullanılarak hesaplanır. TO/THK Yaklaşımının kullanılabilmesi için hisse senedi yatırımları dışındaki diğer riskler için Gelişmiş İDD Yaklaşımının uygulanıyor olması şarttır. İçsel Modeller Yaklaşımı kullanılırken Ek-2’nin elli yedi ilâ elli dokuzuncu fıkralarında belirtilen asgari koşulların sağlanması şarttır. Bu koşullara uygunluğun kaybedilmesi halinde Yönetmeliğin 33 üncü maddesi hükümleri uygulanırken uyumsuzluk giderilene kadar Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı kullanılır. KYK'ya yapılan yatırımların risk ağırlıklı tutarları Ek-1’in yirmi altı ilâ otuz birinci fıkraları uyarınca hesaplanır.

(8) Menkul kıymetleştirme pozisyonları risk sınıfına dâhil alacaklar ile menkul kıymetleştirmeye konu varlıklara ilişkin risk ağırlıklı tutarlar Menkul Kıymetleştirmeye İlişkin Risk Ağırlıklı Tutarların Hesaplanması Hakkında Tebliğe uygun olarak hesaplanır.

(9) Kredi riski azaltım tekniklerinin kullanılması durumunda risk ağırlıklı tutarlar ve beklenen kayıp tutarları Temel İDD Yaklaşımının kullanıldığı alacaklar için 6/9/2014 tarihli ve 29111 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğ hükümleri dikkate alınarak, Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanıldığı alacaklar için Ek-1 dikkate alınarak hesaplanır.

(10) İDD Yaklaşımının kullanıldığı alacaklar için kredi korumasının kalan vadesinin alacağın kalan vadesinden kısa olması halinde Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin Altıncı Kısmı hükümleri uygulanır.

(1) Beklenen kayıp tutarları Ek-1’in Birinci Bölümünün otuz dört ilâ kırk birinci fıkralarında yer alan hükümler uyarınca hesaplanır.

(2) (Değişik:RG-14/3/2018-30360)(2) TO/THK Yaklaşımın kullanıldığı hisse senedi yatırımları ile menkul kıymetleştirme pozisyonu dışındaki risk sınıfları için hesaplanan beklenen kayıp tutarı, 22/6/2016 tarihli ve 29750 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğe istinaden alacaklar için ayrılan karşılıklar toplamından çıkarılır. Bunun sonucunda negatif bir tutar elde edilmesi durumunda, bu tutarın mutlak değeri Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik uyarınca çekirdek sermayeden indirilir. Pozitif bir tutar elde edilmesi durumunda ise bu tutarın TO/THK Yaklaşımının kullanıldığı hisse senedi yatırımları ile menkul kıymetleştirme pozisyonları hariç İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşımların kullanıldığı alacakların risk ağırlıklı tutarları toplamının %0,6'sına kadar olan kısmı Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik uyarınca katkı sermayeye eklenir. Temerrüde düşmüş devralınan alacaklara yapılan iskontolar da özel karşılıklar gibi dikkate alınır.

(1) İDD Yaklaşımlarını kullanmasına izin verilen bankalar aşağıda yer alan risk sınıfları ve alacaklar için, Kurumdan izin almak kaydıyla risk ağırlıklı tutar hesaplamasında Standart Yaklaşımı uygulayabilirler:

a) Önemsiz olarak değerlendirilecek faaliyet birimleri ile büyüklük ve risk profilleri açısından önemsiz olarak değerlendirilecek risk sınıfları ya da Ek-1’in Birinci Bölümünün on ilâ on üçüncü fıkralarında geçen farklı korelasyonlara tekabül eden perakende alacak kategorileri,

b) Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca %0 risk ağırlığı uygulanan kuruluşlara yapılan hisse senedi yatırımları,

c) Özkaynakların %10’uyla sınırlı olmak kaydıyla, ekonominin belirli sektörlerini desteklemek amacıyla hazırlanan yasal programlar doğrultusunda bankaya teşvik sağlanması suretiyle edinilen ve üzerinde belirli kamu kontrolleri ve kısıtlamaları bulunan hisse senedi yatırımları,

ç) (c) bendinde belirtilen hisse senedi yatırımları hariç, bir önceki yıldaki ortalama toplam değeri bankanın özkaynaklarının %10’unu ya da hisse senedi yatırımı yapılan şirket veya kuruluş sayısının on adedin altında olması halinde özkaynaklarının %5’ini geçmeyen hisse senedi yatırımları.

(1) 6/9/2014 tarihli ve 29111 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kredi Riskine Esas Tutarın İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşımlar ile Hesaplanmasına İlişkin Tebliğ yürürlükten kaldırılmıştır.

(2) Birinci fıkrada belirtilen Tebliğe yapılan atıflar bu Tebliğe yapılmış sayılır.

GEÇİCİ

MADDE 1 - (1) 4 üncü maddenin ikinci fıkrasının (ğ) bendinde yer alan 3 yıllık raporlama yükümlülüğü, 1/1/2015 tarihinden itibaren kesintisiz olarak raporlama yapan bankalar için 3 yıl süreyle aranmaz.

(1) Bu Tebliğ 31/3/2016 tarihinde yürürlüğe girer.

(1) Bu Tebliğ hükümlerini Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanı yürütür.

__________

(1) 20/1/2016 tarihli ve 29599 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tebliğ değişikliği 31/3/2016 tarihinde yürürlüğe girer.

(2) Bu değişiklik 1/1/2018 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

EK–1

RİSK AĞIRLIKLI TUTAR VE BEKLENEN KAYIP TUTAR HESAPLAMASI

BİRİNCİ BÖLÜM

Risk Ağırlıklı Tutar ve Beklenen Kayıp Tutarı

1. RİSK AĞIRLIKLI TUTAR HESAPLAMASI

1.1 Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklara ilişkin risk ağırlıklı tutarlar

1. İkinci, üçüncü ve dördüncü fıkra hükümleri saklı kalmak kaydıyla, kurumsal alacaklar, bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar ile merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklara ilişkin risk ağırlıklı tutar aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır.

Risk Ağırlıklı Tutar = Risk Ağırlığı (RA) x Risk Tutarı

2. Birinci fıkrada belirtilen formülde;

a) TO = 0 için, RA = 0 kabul edilir.

b) TO = 1 (Temerrüde düşen alacaklar) için:

1) Temel İDD Yaklaşımının kullanıldığı durumda RA sıfır kabul edilir.

2) Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanıldığı durumda RA,

formülü ile hesaplanır. Formülde, BKET, Ek-2’nin kırkıncı fıkrasının (g) bendi çerçevesinde, BK’nın en iyi tahminini gösterir.

c) 0 <TO< 1 için RA aşağıdaki formül ile hesaplanır.

Formülde,

- N(x), bir standart normal rassal değişken için birikimli dağılım fonksiyonunu (ortalaması 0 ve varyansı 1 olan normal rassal değişkenin x’den küçük veya eşit olma olasılığını),

- G(z), bir standart normal rassal değişken için ters birikimli dağılım fonksiyonunu (N(x)=z olacak şekilde x değerini),

- V, vade parametresini,

- R, aşağıdaki formül ile hesaplanan korelasyonu,

- “b” aşağıdaki formül ile hesaplanan vade ayarlamasını

ifade eder.

3. Finansal kuruluş niteliğindeki bir borçlunun kendisi dahil ana ortağının konsolide ettiği ortaklıklar arasında Kurumca ya da yabancı ülkelerin yetkili otoritelerince denetlenen bir kuruluş bulunması ve ana ortağın yıl sonu konsolide varlık toplamının 192,5 milyar Türk Lirası veya daha yüksek olması halinde bu borçludan olan alacaklar ile düzenlemeye tabi olmayan finansal kuruluşlardan alacaklar için korelasyon; ilgisine göre ikinci veya beşinci fıkralarda hesaplanan korelasyonun 1,25 ile çarpılması suretiyle hesaplanır.

4. Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin 14 ve 31 inci maddelerinde belirtilen kriterlerin sağlanması halinde, risk ağırlıklı tutar borçlu ile koruma sağlayan tarafın her ikisinin de temerrüt etmesi durumunda ortaya çıkabilecek kayıpların dikkate alındığı çifte temerrüt etkisinin yansıtılması amacıyla aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanabilir. Çifte temerrüt etkisinin yansıtılıp yansıtılmayacağı, her bir alacak bazında değerlendirilir.

Risk Ağırlıklı Tutar = RA × Risk Tutarı ×

Formülde, “TOkt” koruma sağlayan tarafın TO'sunu ifade eder.

Formülde kullanılan RA, borçlunun TO'su ve koruma sağlayan taraftan doğrudan olan muadil bir alacağın THK’sı kullanılarak ikinci fıkra çerçevesinde hesaplanır. İkinci fıkrada yer alan vade ayarlaması (b) ise koruma sağlayan tarafın TO’su ile borçlunun TO’sundan düşük olanı kullanılarak hesaplanır. Koruma sağlayan taraftan doğrudan olan muadil bir alacağın THK değeri olarak, garantör ve borçlunun korumanın geçerli olduğu süre içerisinde aynı anda temerrüde düşmeleri halinde, garanti yapısına, mevcut göstergelere ve tarafların mali durumlarına bağlı olarak alacağın hangi taraftan tahsil edileceği dikkate alınarak, ilgili taraftan olan korumasız alacaklara ilişkin THK değeri kullanılır. Temlik riski için formülde kullanılan RA hesaplanırken, borçlunun TO'su olarak BK tahmini, THK olarak ise %100 oranı kullanılır.

5. (Değişik:RG-14/3/2018-30360)(2) KOBİ’lerden olan kurumsal alacaklar için ikinci fıkra uyarınca risk ağırlıklarının hesaplanmasında, aşağıda yer alan korelasyon formülü kullanılır.

Formülde, “S” milyon TL olarak, KOBİ’nin içinde yer aldığı risk grubunun konsolide bazda yıllık net satış hâsılatını ifade eder. Devralınan KOBİ alacaklarından oluşan bir havuz için “S” parametresinin hesaplamasında, devralınan alacak havuzundaki her bir alacakla ağırlıklandırılmış yıllık net satış hâsılatı dikkate alınır. Net satış hasılatının firma büyüklüğü konusunda anlamlı bir gösterge olmaması durumunda net satış hasılatı yerine mali bilanço kullanılabilir. Bu bilgilerin bulunmaması halinde ikinci fıkrada belirtilen korelasyon formülü kullanılır.

6. Volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanı kredileri için ikinci fıkra uyarınca risk ağırlıklarının hesaplanmasında, aşağıda yer alan korelasyon formülü kullanılır.

7. İhtisas kredileri için TO hesaplayamayan ya da TO tahminlerini Ek-2’de belirtilen asgari koşullara uygun olarak yapamayan bankalar için ihtisas kredilerine ilişkin risk ağırlıkları Tablo 1'e göre belirlenir. İhtisas kredilerinin hangi kategoride yer aldığı bankanın içsel derecelendirme notlarının Ek-3'te yer alan beş kategoriye eşleştirilmesi suretiyle bulunur.

Tablo 1

8. Devralınan kurumsal alacakların temerrüt riskine ilişkin risk ağırlıklı tutar, kurumsal alacaklar için kullanılan yaklaşımın uygulanması suretiyle alacak bazında hesaplanır. Bu fıkranın (a) ilâ (ç) bentlerinde belirtilen kriterleri sağlayan devralınan kurumsal alacakların temerrüt riskine ilişkin risk ağırlıklı tutarı, perakende kredilere ilişkin riskin sayısallaştırılması standartları esas alınarak alacak havuzu bazında hesaplanabilir. Bu durumda, devralınan kurumsal alacakların, Ek-2’nin elli ilâ elli beşinci fıkralarında belirtilen asgari koşulları sağlaması gerekir ve alacak havuzunun risk ağırlığının hesaplanmasında kurumsal kredilere ilişkin risk ağırlığı formülü kullanılır. Bankanın devralınan alacaklarla ilgili satıcıya kısmen ya da tamamen rücu hakkının bulunması, devralınan alacakların nakit akışlarının temerrüt riski için öncelikli koruma sağlaması koşuluyla risk ağırlıklı tutar hesaplamasının alacak havuzu bazında yapılmasına engel teşkil etmez. Alacak havuzu bazında yapılan hesaplama, devralınan alacakların varlığa dayalı bir menkul kıymetleştirme işlemine konu edilmesi için satın alındığı durumlarda Ek-2’de belirtilen kurumsal krediler için riskin sayısallaştırılması standartlarının kullanılmasının bankaya aşırı yük getireceği haller ile sınırlıdır. Alacak havuzu için TO ve/veya THK parametrelerinin güvenilir bir şekilde tahmin edildiği durumda risk ağırlığı hesaplamasında, TO tahmini ile ilgisine göre Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanılması halinde içsel THK ya da Temel İDD Yaklaşımının kullanılması halinde İkinci Bölümün yedinci fıkrasının (a) ile (b) bentlerinde belirtilen oranlar kullanılır. Alacak havuzu için TO ve/veya THK parametrelerinin güvenilir bir şekilde tahmin edilemediği durumda, BK tahmininin ayrıştırılması suretiyle bulunan parametreler risk ağırlığı formülünde kullanılabilir. BK tahmini, bankanın devralınan alacaklarla ilgili satıcıya ya da üçüncü bir tarafa rücu hakkının veya bunların garantisinin olmadığı kabul edilerek hesaplanır. Alacak havuzuna ilişkin TO ve/veya THK tahminleri, İkinci Bölümün ikinci, yedinci ve sekizinci fıkralarında belirtildiği şekilde hesaplanır.

a) Bankanın, devralınan alacakları kendisiyle bağlantısı bulunmayan üçüncü bir taraftan satın almış olması ve devralınan alacağın borçlusuna karşı bankanın üstlendiği riskin, doğrudan veya dolaylı olarak banka tarafından kullandırılan kredilerden kaynaklanmaması gerekir.

b) Devralınan alacakların dayalı olduğu işlemin her türlü muvazaadan arî ve piyasa koşullarına uygun olması gerekir. Bu kapsamda, bunlarla sınırlı olmamak üzere devralınan alacakların, devreden kuruluş ile alacağın borçlusu arasındaki ticari ilişkiden kaynaklanan karşılıklı hesaplara dayanan alacaklar ile devreden kuruluşun kendi grubundan olan alacakları içermemesi gerekir.

c) Alacakları devralan bankanın, alacakların gelecekteki getirilerinin tümü üzerinde tamamen veya kısmen hak sahibi olması gerekir.

ç) Devralınan alacaklar havuzunda yer alan bir borçludan olan toplam alacak tutarının, aynı havuzda yer alan toplam alacak tutarının yüzde üç buçuğundan fazla olmaması gerekir.

9. Bankanın belli bir alacak grubu için söz konusu grupta gerçekleşecek ‘n’inci temerrüt olayının ödemeyi tetikleyeceği ve bu ödeme güçlüğü durumunun sözleşmeyi feshedeceği koşullar çerçevesinde bir kredi koruması sağladığı ve söz konusu koruma için bir KDK tarafından yapılan kredi derecelendirmesinin mevcut olduğu durumlarda, kredi koruması için Menkul Kıymetleştirmeye İlişkin Risk Ağırlıklı Tutarların Hesaplanması Hakkında Tebliğde öngörülen risk ağırlıkları uygulanır. Kredi korumasına ilişkin bir KDK tarafından verilmiş derecelendirme notunun bulunmadığı durumlarda, gruba dâhil edilen alacakların risk ağırlıkları, n-1 adet alacağa ilişkin risk ağırlıklı tutar ve 12,5 ile çarpılan BK tutarı toplamının sağlanan korumanın nominal değerinin 12,5 ile çarpılması suretiyle bulunan tutarı geçmemesi şartıyla, söz konusu n-1 adet alacağa ilişkin risk ağırlıkları hariç tutularak toplanır. Toplamdan hariç tutulacak n-1 adet alacak, en düşük risk ağırlıklı tutara sahip alacaktan başlamak suretiyle sırasıyla belirlenir. Alacak grubunda yer alan alacaklardan herhangi birisinin risk ağırlığının belirlenememesi durumunda ilgili alacağa 1250% risk ağırlığı uygulanır.

1.2 Perakende Alacaklar İçin Risk Ağırlıklı Tutar

10. Perakende alacaklara ilişkin risk ağırlıklı tutar aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır.

Risk Ağırlıklı Tutar = Risk Ağırlığı (RA) x Risk Tutarı

Formülde RA;

a) TO = 1 için

formülü ile hesaplanır. BKET, Ek-2’nin kırkıncı fıkrasının (g) bendi çerçevesinde, BK’nın en iyi tahminini gösterir.

b) 0 <TO< 1 için

formülü ile hesaplanır.

Formülde,

- N(x), bir standart normal rassal değişken için birikimli dağılım fonksiyonunu (ortalaması 0 ve varyansı 1 olan normal rassal değişkenin x’den küçük veya eşit olma olasılığını),

- G(z), bir standart normal rassal değişken için ters birikimli dağılım fonksiyonunu (N(x)=z olacak şekilde x değerini),

- “R” aşağıdaki formül ile hesaplanan korelasyonu

ifade eder.

11. Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin 14 ve 31 inci maddelerinde belirtilen kriterlerin sağlanması halinde Tebliğin 6 ncı maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen KOBİ’lerden alacaklara ilişkin risk ağırlıklı tutar çifte temerrüt etkisinin yansıtılması amacıyla dördüncü fıkra çerçevesinde belirlenebilir.

12. Borçlunun ikamet etmesi şartıyla, ikamet amaçlı gayrimenkul ile teminatlandırılan alacaklar için, onuncu fıkra uygulamasında korelasyon 0,15 kabul edilir.

13. Bu fıkranın (a) ilâ (d) bentlerinde belirtilen şartları taşıyan alacaklar nitelikli rotatif perakende alacaklar olarak kabul edilir ve bunlar için onuncu fıkra uygulamasında korelasyon 0,04 olarak dikkate alınır.

a) Alacak gerçek kişilere kullandırılmış olması gerekir.

b) Alacak bakiyelerinin bankanın belirlediği bir limite kadar, müşterinin borçlanma ve geri ödemelerine göre dalgalanabilmesi, teminatsız olması ve kullandırılmamış kredi taahhütlerinin banka tarafından derhal ve şarta bağlı olmadan cayılabilir olması gerekir. Tüketici koruma mevzuatı ve ilgili diğer mevzuatın sözleşmeden derhal cayabilmeyi engellemiş olması, bu taahhütlerin derhal ve şarta bağlı olmadan cayılabilir sayılabilmesine engel teşkil etmez.

c) Nitelikli rotatif perakende alacak olarak tanımlanan alt portföylerden herhangi birinde bir gerçek kişiden olan alacak tutarının en fazla 275 bin TL olması gerekir.

ç) Bu fıkrada bahsi geçen korelasyonun kullanımının, özellikle düşük TO bantları içerisinde ortalama kayıp oranı seviyesine kıyasla daha düşük kayıp oranı volatilitesi gösteren portföylerle sınırlanması gerekir.

d) Rotatif perakende alacağa ilişkin bankanın yaklaşımının, ilgili alt portföyün risk özellikleriyle tutarlı olması gerekir.

14. Banka, nitelikli rotatif perakende alacaklara ilişkin tüm portföy yanında bunlara ilişkin alt portföylerin göreli kayıp oranı volatilitelerini gözden geçirir ve ilgili raporlamaları denetime hazır bulundurur.

15. Devralınan perakende alacakların, Ek-2’nin elli ilâ elli beşinci fıkralarında belirtilen asgari koşulları taşıması gerekir.

1.3 Hisse Senedi Yatırımları İçin Risk Ağırlıklı Tutar

1.3.1 Hisse Senedi Yatırımları İçin Kullanılan Yaklaşımlar

16. Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca %250 veya %1250 risk ağırlığı uygulananlar ile Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik uyarınca çekirdek sermayeden indirilenler dışındaki hisse senedi yatırımlarının risk ağırlıklı tutarları on yedi ilâ yirmi beşinci fıkralar uyarınca Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı, İçsel Modeller Yaklaşımı veya TO/THK Yaklaşımı kullanılarak hesaplanır. İçsel risk yönetim amaçları çerçevesinde farklı hisse senedi portföyleri için Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı ile İçsel Modeller Yaklaşımı aynı anda kullanılabilir. Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı ile İçsel Modeller Yaklaşımının kullanımının, hisse senedi yatırımlarının tutar ve karmaşıklık düzeyi ile bankanın büyüklüğü ve faaliyetlerinin çeşitliliğine uygun olması gerekir. Bir yaklaşımın kullanılmasının diğerine tercih edilmesinin sebebi düzenleme arbitrajı yaratmak olamaz ve tercih edilen yaklaşım zaman içerisinde tutarlı olarak kullanılır.

1.3.1.1 Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı

17. Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı uyarınca risk ağırlıklı tutar aşağıdaki formüle göre hesaplanır.

Risk Ağırlıklı Tutar = Risk Ağırlığı (RA) × Risk Tutarı

18. On yedinci fıkrada belirtilen formülde yer alan RA için aşağıdaki değerler kullanılır.

19. Alım satım hesabı dışında izlenen kısa hazır pozisyonları ve türev enstrümanlar, belirli hisse senedi yatırımları için açıkça riskten korunma aracı olarak belirlenmiş olmaları ve asgari bir yıl daha koruma sağlamaları şartıyla, aynı hisselerdeki uzun pozisyonların netleştirilmesinde kullanılabilir. Diğer kısa pozisyonlar ise, her pozisyonun mutlak değerine uygulanan risk ağırlığına sahip uzun pozisyonlar olarak değerlendirilir. Vade uyumsuzluğu bulunan pozisyonlar için, Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtildiği şekilde vade uyumsuzluğu ayarlaması yapılır.

20. Bankalar, hisse senedi yatırımları için sağlanan fonlanmamış kredi korumalarını dikkate alabilirler.

1.3.1.2 TO/THK Yaklaşımı

21. TO/THK Yaklaşımı uyarınca risk ağırlıklı tutar, birinci ve ikinci fıkradaki formüller kullanılarak hesaplanan tutar ile otuz dokuzuncu fıkra uyarınca hesaplanan toplam BK tutarının 12,5 ile çarpılması suretiyle bulunan tutarın toplamından oluşur. Hisse senedine yatırım yapılan kuruluştan aynı zamanda bankanın bir alacağı olması durumunda, her iki alacak için aynı TO tahminleri kullanılır. Bankanın, borçludan hisse senedi yatırımı dışında başka bir alacağının olmaması ve Ek-2’nin yirmi dokuz ilâ otuz beşinci fıkralarında yer alan temerrüt tanımını kullanabilmek için yeterli veriye sahip olmaması durumunda, risk ağırlıkları yüzde elli oranında arttırılır. Bu hisse senedi yatırımlarının önemli tutarda olması durumunda Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı uyarınca hesaplanan risk ağırlıkları kullanılır.

22. Her bir hisse senedi yatırımı bazında, yirmi birinci fıkra uyarınca hesaplanan risk ağırlıklı tutarın, risk tutarının 12,5 katını geçmesi halinde %1250 risk ağırlığı uygulanır. Her bir hisse senedi yatırımı için yirmi birinci fıkra uyarınca hesaplanan risk ağırlıklı tutarın, (a) ilâ (c) bentlerinde belirtilen asgari risk ağırlıkları kullanılarak hesaplanan risk ağırlıklı tutardan küçük olması halinde anılan bentlerdeki risk ağırlıkları uygulanır.

a) En az 5 yıl elde tutma niyeti bulunan teşkilatlanmış bir borsada işlem gören hisse senedi yatırımları ile yatırımdan elde edilecek getirileri, sermaye kazançlarından kaynaklanmayan ve düzenli nakit akışlarına bağlı olan teşkilatlanmış bir borsada işlem görmeyen hisse senedi yatırımları için %100,

b) On dokuzuncu fıkrada belirtilen diğer kısa pozisyonlar da dâhil teşkilatlanmış bir borsada işlem gören hisse senedi yatırımları için %200,

c) On dokuzuncu fıkrada belirtilen diğer kısa pozisyonlar da dâhil diğer tüm hisse senedi yatırımları için %300.

23. Hisse senedi yatırımları için sağlanan fonlanmamış kredi korumaları, Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin 56 ncı maddesine uygun olarak dikkate alınabilir. Bu durumda vade parametresi olarak 5 yıl, THK olarak %90 dikkate alınır.

1.3.1.3 İçsel Modeller Yaklaşımı

24. Risk ağırlıklı tutar hisse senedi yatırımlarına ilişkin potansiyel zarar tutarının 12,5 ile çarpılmasıyla bulunur. Potansiyel zarar tutarı, tek taraflı %99 güven aralığında, uzun vadeli bir örneklem süresi için üç aylık getiriler ile uygun bir risksiz faiz oranı arasındaki farklar kullanılarak içsel riske maruz değer modelleri (RMD) kapsamında tespit edilir. Hisse senedi portföyü için hesaplanan risk ağırlıklı tutarın, teşkilatlanmış bir borsada işlem gören hisse senedi yatırımları için %200, diğer tüm hisse senedi yatırımları için %300 risk ağırlığı kullanılmak suretiyle Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı uyarınca hesaplanan risk ağırlıklı tutardan düşük olması halinde hisse senedi yatırımı bazında bahse konu risk ağırlıkları uygulanır.

25. Bankalar, hisse senedi yatırımları için sağlanan fonlanmamış kredi korumalarını dikkate alabilirler.

1.3.2 KYK'ya Yapılan Yatırımlar İçin Risk Ağırlıklı Tutar

26. KYK’nın portföyündeki varlıkların bilgilerinin bankaya yeterli kapsam ve sıklıkta sunulması suretiyle banka tarafından tümüyle bilinmesi ve bu varlıkların bağımsız bir üçüncü tarafça teyit edilmesi halinde KYK’ya yapılan yatırımın risk ağırlıklı tutarı portföydeki varlıklar bazında İçerik Yöntemi kullanılarak hesaplanır. Varlıkları teyit edecek olan bağımsız üçüncü taraflar, KYK’ların bütün menkul kıymetlerini sakladıkları saklama kuruluşları ya da kurucuları ile KYK’ların yönetici şirketleri ile sınırlıdır. KYK'nın bir türev işleme yatırım yapması durumunda türev işlem için Yönetmeliğe ekli Ek-2 veya Ek-4 kapsamında karşı taraf kredi riski; Yönetmelik kapsamında risk ağırlıklı tutar hesaplanmasının gerekmesi durumunda türev işlemin dayanak varlığı için kredi riski hesaplanır. Yönetmelik kapsamında KDA riski için sermaye yükümlülüğü hesaplanması gereken türev işlemler için bu fıkra kapsamında KDA riski hesaplanmaz. Söz konusu türev işlemlerin risk tutarı Yönetmeliğe ekli Ek-2 veya Ek-4 kapsamında hesaplanan karşı taraf kredi riski tutarının 1,5 katıdır. KYK’nın portföyündeki varlıkların tamamına veya bir kısmına ilişkin olarak İDD Yaklaşımlarına ilişkin gereken şartların sağlanamadığı durumlarda, bu varlıklar için risk ağırlıklı tutar aşağıda belirtildiği şekilde hesaplanır:

a) Hisse senedi yatırımları sınıfına dahil edilen varlıkların risk ağırlıklı tutarları Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımına göre hesaplanır.

b) Portföydeki diğer tüm varlıklar için risk ağırlıklı tutar Standart Yaklaşıma göre hesaplanır.

c) (a) bendinin uygulanmasında hisse senedi yatırımları, teşkilatlanmış bir borsada işlem görüp görmediğinin bilinmemesi halinde diğer hisse senedi yatırımı olarak dikkate alınır.

27. Banka tarafından KYK’nın portföyündeki varlıkların tümüyle bilinmemesi durumunda, risk ağırlıklı tutarlar KYK’nın kuruluş sözleşmesi, yasal sınırlar veya KYK’nın kamuoyuna açıkladığı sınırlamalar dikkate alınarak İzahname Yöntemi uyarınca hesaplanır. Bu hesaplamada, KYK’nın azami toplam yatırım limitine ulaşana kadar, en yüksek sermaye yükümlülüğü gerektiren varlık sınıflarından başlayarak yatırım yaptığı varsayılır ve bu varlıkların risk ağırlıklı tutarları yirmi altıncı fıkranın (a) ilâ (c) bentleri çerçevesinde hesaplanır. KYK tarafından yatırım yapılan finansal aracın, Yönetmelik kapsamında dayanak varlığı için risk ağırlıklı tutar hesaplanan bir türev işlem veya bilanço dışı işlem olması durumunda, risk tutarı olarak türev işlemin veya bilanço dışı işlemin nominal tutarı dikkate alınır. Dayanak varlığın bilinmemesi durumunda, risk tutarı olarak türev işlemin nominal tutarı kullanılır. Türev işlemin nominal tutarının bilinmemesi durumunda, nominal tutar olarak kuruluş sözleşmesi uyarınca izin verilen en yüksek nominal tutar dikkate alınır. Türev işlemlerin risk tutarı Yönetmeliğe ekli Ek-2’nin İkinci Kısmının Birinci Bölümüne göre belirlenir. Bu hesaplamada, türev işlemin yenileme maliyeti bilinmiyorsa, yenileme maliyeti olarak türev işlemin nominal tutarı; türev işlem için potansiyel kredi riski tutarının hesaplanmasında kullanılacak olan oran bilinmiyorsa %15 oranı kullanılır. Yönetmelik kapsamında KDA riski için sermaye yükümlülüğü hesaplanması gereken türev işlemler için bu fıkra kapsamında KDA riski hesaplanmaz. Söz konusu türev işlemlerin risk tutarı Yönetmeliğe ekli Ek-2’nin İkinci Kısmının Birinci Bölümü kapsamında hesaplanan karşı taraf kredi riski tutarının 1,5 katıdır.

28. İçerik Yöntemi ve İzahname Yönteminin uygulanamadığı hallerde, KYK yatırımına %1250 risk ağırlığı uygulanır.

29. İçerik Yönteminin uygulanmasında yatırım yapılan KYK'ların risk ağırlıklarını belirleyebilmek için yeterli veriye sahip olunmaması durumunda, yirmi altıncı fıkrada açıklanan üçüncü taraflarca yapılan hesaplamalar kullanılabilir. Ancak bu durumda KYK’ların portföylerindeki varlıkların risk ağırlıklı tutarları, yirmi altıncı fıkranın (a) ila (c) bentleri çerçevesinde hesaplanan risk ağırlıklı tutarların 1,2 katıdır.

30. Banka tarafından yatırım yapılan KYK’nın başka bir KYK’ya yatırım yapması ve KYK’nın portföyündeki KYK’nın varlıklarının risk ağırlıklarının İçerik Yöntemi veya İzahname Yöntemi uyarınca belirlenebilmesi halinde, bankanın yatırım yaptığı KYK'ya ilişkin risk ağırlıkları yirmi altıncı, yirmi yedinci, yirmi sekizinci fıkralarda belirtilen yöntemlerden herhangi birisi uyarınca belirlenebilir. KYK yatırımlarının silsile şeklinde devam etmesi halinde bir üst seviyedeki KYK'nın risk ağırlıklarının İçerik Yöntemi uyarınca belirlenmemesi durumunda, alt seviyedeki KYK'ya ilişkin risk ağırlıkları yirmi sekizinci fıkrada belirtilen yöntem çerçevesinde belirlenir.

31. İçerik Yöntemi ve İzahname Yöntemi uyarınca bir KYK'ya yapılan yatırımın risk ağırlıklı tutarı aşağıdaki formül ile hesaplanır.

Risk Ağırlıklı Tutar = Ortalama Risk Ağırlığı × Kaldıraç Oranı × Risk Tutarı

Formülde; ortalama risk ağırlığı KYK'nın yatırım yaptığı varlıkların toplam risk ağırlıklı tutarının, KYK'nın aktif tutarına oranını; kaldıraç oranı KYK'nın aktifinin sermayesine oranını; risk tutarı Bankanın KYK'ya yaptığı yatırım tutarını ifade eder. İzahname Yönteminin uygulamasında, kaldıraç oranı olarak kuruluş sözleşmesi, yasal sınırlar veya KYK’nın kamuoyuna açıkladığı sınırlamalar dikkate alınarak hesaplanacak olası en yüksek oran kullanılır. Risk ağırlıklı tutarın hesaplanmasında ortalama risk ağırlığı ile kaldıraç oranının çarpımının %1250'yi aşması halinde %1250 oranı kullanılır.

1.4 Diğer aktifler için risk ağırlıklı tutar

32. Nakit ve nakit benzeri kalemler, banka kasalarında tutulan külçe altınlar veya altın deposu hesapları %0 risk ağırlığına tabi tutulur. Bunların dışında kalan diğer aktiflerin risk ağırlıklı tutarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır.

Risk Ağırlıklı Tutar = %100 x Risk Tutarı

Kiralanan varlıkların kalıntı değerleri için risk ağırlıklı tutar aşağıdaki formül uygulanmak suretiyle hesaplanır.

Risk Ağırlıklı Tutar = %100 x Kalıntı Değer

2. DEVRALINAN ALACAKLARIN TEMLİK RİSKİNE İLİŞKİN RİSK AĞIRLIKLI TUTAR HESAPLAMASI

33. Devralınan kurumsal ve perakende alacakların temlik riskine ilişkin risk ağırlıkları, ikinci fıkradaki formüle göre hesaplanır. Devralınan perakende alacaklar ile havuz bazında değerlendirilip değerlendirilmediğine bakılmaksızın devralınan kurumsal alacakların risk ağırlıkları, bankanın tercihine bağlı olarak alacağın ya da Ek-2’nin elli ilâ elli beşinci fıkralarında belirtilen asgari koşulların sağlanması şartıyla havuzun BK tahmininin ayrıştırılması suretiyle bulunan parametreler kullanılarak hesaplanır. BK tahmini yapılırken içsel ve dışsal veriler kullanılabilir. BK tahmini, bankanın devralınan alacaklarla ilgili satıcıya ya da üçüncü bir tarafa rücu hakkının veya bunların garantisinin olmadığı kabul edilerek hesaplanır. Bankanın, temlik riskini bir yıl içerisinde ortadan kaldıracak şekilde izlemesi ve yönetmesi kaydıyla vade parametresi bir yıl olarak dikkate alınabilir. Devralınan kurumsal veya perakende alacaklar için temlik riskinin ihmal edilebilir olması halinde Kurumdan izin alınması kaydıyla söz konusu risk kurumsal veya perakende alacak sınıfı için sermaye yeterliliği hesaplamasında dikkate alınmayabilir.

3. BK TUTARININ HESAPLANMASI

34. BK tutarı, her bir alacak için risk ağırlıklı tutar hesaplamasında kullanılan TO, THK ve risk tutarları dikkate alınarak hesaplanır.

35. Diğer aktifler risk sınıfı için BK tutarı sıfır kabul edilir.

36. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar ile perakende alacaklar için BK ve BK tutarı, aşağıdaki formüllere göre hesaplanır.

BK = TO x THK

BK tutarı = BK x Risk Tutarı

Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanıldığı durumda temerrüde düşmüş alacaklar (TO=1) için BK, Ek-2’nin kırkıncı fıkrasının (g) bendine göre hesaplanan BK’nın en iyi tahminidir (BKET). Dördüncü fıkrada açıklanan çifte temerrüt etkisinin yansıtıldığı uygulamaya tâbi olan alacaklar için, BK sıfır kabul edilir.

37. Yedinci fıkrada belirtilen yöntemin kullanıldığı ihtisas kredilerine ilişkin risklerin BK değerleri Tablo 2'ye göre belirlenir.

Tablo 2

38. Risk ağırlıklı tutarları Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımına göre hesaplanan hisse senedi yatırımları için BK tutarı sıfır olarak kabul edilir.

39. Risk ağırlıklı tutarları TO/THK Yaklaşımına göre hesaplanan hisse senedi yatırımları için BK tutarı aşağıdaki formül kullanılarak belirlenir.

BK = TO x THK

BK tutarı = BK x Risk Tutarı

40. Risk ağırlıklı tutarları İçsel Model Yaklaşımına göre hesaplanan hisse senedi yatırımları için BK tutarı sıfır olarak kabul edilir.

41. Devralınan alacaklara ilişkin temlik riski için BK tutarı, aşağıdaki formüle göre hesaplanır.

BK = TO x THK

BK tutarı = BK x Risk Tutarı

İKİNCİ BÖLÜM

Temerrüt Olasılığı, Temerrüt Halinde Kayıp ve Vade

1. KURUMSAL ALACAKLAR, BANKALARDAN VE ARACI KURUMLARDAN ALACAKLAR, MERKEZİ YÖNETİMLER VE MERKEZ BANKALARINDAN ALACAKLAR

1.1 Temerrüt Olasılığı

1. Bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar ile kurumsal alacakların TO'su %0,03’ten az olamaz.

2. Devralınan kurumsal alacakların temerrüt riskine ilişkin risk ağırlıklı tutarın alacak havuzu bazında hesaplanması durumunda alacak havuzuna ilişkin TO'nun güvenilir şekilde tahmin edilmesi halinde bu TO; güvenilir şekilde tahmin edilmemesi halinde ise aşağıdaki şekilde hesaplanan TO'lar kullanılır:

a) Temel İDD Yaklaşımının kullanılması halinde birincil alacak niteliğindeki devralınan kurumsal alacakların TO'su, içsel olarak hesaplanan BK’nın bu alacak havuzuna ilişkin THK'ya bölünmesi yoluyla bulunur.

b) Temel İDD Yaklaşımının kullanılması halinde ikincil alacak niteliğindeki devralınan kurumsal alacakların TO'su, alacak havuzunun içsel olarak hesaplanan BK’sına eşittir.

c) Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanılması halinde, devralınan kurumsal alacakların TO'su, içsel olarak hesaplanan BK tahminlerinin, içsel THK tahminine bölünmesi yoluyla bulunur.

3. Temerrüde düşmüş borçlulara ilişkin TO %100 olarak dikkate alınır.

4. Temel İDD Yaklaşımının kullanılması halinde bankalar, kredi riski (devralınan kurumsal alacaklara ilişkin temerrüt ve temlik riski dahil) için fonlanmamış kredi korumasını Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğ çerçevesinde TO’ya yansıtabilirler.

5. Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanılması halinde bankalar, kredi riski (devralınan kurumsal alacakların temlik ve temerrüt riski dahil) için Ek-2’nin kırk beş ilâ kırk yedinci fıkralarında belirtilen asgari şartların sağlanması koşuluyla fonlanmamış kredi korumalarını TO’ya (veya THK’ya) yansıtabilirler. Fonlanmamış kredi korumalarının TO'ya yansıtılması durumunda Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin 56 ncı maddesi uygulanır. Bu yansıtma kredi koruması türleri bazında tutarlı bir şekilde uygulanır. Bir garanti ile korunmuş alacaklar için bu yansıtma, doğrudan garantörden olan muadil bir alacağın risk ağırlığından daha düşük bir risk ağırlığına yol açacak şekilde yapılamaz.

6. Devralınan kurumsal alacakların temlik riskine ilişkin TO, temlik riski için tahmin edilen BK'ya eşittir.

1.2 Temerrüt Halinde Kayıp

7. Temel İDD Yaklaşımında aşağıdaki THK değerleri kullanılır. Aşağıdaki bentlerin uygulamasında Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğ hükümleri çerçevesinde fonlanmamış kredi korumaları ile (b) bendi hariç diğer bentlerin uygulamasında fonlanmış kredi korumaları THK'ya yansıtılabilir.

a) Birincil alacaklar için %45.

b) İkincil alacaklar için %75.

c) Devralınan kurumsal alacakların temerrüt riskine ilişkin risk ağırlıklı tutarın alacak havuzu bazında hesaplanması ve TO'nun güvenilir şekilde tahmin edilememesi durumunda birincil alacak niteliğindeki devralınan kurumsal alacak havuzu için %45.

ç) Devralınan kurumsal alacakların temerrüt riskine ilişkin risk ağırlıklı tutarın alacak havuzu bazında hesaplanması ve TO'nun güvenilir şekilde tahmin edilememesi durumunda ikincil alacak niteliğindeki devralınan kurumsal alacak havuzu için %100.

d) Devralınan kurumsal alacakların temlik riskinin alacak veya havuz bazında hesaplanmasından bağımsız olarak temlik riski için %100.

8. Gelişmiş İDD Yaklaşımında içsel THK tahminleri kullanılır. Bu Yaklaşımda, devralınan kurumsal alacakların temerrüt riski alacak havuzu bazında hesaplanırken, alacak havuzuna ilişkin THK'nın güvenilir şekilde tahmin edilmesi durumunda bu THK kullanılır. Devralınan kurumsal alacak havuzuna ilişkin THK'nın güvenilir şekilde tahmin edilmemesi durumunda, THK içsel olarak hesaplanan BK tahminlerinin, içsel TO tahminine bölünmesi yoluyla bulunur.

9. Gelişmiş İDD Yaklaşımında, devralınan kurumsal alacakların temlik riskinin alacak veya havuz bazında hesaplanmasından bağımsız olarak temlik riski için THK %100 olarak kullanılır.

10. Gelişmiş İDD Yaklaşımında, kredi riski (devralınan kurumsal alacakların temlik ve temerrüt riski dahil) için Ek-2’nin kırk beş ilâ kırk yedinci fıkralarında belirtilen asgari şartların sağlanması koşuluyla fonlanmamış kredi korumaları THK’ya (veya TO’ya) yansıtılabilir. Bu yansıtma kredi koruması türleri bazında tutarlı bir şekilde uygulanır. Bir garanti ile korunmuş alacaklar için bu yansıtma, doğrudan garantörden olan muadil bir alacağın risk ağırlığından daha düşük bir risk ağırlığına yol açacak şekilde yapılamaz.

1.3 Vade

11. Temel İDD Yaklaşımını kullanan bankalar tarafından vade; repo ve menkul kıymet veya emtia ödünç alma/verme işlemleri için 0,5 yıl, diğer tüm işlemler için 2,5 yıl olarak uygulanır. Kurum tarafından izin verilmesi kaydıyla, türüne bakılmaksızın tüm alacaklar için vade on ikinci fıkra uyarınca belirlenebilir.

12. Gelişmiş İDD Yaklaşımını kullanan bankalarca nakit akışları belirli olan araçlar için vade aşağıdaki efektif vade formülü kullanılarak belirlenir. On üç ilâ on beşinci fıkra hükümleri saklı kalmak kaydıyla bu fıkra uyarınca bulunacak vadenin 1 yıldan kısa veya 5 yıldan uzun olması halinde vade olarak bu asgari veya azami süreler kullanılır. Bankanın vadeyi aşağıdaki formül ile hesaplayamadığı durumlarda vade, borçlunun sözleşmeye bağlı yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmesi için tanınan yıl cinsinden azami kalan süredir. Özel netleştirme sözleşmeleri kapsamındaki türev finansal araçlar için vade olarak, her bir işlem için sözleşmede belirtilen nominal tutar esas alınarak ağırlıklandırılmış ortalama kalan vade dikkate alınır. Bunlar dışında kalan tüm riskler için efektif vade 2,5 yıldır.

Formülde, NAt, sözleşmeye göre borçlunun yıl cinsinden t zamanında ödemekle yükümlü olduğu anapara, faiz ve komisyon tutarlarını gösterir.

13. Günlük olarak değerleme ve günlük yeniden marjlama işlemine tabi, sözleşmede temerrüt ya da karşı tarafın marj yatırma yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde teminatın derhal tasfiyesine veya mahsubuna imkân sağlayan hükümler içeren ve orijinal vadesi 1 yıldan kısa olan aşağıda yer alan işlemler için asgari vade olarak 1 yıl yerine 1 gün dikkate alınır:

a) Tamamen veya büyük ölçüde teminatlandırılmış türev finansal araçlar.

b) Tamamen veya büyük ölçüde teminatlandırılmış kredili menkul kıymet işlemleri.

c) Repo işlemleri, menkul kıymet veya emtia ödünç verme veya alma işlemleri.

14. On üçüncü fıkrada belirtilen işlemlerin özel netleştirme sözleşmelerine tabi olması durumunda, türev finansal araçlar ile kredili menkul kıymet işlemleri için asgari 10 gün; repo işlemleri ya da menkul kıymet veya emtia ödünç alma ve verme işlemleri için asgari 5 gün olmak kaydıyla her bir işlem için sözleşmede belirtilen nominal tutar esas alınarak ağırlıklandırılmış ortalama kalan vade dikkate alınır.

15. Bir borçlunun sürekli finansmanı kapsamında olmamak kaydıyla aşağıda belirtilen kısa vadeli alacaklar için asgari vade olarak 1 gün dikkate alınır.

a) Takası 5 iş günü içerisinde gerçekleşecek olan bankalardan olan yabancı para cinsinden işlemlerin takasından kaynaklanan alacaklar.

b) Kalan vadesi 1 yıldan kısa olan ithalat ve ihracat akreditifleri.

c) Takası 2 iş günü veya genel teslim süresi içerisinde gerçekleştirilecek olan menkul kıymet alım satımı işlemlerinden kaynaklanan alacaklar.

ç) Elektronik para transferi işlemleri kapsamında gerçekleştirilen nakit takasından kaynaklanan alacaklar.

16. Bankanın, Birinci Bölümün sekizinci fıkrası uyarınca devralınan kurumsal alacakların temerrüt riskine ilişkin risk ağırlığını havuz bazında hesaplaması durumunda vade, asgari 1 yıl olmak kaydıyla, devralınan alacakların ağırlıklı ortalama vadesine eşittir. Alacakların devralınmasına ilişkin olarak verilmiş olan taahhüdün vadesi süresince devralınması gereken alacakların kalitesindeki önemli bozulmalara karşı bankayı koruyan etkili teminatların, erken itfa gerektiren şartların veya başka koruyucu mekanizmaların öngörülmüş olması şartıyla, taahhüt kapsamındaki henüz devralınmamış alacaklar için de aynı vade kullanılır. Koruyucu mekanizmaların öngörülmediği taahhütler kapsamındaki devralınmamış alacaklar için vade, asgari 1 yıl olmak kaydıyla, taahhüt kapsamındaki en uzun vadeli muhtemel alacağın vadesi ile taahhüdün kalan vadesinin toplamıdır.

17. Yönetmeliğe ekli Ek-2’nin İkinci Kısmının Üçüncü Bölümünde belirtilen İçsel Model Yönteminin uygulandığı ve netleştirme grubuna dâhil olan en uzun vadeli sözleşmenin vadesinin bir yıldan uzun olduğu alacaklar için vade, aşağıdaki formül kullanılarak bulunur. Kurumca uygun görülmesi şartıyla tek taraflı KDA kullanılması için Yönetmeliğe ekli Ek-2’nin Dördüncü Kısmının İkinci Bölümünde belirtilen Gelişmiş Yöntemin kullanılması durumunda bu formülle hesaplanan vade yerine model ile bulunan vade kullanılabilir.

Formülde,

: tk gelecek zamanında, tk>1 için “0” değerini, tk1 için “1” değerini alan

değişkendir.

: tk gelecek zaman için risksiz iskonto faktörüdür.

: Yönetmeliğe ekli, Ek-2’nin Birinci Kısmın Birinci Bölümünde tanımlanan

beklenen risk tutarıdır.

: Yönetmeliğe ekli, Ek-2’nin Birinci Kısmın Birinci Bölümünde tanımlanan efektif beklenen risk tutarıdır.

∆tk : tk – tk-1’dir.

18. Yönetmeliğe ekli Ek-2’nin İkinci Kısmının Üçüncü Bölümünde belirtilen İçsel Model Yönteminin uygulandığı ve netleştirme grubuna dâhil olan en uzun vadeli sözleşmenin vadesinin bir yıldan kısa olduğu alacaklar için vade on ikinci fıkrada belirtilen formül ile hesaplanır ve on üç ilâ on beşinci fıkra hükümleri saklı kalmak kaydıyla asgari vade olarak 1 yıl kullanılır. Yönetmeliğe ekli Ek-2’nin İkinci Kısmının Üçüncü Bölümünde belirtilen İçsel Model Yöntemini uygulayan ve getirisi faiz oranına dayanan finansal araçlar için spesifik risk için sermaye yükümlülüğü hesaplamasında içsel model kullanma izni olan bankalar tarafından, spesifik risk için kullanılan içsel modelin kredi değerliliğinin değişmesi nedeniyle zarara maruz kalma riskini içermesi koşuluyla vade olarak 1 yıl kullanılır.

19. Birinci Bölümün dördüncü fıkrasında belirtilen çifte temerrüt etkisinin yansıtıldığı uygulamada vade 1 yıldan kısa olmamak kaydıyla kredi korumasının efektif vadesidir.

2. PERAKENDE KREDİLER

2.1 Temerrüt Olasılığı

20. Bir alacağın TO'su %0,03’ten düşük olamaz.

21. Temerrüde düşmüş borçlular ile alacağın TO’sunun dikkate alındığı durumlarda temerrüde düşmüş alacaklara ilişkin TO %100 olarak dikkate alınır.

22. Devralınan alacakların temlik riskine ilişkin TO, temlik riski için tahmin edilen BK tahminine eşittir.

23. Münferit bir alacağa veya bir alacak havuzuna ilişkin sağlanan fonlanmamış kredi korumasının etkisi, kredi riski (devralınan perakende alacaklara ilişkin temerrüt ve temlik riski dahil) için beşinci fıkra hükümleri çerçevesinde TO’ya (veya THK'ya) yansıtılabilir.

2.2 Temerrüt Halinde Kayıp

24. Perakende alacaklar için içsel THK tahminleri kullanılır. Devralınan alacakların temlik riski için, THK değeri %100 olarak dikkate alınır.

25. Münferit bir alacağa veya bir alacak havuzuna ilişkin sağlanan fonlanmamış kredi korumasının etkisi, kredi riski (devralınan perakende alacaklara ilişkin temerrüt ve temlik riski dahil) için onuncu fıkra hükümleri çerçevesinde THK’ya (veya TO'ya) yansıtılabilir.

26. Merkezi yönetim garantisi altına alınmamış ikamet amaçlı gayrimenkul ipoteğine dayalı perakende alacaklardan oluşan her bir havuz için THK %10'dan az olamaz. Merkezi yönetim garantisi altına alınmamış ticari gayrimenkul ipoteğine dayalı perakende alacaklardan oluşan her bir havuz için THK %15'den az olamaz. Yurtdışındaki bir gayrimenkulün ipoteğiyle teminatlandırılmış alacaklarda, ilgili ülke tarafından daha yüksek THK oranları belirlenmiş olması durumunda asgari olarak bu oranlar dikkate alınır.

3. TO/THK YAKLAŞIMINA TÂBİ OLAN HİSSE SENEDİ YATIRIMLARI

3.1 Temerrüt Olasılığı

27. TO/THK Yaklaşımına tabi olan hisse senedi yatırımlarının TO'ları, kurumsal alacaklar için uygulanan yöntemler çerçevesinde belirlenir.

3.2 Temerrüt Halinde Kayıp

28. Hisse senedi yatırımlarına THK %90 olarak uygulanır.

3.3 Vade

29. Hisse senedi yatırımlarına uygulanacak vade 5 yıldır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Risk Tutarı

1. KURUMSAL ALACAKLAR, BANKALARDAN VE ARACI KURUMLARDAN ALACAKLAR, MERKEZİ YÖNETİMLER VE MERKEZ BANKALARINDAN ALACAKLAR İLE PERAKENDE ALACAKLAR

1. (Değişik:RG-14/3/2018-30360)(2) Alacakların risk tutarı hesaplanırken, Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik uyarınca ayrılmış karşılıklar düşülmeden önceki tutarlar dikkate alınır. Devralınan alacakların iskontolu olarak satın alınması durumunda, risk tutarı olarak iskontodan önceki tutarlar dikkate alınır.

2. Temel İDD Yaklaşımında, gayrinakdi kredi ve taahhütler, (a) ilâ (c) bentlerinde belirtilenler hariç olmak üzere Yönetmeliğin 5 inci maddesi uyarınca sınıflandırılır ve bunların risk tutarı aynı maddedeki oranlar uygulanmak suretiyle hesaplanır. Bir gayrinakdi kredi veya taahhüt, başka bir gayrinakdi kredi veya taahhüdün uzantısı olması durumunda, dönüştürme oranlarından küçük olanı kullanılır.

a) (Değişik:RG-20/1/2016-29599)(1) Banka tarafından istenildiği zaman herhangi bir şarta bağlı olmadan cayılabilen ya da borçlunun kredi değerliliğinde bozulma olması halinde otomatik olarak iptal edilebilen cayılabilir taahhütler için %0 dönüştürme oranı uygulanır. %0 dönüştürme oranı uygulanabilmesi için, bankaların, borçlunun mali durumunu düzenli olarak izlemesi ve iç kontrol sistemlerinin borçlunun kredi kalitesindeki bir bozulmanın derhal tespit edilmesine olanak sağlaması gerekir. Sözleşme koşullarının bankaya kullandırılmamış kredi taahhütlerinden cayabilme hakkı vermesi durumunda, tüketiciyi koruma mevzuatının ve ilgili diğer mevzuatın da dikkate alınması şartıyla bu taahhütlerin şarta bağlı olmadan cayılabilir olduğu kabul edilebilir.

b) Banka tarafından istenildiği zaman herhangi bir şarta bağlı olmadan cayılabilen ya da borçlunun kredi değerliliğinde bozulma olması halinde otomatik olarak iptal edilebilen devralınan alacaklara ilişkin kullanılmamış rotatif satın alma taahhütleri için %0 dönüştürme oranı uygulanır. %0 dönüştürme oranı uygulanabilmesi için, borçlunun mali durumunun düzenli olarak izlenmesi ve iç kontrol sistemlerinin borçlunun kredi kalitesindeki bir bozulmanın derhal tespitine imkân vermesi gerekir.

c) Menkul kıymet ihracına aracılık taahhütleri, rotatif halka arza aracılık yüklenimi taahhütleri ve kredi limitlerinin (cayılabilir nitelikte olmayan kredi tahsis taahhütleri ile kredili mevduat hesabı limit taahhütleri ve kredi kartı harcama limiti taahhütleri) kullanılmayan kısımları için %75 dönüştürme oranı uygulanır.

3. Gelişmiş İDD Yaklaşımında gayrinakdi kredi ve taahhütlerin risk tutarı, nakde dönüşmemiş alacak tutarlarının içsel dönüştürme oranı tahminleri ile çarpılması suretiyle bulunur. Bu Yaklaşımda, perakende alacaklar risk sınıfında yer alanlar hariç ikinci fıkra uyarınca %100 dönüştürme oranı uygulanan gayrinakdi kredi ve taahhütlere içsel dönüştürme oranları yerine %100 oranı uygulanır. Perakende alacaklar içerisinde yer alan döviz kuru ve faiz oranına ilişkin taahhütler için içsel dönüştürme oranları kullanılmaz. Bu alacaklar Yönetmeliğin 5 inci maddesi uyarınca sınıflandırılır ve bunların risk tutarı aynı maddedeki oranlar uygulanmak suretiyle hesaplanır.

4. Türev finansal araçlar için risk tutarı Yönetmeliğe ekli Ek-2 uyarınca belirlenir.

5. Temel İDD Yaklaşımında, repo işlemleri, menkul kıymet veya emtia ödünç verme veya ödünç alma işlemleri, takas süresi uzun işlemler ve kredili menkul kıymet işlemlerinin risk tutarı Yönetmeliğe ekli Ek-2 ya da Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtilen usul ve esaslara uygun olarak belirlenir. Gelişmiş İDD Yaklaşımı kapsamında bahse konu işlemlerin risk tutarı, Temel İDD Yaklaşımı ile aynı usul ve esaslara göre belirlenir.

6. Maruz kalınan riskin repo sözleşmesi, menkul kıymet ya da emtia ödünç verme veya ödünç alma işlemi veya kredili menkul kıymet işlemleri kapsamında satılan, devredilen veya ödünç verilen menkul kıymetler veya emtia niteliğinde olduğu durumlarda bu menkul kıymetlerin veya emtianın risk tutarı Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğ uyarınca ilgili volatilite ayarlaması uygulanarak artırılır.

7. Krediler ve mevduatların bilanço içi netleştirilmeye konu edilmesi durumunda risk tutarı hesaplanmasında, Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtilen yöntemler uygulanır.

8. Finansal kiralama alacakları için risk tutarı iskonto edilmiş asgari kiralama ödemelerinden oluşur. Kiralanan varlığın kalıntı değerinin kiracı dışında üçüncü bir kişi tarafından ödenmesinin garanti edildiği ve garantör ile garantinin Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin sırasıyla 13, 26 ve 27 nci maddelerinde belirtilen şartları sağladığı durumlarda, garanti fonlanmamış kredi koruması olarak dikkate alınır.

9. Devralınan alacakların risk tutarı, temlik riski için kredi riski azaltımı etkisi dikkate alınmadan önce hesaplanan sermaye yükümlülüğünün, devralınan alacaklar için birinci fıkrada belirtilen risk tutarından çıkarılması suretiyle bulunur. İçsel dönüştürme oranları tahminlerinin kullanılıp kullanılmadığından bağımsız olarak, rotatif alacak devralma işlemlerinde alacakların risk tutarı, devralınan alacakların kullanılan kısmı ile devralma taahhütlerinin kullanılmayan kısmının %75'inin toplamından, temlik riski için kredi riski azaltımı etkisi dikkate alınmadan önce hesaplanan sermaye yükümlülüğünün çıkarılması suretiyle bulunur.

10. Perakende alacakların sadece kullandırılan kısımlarının menkul kıymetleştirmeye konu olması halinde dönüştürme oranı, kullandırılmayan kısımlardan bankaya tekabül eden paya uygulanır. Bankanın payı, menkul kıymetleştirilmeye konu edilen perakende alacakların kullanılan kısımlarının banka payına tekabül eden oranı baz alınarak hesaplanır.

2. HİSSE SENEDİ YATIRIMLARI

11. (Değişik:RG-14/3/2018-30360)(2) Hisse senedi yatırımlarının risk tutarı, Türkiye Muhasebe Standartları uyarınca değerlenmiş tutarlarını ifade eder.

12. (Değişik:RG-14/3/2018-30360)(2) Bilanço dışında izlenen hisse senedi yatırımlarının risk tutarı, nominal değerlerini ifade eder.

3. DİĞER AKTİFLER

13. (Değişik:RG-14/3/2018-30360)(2) Diğer aktiflere ilişkin risk tutarı, ilgili aktifin Türkiye Muhasebe Standartları uyarınca değerlenmiş tutarını ifade eder.

EK–2

ASGARİ ŞARTLAR

1. DERECELENDİRME SİSTEMLERİ

1. Bir risk sınıfı için birden fazla derecelendirme sisteminin kullanılması halinde, borçlular veya işlemler için kullanılan derecelendirme sistemi seçimlerinin gerekçelerinin belgelendirilmesi ve seçilen sistemlerin borçluların veya işlemlerin risk seviyelerini doğru şekilde yansıtması esastır.

2. Derecelendirme sistemi seçim kriterlerinin ve süreçlerinin mevcut portföy yapısına ve dışsal faktörlere uygunluğunun devam ettiğinin teyit edilmesi amacıyla, söz konusu kriter ve süreçler periyodik olarak gözden geçirilir.

3. Bankanın, her bir borçlu ya da işlem için kendi risk parametresine ilişkin tahminlerini kullandığı durumlarda bu tahminler, bir derecelendirme cetvelindeki derecelendirme notlarına atanan tahminler olarak kabul edilir.

1.1 Derecelendirme sisteminin yapısı

4. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimlerden ve merkez bankalarından alacaklar için kullanılan derecelendirme sistemlerinin aşağıda belirtilen özellikleri taşıması gerekir:

a) Derecelendirme sistemi, borçlunun ve işlemin risk yapısını dikkate alır. İşlemin risk yapısı teminat, birinci veya ikincil alacak olup olmaması, ürün tipi gibi işleme özgü faktörleri yansıtır. Temel İDD Yaklaşımında işlemin risk yapısının dikkate alınması şartı, hem borçlunun hem de işlemin risk yapısını yansıtan tek bir boyut ile yerine getirilebilir.

b) Derecelendirme sisteminde, münhasıran kredi riskini sayısallaştıran bir borçlu derecelendirme cetveli bulunur. Borçlu derecelendirme cetvelinde, temerrüde düşmemiş borçlular için en az yedi, temerrüde düşmüş borçlular için en az bir derecelendirme notu bulunur.

c) Bankalar, her bir borçlu derecelendirme notuna tekabül eden kredi riski düzeyi ile bu risk düzeylerinin birbirinden ayırt edilmesi için kullanılan kriterler arasındaki ilişkiyi yazılı hale getirir. Tahmin edilen ve ölçülen risk, derecelendirme notları kötüleştikçe artar.

ç) Portföyleri belirli bir sektör ve kredi riski aralığında yoğunlaşmış olan bankaların, borçluların belirli bir derecelendirme notunda aşırı yoğunlaşmasının önlenmesi için bu aralıkta yeterli sayıda derecelendirme notu belirlemeleri gereklidir. Tek bir borçlu derecelendirme notunda belirgin yoğunlaşmaların olması halinde, notun yeterince dar bir TO aralığını kapsadığının ve aynı nota sahip tüm borçluların kredi riskinin söz konusu aralık içinde yer aldığının ampirik kanıtlarla desteklenmesi gerekir.

d) Sermaye yükümlülüğü hesaplamasında Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanımına izin verilebilmesi için, derecelendirme sisteminin, münhasıran THK’ya ilişkin ayrı bir işlem derecelendirme cetveline sahip olması gerekir. İşlem dereceleri bunlarla sınırlı olmamak üzere teminat yapısı, ürün, sektör gibi THK’yı etkileyebilecek tüm faktörleri dikkate alabilir. Borçluya ilişkin özellikler, THK’yı tahmin edebildiği ölçüde THK’ya ilişkin işlem derecelerine dahil edilebilir. İşlem derecelendirme notunun tanımının, alacakların derecelendirme notlarının nasıl belirlendiğini ve notlara ilişkin risk düzeylerinin birbirinden ayırt edilmesi için kullanılan kriterlerin neler olduğunu içermesi gerekir. İşlem derecelerini etkileyen faktörler, bu faktörlerin tahminler için daha doğru ve daha uygun olduğu konusunda Kurumun ikna edilmesi kaydıyla risk sınıflarının alt grupları bazında değiştirilebilir.

e) Tek bir işlem derecelendirme notunda belirgin yoğunlaşmaların olması halinde, notun yeterince dar bir THK aralığını kapsadığının ve aynı nota sahip tüm işlemlerin risklerinin söz konusu aralık içinde yer aldığının ampirik kanıtlarla desteklenmesi gerekir.

5. İhtisas kredilerine ilişkin risk ağırlıklarının belirlenmesinde Ek-1’in Birinci Bölümünün yedinci fıkrasında yer alan yöntemi kullanan bankalarca, münhasıran bu krediler için kredi riskini sayısallaştıran bir derecelendirme cetvelinin bulunması gerekir. Bankalarca ihtisas kredilerinde, temerrüde düşmemiş borçlular için en az dört ve temerrüde düşmüş borçlular için en az bir derecelendirme notu kullanılır.

6. Perakende alacaklar için kullanılan derecelendirme sistemleri aşağıda belirtilen özellikleri taşıması gerekir:

a) Derecelendirme sistemleri, hem borçlu hem de işlem riskini yansıtır ve borçlu ile işlemin tüm özelliklerini kapsar.

b) Risk ayrıştırma yaklaşımının, herhangi bir havuz içerisindeki alacak sayısının, ilgili havuz kapsamındaki kayıp parametrelerinin uygun şekilde sayısallaştırılmasını ve doğrulanmasını temin etmesini sağlayacak düzeyde olması gerekir. Alacakların ve borçluların havuzlara dağıtımı, aşırı yoğunlaşmaları önleyecek şekilde yapılır.

c) Bankaların alacakları havuzlara tahsisi sürecinin, uygun bir risk ayrıştırmasına ve yeterince homojen nitelikte olan risklerin gruplandırılmasına olanak vermesi ve havuz düzeyinde kayıp parametrelerine ilişkin doğru ve tutarlı bir tahmin sağlaması gerekir. Devralınan alacaklar için bu gruplandırma, satıcının kredilendirme uygulamalarını ve müşterilerinin farklılıklarını yansıtır.

7. Perakende alacakların havuzlara tahsisinde aşağıdaki risk faktörleri dikkate alınır:

a) Borçlunun risk özellikleri,

b) Ürün veya teminat ya da her ikisi de dâhil olmak üzere işlemin risk özellikleri, teminatın birden fazla kredi için kullanıldığı durumlar,

c) (Değişik:RG-20/1/2016-29599) (1) Ödemelerin gecikmesine ilişkin durumlar.

1.2 Alacakların derecelere veya havuzlara tahsisi

8. Bankaların, derecelendirme sisteminde alacakların derece veya havuzlara tahsisine ilişkin aşağıdaki şartları sağlayan somut tanım, kriter ve süreçlere sahip olması gerekir. Derecelendirme tanım ve kriterlerin makul ve mantıklı olması ve anlamlı bir risk ayrıştırması sağlaması gerekir:

a) Derece veya havuzlara ilişkin tanım ve kriterlerin, benzer risk taşıyan borçluların veya işlemlerin aynı derece veya havuza tutarlı bir biçimde tahsis edilmesini temin edecek düzeyde detaylı olması gerekir. Bu tutarlılık, faaliyet alanları, iş birimleri ve coğrafi bölgeler için de aranır.

b) Derecelendirme sistemine ilişkin dokümantasyonun, üçüncü taraflarca alacakların derece veya havuzlara tahsisinin nasıl yapıldığının anlaşılmasına, aynı tahsisin tekrar yapılabilmesine ve tahsislerin uygunluğunun değerlendirilmesine olanak sağlaması gerekir.

c) Kriterlerin, bankanın içsel kredilendirme ilke ve standartları ile sorunlu borçlu ve alacaklara ilişkin politikalarına uyumlu olması gerekir.

9. Borçluların ve alacakların derecelere veya havuzlara tahsisinde ilgili ve önemli tüm bilgiler dikkate alınır. Bu bilgilerin güncel olması gerekir. Bankaların ellerinde yeterli bilgi bulunmaması durumunda alacakların borçlu ve işlem derecelerine veya havuzlara tahsisinde daha ihtiyatlı olmaları gerekir. İçsel derecelendirmede, dışsal derecelendirmenin temel faktör olarak kullanıldığı durumda, ilgili diğer bilgiler de dikkate alınır ve değerlendirilir. Dereceler tahsis edilirken bir yıldan uzun bir zaman aralığının kullanılması beklenmektedir. Dereceler, olumsuz ekonomik koşulların veya beklenmedik olayların gerçekleşmesi durumunda borçlunun ödeme gücü ve istekliliğine ilişkin bankanın değerlendirmesini yansıtır. Bunun için bankalar derecelendirme notu tahsislerini, uygun ve spesifik stres senaryolarına dayandırabilirler. Alternatif olarak, bankalar spesifik bir stres senaryosu belirlemeden borçluların olumsuz ekonomik koşullara veya beklenmedik olaylara dayanıksızlığını yansıtan özelliklerini dikkate alabilirler. Derecelendirmelerde esas alınan ekonomik koşulların, mevcut koşullar ve bir ekonomik döngü içerisinde ilgili sektör ya da ilgili coğrafi bölgelerde gerçekleşmesi muhtemel olaylar ile tutarlı olması gerekir. Derecelerin bankanın ilgili alacağın gelecekteki ödenme durumunu tahmin etmesine olanak sağlaması gerekir. Geleceğe ilişkin olaylar ve bu olayların bir borçlunun finansal yapısı üzerindeki etkisinin tahminindeki zorluklar esas alınarak, öngörülen bilgiler ihtiyatlı bir şekilde ele alınır. Bilgilerin sınırlı olması halinde, analizlere bir ihtiyatlılık payı yansıtılır.

10. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar ile TO/THK Yaklaşımı uygulanan hisse senedi yatırımlarının tahsisi aşağıdaki kriterlere uygun olarak yapılır:

a) Kredi onay sürecinin bir parçası olarak, her bir borçlu için bir borçlu derecesi tahsis edilir.

b) Kredi onay sürecinin bir parçası olarak, Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanıldığı alacaklar için, her bir işlem bazında bir işlem derecesi tahsis edilir.

c) İhtisas kredilerine ilişkin risk ağırlıklarının belirlenmesinde, Ek-1’in Birinci Bölümünün yedinci fıkrasında belirtilen yöntemin kullanılması durumunda, asgari şartlara uygun olarak söz konusu kredilere beşinci fıkra çerçevesinde bankanın kendi içsel kriter, sistem ve süreçleri kullanılarak derece tahsis edilir. Ek-1’in Birinci Bölümünün yedinci fıkrasında açıklanan eşleştirme sürecinin, içsel derecelendirme notlarının ilgili kategoriler için sayılan risk özellikleri ile tutarlılığını sağlayan bir uyumlaştırma sağlaması gerekir. Bankaların içsel kriterlerdeki sapmaların eşleştirme sürecinin etkinliğinin bozulmasına yol açmamasını sağlamaya özellikle dikkat etmesi gerekir.

ç) Kredi riski üstlenilen her bir tüzel kişi için, ayrı bir derecelendirme yapılır. Münferit müşteriler ile risk gruplarına ilişkin derece tahsis uygulamalarına yönelik politikalar oluşturulur. Bu politikalar, her bir tüzel kişi için spesifik ters eğilim riskinin belirlenmesi süreçlerini içerir. Spesifik ters eğilim riskinin varlığının tespit edildiği durumda, bu alacakların risk tutarının hesaplanması diğer alacaklardan farklı değerlendirilir.

d) Aynı borçludan olan tüm alacaklar için işlemin niteliğine bakılmaksızın, aynı borçlu derecesi kullanılır. Aşağıdaki istisnai durumlarda, aynı borçludan olan farklı alacaklar için farklı dereceler tahsis edilebilir:

1) Alacağın yerel veya yabancı para cinsinden olmasına bağlı olarak yapılan uygulamalar,

2) Derecenin, alacağa ilişkin garantilerin borçlu derecesine yansıtılması suretiyle ayarlandığı haller.

11. Perakende alacaklar için kredi onay sürecinin bir parçası olarak, her alacak bir havuza tahsis edilir.

12. (Değişik:RG-20/1/2016-29599) (1) Alacakların derece ve havuzlara tahsisinde, tahsis sürecinin girdileri ve çıktıları üzerinde kişisel değerlendirme kullanılarak değişiklik yapılabilecek durumların ve değişiklik yapmaya yetkili personelin bilgilerinin, söz konusu değişikliklerin limitlerini ve nasıl yapılacağını da içerecek şekilde yazılı hale getirilmesi gereklidir. Değişiklik yapılması halinde, bu değişiklikler ile değişikliği yapan personele ilişkin bilgiler kayıt altına alınır ve takip edilir. Bankaların modele dayanan derecelendirmelerde, model notunun değiştirilmesi, değişkenlerin çıkarılması veya girdilerin değiştirilmesi gibi durumların izlenmesine yönelik rehber ve süreçlere sahip olması gerekir. Bankalar söz konusu değişikliklerin yapıldığı alacakların performansını analiz eder.

1.3 Tahsis sürecinin güvenilirliği

13. Ek-1’in Birinci Bölümünün yedinci fıkrasında açıklanan yaklaşımın uygulandığı ihtisas kredileri dahil kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar ile TO/THK Yaklaşımı uygulanan hisse senedi yatırımlarının tahsis sürecinde aşağıdaki kriterlerin sağlanması gerekir:

a) Derecelerin tahsisi ve bunların periyodik olarak gözden geçirilmesi, kredilendirme faaliyetinden doğrudan menfaati bulunmayan bağımsız bir tarafça gerçekleştirilir veya onaylanır. Tahsis ve gözden geçirmeye ilişkin operasyonel süreçler yazılı hale getirilir ve banka politikalarına dahil edilir. Bu süreçler Kurum denetimine hazır bulundurulur. Kredi politikalarının ve kredilendirme prosedürlerinin, derecelendirme sisteminin bağımsızlığını desteklemesi gerekir.

b) Derece tahsisleri asgari yılda bir kez gözden geçirilir ve derecelerin tahsisinin uygun olmadığının tespiti halinde ilgili dereceler yenilenir. Yüksek riskli borçlular ile sorunlu alacaklar, daha sık gözden geçirilir. Borçluya veya alacağa ilişkin önemli bilgiler elde edildiği durumlarda asgari dönemler beklenmeksizin derecelendirme yeniden yapılır.

c) Bankaların, TO’yu etkileyen borçlu özelliklerine ilişkin bilgiler ile THK ve dönüştürme oranı tahminlerini etkileyen işlem özelliklerine ilişkin bilgilerin edinilmesi ve güncellenmesine yönelik etkin sistem ve süreçlere sahip olmaları esastır. Bilgilerin edinilmesini takiben borçluya ilişkin derecelendirme notunun zamanında güncellenmesine ilişkin prosedürlerin bulunması gerekir.

14. Perakende alacaklar için borçlu ve işlem derece tahsisleri asgari yılda bir kez gözden geçirilir ve derecelerin tahsisinin uygun olmadığının tespiti halinde ilgili dereceler yenilenir. Belirlenmiş her bir risk havuzu için ise kayıp özellikleri ve ödeme performansları gözden geçirilir ve alacakların devamlı olarak doğru havuzlara dağıtılmasını sağlamak amacıyla, her bir havuz içindeki münferit alacakların durumu, temsili bir örneklem grubu üzerinden asgari yılda bir kez gözden geçirilerek havuzlara yapılan tahsisin uygun olmadığının tespiti halinde ilgili tahsisler yenilenir.

1.4 Model kullanımı

15. Alacakların borçlu veya işlem derecelerine ya da havuzlara tahsisinde veya TO, THK ve dönüştürme oranı tahminlerinde istatistiksel modeller ile diğer yöntemlerin kullanılabilmesi için aşağıdaki niteliklerin sağlanması şarttır:

a) Modelin tahmin gücünün yüksek olması ve modelin kullanılmasının yanıltıcı sermaye yükümlülüğü hesaplanmasına sebep olmaması gerekir. Model tahminlerinin oluşturulması için kullanılan değişkenlerin makul ve etkin olması gerekir. Modeldeki yanlılığın önemli düzeyde olmaması sağlanır.

b) Modele dâhil edilen verilerin doğruluğunun, bütünlüğünün ve uygunluğunun değerlendirilmesini de içeren bir veri inceleme süreci tesis edilir.

c) Modelin oluşturulmasında kullanılan verilerin, bankanın modelleme kapsamına giren mevcut kredi müşterilerinin veya alacaklarının tamamını temsil etmesi gerekir.

ç) Model periyodik olarak validasyona tabi tutulur. Validasyon, model performansının ve istikrarının izlenmesini, modelin özelliklerinin gözden geçirilmesini ve modelin çıktılarının gerçekleşmiş sonuçlarla kıyaslanmasını içerir.

d) İstatistiksel model, modelce tahsis edilen derecelerin gözden geçirilmesi ve modelin uygun olarak kullanılmasının sağlanması amacıyla, uzman görüşü ve gözetimi ile desteklenir. Gözden geçirmenin amacı, modelin zayıflıklarından kaynaklanabilecek hataların bulunması ve sınırlandırılmasıdır. Uzman görüşü, modelde yer almayan ilgili tüm önemli bilgileri dikkate alır. Uzman görüşünün ve model sonuçlarının bir arada nasıl kullanılacağı yazılı hale getirilir.

1.5 Derecelendirme sistemlerinin dokümantasyonu

16. Derecelendirme sistemlerinin tasarımı ve işletim detayları yazılı hale getirilir. Bu dokümantasyon, bu bölümde açıklanan asgari koşullara uyulduğunu gösteren kanıtları içerir ve portföy farklılaşması, derecelendirme kriterleri, borçluları ve alacakları derecelendiren kişilerin sorumlulukları, derece tahsislerinin gözden geçirilmesinin sıklığı ve üst düzey yönetimin derecelendirme süreci üzerindeki denetim ve kontrolünü de içeren konulara yer verilir.

17. Derecelendirmede kullanılan kriterlerin seçiminin gerekçeleri, bu seçimi destekleyen analizler ve derecelendirme sürecindeki tüm önemli değişiklikler yazılı hale getirilir. Derece tahsis süreci, buna ilişkin iç kontrol sistemini de içerecek şekilde yazılı hale getirilir.

18. İçsel olarak kullanılan temerrüt ve kayıp tanımları yazılı hale getirilir. Bu tanımların, Yönetmelik ve ilgili tebliğlerde yapılan tanımlarla tutarlılığı sağlanır.

19. Derecelendirme sürecinde istatistiksel modellerin kullanımı halinde, kullanılan yöntemler yazılı hale getirilir. Dokümantasyonun;

a) Yapılan tahminlerin derecelere, münferit borçlulara, alacaklara veya havuzlara tahsisinin dayandırıldığı varsayımlar, matematiksel ve ampirik esaslar ile teorinin temel unsurları ve modelin oluşturulmasında kullanılan veri kaynakları hakkında detaylı bilgi vermesi,

b) Modelin validasyonu için modelin kurulumunda kullanılandan farklı örneklem ve zaman aralıkları kullanılarak yapılacak performans testlerini de içeren kapsamlı bir istatistiksel sürecin uygulanmasını kapsaması,

c) Modelin etkin çalışmadığı koşulları ve durumları belirtmesi

gerekir.

20. Derecelendirme sisteminin veya derecelendirme sistemi içinde kullanılan herhangi bir modelin üçüncü taraflardan temin edilmesi on altı ila on dokuzuncu fıkralarda belirtilen hükümlerin uygulanmasında muafiyet sağlamaz.

1.6 Verilerin saklanması

21. Banka, risk ölçüm ve yönetim sürecini etkin bir şekilde desteklemek için ilgili tüm veri ve bilgileri toplar ve saklar. Bu veri ve bilgilerin, derecelendirme sistemlerinin değişmesi durumunda dahi borçlu veya işlemlerin derece tahsislerinin geçmişe yönelik olarak tekrarlanmasına imkan verecek detayda olması gerekir. Bankalarca Risk Yönetimine İlişkin Kamuya Yapılacak Açıklamalar Hakkında Tebliğ hükümleri çerçevesinde kamuya açıklanacak içsel derecelendirme sistemlerinin özelliklerine ilişkin veriler istenildiğinde ibraz edilmek üzere saklanır.

22. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar ile TO/THK Yaklaşımı uygulanan hisse senedi yatırımları için;

a) Borçlunun ve garantörün derecelendirme geçmişi,

b) Derecelendirme notlarının verildiği tarihler,

c) Derecelendirmede esas alınan veriler ve yöntemler,

ç) Derecelendirmeden sorumlu olan kişi,

d) Temerrüde düşen borçluların kimlikleri ve temerrüde düşen alacaklar,

e) Temerrüt tarihleri ve temerrüdün gerçekleştiği durumlar,

f) Derecelendirme notlarına ilişkin TO’lar ve gerçekleşen temerrüt oranları ile derecelendirme notları arasındaki geçişler

hakkındaki veriler istenildiğinde ibraz edilmek üzere saklanır.

23. Temel İDD yaklaşımının kullanılması halinde, gerçekleşen THK’ların Ek-1’in İkinci Bölümünün yedinci fıkrasında verilen değerlerle kıyaslanmasına ve gerçekleşen dönüştürme oranlarının Ek-1’in Üçüncü Bölümünün ikinci fıkrasında verilen değerlerle kıyaslanmasına ilişkin veriler istenildiğinde ibraz edilmek üzere mümkün olduğu ölçüde toplanır ve saklanır. Gerçekleşen THK ve dönüştürme oranlarına ilişkin bilgiler, bankanın ekonomik sermayesinin değerlendirilmesinde dikkate alınır.

24. Gelişmiş İDD yaklaşımının kullanılması halinde aşağıda belirtilen veriler istenildiğinde ibraz edilmek üzere saklanır:

a) Her bir işlem derecelendirme cetveline ilişkin THK ve dönüştürme oranı tahminleri ile işlem derecelerine ilişkin geçmiş tüm veriler,

b) Derecelendirme notlarının verildiği ve tahminlerin yapıldığı tarihler,

c) THK ve dönüştürme oranı tahminleri ile işlem derecelendirmesinde esas alınan veriler ve yöntemler,

ç) İşlem derecelendirmesini yapan kişi ile THK ve dönüştürme oranı tahminlerini yapan kişi,

d) Temerrüde düşen alacaklara ilişkin tahmini ve gerçekleşen THK'lar ve dönüştürme oranları hakkında bilgiler,

e) Garantilerin veya kredi türevlerinin kredi riski azaltım etkilerini THK aracılığıyla belirleyen ve yansıtan bankalar için, garantinin veya kredi türevinin etkilerinin değerlendirilmesinden önceki ve sonraki THK hakkında veriler,

f) Temerrüde düşen alacaklar için THK oranı tahminine konu edilen kayıp unsurları hakkında veriler.

25. Perakende alacaklar için,

a) Alacakların havuzlara tahsisinde kullanılan veriler,

b) Alacak havuzlarına ilişkin tahmin edilen TO’lar, THK’lar ve dönüştürme oranları hakkında veriler,

c) Temerrüde düşen borçluların kimliği ve temerrüde düşen alacaklar,

ç) Temerrüde düşen alacaklar için, alacağın temerrüdünden önceki yıl içinde tahsis edildiği havuzlar hakkında ve THK ile dönüştürme oranına ilişkin gerçekleşen sonuçlar hakkında veriler,

d) Nitelikli rotatif perakende alacaklar için kayıp oranları hakkında veriler

istenildiğinde ibraz edilmek üzere toplanır ve saklanır.

1.7 Sermaye yeterliliği değerlendirmesinde kullanılan stres testleri

26. Sermaye yeterliliğinin değerlendirmesinde kullanılmak üzere, yeterli stres testi süreçleri tesis edilir. Stres testi kapsamında, bankanın alacakları üzerinde olumsuz etkiler yapabilecek ekonomik koşullardaki muhtemel değişiklikler veya olaylar belirlenir ve bankanın bu tür olay ve değişikliklere dayanma kabiliyeti değerlendirilir. Stres senaryoları belirlenirken sektörel ya da ekonomik gerilemeler, piyasa riskleri ve likidite koşulları gibi faktörler dikkate alınabilir.

27. Bankalar, yirmi altıncı fıkrada belirtilen stres testlerine ilave olarak spesifik koşulların, kredi riskine ilişkin sermaye yükümlülüğü üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla kredi riski stres testleri uygular. Kullanılan testin anlamlı ve ihtiyatlı olması gerekir. Söz konusu stres testleri gerçekleştirilirken bankalar farklı yaklaşımlar geliştirebilirler. Stres testlerinde en kötü senaryonun dikkate alınması gerekmez. Stres testi, en azından hafif derecede durgunluk senaryolarının etkisini dikkate alır. Banka verilerinin, en azından bir kısım alacaklar için derecelendirme notları arasındaki geçişlerin tahminini sağlaması gerekir. Kredi piyasasında gerçekleşen görece daha az önemli olumsuzluklara ilişkin veriler, stres zamanlarında daha önemli etki oluşturabileceğinden, dikkate alınır. Dışsal derecelendirme notları arasındaki derece geçişlerine ilişkin kanıtlar değerlendirilir. Bu değerlendirme yapılırken bankanın risk kategorileri ile dışsal derece kategorilerinin genel olarak eşleştirilmesi gerekir. Bankanın birçok piyasada faaliyet göstermesi durumunda, stres testine tâbi tutulan portföyler, bankanın alacaklarının büyük bir bölümünü kapsar.

28. Çifte temerrüt etkisinin yansıtılması amacıyla Ek-1’in Birinci Bölümünün dördüncü fıkrasında belirtilen uygulamayı kullanan bankalar, stres testi uygulamalarının bir parçası olarak, koruma sağlayıcıların kredi kalitesindeki bozulmaların ve koruma sağlayıcı olarak dikkate alınabilme özelliklerini yitirmelerinin etkilerini göz önünde bulundurur. Bankalar, stres testinde iki tarafın temerrüdü ile her hangi bir tarafın tek başına temerrüdünün risk ve sermaye yükümlülüğü üzerindeki etkisini dikkate alır.

2. RİSKLERİN SAYISALLAŞTIRILMASI

2.1 Borçlunun temerrüdü

29. Aşağıda belirtilen iki durumdan en az birinin gerçekleşmesi halinde borçlunun temerrüt ettiği kabul edilir:

a) Teminatlara başvurulmaksızın borçlunun bankaya veya konsolide edilen finansal kuruluş niteliğindeki bağlı ortaklıklarından birine olan borçlarını tamamen ödeyemeyeceğine banka tarafından kanaat getirilmesi,

b) Borçlunun bankaya ve konsolide edilen finansal kuruluş niteliğindeki bağlı ortaklıklarından birine olan önemli tutardaki yükümlülüklerini ifa etmede 90 günden fazla gecikmesi.

30. (Değişik:RG-11/4/2019-30742) Perakende alacaklar için temerrüt tanımı borçlu yerine işlem bazında uygulanabilir. Bu çerçevede, borçlunun herhangi bir borcunun temerrüde düşmesi, bankaya olan tüm borçlarının temerrüde düştüğü anlamına gelmez.

31. Gecikme süresinin başlangıcı olarak borçlu cari hesap şeklinde kullandırılan nakdi kredilerde; dönem faizleri ile fer’ilerinin ödenmesi gereken ya da hesabın katedildiği veya ihbarlı limitin aşıldığı tarih, kredi kartları açısından ise asgari ödeme tutarının ödenmesi gereken tarih kabul edilir. Borçlu cari hesap şeklinde kredi kullandırılan müşterilerin kredi değerliliğinin değerlendirilmesi için katı içsel politikaların bulunması gerekir.

32. (Değişik:RG-14/3/2018-30360)(2) Yeniden yapılandırılan veya vadesi uzatılan ya da vadesi uzatılarak yeni itfa planına bağlanan, yenilenen veya mevcut hesaplarla mahsup edilen alacaklarla ilgili olanlar dahil olmak üzere gecikme gün sayısının belirlenmesine ilişkin politikalar yazılı hale getirilir. Bu politikalar, asgari olarak yeniden yapılandırılacak kredilere ilişkin onaylama ve raporlama şartlarını, yeniden yapılandırmaya konu edilecek alacakların asgari yaşını, gecikme gün sayısını, bir alacağın kaç defa yeniden yapılandırmaya konu edilebileceğini ve borçlunun ödeme gücünün tekrar değerlendirilmesini içerir. Söz konusu politikaların düzenli olarak uygulanması, bankanın risk yönetimi ve karar alma süreçleri ile Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğe uyumlu olması gerekir.

33. Yirmi dokuzuncu fıkranın (a) bendinin uygulanmasında aşağıda belirtilenler, borcun tamamen ödenemeyeceğine yönelik göstergeler olarak dikkate alınır:

a) (Değişik:RG-20/1/2016-29599) (1) Borcun, donuk alacak olarak sınıflandırılması,

b) Kredinin kullandırılmasından sonra borçlunun kredi değerliliğinde tespit edilen önemli bir bozulma nedeniyle alacak için özel karşılık ayrılmış olması,

b) Bankanın alacağı önemli bir ekonomik kayıpla devretmesi,

ç) Alacakların, anapara, faiz veya diğer ücretlerde önemli bir indirime gidilmesine veya söz konusu ödemelerin ertelenmesine yol açabilecek şekilde zorunlu olarak yeniden yapılandırılması ile TO/THK Yaklaşımı uygulanan hisse senedi yatırımlarında, hisse senedinin zorunlu olarak yeniden yapılandırılması,

d) Borçlunun, bankaya veya konsolide edilen finansal kuruluş niteliğindeki bağlı ortaklıklarından birine olan borçlarından dolayı bankanın borçlunun iflasını istemesi veya benzeri yasal girişimlerde bulunması,

e) Borçlunun müflis olması, konkordato ilân etmiş olması, uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma başvurusunun onaylanmış olması, hakkında iflasın ertelenmesi kararının verilmiş olması veya benzeri başka nedenlerin, borçlunun bankaya veya konsolide edilen finansal kuruluş niteliğindeki bağlı ortaklıklarından birine olan borçlarını geri ödemesini engellemesi veya geciktirmesi.

34. Bankanın gerçekleşmiş temerrüt verisi yirmi dokuzuncu fıkradaki temerrüt tanımı esas alınarak kaydedilir. TO, THK ve risk tutarı tahminleri, bu tanım baz alınarak yapılır. Söz konusu temerrüt tanımına uymayan dışsal veri ile 1/1/2015 tarihinden önceye dayanan içsel temerrüt verisi ve ortak veri havuzundan edinilen veri, temerrüt tanımına büyük ölçüde uyumu sağlayan ayarlamalar yapılmak suretiyle risk parametrelerine ilişkin tahminlerde kullanılabilir.

35. Kullanılan temerrüt verilerine göre daha önce temerrüt ettiği kabul edilen bir alacağın yirmi dokuzuncu fıkrada belirtilen tanım çerçevesinde temerrüt halinin sürmediğine kanaat getirilmesi halinde, ilgili borçlu veya alacak, temerrüde düşmemiş gibi ele alınır ve buna göre derecelendirilir. Müteakiben meydana gelecek temerrüt olayı başka bir temerrüt olarak dikkate alınır.

2.2 İçsel tahminlere ilişkin genel kriterler

36. Derecelendirme notları veya havuzlarına ilişkin risk parametrelerinin değerleri belirlenirken aşağıda belirtilen şartlar sağlanır:

a) TO, THK, dönüştürme oranları ve BK’nın içsel olarak hesaplanmasında ilgili ve önemli tüm veri, bilgi ve yöntemler dikkate alınır. İçsel tahminlerin, tarihsel veriler ve ampirik kanıtlar kullanılarak yapılır ve sadece uzman görüşüne dayandırılmaz. Tahminlerin gerçekçi ve makul olması ve ilgili risk parametrelerine ilişkin önemli faktörler dikkate alınarak yapılması gerekir. Bankanın verisi ne kadar azsa, tahminlerin o kadar ihtiyatlı olması sağlanır.

b) Banka kayıp geçmişini; temerrüt sıklığı, THK ve dönüştürme oranları parametreleri bazında veya BK tahminleri kullanıldığı durumda kayıp bazında, söz konusu parametreleri etkileyen risk faktörlerine ayrıştırır. Tahminler geçmişe dönük uzun bir dönemi yansıtır. Kayıplar sadece muhasebesel kayıtlar üzerinden ölçülmez, ayrıca bunlar ekonomik kayıplar ile karşılaştırılır. Bankanın takip ve tahsil deneyimi THK tahminlerine yansıtılır. Bu yansıtma, bankanın yeterli düzeyde ampirik kanıtı olmaması durumunda ihtiyatlı bir şekilde uygulanır.

c) Otuz sekizinci fıkranın (g) bendi, otuz dokuzuncu fıkranın (d) bendi, kırkıncı fıkranın (ğ) bendi, kırk bir, kırk üç ve kırk dördüncü fıkralarda belirtilen gözlem süresi içerisinde yapılan değişiklikler kredilendirmeye veya kredilerin tahsiline ilişkin politikalarda dikkate alınır. Yapılan tahminler, edinilen yeni veriler ile diğer bilgilerin ve teknik gelişmelerin etkilerini yansıtır. Tahminler, asgari yılda bir kez olmak üzere yeni bilgiler edinildikçe gözden geçirilir.

ç) Tahmin için esas alınan alacakların, verilerin oluşturulduğu dönemdeki kredilendirme politikasının ve ilgili diğer kriterlerin, bankanın alacak portföyü ve politikaları ile uyumlu olması gerekir. Verilerin oluşturulduğu dönemdeki iktisadi koşulların veya piyasa koşullarının güncel ve öngörülen koşullara benzer olması gerekir. Örneklem grubundaki alacak sayısının ve esas alınan örneklem döneminin, doğru ve güvenilir tahminler yapmayı sağlayacak yeterlilikte olması aranır. Tahmin yönteminin doğru ve güvenilir tahminler sağladığı, modelin kurulumunda kullanılandan farklı kontrol örneklemleri üzerinde yapılan testler ile teyit edilir.

d) Devralınan alacaklarla ilgili tahminler; bankanın, devreden tarafın veya dışsal kaynakların benzer havuzlara ilişkin olarak sağladığı veriler de dâhil, işleme konu olan alacakların kalitesi hakkındaki mevcut bilgilerin tümünü yansıtır. Devreden taraftan sağlanan verilerin devralınan alacakların türü, tutarı ve kalitesi konusunda taraflar arasında belirlenen şartlara uygun olup olmadığı tespit edilir. Bu uyumun bulunmadığı hallerde, amaca daha uygun veriler toplanır ve bu verilere dayalı tahminler yapılır.

e) (Değişik:RG-11/4/2019-30742) Tahminlere, öngörülemeyen hata payını yansıtan bir ihtiyatlılık marjı eklenir. Yöntemlerin ve verilerin yetersiz olması nedeniyle öngörülemeyen hata payının daha büyük olduğu durumlarda söz konusu ihtiyatlılık marjı daha büyük olur.

f) Makul gerekçeleri olmadıkça, risk ağırlıklarının hesaplanmasında kullanılan tahminlerle banka içi süreçlerde kullanılan tahminler farklı olamaz. Farklılık bulunması halinde bu husus gerekçeleri ile birlikte yazılı hale getirilir.

37. Bankalar, aşağıdaki hususlara uygunluğun sağlanması ve derecelendirme sistemlerinin doğruluğu ve güvenilirliği konusundaki sorumluluklarının devam etmesi kaydıyla ortak bir veri havuzundan faydalanabilir:

a) Havuzdaki diğer bankaların kullandığı derecelendirme sistemlerinin ve kriterlerin bankanın kullandığı derecelendirme sistemi ve kriterlerine benzer olması gerekir.

b) Havuzdaki verilerin bankanın kullandığı portföyü temsil etmesi gerekir.

c) Havuzdan sağlanan verilerin banka tarafından yapılan tahminler için sürekli olarak tutarlı bir şekilde kullanılması gerekir.

ç) Derecelendirme sisteminin gözetimini ve denetimini yapabilecek seviyede banka içi yetkinliğin sağlanması gerekir.

2.3 TO tahminlerine ilişkin özel şartlar

38. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar ile TO/THK Yaklaşımı uygulanan hisse senedi yatırımları için derecelendirme notlarına ilişkin risk parametrelerinin değerleri belirlenirken TO tahminine yönelik olarak aşağıda belirtilen şartların sağlanması gerekir:

a) TO'lar borçlu dereceleri bazında tahmin edilir. TO’lar hesaplanırken bir yıllık gerçekleşmiş temerrüt oranlarının uzun dönemli ortalamaları esas alınır. Yüksek kaldıraç oranlarıyla çalışan veya varlıklarının çoğu piyasadaki fiyat hareketlerinden etkilenen borçlular için TO tahmini, söz konusu varlıkların strese tabi volatilite dönemlerindeki performanslarını yansıtır.

b) Bankalar devralınan kurumsal alacaklara ilişkin BK'ları borçlu derecesi bazında tahmin eder. Bu durumda, BK’lar tahmin edilirken bir yıllık gerçekleşmiş temerrüt oranlarının uzun dönemli ortalamaları esas alınır.

c) Devralınan kurumsal alacaklara ilişkin uzun dönemli ortalama TO ve THK hesaplamalarının, BK tahminleri esas alınarak ve uygun TO veya THK tahminleri kullanılarak yapılması halinde, toplam BK’nın tahmin edilme sürecinin, bu ekte yer alan TO ve THK tahminlerine ilişkin kriterlerle ve kırkıncı fıkranın (a) bendinde belirtilen THK’ya ilişkin hükümler ile uyumlu olması gerekir.

ç) TO’nun tahmin edilmesinde kullanılan teknikler çeşitli analizlerle desteklenir. Kullanılan teknik ve bilgilerin yetersizlikleri nedeniyle gerekli düzeltmelerin yapılması ve kullanılan tekniklerden elde edilen sonuçların birleştirilmesi için uzman görüşüne başvurulur.

d) TO tahminlerinde banka içi gerçekleşmiş temerrüt verilerinin kullanılması halinde tahminler, verilerin elde edildiği derecelendirme sistemi ile kullanılmakta olan derecelendirme sistemi arasındaki farkları ve kredilendirme standartlarını yansıtır. Kredilendirme standartlarında veya derecelendirme sistemlerinde bir değişiklik yapılması halinde, TO tahminlerine ilişkin ihtiyatlılık marjı daha yüksek düzeyde tutulur.

e) Bankaların, içsel derecelerini bir KDK veya benzeri kuruluş tarafından kullanılan derecelendirme cetveli ile ilişkilendirmesi veya eşleştirmesi ve bu kuruluşların herhangi bir derecelendirme notu için gözlemlenen temerrüt oranının, içsel olarak belirlenen derecelendirme notu ile eşleştirilmesi halinde, eşleştirmeler banka ile referans alınan kuruluşun kullandığı derecelendirme kriterlerinin ve aynı borçluya bankaca ve referans alınan kuruluşça verilen derecelendirme notlarının karşılaştırılmasına dayandırılır. Eşleştirmede veya eşleştirme için temel alınan verilerde tutarsızlıktan veya yanlılıktan kaçınılır. Tahminlerde kullanılan verilere ilişkin referans alınan kuruluş kriterlerinin sadece kredi riskine ilişkin olması ve işlem özelliklerini içermemesi gerekir. Referans alınan kuruluşun temerrüt tanımları ile bankanın temerrüt tanımları yirmi dokuz ilâ otuz beşinci fıkra hükümleri çerçevesinde karşılaştırılır ve eşleştirmeye temel oluşturan hususlar yazılı hale getirilir.

f) İstatistiksel temerrüt tahmin modellerinin kullanılması halinde, belirli bir derecelendirme notuna sahip borçluların TO tahminlerinin basit aritmetik ortalaması ilgili derecenin TO tahmini olarak kullanılabilir. Kullanılan temerrüt tahmin modellerinin on beşinci fıkrada belirtilen nitelikleri taşıması şarttır.

g) Dışsal, içsel veya ortak veri havuzlarından ya da bu üç veri kaynağının kombinasyonundan faydalanılıp faydalanılmadığına bakılmaksızın, TO tahminleri için tarihsel gözlem süresinin uzunluğu en az bir veri kaynağı için asgari beş yıldır. Gözlem süresi herhangi bir veri kaynağı için beş yıldan daha uzun ve bu kaynaktan elde edilen veriler amaca uygun ise, uzun olan gözlem süresi kullanılır. Bu fıkra hükümleri, hisse senedi yatırımları için TO/THK Yaklaşımının kullanılması halinde de geçerlidir.

39. Perakende alacaklar için TO tahminine yönelik olarak aşağıda belirtilen şartların sağlanması gerekir:

a) TO'lar havuzlar bazında bir yıllık temerrüt oranlarının uzun dönemli ortalamaları esas alınarak hesaplanır.

b) TO tahminleri, toplam BK’lar ve THK tahminleri kullanılarak da üretilebilir.

c) Banka içi veriler, kayıp özelliklerinin tahmini için öncelikli bilgi kaynağı olarak kabul edilir. Alacakların havuzlara tahsisinde kullanılan banka içi süreç ile dışsal veri kaynağı tarafından kullanılan süreç arasında ve bankanın içsel risk profili ile dışsal verilerin içeriği arasında güçlü bir ilişki bulunması kaydıyla, risklerin sayısallaştırılmasında ortak veri havuzundan edinilen veriler dâhil olmak üzere dışsal veriler veya istatistiksel modeller kullanılabilir. Yapılacak karşılaştırmalarda, ilgili ve önemli tüm bilgi kaynakları kullanılır.

ç) Perakende alacaklara ilişkin uzun dönemli ortalama TO ve THK hesaplamalarının toplam BK tahminleri esas alınarak ve uygun TO veya THK tahminleri kullanılarak yapılması halinde, toplam BK’nın tahmin edilme sürecinin, bu ekte yer alan TO ve THK tahminlerine ilişkin kriterlerle ve kırkıncı fıkranın (a) bendinde belirtilen THK’ya ilişkin hükümler ile uyumlu olması gerekir.

d) Dışsal, içsel veya ortak veri havuzlarından ya da bu üç veri kaynağının kombinasyonundan faydalanılıp faydalanılmadığına bakılmaksızın, kayıp özelliklerinin tahmininde tarihsel gözlem süresinin uzunluğu en az bir veri kaynağı için asgari beş yıldır. Gözlem süresi herhangi bir veri kaynağı için beş yıldan daha uzun ve bu kaynaktan elde edilen veriler amaca uygun ise uzun olan gözlem süresi kullanılır. Daha güncel verilerin kayıp oranları için daha iyi bir gösterge olması durumunda tarihsel gözlem süresi içerisindeki verilerin tümüne eşit ağırlık verilmesi gerekmez.

e) Alacakların vadeleri süresince risk parametrelerindeki beklenen değişiklikler belirlenir ve analize tabi tutulur. Bu analiz yapılırken, asgari olarak hızlı kredi büyümesi ile önemli olduğu takdirde mevsimsellik etkileri risk parametrelerine ilişkin tahminlerine yansıtılır.

f) Devralınan perakende alacaklar için, içsel ve dışsal veriler referans alınabilir. İlgili tüm veri kaynakları yapılacak karşılaştırmalarda dikkate alınır. Devralınan perakende alacaklara ilişkin tahminler, bankanın devralınan alacaklarla ilgili satıcıya ya da üçüncü bir tarafa rücu hakkının veya bunların garantisinin olmadığı kabul edilerek yapılır.

2.4 İçsel THK tahminlerine ilişkin özel şartlar

40. İşlem derecelerine veya havuzlara ilişkin risk parametrelerinin değerleri belirlenirken THK tahminine yönelik olarak aşağıda belirtilen şartların sağlanması gerekir:

a) (Değişik:RG-11/4/2019-30742) THK’lar, işlem dereceleri veya havuzlarına göre, her bir işlem derecesi veya havuzu için veri kaynaklarındaki gerçekleşmiş THK’ların basit aritmetik ortalaması esas alınarak tahmin edilir.

b) THK tahmini olarak, uzun dönemdeki ortalama ile ekonomik gerileme dönemlerini yansıtan THK tahminlerinden yüksek olanı kullanılır. Son dönemlerde yaşanan kayıpların, uzun dönem ortalamadan önemli düzeyde yüksek olması halinde bu durum içsel ve/veya dışsal veriler kullanılarak THK tahminlerinde dikkate alınır.

c) Borçlunun riski ile kredi korumasının veya kredi koruması sağlayan tarafın riski arasındaki korelasyonun yüksek olduğu durumlar ihtiyatlı bir şekilde ele alınır.

ç) Alacak ile kredi koruması arasındaki kur uyumsuzlukları ihtiyatlı bir şekilde ele alınır.

d) THK tahmininde kredi korumasının etkisi dikkate alınırken, kredi korumasının kısa sürede ve etkin bir şekilde kontrol altına alınamaması ve nakde dönüştürülememesine ilişkin riskler ile kredi korumasının tahmini piyasa değeri ihtiyatlı bir şekilde ele alınır.

e) THK tahmininde kredi korumasının dikkate alınması halinde, bankalar tarafından, teminat yönetimi, operasyonel yönetim ve şartlar, hukuki geçerlilik ve risk yönetim süreçleri için Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtilen hükümlerle genel olarak uyumlu içsel kurallar belirlenir. Gayrimenkullerin kredi koruması olarak dikkate alınabilmesi için Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin 21 ve 62 nci maddelerinde belirtilen koşulların sağlanması gerekir.

f) Ek-1’in Üçüncü Bölümünün beşinci fıkrasında yer alan hükümler çerçevesinde karşı taraf kredi riskiyle ilgili risk tutarının belirlenmesi kapsamında dikkate alınan bir kredi koruması, THK tahmininde hesaba katılmaz.

g) Temerrüde düşmüş alacaklar için, alacak bazında mevcut ekonomik koşullar ve alacağın durumu çerçevesinde hesaplanan BKET ile tahsilat sürecindeki ilave beklenmeyen kayıplar dolayısıyla kayıp oranındaki olası artışın toplamı kullanılır. Temerrüde düşmüş alacaklar için BKET tutarının, alacağa ilişkin ayrılan özel ve diğer karşılık tutarları toplamından düşük olması durumunda, bu durumun nedenleri bankaca doğrulanır. Gelir olarak kaydedilen ödenmemiş gecikme faiz ve cezaları alacak ve kayıp ölçümlerine eklenir.

ğ) Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar için THK tahminleri, bir ekonomik döngüyü kapsayacak şekilde en az bir veri kaynağı için asgari yedi yıllık tarihsel veriye dayanır. Gözlem süresi herhangi bir veri kaynağı için yedi yıldan daha uzun ve bu kaynaktan elde edilen veriler amaca uygun ise, uzun olan gözlem süresi kullanılır.

41. Perakende alacaklar için THK tahminleri, en az beş yıllık tarihsel veriye dayanır. Daha güncel verilerin kayıp oranları için daha iyi bir gösterge olması durumunda tarihsel gözlem süresi içerisindeki verilerin tümüne eşit ağırlık verilmesi gerekmez. THK tahminine yönelik olarak aşağıdakiler uygulanabilir:

a) THK tahminleri, gerçekleşen kayıplara ve uygun TO tahminlerine dayanılarak yapılabilir.

b) İleri tarihlerde çekilebilecek kredi tutarları, dönüştürme oranlarına veya THK tahminlerinden birine yansıtabilir.

c) Devralınan perakende alacaklar için, THK tahminlerinde içsel ve dışsal veriler referans olarak kullanılabilir. Devralınan perakende alacaklara ilişkin tahminler, bankanın devralınan alacaklarla ilgili satıcıya ya da üçüncü bir tarafa rücu hakkının veya bunların garantisinin olmadığı kabul edilerek yapılır.

2.5 İçsel dönüştürme oranı tahminlerine ilişkin özel şartlar

42. Derecelere veya havuzlara ilişkin risk parametreleri belirlenirken dönüştürme oranı tahminine yönelik olarak içsel prosedürler oluşturulması ve aşağıda belirtilen şartların sağlanması gerekir:

a) (Değişik:RG-11/4/2019-30742) Dönüştürme oranları, işlem dereceleri veya havuzlarına göre, her bir işlem derecesi veya havuzu için veri kaynaklarındaki gerçekleşmiş dönüştürme oranlarının basit aritmetik ortalaması esas alınarak tahmin edilir.

b) Dönüştürme oranı tahmini olarak, uzun dönemdeki ortalama ile ekonomik gerileme dönemlerini yansıtan dönüştürme oranı tahminlerinden yüksek olanı kullanılır. Ekonomik gerileme dönemlerini yansıtan dönüştürme oranı tahminleri yapılırken; banka modelinde yer alan faktörlerin varsa döngüsel nitelikleri dikkate alınabilir ya da geçmiş gerileme dönemlerinin etkisini gösteren yeterli içsel bilgilerin bulunması halinde bu veriler kullanılabilir. Bunların mümkün olmaması halinde dışsal veriler bu kapsamda ihtiyatlı bir şekilde kullanılabilir.

c) Dönüştürme oranı tahminleri, temerrüt gerçekleşmeden önce ve gerçekleştikten sonraki muhtemel kredi çekilişlerini yansıtır. Temerrüt sıklığı ile dönüştürme oranının büyüklüğü arasında yüksek bir pozitif korelâsyonun bulunması durumunda, daha büyük bir dönüştürme oranı belirlenir.

ç) Dönüştürme oranı tahminlerinin işlem türü bazında farklılaşması durumunda, bu işlem türlerinin açık ve net bir şekilde belirlenmiş olması gerekir.

d) Dönüştürme oranı tahminlerinde kullanılan kriterlerin makul ve mantıklı olması ve kredi dönüştürme oranlarını önemli bir şekilde etkilediğine ilişkin bankaların görüşünü yansıtması gerekir. Seçilen kriterler, güvenilir içsel analizler ile desteklenir. Gerçekleşen dönüştürme oranlarına ilişkin bilgilerin, dönüştürme oranlarını etkileyen faktörler bazında sunulabilmesi gerekir.

e) Dönüştürme oranı tahminleri yapılırken, hesapların izlenmesi ve ödeme işlemleri konusunda uygulanan içsel politika ve stratejiler göz önünde bulundurulur. Temerrüdün ödemelerin gerçekleşmemesinden kaynaklanmayıp, sözleşme şartlarının ihlâli veya teknik temerrüt koşullarının gerçekleşmesi gibi durumlardan kaynaklanması halinde ilave kredi çekilişlerini önleme yeterliliği ve isteği de göz önünde bulundurulur.

f) Her bir borçlu ve derece bazında, işlem tutarlarının, tahsis edilmiş limitlerin kullanılmış kısımlarının ve alacakların bakiyelerinde meydana gelen değişikliklerin izlenebilmesi için yeterli sistemlere ve yöntemlere sahip olunması gerekir. Alacakların bakiyeleri günlük olarak izlenebilmesi gerekir.

43. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar için dönüştürme oranı tahminleri, bir ekonomik döngüyü kapsayacak şekilde her bir veri kaynağı için asgari yedi yıllık tarihsel veriye dayanır. Gözlem süresi herhangi bir veri kaynağı için yedi yıldan daha uzun ve bu kaynaktan elde edilen veriler amaca uygun ise uzun olan gözlem süresi kullanılır.

44. Perakende alacaklar için ileri tarihlerde çekilebilecek kredi tutarları dönüştürme oranlarına veya THK tahminlerinden birine yansıtabilir. Dönüştürme oranı tahminleri, en az beş yıllık tarihsel veriye dayanır. Daha güncel verilerin çekilebilecek kredi tutarlarının tahmini için daha iyi bir gösterge olması durumunda tarihsel gözlem süresi içerisindeki verilerin tümüne eşit ağırlık verilmesi gerekmez.

2.6 Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar ile perakende alacaklar için garanti ve kredi türevlerinin dikkate alınmasına ilişkin şartlar

45. Garantilerin dikkate alınması için aşağıdaki şartların sağlanması gerekir:

a) Risk ağırlıklı tutarın hesaplanmasında dikkate alınabilecek garantörlere ilişkin açıkça tanımlanmış kriterlere sahip olunması gerekir.

b) Sekiz ilâ on dördüncü fıkralarda borçlular için öngörülen kurallar, dikkate alınabilecek garantörler için de uygulanır. Garantinin dikkate alınması durumunda dahi borçluya ilişkin anılan fıkralarda öngörülen kuralların uygulanmasına devam edilir. Yirmi bir ilâ yirmi beşinci fıkralarda belirtilen verilerin saklanmasına ilişkin şartların hem garanti ile korunan borçlu hem de garantör için sağlanması gerekir. Perakende garantiler için, söz konusu alacakların havuzlara tahsis edilmesinde ve TO tahmininde, bu fıkra ile kırk altı ve kırk yedinci fıkra hükümleri uygulanır.

c) Garantinin; sözleşmeye dayalı, cayılamaz, garantiye konu olan borcun tamamı ödenene kadar geçerli olması ve tarafların yerleşik olduğu ülkelerde yasal bağlayıcılığının bulunması gerekir. Garantörün sorumlu tutulamayacağı koşulları içeren şartlı garantilerin kabul edilmesi Kurumun onayına tabidir ve bu garantilerin kabul edilmesi halinde risk azaltımı etkilerinde meydana gelebilecek olası azalmalar dikkate alınır.

46. Risk ağırlıklı tutarların hesaplanmasında garantilerin etkilerini yansıtmak amacıyla dereceler veya THK tahminleri ile perakende alacaklar ve devralınan alacakların derecelere veya havuzlara tahsis sürecinde ayarlamalar yapılması için açıkça belirlenmiş ve tanımlanmış kriterlerin bulunması gerekir. Bu kriterlerin, sekiz ilâ on dördüncü fıkralarda belirtilen asgari koşullara uygun olması gerekir. Kriterlerin, makul ve mantıklı olması şartı aranır. Kriterler, garantörün yükümlülüklerini yerine getirme yeterliliği ve isteğini, yapacağı ödemelerin muhtemel zamanlamasını, garantörün yükümlülüklerini yerine getirme yeterliliğiyle borçlunun borcu geri ödeme yeterliliği arasındaki korelasyon düzeyini ve alacak ile garanti arasındaki kur uyumsuzluğu gibi artık riskleri yansıtır. Dereceler veya THK tahminleri ile perakende alacaklar ve devralınan alacakların derecelere veya havuzlara tahsis sürecinde ayarlamalar yapılırken ilgili tüm bilgiler dikkate alınır.

47. Kırk beş ile kırk altıncı fıkralarda garantiler için öngörülen asgari koşullar, konusu tek bir varlık veya borçlu olan kredi türevleri için de geçerlidir. Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin 30 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen şartların sağlanması şartıyla işleme konu olan varlık ile referans varlık ya da işleme konu varlık ile ödeme şartı durumunun gerçekleşip gerçekleşmediğinin belirlenmesinde kullanılan varlık farklı olabilir. Bu fıkra hükümleri, perakende alacaklar ve devralınan alacakların derecelere veya havuzlara tahsis sürecinde de uygulanır. Kredi türevlerinin etkilerini yansıtmak için tanımlanacak kriterler, kredi türevinin ödeme yapısını yansıtır ve bu yapının kayıpları telafi etme seviyesi ve zamanı üzerindeki etkileri ihtiyatlı bir şekilde dikkate alınır. Ayrıca diğer artık risklerin hangi düzeyde olduğu da değerlendirilir.

48. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar ile merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar için Tebliğin 5 inci ve 9 uncu maddeleri kapsamında Standart Yaklaşım uygulama izni alan bankalar için, bu kuruluşlardan sağlanan garanti ve kredi türevleri için kırk beş ilâ kırk yedinci fıkra hükümleri uygulanmaz. Bu durumda, Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtilen şartlar uygulanır.

49. Temel İDD Yaklaşımında, garantinin dikkate alınabilmesi için Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtilen şartlara ilaveten kırk beş ilâ kırk yedinci fıkra hükümlerinde belirtilen şartların da sağlanması gerekir.

2.7 Devralınan alacaklara ilişkin şartlar

50. Devralınan alacaklara ilişkin derecelere veya havuzlara ilişkin risk parametreleri belirlenirken elli bir ilâ elli beşinci fıkralarda belirtilen şartların sağlanması gerekir.

51. Devralmaya ilişkin sözleşmenin yapısının, alacaklara ilişkin tüm ödemelerin kontrolünün her türlü durum ve koşulda bankada olmasını sağlaması gerekir. Borçlunun doğrudan devreden tarafa veya bir aracıya ödeme yaptığı durumlarda, ödemelerin tam olarak ve sözleşmeyle kararlaştırılan koşullara uygun bir şekilde yapılıp yapılmadığı banka tarafından düzenli olarak kontrol edilir. Devreden tarafın, iflas veya hukuki ihtilaflar nedeniyle ödemeler üzerindeki kontrol gücünün engellenmesi veya alacakların nakde dönüştürülmesinin gecikmesi gibi durumlar karşısında bankanın, alacak ve ödemelerin kontrolünün devamını sağlayacak prosedürlerinin bulunması gerekir.

52. Devralınan alacakların kalitesi ve devreden taraf ile aracının mali durumu izlenir. Bu kapsamda aşağıdaki şartların sağlanması gerekir:

a) Hem alacağı devreden taraf hem de aracının mali durumu ile devralınan alacakların kalitesi arasındaki korelâsyon dikkate alınır. Olası beklenmedik durumlara karşı korunmak için alacağı devreden taraflar ve aracılara içsel derecelendirme notu verilmesi de dahil yeterli tedbirlerin oluşturulmasını sağlayan içsel politikalara ve prosedürlere sahip olunması gerekir.

b) Alacağı devreden taraf ve aracının kabul edilebilir olup olmadığının belirlenmesi amacıyla anlaşılır ve etkin politikalara sahip olunması gerekir. Alacağı devreden taraftan veya aracıdan alınan raporların doğruluğunun kontrolü ile suiistimal veya operasyonel zayıflıkların tespiti ve alacağı devreden tarafın kredi politikaları ile aracının tahsilât politikalarının ve prosedürlerinin kalitesinin kontrolü amacıyla alacağı devreden taraflar ve aracı hakkında periyodik incelemeler yapılır. Bu incelemeler sonucunda tespit edilen hususlar yazılı hale getirilir.

c) Avanslar, alacağı devreden tarafın ödenmemiş borçları, şüpheli alacakları ve bunlara ilişkin karşılıkların geçmişi ile ödeme koşulları dâhil devralınan alacak havuzlarının özellikleri değerlendirilir.

ç) Bir devralınan alacaklar havuzu özelinde ve devralınan alacaklar havuzları toplamı genelinde, bir müşteride yoğunlaşma olup olmadığını izleme amacına yönelik etkin politika ve prosedürler bulunur.

d) Devralınan alacaklara ilişkin kabul edilebilirlik kriterlerine ve kredi kullandırma politikalarına uyumu sağlamak ve alacakları devreden tarafın devir koşullarını ve değer azalmasını izleyebileceği ve doğrulayabileceği etkili bir araca sahip olmak amacıyla alacakların yaşlandırılması ve değer azalması ile ilgili detaylı raporlar alınır.

53. Alacağı devreden tarafın mali durumunda ve devralınan alacakların kalitesinde olabilecek bozulmaların erken aşamada tespit edilmesi ve ortaya çıkabilecek sorunlara önceden müdahale edilmesi amacına yönelik sistem ve yöntemlere sahip olunması gerekir. Bu kapsamda, sözleşme ihlâllerini izlemek için açık ve etkin politikalar, yöntemler ve bilgi sistemleri ile gerektiğinde hukuki sürecin başlatılmasına ve devralınan sorunlu alacakların tahsiline yönelik anlaşılır ve etkin politikalara ve yöntemlere sahip olunması gerekir.

54. Devralınan alacaklar ile bunlara ilişkin ödemelerin kontrolü için anlaşılır ve etkin politika ve prosedürlere sahip olunması gerekir. Bu kapsamda, avans oranları, dikkate alınabilir teminatlar, gerekli dokümantasyon, yoğunlaşma limitleri ve nakit tahsilâtları hususları da dâhil alacakların devralınmasına ilişkin programın önemli unsurlarını kapsayacak yazılı içsel politikalar bulunması gerekir. Söz konusu programın unsurları, alacakları devreden tarafın ve aracının mali durumu, risk yoğunlaşmaları ve devralınan alacakların kalitesinde ve alacakları devreden tarafın müşteri tabanında görülen eğilimler de dâhil önemli faktörleri uygun bir şekilde dikkate alır ve sadece belirlenmiş destekleyici teminatların ve dokümantasyonun verilmesi karşılığında fon kullandırılması mümkün olur.

55. İçsel politika ve prosedürlere uyumun değerlendirilmesine yönelik etkin bir süreç oluşturulur ve uygulanır. Bu sürecin, aşağıdakiler de dâhil tüm önemli politikalara ve prosedürlere uyulup uyulmadığını değerlendirme amacına yönelik olması gerekir:

a) Alacakları devralma programının tüm önemli aşamalarına ilişkin düzenli denetimler,

b) Alacağı devreden tarafın veya aracının değerlendirmesi ile müşterinin değerlendirmesi arasındaki; alacağı devreden tarafın veya aracının değerlendirmesi ile alacağı devreden tarafın veya aracının yerinde denetimi arasındaki görev ayrımının açıklığa kavuşturulması,

c) Özellikle nitelik, deneyim, personel sayısı ve destekleyici otomasyon sistemleri üzerinde odaklanılarak arka ofis operasyonlarının değerlendirilmesi.

3. VALİDASYON

56. (Değişik cümle:RG-20/1/2016-29599) (1) Validasyon, asgari yılda bir kez olmak üzere kredi riski kontrol biriminden ve icrai birimlerden bağımsız bir birim tarafından ya da bağımsız bir üçüncü tarafça aşağıda belirtilen şartlara uygun olarak gerçekleştirilir:

a) Derecelendirme sistemleri ve süreçlerinin doğruluğu ve tutarlılığı ile ilgili tüm risk parametrelerine ilişkin tahminlerin validasyonuna yönelik sağlam ve güvenilir sistemler tesis edilir. İçsel validasyon süreci, içsel derecelendirme ve risk tahmin sistemlerinin performansının anlamlı ve tutarlı bir şekilde izlenmesine ve değerlendirilmesine imkan sağlar.

b) Her derece için tahmin edilen TO’lar ile gerçekleşen temerrüt oranları düzenli olarak karşılaştırılır ve gerçekleşen temerrüt oranlarının o derece için beklenen aralığın dışında olduğu hallerde sapmanın sebepleri analiz edilir. THK ve dönüştürme oranının içsel olarak tahmin edildiği durumlarda, bu tahminler için de benzer karşılaştırma ve analizler yapılır. Bu karşılaştırma ve analizlerde, mümkün olduğu kadar uzun bir dönemi kapsayan tarihsel veriler kullanılır ve kullanılan yöntem ve veriler yazılı hale getirilerek en az yılda bir kez güncellenir.

c) Bankalar uygun dışsal veri kaynaklarıyla yapılacak karşılaştırmaları ve diğer nicel validasyon araçlarını kullanır. Yapılacak çalışmalar portföy için uygun, düzenli olarak güncellenen ve ilgili gözlem süresini kapsayan verilere dayanır. İçsel derecelendirme sistemlerinin performansı hakkında yapılan değerlendirmeler mümkün olduğu kadar uzun bir süreyi kapsar. Bir veya daha fazla ekonomik döngünün kapsanması yapılan değerlendirmenin kapsadığı süre açısından yeterli kabul edilir.

ç) Nicel validasyon için kullanılan yöntem ve veriler zaman içinde tutarlı bir şekilde kullanılır. Tahmin ve doğrulama yöntemleri ile verilerdeki değişiklikler, veri kaynakları ve kapsanan süre de dâhil olmak üzere yazılı hale getirilir.

d) Bankalar, gerçekleşen TO’larda, THK’larda, dönüştürme oranlarında ve BK’nın kullanıldığı durumlarda toplam kayıpta, beklentilere göre gerçekleşen sapmaların, ilgili tahminlerin geçerliliğinin sorgulanmasını gerektirecek derecede önemli olduğu durumların değerlendirilmesine yönelik içsel standartlara sahip olunması gerekir. Söz konusu standartların, ekonomik döngüleri ve gerçekleşmiş temerrütlere ilişkin gözlemlenen benzer sistematik değişkenliği dikkate alması gerekir. Gerçekleşen değerlerin beklenen değerlerden daha büyük olmaya devam ettiği hallerde, tahminler gerçekleşen temerrüt ve kayıp verilerini yansıtacak şekilde yukarı yönlü revize edilir.

4. İÇSEL MODELLER YAKLAŞIMINDA HİSSE SENEDİ YATIRIMLARINA İLİŞKİN ŞARTLAR

4.1 Sermaye yükümlülüğü ve risk ölçümü

57. Sermaye yükümlülüğünün hesaplanmasında aşağıdaki şartların sağlanması gerekir:

a) Potansiyel kayıpların, belirli hisse senedi yatırımlarının uzun vadeli risk profilinde öngörülen olası olumsuz piyasa hareketleri ile tutarlı olması gerekir. Getiri dağılımlarını temsil etmek için kullanılan veriler, ilgili verilerin mevcut olduğu ve bankanın belirli hisse senedi yatırımlarının risk profilini temsil etme konusunda anlamlı olan en uzun örneklem uzunluğunu yansıtır. Kullanılan verilerin; ihtiyatlı, istatistiksel açıdan güvenilir ve sağlıklı, sadece sübjektif değerlendirmelere dayanmayan kayıp tahminlerinin yapılabilmesi için yeterli olması gerekir. Uygulanan şok, potansiyel kayıplar için uzun bir piyasa veya ekonomik döngü süresini kapsayan ihtiyatlı bir tahmin yapılmasını sağlar. Gerçekçi ve ihtiyatlı tahminlere ulaşılması için, mevcut veriler ampirik analizlere ve gerekli ayarlamalara tabi tutulur. Potansiyel üç aylık kayıp tahminleri yapılması için kullanılan RMD modellerinin oluşturulmasında üç aylık veriler kullanılabilir. Daha kısa bir dönemi kapsayan veriler ampirik kanıtlarla desteklenen analitik bir metot uygulanarak üç aylık eşdeğerlerine dönüştürülmek suretiyle kullanılabilir. Bu dönüştürmede, iyi geliştirilmiş ve yazılı hale getirilmiş bir süreç ve analiz kullanılır. Bu yaklaşım zaman içinde tutarlı ve ihtiyatlı bir şekilde uygulanır. İlgili verilerin sınırlı olduğu hallerde, bu tahminlere uygun bir ihtiyatlılık marjı eklenir.

b) Kullanılan modeller, hisse senedi portföyünün spesifik ve genel piyasa riskleri de dâhil, hisse senedi getirilerindeki önemli risklerin tümünü yeterince kapsar. İçsel modeller, tarihsel fiyat değişimlerini yeterince açıklar, potansiyel yoğunlaşmaların büyüklüğünü ve bileşimindeki değişiklikleri kapsar ve olumsuz piyasa koşullarını dikkate alır. Tahmin için kullanılan verilerin temsil ettiği popülasyonun, bankanın hisse senedi yatırımlarına denk ya da asgari olarak bu yatırımlar ile karşılaştırılabilir düzeyde olması gerekir.

c) İçsel modelin, bankanın hisse senedi portföyünün risk profili ile karmaşıklık düzeyine uygun olması gerekir. Doğrusal olmayan fiyat değişimlerine sahip önemli miktarda yatırımın bulunması halinde içsel modellerin, bu yatırımlara ilişkin riskleri yeterli şekilde kapsaması gerekir.

ç) Korelasyonların nasıl kullanıldığının yazılı hale getirilmesi ve korelasyonların uygunluğunun ampirik analizlerle desteklenmesi şartıyla hisse senedi yatırımlarına ilişkin korelasyonlar risk ölçümlerinde kullanılır.

d) Münferit pozisyonların gösterge değerlere, piyasa endekslerine ve risk faktörlerine eşleştirilmesi işleminin makul ve kavramsal olarak sağlam olması gerekir. Eşleştirme teknikleri ve süreçleri yazılı hale getirilir ve bunların hisse senetlerine olan uygunluğu teorik ve ampirik analizlerle desteklenir. Hisse senedi yatırımlarının getirilerine ilişkin volatilitenin tahmin edilmesinde sayısal tekniklerin uzman görüşü ile desteklendiği durumda, uzman görüşü bu tekniklerin dikkate almadığı ilgili ve önemli bilgileri göz önünde bulundurur.

e) Faktör modellerinin kullanılması durumunda faktörlerin, hisse senedi portföyünün taşıdığı riskin ölçümü için yeterli olması gerekir. Risk faktörlerinin, önemli seviyedeki hisse senedi pozisyonlarının bulunduğu hisse senedi piyasası özelliklerine uygun olması gerekir. Genel ve spesifik risklerini kapsama yeterliliği de dâhil olmak üzere, risk faktörlerinin ilgili olduğu hisse senedi yatırımlarına ve piyasa özelliklerine uygunluğu ampirik analizlerle gösterilir.

f) Hisse senedi yatırımlarının getirilerinin volatilitesine ilişkin tahminler, ilgili ve mevcut verileri, bilgileri ve yöntemleri kapsar. Bağımsız üçüncü taraflarca gözden geçirilmiş içsel veriler ya da veri havuzları dâhil dışsal kaynaklardan alınan veriler kullanılır. Örneklem grubundaki alacak sayısının ve sayısallaştırma için esas alınan örneklem döneminin, doğru ve güvenilir tahminler yapmayı sağlayacak yeterlilikte olması . Getirilerin volatilitesine ilişkin tahminlerde, örneklem için yapılan seçim hatalarının sınırlanmasına yönelik uygun önlemler alınır.

g) Sağlam ve kapsamlı bir stres testi programı uygulanır. Bu programda, volatilite hesaplamaları dahil bankanın içsel model ve tahmin prosedürlerine, en kötü durumlarda yaşanabilecek kayıpları yansıtacak hipotetik veya tarihsel senaryolar uygulanır. Stres testleri asgari olarak hesaplamada kullanılan güven aralığının ötesindeki kuyruk riskini etkileyen olayları dikkate alır.

4.2 Risk yönetim süreci ve kontrolleri

58. İçsel modellerin geliştirilmesi ve kullanılmasına ilişkin olarak modelin ve modelleme sürecinin bütünlüğünü ve doğruluğunu sağlayan politikalar, prosedürler ve kontroller oluşturulur ve uygulanır. Bu politikalar, prosedürler ve kontroller aşağıdaki hususları içerir:

a) İçsel modellerin, yönetim bilgi sistemleri ve alım satım hesapları dışındaki hisse senedi portföyü yönetimi ile tam entegrasyonu sağlanır. İçsel modeller hisse senedi portföyünün, risk ayarlı performansı da dâhil, performansının ölçülmesi ve değerlendirilmesi, kabul edilebilir en düşük getiri oranlarının belirlenmesi ve alternatif yatırımların değerlendirilmesi, ekonomik sermayenin hisse senedi yatırımlarına tahsis edilmesi ve sermaye yeterliliğinin ve yatırım yönetim sürecinin değerlendirilmesi dahil risk yönetim altyapısına tam olarak entegre edilir. İçsel model çıktılarının yatırım yönetim süreçlerinde asli bir rol oynadığının ispatlanması gerekir.

b) Model güncellemelerinin onaylanması, girdilerin gözden geçirilmesi, sonuçların incelenmesi, risk hesaplamalarının doğruluğunun teyit edilmesi dâhil içsel modelleme sürecinin tüm unsurlarının periyodik ve bağımsız olarak gözden geçirilmesinin sağlanması amacına yönelik olarak yönetim sistemleri, prosedürleri ve kontrol fonksiyonları oluşturulur. Gözden geçirmeler yapılırken, model girdileri ve sonuçlarının doğruluğu, tamlığı ve uygunluğu değerlendirilir ve bilinen model zayıflıklarından kaynaklanabilecek potansiyel hataların tespit edilmesi ve sınırlandırılması ile bilinmeyen model zayıflıklarının saptanması üzerinde odaklanılır. Bu kapsamda göstergeler ve eşleştirme teknikleri ile diğer kritik model unsurlarının kullanımına özel önem verilir. Bu gözden geçirmeler, modelin tasarımı ve uygulanmasından sorumlu birimden bağımsız bir birim tarafınca ya da bağımsız bir üçüncü tarafça yapılabilir.

c) Hisse senedi yatırımları ve limitlerinin izlenmesi için yeterli sistem ve prosedürler tesis edilir.

ç) Modelin tasarımı ve uygulanmasından sorumlu olan birimlerin, yatırımların yönetilmesinden sorumlu olan birimlerden bağımsız olması gerekir.

d) Modelleme sürecinin herhangi bir aşamasından sorumlu olan birim ve kişilerin yeterli niteliklere sahip olması gerekir. Modelleme fonksiyonuna yeterince kalifiye ve yetkin kaynaklar tahsis edilir.

4.3 Validasyon ve dokümantasyon

59. İçsel modellerin ve modelleme süreçlerinin doğruluğunun ve tutarlılığının validasyonu için sağlam ve uygun bir sisteme sahip olunması gerekir. İçsel modellerin, modelleme sürecinin ve validasyonun tüm önemli unsurları yazılı hale getirilir. İçsel modeller ve modelleme sürecinin validasyonunun ve dokümantasyonunun aşağıdaki şartları sağlaması gerekir:

a) İçsel validasyon süreci, içsel model ve süreçlerin performansının tutarlı ve anlamlı bir şekilde değerlendirilmesi amacıyla kullanılır.

b) Nicel validasyona ilişkin yöntem ve veriler zaman içinde tutarlı bir şekilde kullanılır. Tahmin ve validasyon yöntemlerindeki değişiklikler ile veri kaynakları ve kapsanan süreler dâhil olmak üzere verilerdeki değişiklikler yazılı hale getirilir.

c) Gözlemlenen hisse senedi getirileri ile modelin getiri tahminleri düzenli olarak karşılaştırılır ve getirilerin beklenen getiri aralığı içerisinde olduğu gösterilir. Bu karşılaştırmalarda, mümkün olduğu kadar uzun bir süreyi kapsayan tarihsel veriler kullanılır. Karşılaştırma yapılırken kullanılan yöntem ve veriler yazılı hale getirilir ve yapılan çalışmalar asgari yılda bir kez güncellenir.

ç) Bankalar uygun dışsal veri kaynaklarıyla yapılacak karşılaştırmalar ve diğer nicel validasyon araçlarını da kullanır. Yapılacak çalışmalar portföy için uygun, düzenli olarak güncellenen ve ilgili gözlem süresini kapsayan verilere dayanır. İçsel derecelendirme sistemlerinin performansı hakkında yapılan değerlendirmeler mümkün olduğu kadar uzun bir süreyi kapsar. Bir veya daha fazla ekonomik döngünün kapsanması yapılan değerlendirmenin kapsadığı süre açısından yeterli kabul edilir.

d) Bankaların, gözlemlenen hisse senedi getirileriyle model tahminleri arasındaki karşılaştırma çerçevesinde, tahminlerin veya modellerin geçerliliğinin sorgulamasının gerektiği durumlara yönelik içsel standartlara sahip olması gerekir. Söz konusu standartlar, ekonomik döngüleri ve hisse senedi getirilerine ilişkin gözlemlenen benzer sistematik değişkenliği dikkate alır. Bu çerçevede içsel modellerde yapılan değişikliklerin, model gözden geçirme standartlarıyla tutarlı olması ve yazılı hale getirmesi gerekir.

e) Geriye dönük testlerin düzenli olarak yapılması amacıyla, gerçekleşmiş üç aylık hisse senedi yatırımları performansları ile içsel model tahminlerini içeren uygun bir veri tabanı oluşturulur. İçsel volatilite tahminleri ile göstergelerin uygunluğu geriye dönük teste tabi tutulur. Veri tabanının, üç aylık tahminler yerine daha kısa süreli tahminlerin yapılabilmesine, bu tahminlerin saklanabilmesine ve bunlar üzerinde geriye dönük testler yapılabilmesine uygun olması gerekir.

f) İçsel model ve modelleme süreci, içsel modelin tasarımı, operasyonel detayları, onay ve gözden geçirme süreçleri ile modellemede yer alan kişi ve birimlerin sorumluluklarını içerecek şekilde yazılı hale getirilir. Bu dokümantasyon, bankanın asgari şartları nasıl sağladığını gösterir, modelin hisse senedi yatırımları içindeki farklı alt risk grupları için nasıl uygulandığını, tahmin yöntemlerini ve model onay ve gözden geçirme süreçlerini içerir. Dokümantasyon, asgari olarak aşağıdakileri içerir:

i) İçsel modelleme yöntemi seçiminin gerekçeleri ile seçilen modelin ve modelleme prosedürlerinin, hisse senedi yatırımlarının maruz kalabileceği riskler için anlamlı tahminler yapabildiğini gösteren analizler sunar. İçsel modeller ve prosedürler, mevcut portföye ve dışsal etkenlere uygunluklarının belirlenmesi amacıyla düzenli olarak gözden geçirilir. Gerçekleştirilen denetimleri müteakip model veya modelleme sürecinde zaman içerisinde yapılan önemli değişikliklerin kayıtları yazılı hale getirilir. Yapılan değişikliklerin içsel gözden geçirme standartları kapsamında yapılması durumunda, bu değişikliklerin içsel model gözden geçirme standartları ile tutarlılığı yazılı hale getirilir.

ii) Yapılan tahminlerin derecelere, münferit borçlulara, alacaklara veya havuzlara tahsisinin dayandırıldığı varsayımların, matematiksel ve ampirik esaslar ile teorinin temel unsurları ve modelin oluşturulmasında kullanılan veri kaynakları hakkında detaylı bilgi vermesi gerekir. Dokümantasyon modelin validasyonu için modelin kurulumunda kullanılandan farklı örneklem ve zaman aralıkları kullanılarak yapılacak performans testlerini de içeren kapsamlı bir istatistiksel sürecin uygulanmasını sağlar ve modelin etkin çalışmadığı koşulları ve durumları belirtir.

iii) Göstergelerin ve eşleştirme tekniklerinin kullanıldığı hallerde, seçilen bütün göstergelerin ve eşleştirmelerin ilgili hisse senedi yatırımlarına ilişkin riskleri yeterince yansıttığını gösteren detaylı analizler yapılır ve bunların sonuçları yazılı hale getirilir. Yatırımların göstergelere eşleştirilmesinde kullanılan faaliyet kolları, bilanço özellikleri, coğrafi konum, şirketin yaşı, sektör ve alt-sektör, işletme özellikleri gibi ilgili ve önemli faktörlerin yazılı olması gerekir. Dokümantasyon, kullanılan göstergelerin ve eşleştirmelerin ilgili yatırım veya portföy ile yeterince karşılaştırılabilir olduğunu; yatırımlar açısından önemli ve ilgili olan tarihsel ekonomik koşullarla piyasa koşulları esas alınarak belirlendiğini ya da bunlara gereken ayarlamaların yapıldığını; yatırımların riski hakkında sağlam ve güvenilir tahminler olduğunu gösterir.

5. KURUMSAL YÖNETİM VE GÖZETİM

5.1 Kurumsal Yönetim

60. Derecelendirme ve tahmin süreçlerinin tüm önemli yönleri, yönetim kurulu veya yönetim kurulunun tayin ettiği bir komite ve üst düzey yönetim tarafından onaylanır. Onay sürecinde ilgili tüm taraflar, derecelendirme sistemlerini genel olarak kavraması ve ilgili yönetim raporları hakkında detaylı bilgiye sahip olması gerekir.

61. Üst düzey yönetimin, derecelendirme sistemlerinin tasarımı ve işleyişi hakkında yeterince bilgi sahibi olması gerekir. Kredi riski kontrol birimi, derecelendirme sürecinin performansı, geliştirilmesi gereken alanlar ve tespit edilen eksikliklerin giderilmesi yönündeki çalışmalar hakkında üst düzey yönetime düzenli olarak bilgi verir. İlgili üst düzey yönetim politikalarda meydana gelen değişiklikler ile politikalara getirilen istisnaların derecelendirme sistemlerinin işleyişini önemli oranda etkileyecek düzeyde olması durumunda bunların yönetim kuruluna veya yönetim kurulunun tayin ettiği komiteye bildirilmesiyle ve derecelendirme sistemlerinin düzgün şekilde işlemesinin sürekliliğinin sağlanmasıyla görevli ve sorumludur.

62. Bankanın kredi riski profilinin içsel derecelendirme modeliyle analizi, yönetime yapılan raporlamanın önemli bir parçasını oluşturur. Raporlar asgari olarak, derecelere göre risk profilini, dereceler arasındaki geçişleri, derece bazında parametre tahminlerini ve gerçekleşen temerrüt oranlarını, içsel olarak tahmin edilmesi halinde ise gerçekleşen THK’ların ve dönüştürme oranlarının tahmin edilen değerlerle ve stres testi sonuçlarıyla karşılaştırılmasını içerir. Raporlama sıklığı, raporlanan bilgilerin türüne, önem düzeyine ve raporlama yapılan tarafın düzeyine göre belirlenir.

5.2 Derecelendirme Sisteminin Yönetimi

63. Kredi riski kontrol birimi, derecelendirme sistemlerinin tasarımı veya seçimi, uygulamaya konulması, düzenli olarak gözden geçirilmesi ve performansından sorumludur. Anılan faaliyetler bankanın ilgili birimleri ile işbirliği içerisinde gerçekleştirilir. Bu birim, derecelendirme sistemlerinin sonuçları hakkında düzenli analizler yapar ve analizlerin sonuçları asgari yılda iki kez üst düzey yönetime raporlar.

64. Kredi riski kontrol birimi aşağıdakilerin yapılmasından sorumludur:

a) Derecelendirme notlarının ve havuzların test edilmesi ve izlenmesi,

b) Derecelendirme sistemlerinden, temerrüt zamanındaki dereceler ile temerrütten bir yıl önceki derecelere göre sıralanmış tarihsel temerrüt verisini, kredi dereceleri arasındaki geçişlerin analizini ve önemli derecelendirme kriterlerindeki değişikliklerin değerlendirilmesini içeren özet raporlar alınması ve bunların analiz edilmesi,

c) Derecelendirme notlarının ve havuz tanımlarının birimler veya coğrafi bölgeler arasında tutarlı bir biçimde uygulanıp uygulanmadığının kontrolüne yönelik prosedürler oluşturulması,

ç) Derecelendirme sürecinde yapılan değişikliklerin ve sebeplerinin gözden geçirilerek yazılı hale getirilmesinin sağlanması,

d) Risk tahmin performansının değerlendirilmesi amacıyla derecelendirme kriterlerinin gözden geçirilmesi ile derecelendirme süreci, kriterleri veya münferit derecelendirme parametrelerindeki değişikliklerin yazılı hale getirilmesinin sağlanması,

e) Derecelendirme sürecinde kullanılan modellerin tasarımında veya seçiminde, uygulamaya konulmasında ve validasyonunda aktif olarak görev alınması,

f) Derecelendirme sürecinde kullanılan modellerin düzenli olarak gözden geçirilmesi ve güncellenmesi.

65. Otuz yedinci fıkra çerçevesinde ortak veri havuzundan faydalanan bankalar, aşağıda belirtilen hususlarda 5/11/2011 tarihli ve 28106 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bankaların Destek Hizmeti Almalarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde destek hizmeti alabilir:

a) Derecelendirme notlarının ve havuzların test edilmesi ve izlenmesine ilişkin bilgilerin üretilmesi,

b) Bankanın derecelendirme sistemlerinden özet raporlar üretilmesi,

c) Risk tahmin performansının devamlığının değerlendirilmesi amacıyla derecelendirme kriterlerinin gözden geçirilmesine ilişkin gerekli bilgilerin üretilmesi,

ç) Derecelendirme süreci, kriterleri veya münferit derecelendirme parametrelerindeki değişikliklerin yazılı hale getirilmesi,

d) Derecelendirme sürecinde kullanılan modellerin düzenli olarak gözden geçirilmesi ve güncellenmesine ilişkin gerekli bilgilerin üretilmesi.

5.3 İç denetim

66. Validasyon sürecini de içerecek şekilde derecelendirme sistemi ve işleyişi iç denetim birimi tarafından asgari yılda bir kez denetlenir. Denetimin, asgari koşulların tümüne uyum incelemesini kapsaması gerekir.

EK–3

İHTİSAS KREDİLERİNE İLİŞKİN SINIFLANDIRMA KRİTERLERİ

İhtisas kredilerine ilişkin banka tarafından verilen içsel derecelerin aşağıdaki kategorilere eşleştirilmesi beklenmekle beraber her bir kategori aşağıdaki tabloda yer alan dışsal derecelendirme notlarına büyük ölçüde tekabül etmektedir.

Tablo 1

Tablo 2 – Proje Finansmanı Kredilerine İlişkin Derecelendirme Düzeyleri

Tablo 3 – Gelir Getiren Gayrimenkul ve Volatilitesi Yüksek Ticari Gayrimenkul Kredilerine İlişkin Derecelendirme Düzeyleri

Tablo 4 – Maddi Duran Varlık Finansman Kredilerine İlişkin Derecelendirme Düzeyleri

Tablo 5- Emtia Finansmanı Kredilerine İlişkin Derecelendirme Düzeyleri